شهيد بينظيرآباد ڊويزن
شهيد بينظيرآباد ڊويزن شهيد بينظيرآباد ڊويزن نوابشاهه ڊويزن | |
|---|---|
.svg) سنڌ ۾ شهيد بينظيرآباد ڊويزن جو هنڌ | |
| ملڪ |  پاڪستان |
| صوبو | سنڌ |
| ڊويزنل صدر مقام | نوابشاهه |
| ضلعا | 3 |
| اعلان | 24 مئي 2014ع |
| نوٽيفڪيشن جاري | 6 جون 2014ع |
| بنياد رکندڙ | سنڌ حڪومت |
| حڪومت | |
| • طرز | ڊويزنل انتظاميا |
| ايراضي | |
| • ڪل | 18,176 km2 (7,018 sq mi) |
| آبادي | |
| • ڪل | 5,930,649 |
| • ڪثافت | 326.29 في چورس ڪلوميٽر |
| خواندگي (2023ع) | |
| وقتي علائقو | UTC+5 (پاڪستان جو معياري وقت) |
شهيد بينظيرآباد ڊويزن، جنهن کي غير رسمي طور نوابشاهه ڊويزن پڻ چيو وڃي ٿو، پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ڇهن انتظامي ڊويزنن مان هڪ آهي. ان جو ڊويزنل صدر مقام نوابشاهه شهر آهي. موجوده ڊويزن ۾ شهيد بينظيرآباد ضلعو، سانگهڙ ضلعو ۽ نوشهروفيروز ضلعو شامل آهن.[4]
پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس جي 2023ع واري آدمشماريءَ جي صوبائي رپورٽ موجب شهيد بينظيرآباد ڊويزن جي آبادي 5,930,649 هئي، جيڪا 2017ع ۾ 5,275,426 هئي.[2] ڊويزن جي ٽن ضلعن جي گڏيل ايراضي 18,176 چورس ڪلوميٽر آهي، جنهن مان سانگهڙ ضلعو ايراضيءَ جي لحاظ کان سڀ کان وڏو آهي.[1]
تاريخ
[سنواريو]قيام
[سنواريو]شهيد بينظيرآباد ڊويزن سنڌ جي نسبتاً نون انتظامي ڊويزنن مان هڪ آهي. 24 مئي 2014ع تي ان وقت جي سنڌ جي وڏي وزير قائم علي شاهه مٺياڻي ۾ ٿيل هڪ گڏجاڻيءَ دوران شهيد بينظيرآباد کي نئين ڊويزن جو درجو ڏيڻ جو اعلان ڪيو. اعلان موجب نئين ڊويزن ۾ شهيد بينظيرآباد، سانگهڙ ۽ نوشهروفيروز ضلعا شامل ٿيڻا هئا.[4]
6 جون 2014ع تي سنڌ حڪومت باقاعده نوٽيفڪيشن جاري ڪري شهيد بينظيرآباد ڊويزن قائم ڪئي. نوٽيفڪيشن تحت نوابشاهه کي ڊويزنل صدر مقام مقرر ڪيو ويو. نئين ڊويزن جي قيام وقت شهيد بينظيرآباد ۽ نوشهروفيروز ضلعا حيدرآباد ڊويزن مان، جڏهن ته سانگهڙ ضلعو ميرپورخاص ڊويزن مان ڌار ڪيو ويو.[5]
عدالتي چئلينج
[سنواريو]نئين ڊويزن جي قيام کان ٿوري وقت پوءِ سنڌ اسيمبليءَ جي پنج ميمبرن 6 جون 2014ع واري نوٽيفڪيشن کي سنڌ هاءِ ڪورٽ جي حيدرآباد سرڪٽ بئنچ ۾ چئلينج ڪيو. درخواستگذارن خاص طور سانگهڙ ضلعي کي ميرپورخاص ڊويزن مان ڪڍي شهيد بينظيرآباد ڊويزن ۾ شامل ڪرڻ تي اعتراض ڪيو ۽ دليل ڏنو ته اهو فيصلو انتظامي سهولت ۽ علائقي جي مفادن خلاف هو.[5]
عدالت ان درخواست تي سنڌ جي چيف سيڪريٽري، بورڊ آف روينيو، لاڳاپيل ڪمشنرن ۽ ڊپٽي ڪمشنرن کي نوٽيس جاري ڪيا.[5] ان باوجود ڊويزن انتظامي طور برقرار رهي ۽ پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس جي 2017ع ۽ 2023ع ٻنهي آدمشمارين ۾ شهيد بينظيرآباد کي سنڌ جي ڇهن ڊويزنن مان هڪ طور شمار ڪيو ويو آهي.[2]
جاگرافي
[سنواريو]
شهيد بينظيرآباد ڊويزن وچ ۽ اوڀر سنڌ ۾ واقع آهي. ان جو اولهندو ۽ وچولو حصو سنڌو درياهه جي آبپاشيءَ هيٺ زرخيز ميداني علائقن تي مشتمل آهي، جڏهن ته سانگهڙ ضلعي جو اوڀريون حصو نارا ريگستان ڏانهن وڌي ٿو.
ڊويزن جي ايراضي 18,176 چورس ڪلوميٽر آهي. ان مان سانگهڙ ضلعو 10,728 چورس ڪلوميٽر، شهيد بينظيرآباد ضلعو 4,502 چورس ڪلوميٽر ۽ نوشهروفيروز ضلعو 2,946 چورس ڪلوميٽر ايراضيءَ تي مشتمل آهي.[1]
روهڙي ڪئنال ۽ ان مان نڪرندڙ آبپاشيءَ جا واهه ڊويزن جي زرعي معيشت ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪن ٿا. نوشهروفيروز ضلعي وٽ ڪنڊيارو ريگيوليٽر مان ڪيترائي ننڍا واهه نڪرن ٿا، جيڪي مورو، نئون جتوئي، سانگهڙ، شاهپور چاڪر، نوابشاهه ۽ ڀرپاسي وارن علائقن کي آبپاشيءَ جو پاڻي فراهم ڪن ٿا.[6]
انتظامي ورهاست
[سنواريو]| ضلعو | صدر مقام | ايراضي (چورس ڪلوميٽر) |
آبادي | گهاٽائي (ماڻهو في چورس ڪلوميٽر) |
خواندگي |
|---|---|---|---|---|---|
| سانگهڙ | سانگهڙ | 10,728 | 2,308,465 | 215.18 | 43.66٪ |
| شهيد بينظيرآباد | نوابشاهه | 4,502 | 1,845,102 | 409.84 | 50.86٪ |
| نوشهروفيروز | نوشھروفيروز | 2,946 | 1,777,082 | 603.22 | 57.15٪ |
| ڪُل | نوابشاهه | 18,176 | 5,930,649 | 326.29 | 49.91٪ |
تعلقا
[سنواريو]ڊويزن ۾ ڪُل 15 تعلقا شامل آهن.
| ضلعو | تعلقو | ايراضي (چورس ڪلوميٽر) |
آبادي | گهاٽائي | خواندگي |
|---|---|---|---|---|---|
| نوشھروفيروز ضلعو | ڀريا | 488 | 330,308 | 676.86 | 58.14٪ |
| ڪنڊيارو | 771 | 356,506 | 462.39 | 64.04٪ | |
| محرابپور | 361 | 273,764 | 758.35 | 60.92٪ | |
| مورو | 609 | 408,148 | 670.19 | 53.87٪ | |
| نوشهروفيروز | 717 | 408,356 | 569.53 | 51.24٪ | |
| شهيد بينظيرآباد ضلعو | قاضي احمد | 972 | 402,834 | 414.44 | 47.11٪ |
| دؤڙ | 2,210 | 532,621 | 241.00 | 41.36٪ | |
| نوابشاهه | 435 | 481,978 | 1,108.00 | 62.44٪ | |
| سڪرنڊ | 885 | 427,669 | 483.24 | 52.84٪ | |
| سانگهڙ ضلعو | ڄام نواز علي | 440 | 171,598 | 390.00 | 31.67٪ |
| کپرو | 5,933 | 366,748 | 61.81 | 37.04٪ | |
| سانگهڙ | 2,118 | 482,560 | 227.84 | 40.00٪ | |
| شهدادپور | 890 | 525,164 | 590.07 | 50.69٪ | |
| سنجھورو | 907 | 354,709 | 391.08 | 42.02٪ | |
| ٽنڊو آدم | 440 | 407,686 | 926.56 | 50.81٪ |
آباديات
[سنواريو]آبادي
[سنواريو]| Year | Pop. | ±% p.a. |
|---|---|---|
| 1998 | 3,510,036 | — |
| 2017 | 5,275,426 | +2.17% |
| 2023 | 5,930,649 | +1.97% |
| نوٽ: 1998ع وارو انگ موجوده ٽن ضلعن جي حدن موجب گڏيل آبادي ڏيکاري ٿو. ذريعا: پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس.[7][2] | ||
2023ع ۾ ڊويزن جي ڪُل آبادي 5,930,649 هئي، جيڪا 2017ع جي 5,275,426 آباديءَ جي ڀيٽ ۾ 655,223 وڌيڪ هئي.[2] موجوده حدن موجب 2017ع کان 2023ع تائين آباديءَ ۾ لڳ ڀڳ 12.4 سيڪڙو واڌ ٿي.
پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس جي ڪجهه تفصيلي جدولن ۾ ڊويزن جي ڊيموگرافڪ تفصيلن لاءِ 5,928,917 ماڻهن جو ڪُل استعمال ٿيو آهي، جيڪو بنيادي صوبائي رپورٽ جي 5,930,649 واري ڪُل کان 1,732 گهٽ آهي.[8] انهيءَ سبب ٻولي ۽ مذهب بابت هيٺ ڏنل سيڪڙا انهن تفصيلي جدولن جي پنهنجي ڪُل تي ٻڌل آهن.
شهري ۽ ٻهراڙي آبادي
[سنواريو]تفصيلي 2023ع جدولن موجب 5,928,917 ڳڻپ ڪيل ماڻهن مان 4,194,139 ٻهراڙيءَ ۽ 1,734,778 شهري علائقن ۾ رهندا هئا.[9] ان حساب سان تقريباً 70.74 سيڪڙو آبادي ٻهراڙيءَ ۽ 29.26 سيڪڙو شهري هئي.
شهيد بينظيرآباد ضلعي جي 2023ع واري آباديءَ مان 598,120 ماڻهو شهري علائقن ۾ رهندا هئا، جڏهن ته نوشهروفيروز ضلعي ۾ شهري آبادي 507,244 هئي.[1]
ٻوليون
[سنواريو]2023ع واري آدمشماريءَ جي تفصيلي مادري ٻولي جدول موجب سنڌي ڊويزن جي واضح اڪثريت جي مادري ٻولي هئي. 5,928,917 ماڻهن مان 4,965,355 ماڻهن سنڌي کي مادري ٻولي ڄاڻايو.[8]
| ٻولي | ڳالهائيندڙ | سيڪڙو |
|---|---|---|
| سنڌي | 4,965,355 | 83.75٪ |
| اردو | 384,911 | 6.49٪ |
| پنجابي | 229,067 | 3.86٪ |
| بلوچي | 81,258 | 1.37٪ |
| براھوي | 71,013 | 1.20٪ |
| سرائڪي | 56,110 | 0.95٪ |
| هندڪو | 48,304 | 0.81٪ |
| پشتو | 30,325 | 0.51٪ |
| ٻيون | 62,574 | 1.06٪ |
مذهب
[سنواريو]2023ع واري تفصيلي مذهبي جدول موجب 5,928,917 ماڻهن مان 5,226,343 مسلمان هئا. هندو جاتي ۽ شيڊيولڊ ڪاسٽ کي آدمشماريءَ ۾ الڳ زمرن طور شمار ڪيو ويو.[10]
| آدمشماريءَ وارو زمرو | آبادي | سيڪڙو |
|---|---|---|
| اسلام | 5,226,343 | 88.15٪ |
| هندو جاتي | 476,382 | 8.04٪ |
| شيڊيولڊ ڪاسٽ | 200,061 | 3.37٪ |
| عيسائيت | 19,066 | 0.32٪ |
| احمدي | 1,157 | 0.02٪ |
| سک | 127 | 0.01٪ کان گهٽ |
| پارسي | 2 | 0.01٪ کان گهٽ |
| ٻيا | 5,779 | 0.10٪ |
جيڪڏهن آدمشماريءَ جي ”هندو جاتي“ ۽ ”شيڊيولڊ ڪاسٽ“ وارن ٻن زمرن کي گڏ شمار ڪيو وڃي ته انهن جو گڏيل انگ 676,443، يعني تفصيلي ڳڻپ ڪيل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 11.41 سيڪڙو ٿئي ٿو.[10]
خواندگي
[سنواريو]2023ع ۾ ڏهن سالن ۽ ان کان وڌيڪ عمر واري آباديءَ جي مجموعي خواندگيءَ جي شرح 49.91 سيڪڙو هئي. مردن ۾ اها شرح 59.88 سيڪڙو ۽ عورتن ۾ 39.58 سيڪڙو هئي.[3]
| علائقو | مجموعي | مرد | عورتون |
|---|---|---|---|
| سڄي ڊويزن | 49.91٪ | 59.88٪ | 39.58٪ |
| ٻهراڙي | 43.06٪ | 53.99٪ | 31.70٪ |
| شهري | 65.44٪ | 73.32٪ | 57.34٪ |
2023ع ۾ 5 کان 16 سالن جي عمر وارن ٻارن مان وڏي انگ اسڪول کان ٻاهر هو، ۽ ان مسئلي جو وڏو حصو ٻهراڙيءَ وارن علائقن ۾ مرڪوز هو.[3]
معيشت
[سنواريو]
شهيد بينظيرآباد ڊويزن جي معيشت ۾ زراعت بنيادي حيثيت رکي ٿي. آبپاشيءَ هيٺ زمينن ۾ ڪڻڪ، ڪپهه، ڪمند، تيلدار فصل، ڀاڄيون ۽ چارا پوکيا وڃن ٿا. شهيد بينظيرآباد ضلعي ۾ ڪيلا، انب ۽ ليماٽي ميوا پڻ اهم زرعي پيداوار آهن.[11]
شهيد بينظيرآباد ضلعي ۾ ڪڻڪ، ڪمند ۽ ڪپهه ٽن وڏن فصلن مان آهن. ان سان گڏ ڪيلا، انب، ليمون، موسمي ۽ چڪوترو جهڙا ميوا پڻ پوکيا وڃن ٿا.[11] زرعي پيداوار کي روهڙي ڪئنال ۽ ان سان ڳنڍيل واهن مان پاڻي ملي ٿو.
نوشهروفيروز ضلعي ۾ پڻ زراعت ۽ آبپاشي مقامي معيشت جو بنيادي جزو آهن. ڪنڊيارو ريگيوليٽر مان نڪرندڙ واهه مورو، نئون جتوئي، سانگهڙ، شاهپور چاڪر ۽ نوابشاهه سميت ڪيترن علائقن کي پاڻي فراهم ڪن ٿا.[12]
سانگهڙ ضلعي جي زرعي معيشت ۾ ڪپهه، ڪڻڪ، ڪمند ۽ باغباني اهم آهن، جڏهن ته اوڀر واري خشڪ علائقي ۾ مال پالڻ پڻ روزگار جو اهم ذريعو آهي.
تاريخي ۽ ثقافتي ورثو
[سنواريو]هالاڻي
[سنواريو]هالاڻي، نوشهروفيروز ضلعي جو تاريخي شهر، سنڌ جي ارڙهين صديءَ جي سياسي تاريخ ۾ اهم حيثيت رکي ٿو. 1783ع ۾ هتي ٽالپر ۽ ڪلهوڙا حڪمرانن وچ ۾ جنگ لڳي، جنهن ۾ ڪلهوڙن کي شڪست ملي ۽ ٽالپرن سنڌ ۾ سياسي اقتدار حاصل ڪيو.[13]
هالاڻي ۾ ارڙهين صديءَ جي محراب مسجد ۽ ٻيا تاريخي ماڳ پڻ موجود آهن. سنڌ جي ورثي واري اداري موجب محراب مسجد سردار محراب خان سان منسوب آهي.[14]
نوشهروفيروز جو ورثو
[سنواريو]نوشهروفيروز ضلعي ۾ پراڻيون مسجدون، حويليون، اسڪول، ريلوي عمارتون، درگاهون ۽ آبپاشيءَ جا تاريخي ڍانچا موجود آهن. سنڌ جي ورثي جي تحفظ واري اداري هن ضلعي ۾ هڪ سؤ کان وڌيڪ تاريخي يا امڪاني ورثي ماڳن جي سڃاڻپ ڪئي آهي.[15]
هالاڻي جو درٻار صاحب، جيڪو روايت موجب 1787ع ۾ بابا سُکديو صاحب سان لاڳاپيل آهي، ضلعي جي مذهبي ۽ ثقافتي ورثي جو هڪ اهم ماڳ آهي.[16]
تعليم
[سنواريو]شهيد بينظيرآباد ڊويزن، خاص طور نوابشاهه، اتر-وچ سنڌ جو هڪ اهم اعليٰ تعليمي مرڪز آهي. نوابشاهه ۽ ڀرپاسي ۾ طب، انجنيئرنگ، عام يونيورسٽي تعليم ۽ جانورن جي طب سان لاڳاپيل اعليٰ تعليمي ادارا موجود آهن.[11]
ڊويزن جي ٻين شهرن، جهڙوڪ سانگهڙ، شهدادپور، نوشهروفيروز، مورو، ڪنڊيارو، سڪرنڊ ۽ ٽنڊو آدم ۾ پڻ سرڪاري ۽ خانگي ڪاليج ۽ تعليمي ادارا ڪم ڪن ٿا.
آمدورفت
[سنواريو]ڊويزن قومي شاهراهه اين-5 ۽ پاڪستان جي مکيه ريلوي نيٽ ورڪ سان ڳنڍيل آهي. نوابشاهه، پڊعيدن، ڀريا روڊ، مورو جي ڀرپاسي، ٽنڊو آدم ۽ شهدادپور علائقي جا اهم زميني رابطا مرڪز آهن.
دؤڙ ۽ نوابشاهه سميت ڊويزن جا مختلف شهر پاڪستان ريلوي جي ڪراچي–پشاور مکيه لائين سان ڳنڍيل آهن. روڊ نيٽ ورڪ ذريعي ڊويزن حيدرآباد، سکر، ميرپورخاص ۽ ٻين سنڌي علائقن سان ڳنڍيل آهي.
چونڊ تڪ
[سنواريو]موجوده قومي اسيمبليءَ جي تڪبندين موجب شهيد بينظيرآباد ڊويزن ۾ قومي اسيمبليءَ جون ڇهه جنرل سيٽون آهن: نوشهروفيروز لاءِ ٻه، شهيد بينظيرآباد لاءِ ٻه ۽ سانگهڙ لاءِ ٻه.
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 4 5 6 "TABLE 1: Area, Population by Sex, Sex Ratio, Population Density, Urban Population, Household Size and Annual Growth Rate, Census-2023, Sindh" (PDF). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 5 Provincial Census Report 2023 — Sindh (PDF) (Report). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 2025. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 5 6 "TABLE 12: Literacy Rate, Enrolment and Out of School Population by Sex and Rural/Urban, Census-2023, Sindh" (PDF). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "Shaheed Benazirabad made division". ڊان. 25 May 2014. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "Creation of Shaheed Benazirabad division challenged". ڊان. 14 June 2014. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Kandiaro Regulator, Naushero". Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Population by Administrative Units 1951–1998" (PDF). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس.
- 1 2 3 "TABLE 11: Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban, Census-2023" (PDF). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "TABLE 21: Types of Household by Population and Sex, Rural/Urban, Census-2023" (PDF). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "TABLE 9: Population by Sex, Religion and Rural/Urban, Census-2023" (PDF). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "The tale of Benazirabad". ڊان. 20 December 2021. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Kandiaro Regulator, Naushero". Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Halani Tomb, Naushero". Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Mehrab Mosque, Naushero". Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Explore District Naushahro Feroze Complete Sites". Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Darbar Sahib Halani". Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Members of National Assembly — Sindh". پاڪستان جي قومي اسيمبلي. 11 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- Pages using infobox settlement with bad settlement type
- Pages using infobox settlement with no coordinates
- شهيد بينظيرآباد ڊويزن
- سنڌ جون ڊويزنون
- پاڪستان جون ڊويزنون
- پاڪستان جي انتظامي ورهاست
- سنڌ جي انتظامي ورهاست
- 2014ع ۾ قائم ٿيل انتظامي ورهاستون