مواد ڏانھن هلو

وچ ايشيا

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
وچ ايشيا
Central Asia
پکيڙ4,003,451 km2 (1,545,741 sq mi)
آبادي75,897,577 (2021) (16th)[1][2]
گھاٽائي17.43/km2 (45.1/sq mi)
جي ڊي پي (ناليوار)446 ارب آمريڪي ڊالر (2023ع)[3]
جي ڊي پي (مساوي قوت خريد)12 کرب پنجاهه ارب آمريڪي ڊالر (1.25 ٽريلين (2023ع)[3]
جي ڊي پي (في ماڻھو)5,900 امريڪي ڊالر (2023ع، عمومي)[3]
$16,400 (2023; PPP)[3]
ايڇ ڊي آء0.779 (high)
آبادي جي سڃاڻپوچ ايشيائي
ملڪ
ٻوليونازبڪ • ايغور • تاجڪ • ترڪمان • ڊنگان • روسي • قازق • ڪاراڪالپڪ • ڪوريو-مار • ڪرغز • منگولي ۽ ٻيون
ٽائيم زون
ٻي ٽائيم زون
  • UTC+05:00: قازقستان، تاجڪستان، ترڪمانستان ۽ ازبڪستان جو معياري وقت
  • UTC+06:00: ڪرغزستان جو معياري وقت
انٽرنيٽ ڊومين.kg, .kz, .tj, .tm, .uz
وڏا شھر
Lista

وچ ايشيا (Central Asia) ايشيا ۾ هڪ علائقو آهي جيڪو ڏکڻ اولهه ۾ ڪيسپئن سمنڊ، اتر اولهه ۾ يورپي روس، اوڀر ۾ چين ۽ منگوليا،[4] ڏکڻ ۾ افغانستان ۽ ايران ۽ اتر ۾ سائبيريا سان جڙيل آهي. ان ۾ قازقستان، ڪرغزستان، تاجڪستان، ترڪمانستان ۽ ازبڪستان شامل آهن.[5] اسلام کان اڳ ۽ ابتدائي اسلامي دور ۾ وچ ايشيا ۾ اڪثر ايراني ماڻهو آباد هئا، [6] جنهن جي آبادي مشرقي ايراني ڳالهائيندڙ باخترين، سغدين، چوراميشيئن ۽ نيم خانه بدوش سيٿيئن ۽ داهائين جي آبادي هئي.[7] ترڪ لڏپلاڻ جي نتيجي ۾، وچ ايشيا پڻ قازق، ڪرغز، تاتار، ترڪمان، ايغور ۽ ازبڪ لاء وطن بڻجي ويو. ترڪ ٻولين گهڻو ڪري علائقي ۾ ڳالهائيندڙ ايراني ٻولين کي تبديل ڪيو.

سواء تاجڪستان ۽ انهن علائقن جي جتي تاجڪ ڳالهايو وڃي ٿو. ريشم روڊ واپاري رستا وچ ايشيا مان گذرندا هئا، جنهن جي ڪري خوشحال واپاري شهرن جو عروج ٿيو.[8] [9] وچ ايشيا يورپ ۽ ڏور اوڀر جي وچ ۾ ماڻهن، سامان ۽ خيالن جي تحريڪ لاء هڪ سنگم طور ڪم ڪري رهيو آهي. [10] [11] [12] وچ ايشيا جا اڪثر ملڪ اڃا تائين دنيا جي معيشت جا حصا آهن.[13]

19هين صدي جي وچ کان وٺي 20 صدي جي آخر تائين، وچ ايشيا کي روسين طرفان نوآبادي بڻايو ويو ۽ روسي سلطنت ۾، ۽ پوء سوويت يونين شامل ڪيو ويو. 19هين صدي جي وچ کان وٺي 20هين صدي جي آخر تائين، وچ ايشيا ۾ روسي نوآباديون ٺاهيا ۽ روسي سلطنت ۾ ۽ پوء سوويت يونين ۾ شامل ڪيا، جن جي ڪري روسي ۽ ٻيا سلاف ماڻهو علائقي ۾ لڏپلاڻ ڪرڻ لڳا. جديد وچ ايشيا يورپي آبادگارن جي هڪ وڏي آبادي جو گهر آهي، جيڪا گهڻو ڪري قازقستان ۾ رهن ٿا. 70 لک روسي، پنج لک يوڪريني ۽ لڳ ڀڳ 1,70,000 جرمن قازقستان ۾ رهن ٿا.[14][15][16][17] اسٽالن جي دور ۾، سوويت يونين ۾ ڪوريا جي ماڻهن جي جبري جلاوطني جي نتيجي ۾ علائقي ۾ 3,00,000 کان وڌيڪ ڪورين جي آبادي پيدا ٿي.[18]

وچ ايشيا جي آبادي، پنج ملڪن ۾، لڳ ڀڳ ست ڪروڙ ويھه لک (72 ملين) آهي.[19]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "World Population prospects – Population division". United Nations. Archived from the original on 5 February 2019. Retrieved 16 July 2019.
  2. ↑ "Overall total population" (xlsx). United Nations. Archived from the original on 18 February 2020. Retrieved 16 July 2019.
  3. 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, April 2023". International Monetary Fund.
  4. ↑ "Mongolia". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 8 June 2020. Retrieved 21 January 2022.
  5. ↑ "Central Asia". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 7 November 2020. Retrieved 21 January 2022.
  6. ↑ C. E. Bosworth, "The Appearance of the Arabs in Central Asia under the Umayyads and the establishment of Islam", in History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting, edited by M. S. Asimov and C. E. Bosworth. Multiple History Series. Paris: Motilal Banarsidass Publ./UNESCO Publishing, 1999. excerpt from page 23: "Central Asia in the early seventh century, was ethnically, still largely an Iranian land whose people used various Middle Iranian languages.".
  7. ↑ سانچو:Encyclopaedia Iranica
  8. ↑ "The Great Silk Roads". Silk Roads Programme. UNESCO. Retrieved 2024-05-16.
  9. ↑ Taseer, Aatish (2020-05-11). "In Uzbekistan, Coming to Terms With the Country's Dazzling History". The New York Times. ISSN 0362-4331. https://www.nytimes.com/2020/05/11/t-magazine/uzbekistan-history-silk-road.html.
  10. ↑ Adela C. Y. Lee. "Travelers on the Silk Road". Archived from the original on 25 May 2017. Retrieved 14 November 2014.
  11. ↑ Ta'lim Primary 6 Parent and Teacher Guide (p. 72) – Islamic Publications Limited for the Institute of Ismaili Studies London
  12. ↑ Phillips, Andrew; James, Paul (2013). "National Identity between Tradition and Reflexive Modernisation: The Contradictions of Central Asia". National Identities 3 (1): 23–35. doi:10.1080/14608940020028475. https://www.academia.edu/2832538. Retrieved 13 December 2017. "In Central Asia the collision of modernity and tradition led all but the most deracinated of the intellectuals-clerics to seek salvation in reconstituted variants of traditional identities rather than succumb to the modern European idea of nationalism. The inability of the elites to form a united front, as demonstrated in the numerous declarations of autonomy by different authorities during the Russian civil war, paved the way, in the early 1920s for the Soviet re-conquest of the Central Asia in the early 1920s.".
  13. ↑ Frankopan, Peter (March 2017). The Silk Roads: A New History of the World (First Vintage Books ed.). New York: Vintage Books. pp. xv-xvi. ISBN 978-1-101-94633-6.
  14. ↑ Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей آرڪائيو ڪيا ويا 16 March 2010 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Demoscope.ru. Retrieved on 29 July 2013.
  15. ↑ "5.01.00.03 Национальный состав населения" (PDF). Archived from the original (PDF) on 6 February 2009.
  16. ↑ Итоги переписи населения Таджикистана 2000 года: национальный, возрастной, половой, семейный и образовательный составы آرڪائيو ڪيا ويا 7 August 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Demoscope.ru (20 January 2000). Retrieved on 29 July 2013.
  17. ↑ Trochev, Alexei (22 February 2018), Horne, Cynthia M.; Stan, Lavinia (eds.), "Transitional Justice Attempts in Kazakhstan", Transitional Justice and the Former Soviet Union (1 ed.), Cambridge University Press, pp. 88–108, doi:10.1017/9781108182171.005, ISBN 978-1-108-18217-1, archived from the original on 10 April 2023, retrieved 4 December 2020{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  18. ↑ "Central Asia's Koreans in Korea: There and (Mostly) Back Again". openDemocracy. Archived from the original on 9 January 2021. Retrieved 12 August 2021.
  19. ↑ "Демографическая ситуация" (PDF). Statistika qo'mitasi. Retrieved 19 March 2019.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Central Asian topics


"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=وچ_ايشيا&oldid=367134" تان ورتل