چنڊ

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
Jump to navigation ڳولا ڏانهن هلو
Moon Moon symbol
Full Moon in the darkness of the night sky. It is patterned with a mix of light-tone regions and darker, irregular blotches, and scattered with varying sizes of impact craters, circles surrounded by out-thrown rays of bright ejecta.
Full moon seen from North America
نالي جي وضاحت
نالي جون صفتون
مدار جون وصفون
تاريخي زمانو (فلڪيات) Epoch J2000
پيري ايپسس سانچو:Gaps km
(سانچو:Gapsسانچو:Gaps km)
ايپسس سانچو:Gaps km
(سانچو:Gapsسانچو:Gaps km)
اڌ وڏو محور Expression error: Unexpected number. km  (Expression error: Unexpected number. AU)[1]
مدار جي بي قائدگي 0.0549[1]
Expression error: Unexpected number. d
(27 d 7 h 43 min 11.5 s[1])
سائنوڊڪ مدو
Expression error: Unexpected number. d
(29 d 12 h 44 min 2.9 s)
مدار جي سراسري رفتار Expression error: Unexpected number. km/s
مدار ۾ لاٿ 5.145° to the ecliptic[2][lower-alpha 1]
بلندي يا چڙھائي
Regressing by one revolution in 18.61 years
Progressing by one
revolution in 8.85 years
قدرتي سيٽلائيٽ Earth[lower-alpha 2][3]
طبعي وصفون
نيم قطر جي سراسري Expression error: Unexpected number. km  
(0.2727 of Earth's)
[1][4][5]
استوائي نيم قطر Expression error: Unexpected number. km  
(0.2725 of Earth's)
[4]
جاگرافيائي قطب جو نيم قطر Expression error: Unexpected number. km  
(0.2731 of Earth's)
[4]
ھمواريت 0.0012[4]
قطر Expression error: Unexpected number. km  (equatorial)
سطح جي ائوري
(Surface aurie)
Expression error: Unexpected number.×107 km2  
(0.074 of Earth's)
مقدار Expression error: Unexpected number.×1010 km3  
(0.020 of Earth's)[4]
وزن Expression error: Unexpected number.×1022 kg  
(0.012300 of Earth's)[1][4]
[6]
گھاٽائي Expression error: Unexpected number. g/cm3[1][4]
0.606 × Earth
سطحي ڪشش ثقل Expression error: Unexpected number. m/s2  (Expression error: Unexpected number. g)[4]
Expression error: Unexpected number.±0.0009[7]
Expression error: Unexpected number. km/s
نجمي مدو Expression error: Unexpected number. d  (synchronous)
استوائي ڦيرو ۽ رفتار 4.627 m/s
محوري ٽيڏ
اتر قطب ۽ درست چڙھائي
  • 17ڪ 47م 26س
  • 266.86°[9]
اتر قطب ۽ قطبي لاٿ 65.64°[9]
جاميٽري وارو البيڊو 0.136[10]
Surface temp. min mean max
Equator 100 K 220 K 390 K
85°N  150 K 230 K[11]
ڪنڊائتي ماپ 29.3 to 34.1 arcminutes[4][lower-alpha 4]
ماحول [12]
سطح جو ماحولياتي داٻ
ماحولياتي جوڙجڪ
  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named W06
  2. 2.0 2.1 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Lang2011
  3. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Morais2002
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named NSSDC
  5. Smith, David E.; Zuber, Maria T.; Neumann, Gregory A.; Lemoine, Frank G. (1 January 1997). "Topography of the Moon from the Clementine lidar". Journal of Geophysical Research 102 (E1): 1601. doi:10.1029/96JE02940. Bibcode1997JGR...102.1591S. 
  6. Terry 2013226.
  7. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Williams1996
  8. Makemson, Maud W. (1971); [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-data_query?bibcode=1971Moon....2..293M&link_type=ARTICLE&db_key=AST &high= "Determination of Selenographic Positions"], in The Moon, volume 2, issue 3, pp. 293-308, سانچو:DOI, BibCode: 1971Moon....2..293M
  9. 9.0 9.1 Archinal, Brent A.; A'Hearn, Michael F.; Bowell, Edward G.; Conrad, Albert R.; Consolmagno, Guy J.; Courtin, Régis; Fukushima, Toshio; Hestroffer, Daniel et al. (2010). "Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009". Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy 109 (2): 101–135. doi:10.1007/s10569-010-9320-4. Bibcode2011CeMDA.109..101A. http://astropedia.astrogeology.usgs.gov/alfresco/d/d/workspace/SpacesStore/28fd9e81-1964-44d6-a58b-fbbf61e64e15/WGCCRE2009reprint.pdf. Retrieved 24 September 2018. 
  10. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Saari
  11. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Vasavada1999
  12. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named L06


چنڊ, (انگريزي ٻولي: Moon) ۽ (اردو: چاند) زمين وانگر هڪ اپگرھ آهي. جيڪو رات جو آسمان ۾ چمڪندي نظر ايندو آهي، پر اها چنڊ جي پنهنجي روشني ناهي. مٿس سج جي روشني پوڻ تي اسان ڌرتيءَ وارن لاءِ رات جي وقت ڏيئي جو ڪم ڏئي ٿو. چنڊ ڌرتي جي گولي کان 385000 ڪلوميٽر (يعني (238900 ميل) پري آهي. سندس ڊايا ميٽر 2160 ميل (3476 ڪلوميٽر) آهي. چنڊ 27.3 ڏينهن ۾ يعني 27 ڏينهن، ستن ڪلاڪن، 43 منٽن ۽ 12 سيڪنڊن ۾ ڌرتيءَ جو چڪر پورو ڪري ٿو. چنڊ جي ڌرتيءَ جي چوڌاري ڦيرو ڪرڻ جي رفتار 3680 ڪلوميٽر في ڪلاڪ يعني هڪ سيڪنڊ ۾ هڪ ڪلوميٽر کان ٿورو وڌيڪ آهي. چنڊ پنهنجي محور تي گول نٿو ڦري. اسان ڌرتيءَ تي رهڻ وارن کي هن جو فقط هڪڙو پاسو نظر اچي ٿو. راڪيٽ يا خلائي گاڏيءَ ذريعي هن جي ٻئي پاسي جا فوٽو ڏسي سگهجن ٿا.

Moon.jpg
Moon.jpeg
Moon.png

چنڊ جيڪو اسانجي ڌرتيءَ جي چوڌاري گردش ڪري ٿو يعني هڪ گول چڪر (Orbit) ۾ ڦري ٿو ان جي ان گردش لاءِ چيو وڃي ٿو ته اها Synchronous Rotation ۾ آهي يعني چنڊ جو سڄي ڦيري وقت فقط هڪڙو اڌ ڌرتيءَ ڏي آهي. ان ڪري اسان چنڊ جو فقط اهو مهانڊو ڏسي سگهون ٿا جيڪو ڌرتي ڏي آهي. چنڊ جي ان اڌ کي اسان ويجهو پاسو (Near side) سڏيون ٿا ۽ پٺئين پاسي کي ڏورانهون پاسو (Far side) سڏيون ٿا. اهو ڏورانهون پاسو ”اونداهو پاسو“ به سڏجي ٿو پر ان جو مطلب اهو هرگز نه آهي ته ان پاسي اوندهه آهي يا اتي سج جي روشني نٿي پهچي. پر چنڊ جو اهو پاسو اسان لاءِ dark side ان ڪري رهيو پئي جو اسان کي ان پاسي جي خبر نٿي پيئي ته اتي ڇا آهي. جيئن آفريڪا کنڊ کي ڪنهن زماني تائين يورپ ۽ ايشيا جا ماڻهو اونداهو کنڊ سڏيندا رهيا.[1][2]

چنڊ جو رنگ ڳاڙهو[سنواريو]

چنڊ جو رنگ ڳاڙهو ان لاءِ ٿيندو آهي تہ جيڪڏهن چنڊ تي زمين جو پاڇو پوندو آهي يعني سج جي روشني سڌي سنئين چنڊ تي ناهي پھچي رهي پر زمين جي هوائي دائري کان سج جون ڪجھ شعاعون هڪ ٻئي ڏا ٿي ڪري چنڊ تي بہ پھچي وينديون آهن ڇوجو هي شعاعون هوائي دائري کان گذري رهيون آهن ان لاءِ هي منظر ڪجھ اهڙو ئي هوندو آهي جيئن سج جو شام جي ٽائيم منظر هوندو آهي جنھن ۾ سج افق کان هيٺ وڃي چڪو هوندو آهي پر مطالو ڳاڙهو هوندو آهي جنھن جي وجهہ اهيا هوندي آهي تہ سج جي شعاعون هوائي دائري ۾ گذري رهيون آهن جيڪي ڳاڙهي رنگ جي شعاعن کي وکري ڇڏين ٿا ائين چنڊ تي بہ سج جي روشني جڏهن زمين جي هوائي دائري جي ويجھي گذرندي آهي تہ ڳاڙهي رنگ جون شعاعون ان مان گذري ڪري چنڊ تائين بہ پھچي وينديون آهن ۽ چنڊ مڪمل اُونڌھ جي بجائي هلڪي ڳاڙهي رنگ جي روشني پھچي رهي هوندي آهي اهوئي شعاعون چنڊ جي سطح کان عڪس ٿي ڪري ٻيھر اسانجي اکين تائين پھچنديون آهن تہ اسانکي چنڊ ڳاڙهو نظر ايندو آهي.

حوالا[سنواريو]


حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نه مليو يا پوءِ بند-ٽيگ </ref> موجود ناهي