مواد ڏانھن هلو

آڱوٺو

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
آڱوٺو
انساني آڱوٺو
آڱوٺي جون هڏيون، بلڪل کاٻي پاسي نظر اچن ٿيون
تفصيل
شريان پرنسپس پوليسس شريان
نس هٿ جو پٺيون وريدي ڄار
تنت ريڊيئل تنت جون پٺيون ڊجيٽل تنتون، ميڊيئن تنت جون حقيقي تري واريون ڊجيٽل تنتون
لمف هسليءَ هيٺيان لمفي ڳنڍ[1]
سڃاڻپ ڪندڙ
لاطيني ٻوليpollex
digitus I manus
digitus primus manus
ائناٽامي جا محاورا A01.1.00.053
ائناٽامي جو بنيادي ماڊل24938
ائناٽامي جا محاورا

آڱوٺو هٿ جي پهرين آڱر آهي، جيڪا ڏسڻي آڱر جي ڀرسان هوندي آهي.[upper-alpha 1] جڏهن ڪو ماڻهو طبي ايناٽاميائي حالت ۾ بيٺو هوندو آهي (جنهن ۾ هٿ جي تري جو رخ اڳتي هوندو آهي)، تڏهن آڱوٺو سڀ کان ٻاهرين آڱر هوندو آهي. آڱوٺي لاءِ طبي لاطيني-انگريزي اسم pollex آهي (hallux، يعني پير جي وڏي آڱر سان ڀيٽيو)، ۽ آڱوٺي سان لاڳاپيل صفت pollical آهي.[upper-alpha 2]

وصف

[سنواريو]

آڱوٺو ۽ آڱريون

[سنواريو]

انگريزي لفظ finger جون ٻه معنائون آهن، توڙي جو ڳالهه هڪ عام انساني هٿ جي آخري عضون جي حوالي سان هجي:

1. هٿ جي پنجن آخري عضون مان ڪو به هڪ.

2. آڱوٺي کان سواءِ، هٿ جي چئن آخري عضون مان ڪو به هڪ.[2]

ٻوليائي لحاظ کان، لڳي ٿو ته اصل معنيٰ انهن ٻنهي مان پهرين هئي: *penkwe-ros (جنهن کي *penqrós پڻ لکيو ويندو آهي) مفروضاتي پروٽو-هند-يورپي ٻولي ۾ *penkwe (يا *penqe) جي پڇاڙي لڳل صورت هئي، جنهن مان هند-يورپي خاندان جا ڪيترائي لفظ (جن مان ڏهاڪن جي وصف انگريزي لغتن ۾ ڏنل آهي) نڪتا آهن، جيڪي پنجن جي تصور سان لاڳاپيل آهن يا ان مان نڪتل آهن.

آڱوٺي ۾ ٻين چئن آڱرين مان هر هڪ سان هيٺيون خاصيتون گڏيل آهن:

  • فيلينجز جو ڍانچو هئڻ، جيڪي قبضي جهڙن جوڙن سان ڳنڍيل هوندا آهن ۽ هٿ جي تري ڏانهن موڙڻ جي سهولت ڏين ٿا
  • پٺئين مٿاڇري تي وار ۽ ننهن هئڻ، ۽ تري واري پاسي وار نه هئڻ سان گڏ آڱرين جي نشانن جون ليڪون هئڻ

آڱوٺو ٻين چئن آڱرين مان هر هڪ کان هن لحاظ کان مختلف آهي ته اهو اڪيلو:

  • ٻين چئن آڱرين جي سامهون اچي سگهي ٿو
  • ٽن بدران ٻه فيلينجز رکي ٿو. تنهن هوندي به، تازو اهڙيون رپورٽون سامهون آيون آهن ته ٻين آڱرين وانگر آڱوٺي ۾ پڻ ٽي فيلينجز آهن، پر ان ۾ ميٽاڪارپل هڏي ڪانهي.[3]
  • اهڙي گهڻي چرپر ڪندڙ ميٽاڪارپس سان ڳنڍيل آهي، جيڪو ان جي سامهون اچڻ جي گهڻي صلاحيت پيدا ڪري ٿو
  • عمودي بدران افقي نموني وڪڙجي ٿو

۽ انهيءَ ڪري لفظ جو لفظي بڻ پڻ اهڙو آهي: *tum پروٽو-هند-يورپي ٻوليءَ ۾ ’سوڄ‘ لاءِ لفظ آهي (tumor ۽ thigh سان ڀيٽيو)، ڇاڪاڻ⁠تہ آڱوٺو آڱرين مان سڀ کان ٿلهو آهي.

سامهون آڻڻ ۽ ويجهو آڻڻ

[سنواريو]

انسان

[سنواريو]

انساني ايناٽامي تي ڌيان ڏيندڙ ايناٽامي ماهرن ۽ ٻين محققن وٽ سامهون آڻڻ جون سوين وصفون آهن.[4] ڪجهه ايناٽامي ماهر[5] سامهون آڻڻ کي رڳو ان حالت تائين محدود ڪن ٿا، جڏهن آڱوٺو پنجين آڱر (ننڍي آڱر) جي ويجهو آندو وڃي، ۽ آڱوٺي ۽ ٻين آڱرين جي وچ ۾ ٻين ويجهڙائين کي ويجهو آڻڻ چون ٿا. ايناٽامي ماهرن لاءِ اها ڳالهه معنيٰ رکي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ هٿ جي ٻن اندروني ڏورن جا نالا انهيءَ مخصوص چرپر تي رکيل آهن (اوپونينس پوليسس ۽ اوپونينس ڊجيٽي منيمي).

ٻيا محقق هڪ ٻي وصف استعمال ڪن ٿا،[4] جنهن موجب سامهون آڻڻ-ويجهو آڻڻ، موڙڻ-پري ڪرڻ ۽ سڌو ڪرڻ-ويجهو آڻڻ جي وچ واري تبديلي آهي؛ اهڙيءَ طرح ويجهو آڻڻ دوران آڱوٺي جي پري واري فيلينڪس جو پاسو هٿ جي تري يا هٿ جي ريڊيئل پاسي (ڏسڻي آڱر واري پاسي) جي ويجهو اچي ٿو، جڏهن ته سامهون آڻڻ دوران آڱوٺي جي پري واري فيلينڪس جو نرم گوشت وارو حصو يا ”تري وارو“ پاسو هٿ جي تري يا ٻين آڱرين جي ويجهو اچي ٿو.

عضوي کي واپس ان جي غيرجانبدار حالت ۾ آڻڻ کي ريپوزيشن چيو ويندو آهي، ۽ گولائيءَ ۾ ڦرندڙ چرپر کي سرڪمڊڪشن چيو ويندو آهي.

پرائيميٽ ماهرن ۽ هٿ جي تحقيق جي اڳواڻن جان ۽ پروڊنس نيپيئر سامهون آڻڻ جي وصف هن ريت ڏني: ”اهڙي چرپر، جنهن وسيلي آڱوٺي جي نرم گوشت واري مٿاڇري کي باقي آڱرين مان هڪ يا سڀني جي آخري نرم حصن سان سڌي رابطي ۾ — يا بلڪل سامهون — آندو وڃي.“ هن حقيقي، نرم حصي کان نرم حصي تائين سامهون اچڻ کي ممڪن بڻائڻ لاءِ، آڱوٺي کي پنهنجي ڊگهي محور جي چوڌاري (ڪارپوميٽاڪارپل جوڙ وٽ) ڦرڻو پوندو آهي.[6] دليل طور چئي سگهجي ٿو ته اها وصف انساني آڱوٺي جي منفرد خاصيت کي نمايان ڪرڻ لاءِ چونڊي وئي هئي.

ٻيا پرائيميٽ

[سنواريو]
هڪ بونوبو اڏوهيون ”ڦاسائيندي“، اڻپوري يا ”غيرحقيقي“ سامهون آڻڻ جو هڪ مثال.

ڪوريئڙي باندر وٽ عملي طور آڱوٺو نه هئڻ جي کوٽ ان جي ڊگهي، پڪڙيندڙ پڇ جي وارن کان خالي حصي سان شيون پڪڙڻ وسيلي پوري ٿئي ٿي. بن مانسن ۽ پراڻي دنيا جي باندرن ۾ آڱوٺي کي پنهنجي محور جي چوڌاري ڦيرائي سگهجي ٿو، پر آڱوٺي ۽ ڏسڻي آڱر جي نرم چوٽين جي وچ ۾ رابطي جي وسيع ايراضي هڪ انساني خاصيت آهي.[8]

ڊارونيوس ماسيلي، ايوسين دور جو هڪ پرائيميٽ عبوري فوسل، جيڪو پروسيميئن ۽ سيميئن جي وچ ۾ هو، ان جا هٿ ۽ پير انتهائي لچڪدار آڱرين وارا هئا، جن ۾ سامهون ايندڙ آڱوٺا ۽ پير جون وڏيون آڱريون شامل هيون.[9]

ٻيا پليسينٽا وارا ٿڻائتا جانور

[سنواريو]

ان کان سواءِ، ڪيترين ئي گهڻ آڱرين وارين ٻلين ۾ سڀ کان اندرين آڱر ۽ سڀ کان ٻاهرين آڱر (چيچ) ٻئي سامهون ايندڙ ٿي سگهن ٿيون، جنهن سان ٻلي وڌيڪ پيچيدا ڪم ڪري سگهي ٿي.[حوالو گهربل]

مارسوپيئل

[سنواريو]
کاٻي پاسي: سولاويسي بيئر ڪسڪس جي اڳئين ڄنگهه جون سامهون ايندڙ آڱريون
ساڄي پاسي: اوپوسم جي پوئين پير تي سامهون ايندڙ آڱوٺو
  • گهڻن فيلينجريڊي مارسوپيئلن (يعني پوسمن جي هڪ ڪٽنب) ۾، ٽرائيڪوسورس ۽ وائلڊا نسلن کان سواءِ، اڳئين پير جون پهرين ۽ ٻي آڱريون ٻين ٽن آڱرين جي سامهون اچي سگهن ٿيون. پوئين پير جي پهرين آڱر چنبي کان سواءِ پر سامهون ايندڙ هوندي آهي ۽ ٽارين کي مضبوطيءَ سان پڪڙڻ ۾ مدد ڪندي آهي. ٻي ۽ ٽين آڱر جزوي طور گڏيل آڱرين واريون هونديون آهن، جيڪي مٿئين سنڌي وٽ چمڙي سان پاڻ ۾ ڳنڍيل هونديون آهن، جڏهن تہ انهن جا ٻه الڳ ننهن وارن کي ڦڻي ڏيڻ جو ڪم ڪندا آهن. چوٿين ۽ پنجين آڱر پوئين پير جون سڀ کان وڏيون آڱريون هونديون آهن.[14]
  • ڪوالا جي اڳين ۽ پوين پيرن ۾ پنج پنج آڱريون ۽ تيز، وريل چنبا هوندا آهن، سواءِ پوئين پير جي پهرين آڱر جي. اڳين پيرن جون پهرين ۽ ٻي آڱريون ٻين ٽن آڱرين جي سامهون اچي سگهن ٿيون، جنهن سان ڪوالا ننڍين ٽارين کي پڪڙي ۽ وڻ جي ٻاهرين ڇٽيءَ ۾ تازا پن ڳولي سگهي ٿو. فيلينجريڊن وانگر، پوئين پير جون ٻي ۽ ٽين آڱريون پاڻ ۾ ڳنڍيل هونديون آهن، پر انهن جا چنبا الڳ هوندا آهن.[15]
  • اوپوسم نئين دنيا جا مارسوپيئل آهن، جن جي پوين پيرن ۾ سامهون ايندڙ آڱوٺا هوندا آهن، جيڪي انهن جانورن کي سندن مخصوص پڪڙڻ جي سگهه ڏين ٿا (پاڻي وارو اوپوسم ان کان سواءِ آهي، ڇاڪاڻ تہ ان جا ڄاري دار پير سامهون اچڻ جي سگهه کي محدود ڪن ٿا).[16]
  • ڪوئن جهڙا مائڪروبايوٿير ڏکڻ آمريڪي مارسوپيئلن جو هڪ گروهه هئا، جيڪي آسٽريليائي مارسوپيئلن سان سڀ کان ويجهو لاڳاپيل هئا. انهن جو واحد موجوده رڪن، ڊروميسيوپس گلائرائيڊس، اوپوسمن سان ويجهي مائٽي نٿو رکي، پر ان جا چنبا انهن جانورن جهڙا آهن، جن مان هر هڪ ۾ پڪڙڻ لاءِ موافق ٿيل سامهون ايندڙ آڱريون هونديون آهن.[17]

ريڙهيون پائيندڙ جانور

[سنواريو]
  • گرگٽن جا اڳيان پير اندرين پاسي آڱرين 1، 2 ۽ 3 جي هڪ ميڙ ۽ ٻاهرين پاسي آڱرين 4 ۽ 5 جي هڪ ميڙ ۾ ترتيب ڏنل هوندا آهن، جڏهن تہ پوئين پير اندرين پاسي آڱرين 1 ۽ 2 جي هڪ ميڙ ۽ ٻاهرين پاسي آڱرين 3، 4 ۽ 5 جي هڪ ميڙ ۾ ترتيب ڏنل هوندا آهن.[18]

ڊائنوسار

[سنواريو]
  • پکين جهڙن ڊائنوسارن جي ڪٽنب ٽروڊونٽيڊي سان واسطو رکندڙ ڊائنوسارن ۾ هڪ جزوي طور سامهون ايندڙ آڱر هوندي هئي. ممڪن آهي تہ هيءَ موافقت شڪار ڳولڻ وقت زمين تي پيل شين يا چرندڙ هيٺاهين ٻوٽن جي ٽارين کي بهتر نموني سنڀالڻ لاءِ ڪم ايندي هئي.[19]
  • ننڍي شڪاري ڊائنوسار بيمبيراپٽر ۾ ممڪن طور پهرين ۽ ٽين آڱر هڪ ٻئي جي سامهون اچي سگهنديون هيون ۽ ان جي اڳئين ڄنگهه ۾ ايتري حرڪتي سگهه هئي جو هٿ وات تائين پهچي سگهندو هو. ان جي اڳئين ڄنگهه جي بناوت ۽ حرڪت جي حد ٻنهي هٿن سان پڪڙڻ، هڪ هٿ سان شين کي ڇاتيءَ سان جهلي رکڻ ۽ هٿ کي ڪنڍيءَ طور استعمال ڪرڻ جي سگهه ڏيندي هئي.[20]
  • نڪويبا سارس — هڪ سيلوروسار، جنهن جو ڊگهو، ٽن آڱرين وارو هٿ هو، جنهن ۾ هڪ جزوي طور سامهون ايندڙ آڱوٺو (”قاتل چنبو“) شامل هو.[21]

انهن کان سواءِ، ڪجهه ٻين ڊائنوسارن ۾ پڻ کاڌي کي سنڀالڻ ۽/يا شڪار کي پڪڙڻ لاءِ جزوي يا مڪمل طور سامهون ايندڙ آڱريون ٿي سگهيون ٿي.

پکي

[سنواريو]
پکين جي پيرن جا چار قسم
(ساڄي پير جا خاڪا)
  • گهڻن پکين جي پير ۾، مختلف ترتيبن ۾، گهٽ ۾ گهٽ هڪ سامهون ايندڙ آڱر هوندي آهي، جيتوڻيڪ انهن کي ورلي ”آڱوٺو“ چيو ويندو آهي. گهڻو ڪري انهن کي رڳو هالڪس چيو ويندو آهي.

پيٽروسار

[سنواريو]
  • ووڪونگوپٽيريڊ پيٽروسار ڪنپينگوپٽيرس جي هر پر تي هڪ سامهون ايندڙ پهرين آڱر هوندي هئي. هن ٽيڪسان ۾ سامهون ايندڙ آڱوٺن جي موجودگيءَ کي وڻن تي رهڻ لاءِ هڪ موافقت سمجهيو وڃي ٿو.[22]

پکي

[سنواريو]
پکين جي پيرن جا چار قسم
(ساڄي پير جا خاڪا)
  • گهڻن پکين جي پير ۾، مختلف ترتيبن ۾، گهٽ ۾ گهٽ هڪ سامهون ايندڙ آڱر هوندي آهي، جيتوڻيڪ انهن کي ورلي ”آڱوٺو“ چيو ويندو آهي. گهڻو ڪري انهن کي رڳو هالڪس چيو ويندو آهي.

پيٽروسار

[سنواريو]
  • ووڪونگوپٽيريڊ پيٽروسار ڪنپينگوپٽيرس جي هر پر تي هڪ سامهون ايندڙ پهرين آڱر هوندي هئي. هن ٽيڪسان ۾ سامهون ايندڙ آڱوٺن جي موجودگيءَ کي وڻن تي رهڻ لاءِ هڪ موافقت سمجهيو وڃي ٿو.[22]

ايمفيبيئن

[سنواريو]

انساني ايناٽامي

[سنواريو]

ڍانچو

[سنواريو]

آڱوٺي جو ڍانچو پهرين ميٽاڪارپل هڏي تي مشتمل هوندو آهي، جيڪا ويجهي پاسي ڪارپس سان ڪارپوميٽاڪارپل جوڙ وٽ، ۽ پري پاسي ويجهي فيلينڪس سان ميٽاڪارپوفيلينجيئل جوڙ وٽ ملي ٿي. هي پويون هڏو پري واري فيلينڪس سان آڱرين وچ واري جوڙ وٽ ملي ٿو. ان کان سواءِ، ميٽاڪارپوفيلينجيئل جوڙ وٽ ٻه سيسامائيڊ هڏيون پڻ هونديون آهن.

ڏورا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آڱوٺي جا ڏورا

آڱوٺي جي ڏورن کي جهنڊي جي ٿنڀي کي سهارو ڏيندڙ گاءِ وائرن سان ڀيٽي سگهجي ٿو؛ آڱوٺي جي هڏن مان ٺهيل جوڙيل ٿنڀي کي مستحڪم رکڻ لاءِ انهن ڏوريدار گاءِ وائرن مان هر رخ ۾ ڇڪ مهيا ٿيڻ ضروري آهي. ڇاڪاڻ⁠تہ هي استحڪام جوڙن جي پابندين بدران ڏورن وسيلي سرگرم نموني برقرار رکيو ويندو آهي، تنهنڪري آڱوٺي سان ڳنڍيل گهڻا ڏورا آڱوٺي جي گهڻين حرڪتن دوران سرگرم رهندا آهن.[24]

آڱوٺي تي ڪم ڪندڙ ڏورن کي ٻن گروهن ۾ ورهائي سگهجي ٿو: هٿ جا ٻاهريان ڏورا، جن جا ڏوريدار پيٽ ٻانهن جي هيٺئين حصي ۾ هوندا آهن، ۽ هٿ جا اندروني ڏورا، جن جا ڏوريدار پيٽ هٿ اندر هوندا آهن.[25]

ٻاهريان

[سنواريو]
ڊگهو آڱوٺو موڙيندڙ ڏورو (کاٻي پاسي) ۽ هيٺئين ٻانهن جي پٺ جا اونها ڏورا (ساڄي پاسي)

هيٺئين ٻانهن جو هڪ وينٽرل ڏورو، ڊگهو آڱوٺو موڙيندڙ ڏورو (FPL)، ريڊيس جي اڳئين پاسي ريڊيئل ٽيوبرسٽي کان پري ۽ هڏن وچ واري جهلي مان شروع ٿئي ٿو. اهو ڪارپل سرنگهه مان هڪ الڳ ٽينڊن غلاف ۾ لنگهي ٿو، جنهن کان پوءِ اهو ننڍي آڱوٺو موڙيندڙ ڏوري جي مٿن جي وچ ۾ پيل هوندو آهي. آخرڪار اهو آڱوٺي جي پري واري فيلينڪس جي بنياد سان ڳنڍجي ٿو. ان کي اڳئين هڏن وچ واري شاخ، جيڪا ميڊيئن تنت مان نڪري ٿي، تنتي رسد ڏئي ٿي (C7-C8).[26] اهو اڳوڻن ڪونٽراهينٽس ڏورن مان هڪ جو باقيات آهي، جيڪي آڱرين يا پير جي آڱرين کي گڏ ڇڪيندا هئا.

هيٺئين ٻانهن جا ٽي پٺيان ڏورا آڱوٺي تي ڪم ڪن ٿا:

ڊگهو آڱوٺو پري ڪندڙ ڏورو (APL) النا ۽ ريڊيس ٻنهي جي پٺين پاسن ۽ هڏن وچ واري جهلي مان شروع ٿئي ٿو. پهرين ٽينڊن خاني مان لنگهي، اهو پهرين ميٽاڪارپل هڏي جي بنياد ۾ داخل ٿئي ٿو. ٽينڊن جو هڪ حصو ٽريپيزيم تائين پهچي ٿو، جڏهن ته ٻيو حصو ننڍي آڱوٺو سڌو ڪندڙ ڏوري ۽ ننڍي آڱوٺو پري ڪندڙ ڏوري جي ٽينڊنن سان ملي وڃي ٿو. هٿ کي پري ڪرڻ کان سواءِ، اهو هٿ کي تري ڏانهن موڙي ٿو ۽ ان کي ريڊيئل پاسي پري ڪري ٿو. ان کي ريڊيئل تنت جي اونهي شاخ تنتي رسد ڏئي ٿي (C7-C8).[27]

ڊگهو آڱوٺو سڌو ڪندڙ ڏورو (EPL) النا جي پٺئين پاسي ۽ هڏن وچ واري جهلي مان شروع ٿئي ٿو. ٽئين ٽينڊن خاني مان لنگهي، اهو آڱوٺي جي پري واري فيلينڪس جي بنياد ۾ داخل ٿئي ٿو. اهو ريڊيس جي هيٺئين ڇيڙي تي پٺئين ٽيوبرڪل کي ٽيڪ نقطي طور استعمال ڪري آڱوٺي کي سڌو ڪري ٿو، ۽ ڪلائي وٽ هٿ کي پٺ ڏانهن موڙي ۽ پري پڻ ڪري ٿو. ان کي ريڊيئل تنت جي اونهي شاخ تنتي رسد ڏئي ٿي (C7-C8).[27]

ننڍو آڱوٺو سڌو ڪندڙ ڏورو (EPB) النا تي ڊگهي آڱوٺو پري ڪندڙ ڏوري کان پري، هڏن وچ واري جهلي ۽ ريڊيس جي پٺئين پاسي کان شروع ٿئي ٿو. پهرين ٽينڊن خاني مان ڊگهي آڱوٺو پري ڪندڙ ڏوري سان گڏ لنگهي، اهو آڱوٺي جي ويجهي فيلينڪس جي بنياد سان ڳنڍجي ٿو. اهو آڱوٺي کي سڌو ڪري ٿو ۽، ڊگهي پري ڪندڙ ڏوري سان ويجهي لاڳاپي سبب، آڱوٺي کي پري پڻ ڪري ٿو. ان کي ريڊيئل تنت جي اونهي شاخ تنتي رسد ڏئي ٿي (C7-T1).[27]

ڊگهي آڱوٺو سڌو ڪندڙ ڏوري ۽ ننڍي آڱوٺو سڌو ڪندڙ ڏوري جا ٽينڊن گڏجي اها بناوت ٺاهين ٿا، جنهن کي ايناٽاميائي سنف باڪس چيو ويندو آهي؛ يعني آڱوٺي جي بنياد وٽ ان جي پاسي واري رخ تي هڪ کڏ. ريڊيئل شريان کي ڪلائي جي اڳئين پاسي ڇهي محسوس ڪري سگهجي ٿو، سنف باڪس ۾ نه.

اندروني

[سنواريو]
ٿِينار ڏورا (کاٻي پاسي) ۽ پٺيان هڏن وچ وارا ڏورا (ساڄي پاسي)

ٽي ٿِينار ڏورا آهن:

ننڍو آڱوٺو پري ڪندڙ ڏورو (APB) اسڪيفائيڊ ٽيوبرڪل ۽ فليڪسر ريٽينيڪيولم مان شروع ٿئي ٿو. اهو ريڊيئل سيسامائيڊ هڏي ۽ آڱوٺي جي ويجهي فيلينڪس ۾ داخل ٿئي ٿو. ان کي ميڊيئن تنت تنتي رسد ڏئي ٿي (C8-T1).[28]

ننڍو آڱوٺو موڙيندڙ ڏورو (FPB) جا ٻه مٿا آهن. مٿاڇرو مٿو فليڪسر ريٽينيڪيولم مان شروع ٿئي ٿو، جڏهن ته اونهو مٿو ٽن ڪارپل هڏين: ٽريپيزيم، ٽريپيزائيڊ ۽ ڪيپيٽيٽ مان شروع ٿئي ٿو. ڏورو ميٽاڪارپوفيلينجيئل جوڙ جي ريڊيئل سيسامائيڊ هڏي ۾ داخل ٿئي ٿو. اهو آڱوٺي کي موڙڻ، ويجهو آڻڻ ۽ پري ڪرڻ جو ڪم ڪري ٿو، تنهنڪري آڱوٺي کي سامهون آڻڻ جي به سگهه رکي ٿو. مٿاڇري مٿي کي ميڊيئن تنت، جڏهن ته اونهي مٿي کي النر تنت تنتي رسد ڏئي ٿي (C8-T1).[28]

اوپونينس پوليسس ٽريپيزيم جي ٽيوبرڪل ۽ فليڪسر ريٽينيڪيولم مان شروع ٿئي ٿو. اهو پهرين ميٽاڪارپل جي ريڊيئل پاسي ۾ داخل ٿئي ٿو. اهو آڱوٺي کي سامهون آڻي ٿو ۽ ويجهو آڻڻ ۾ مدد ڪري ٿو. ان کي ميڊيئن تنت تنتي رسد ڏئي ٿي.[28]

ٻيا شامل ڏورا هي آهن:

آڱوٺو ويجهو آڻيندڙ ڏورو جا پڻ ٻه مٿا آهن. آڏو مٿو سڄي ٽئين ميٽاڪارپل هڏيءَ سان گڏ شروع ٿئي ٿو، جڏهن ته ترڇو مٿو ٽئين ميٽاڪارپل کان ويجهين ڪارپل هڏين مان شروع ٿئي ٿو. ڏورو ميٽاڪارپوفيلينجيئل جوڙ جي النر سيسامائيڊ هڏي ۾ داخل ٿئي ٿو. اهو آڱوٺي کي ويجهو آڻي ٿو، ۽ سامهون آڻڻ ۽ موڙڻ ۾ مدد ڪري ٿو. ان کي النر تنت جي اونهي شاخ تنتي رسد ڏئي ٿي (C8-T1).[28]

پهريون پٺيون هڏن وچ وارو ڏورو، هٿ جي وچين ڏورن مان هڪ، آڱوٺي جي ميٽاڪارپل جي بنياد کان ڏسڻي آڱر جي ويجهي فيلينڪس جي ريڊيئل پاسي تائين پکڙيل هوندو آهي.[29]

ڦيرڦارون

[سنواريو]

سانچو:More

هچ هائيڪر جو آڱوٺو

انساني آڱوٺي جي هڪ ڦيرڦار ۾، جڏهن آڱوٺو ٺمبس اَپ واري اشاري ۾ هجي، تڏهن پهرين ۽ ٻي، يعني ويجهي ۽ پري واري، فيلينجز جي وچ وارو زاويه 0° کان لڳ ڀڳ 90° تائين بدلجي سگهي ٿو.[30]

اهو تجويز ڪيو ويو آهي ته هي ڦيرڦار هڪ آٽوسومل دٻيل خاصيت آهي، جنهن کي هچ هائيڪر جو آڱوٺو چيو ويندو آهي، ۽ هوموزائيگس کڻندڙن ۾ زاويه لڳ ڀڳ 90° هوندو آهي.[31] تنهن هوندي به هن نظريي تي اختلاف ڪيو ويو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ آڱوٺي جي زاويه ۾ ڦيرڦار هڪ لڳاتار سلسلي تي ٿيندي آهي ۽ ٻين دٻيل جينياتي خاصيتن ۾ ڏسڻ ۾ ايندڙ ٻه-رخائپ جا ٿورا ثبوت ڏيکاري ٿي.[30]

آڱوٺي جون ٻيون ڦيرڦارون بريڪيڊيڪٽيلي قسم ڊي ۾ شامل آهن، جيڪو پيدائشي طور ننڍي پري واري فيلينڪس وارو آڱوٺو آهي؛ ٽي فيلينڪس وارو آڱوٺو، جنهن ۾ عام ٻن بدران ٽي فيلينجز هونديون آهن؛ ۽ پولي سنڊيڪٽيلي، جيڪا ريڊيئل گهڻ آڱريائپ ۽ گڏيل آڱريائپ جو ميلاپ آهي.

پڪڙون

[سنواريو]
کاٻي پاسي: طاقت واري پڪڙ ۾ شيءِ هٿ جي تري سان رابطي ۾ هوندي آهي.
ساڄي پاسي: ڪرڪيٽر جيڪ آئيورسن جي ”مڙيل آڱر واري پڪڙ“، هڪ غيرمعمولي نرم حصي-کان-پاسي واري درست پڪڙ، جيڪا بيٽسمينن کي منجهائڻ لاءِ ٺهيل هئي.

هٿ جي پڪڙن جي اڀياس ۾ اڳوڻن اهم حصيدارن مان هڪ آرٿوپيڊڪ پرائيميٽ ماهر ۽ پيلئو اينٿروپولوجسٽ جان نيپيئر هو، جنهن هٿ جي حرڪتن کي انهن جي ايناٽاميائي بنياد موجب ترتيب ڏيڻ جي تجويز ڏني، جڏهن ته اڳوڻو ڪم رڳو من پسند درجابندي استعمال ڪندو هو.[32] هٿ جي پڪڙن بابت هن شروعاتي ڪم جو گهڻو حصو عملي بنياد رکندڙ هو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جو مقصد هٿ جي معاوضي لائق زخمن کي تنگ نموني بيان ڪرڻ هو، جنهن لاءِ هٿ جي حرڪت جي ايناٽاميائي بنياد کي سمجهڻ ضروري هو. نيپيئر ٻن بنيادي پڪڙن جي تجويز ڏني: درست پڪڙ ۽ طاقت واري پڪڙ.[33] درست ۽ طاقت واري پڪڙ آڱوٺي ۽ آڱرين جي حالت سان بيان ڪيون وينديون آهن، جتي:

  • طاقت واري پڪڙ اهڙي پڪڙ آهي، جنهن ۾ آڱريون، ۽ ڪڏهن ڪڏهن هٿ جي تري، ڪنهن شيءِ کي چنبڙي پڪڙين ٿيون ۽ آڱوٺو مقابلي وارو دٻاءُ وجهي ٿو. طاقت واري پڪڙ جا مثال هٿوڙو پڪڙڻ، هٿ جي تري ۽ آڱرين ٻنهي سان مرتبان کولڻ، ۽ پل اَپس دوران پڪڙ آهن.
  • درست پڪڙ ۾ وچيون ۽ پريون فيلينجز، يعني ”آڱرين جون چوٽيون“، ۽ آڱوٺو هڪ ٻئي خلاف دٻاءُ وجهن ٿا. درست پڪڙ جا مثال پينسل سان لکڻ، رڳو آڱرين جي چوٽين سان مرتبان کولڻ، ۽ بال پڪڙڻ آهن، بشرطيڪ بال هٿ جي تري سان سخت لڳل نه هجي.
نرم حصي-کان-نرم حصي واري درست پڪڙ دوران آڱوٺو ۽ ڏسڻي آڱر[34]

آڱوٺي جي سامهون اچڻ جي صلاحيت کي درست پڪڙ سان غلط نه ملائڻ گهرجي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪجهه جانورن وٽ اڌ-سامهون ايندڙ آڱوٺا هوندا آهن، پر اهي وسيع درست پڪڙن لاءِ ڄاتل آهن، مثال طور ٽوپي وارا ڪيپوچن.[35] ان هوندي به، درست پڪڙون عام طور رڳو اعليٰ بن مانسن ۾ ملن ٿيون، ۽ اهي به انسانن جي ڀيٽ ۾ گهڻو محدود درجن ۾.[36]

آڱوٺي ۽ ڏسڻي آڱر جي وچ ۾ نرم حصي-کان-نرم حصي واري چپٽي پڪڙ انسان جي ان صلاحيت سبب ممڪن ٿئي ٿي، جنهن ۾ ڏسڻي آڱر جي پري واري فيلينڪس کي غيرسرگرم نموني حد کان وڌيڪ سڌو ڪري سگهجي ٿو. گهڻن غيرانساني پرائيميٽن کي پنهنجون ڊگهيون آڱريون موڙڻيون پون ٿيون ته جيئن ننڍو آڱوٺو انهن تائين پهچي سگهي.[8]

انسانن ۾ پريون نرم چوٽيون ٻين پرائيميٽن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ويڪريون هونديون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ آڱر جي چوٽيءَ جا نرم تاندورا هيٺئين هڏي تي گهوڙي جي نعل جهڙي ڪناري سان ڳنڍيل هوندا آهن، ۽ پڪڙيندڙ هٿ ۾ پريون نرم چوٽيون اڻبرابر مٿاڇرين مطابق ڍلجي سگهن ٿيون، جڏهن ته دٻاءُ آڱرين جي چوٽين ۾ وڌيڪ برابر ورهائجي ٿو. انساني آڱوٺي جي پري واري نرم چوٽي ويجهي ۽ پري واري خاني ۾ ورهايل هوندي آهي؛ پهريون ٻئي کان وڌيڪ شڪل بدلائيندڙ هوندو آهي، جنهن ڪري آڱوٺي جو نرم حصو ڪنهن شيءِ جي چوڌاري ڍلجي سگهي ٿو.[8]

روبوٽڪس ۾، لڳ ڀڳ سڀني روبوٽڪ هٿن ۾ هڪ ڊگهو ۽ مضبوط سامهون ايندڙ آڱوٺو هوندو آهي. انساني هٿن وانگر، روبوٽڪ هٿ جو آڱوٺو پڻ ڪنهن شيءِ کي پڪڙڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. روبوٽڪ پڪڙ جي رٿابنديءَ جو هڪ الهامي طريقو انساني آڱوٺي جي جاءِ کي نقل ڪرڻ آهي.[37] هڪ معنيٰ ۾، انساني آڱوٺي جي جاءِ ڏيکاري ٿي ته شيءِ جي ڪهڙي مٿاڇري يا حصو پڪڙ لاءِ مناسب آهي. پوءِ روبوٽ پنهنجو آڱوٺو ساڳئي هنڌ رکي ٿو ۽ آڱوٺي جي جاءِ جي بنياد تي ٻيون آڱريون رٿيندو آهي.

آڱوٺي جو ڪم عمر وڌڻ سان جسماني طور گهٽجي ٿو. اهو آڱوٺي جي موٽر سلسلي بندي جو جائزو وٺڻ سان ڏيکاري سگهجي ٿو.[38]

انساني ارتقا

[سنواريو]

پهرئين ڪارپوميٽاڪارپل جوڙ (CMC) جي ابتدائي خودمختياري ممڪن آهي تہ ڊائنوسارن ۾ ٿي هجي. حقيقي فرق لڳ ڀڳ 70 ملين سال اڳ اوائلي پرائيميٽن ۾ ظاهر ٿيو، جڏهن تہ انساني آڱوٺي جي CMC جي شڪل آخرڪار لڳ ڀڳ 5 ملين سال اڳ ظاهر ٿي. هن ارتقائي عمل جو نتيجو هڪ انساني CMC جوڙ آهي، جيڪو ٻئي ۽ ٽئين CMC جوڙن مان لنگهندڙ محور جي نسبت 80° پرونيشن، 40° پري ڪرڻ، ۽ 50° موڙ ۾ واقع آهي.[39]

سامهون ايندڙ آڱوٺا ڪجهه پرائيميٽن ۾ گڏيل خاصيت آهن، جن ۾ گهڻا ڪيٽرائن شامل آهن.[حوالو گهربل] سڌي بيهڪ وارن بن مانسن، جهڙوڪ چمپينزي، ۾ چڙهڻ ۽ لٽڪڻ واري رويي سبب هٿ ڊگها ٿي ويا آهن، جڏهن تہ آڱوٺو ننڍو رهيو آهي. نتيجي طور، اهي پرائيميٽ سامهون اچڻ سان لاڳاپيل نرم حصي-کان-نرم حصي واري پڪڙ نٿا ڪري سگهن. تنهن هوندي بہ، اڳتي جهڪي هلندڙ باندرن جهڙوڪ ببونن ۾ زميني طرزِ زندگيءَ سان موافقت سبب آڱرين جي ڊيگهه گهٽجي وئي آهي ۽ اهڙيءَ طرح هٿن جا تناسب انسانن جهڙا ٿي ويا آهن. نتيجي طور، انهن پرائيميٽن جا هٿ مهارت وارا آهن ۽ اهي نرم حصي-کان-نرم حصي واري پڪڙ استعمال ڪري شيون پڪڙي سگهن ٿا. تنهنڪري رڳو آڱوٺي جي تناسبن جي بنياد تي هٿ جي انهن موافقتن کي سڃاڻڻ ڏکيو ٿي سگهي ٿو، جيڪي شين کي سنڀالڻ سان لاڳاپيل ڪم لاءِ آهن.[40]

مڪمل طور سامهون ايندڙ آڱوٺي جي ارتقا کي عام طور هومو هيبليس سان لاڳاپيل ڪيو ويندو آهي، جيڪو هومو سيپيئنز جو اڳواڻ هو.[41] تنهن هوندي بہ، هي هومو ايريڪٽس (لڳ ڀڳ 1 ملين سال اڳ) کان وچ وارن انساني شڪل وارن مرحلن جي هڪ سلسلي وسيلي ارتقا جو تجويز ڪيل نتيجو آهي، ۽ تنهنڪري اهو گهڻو وڌيڪ پيچيده لاڳاپو آهي.

جديد انسان پنهنجي هيٺئين ٻانهن ۽ هٿ جي ڏوريدار بناوت ۾ منفرد آهن. تنهن هوندي بہ، اهي اڃا بہ آٽوپومورفڪ آهن، جنهن جو مطلب آهي تہ هر ڏورو هڪ يا وڌيڪ غيرانساني پرائيميٽن ۾ ملي ٿو. ننڍو آڱوٺو سڌو ڪندڙ ڏورو ۽ ڊگهو آڱوٺو موڙيندڙ ڏورو جديد انسانن کي وڏي سنڀاليندڙ مهارت ۽ آڱوٺي ۾ مضبوط موڙ جي صلاحيت ڏين ٿا.[42]

بهرحال، وڌيڪ امڪاني منظرنامو اهو ٿي سگهي ٿو تہ هومو هيبليس جو خاص درست پڪڙ وارو هٿ، جيڪو سامهون ايندڙ آڱوٺي سان ليس هو، هلڻ کان اڳ موجود هو؛ جڏهن تہ ڪرنگهي، ڪُلهن ۽ هيٺين عضون جون خاص موافقتون وڌيڪ ترقي يافته هٿ کان اڳ ٿيون. ۽ اهو منطقي آهي تہ هڪ محتاط، انتهائي ڪارائتي موافقت کان پوءِ وڌيڪ پيچيده موافقتن جو هڪ سلسلو اچي، جيڪي ان کي مڪمل ڪن. هومو هيبليس ۾، پڪڙڻ جي قابل ترقي يافته هٿ سان گڏ اختياري ٻه ٽنگائپ موجود هئي؛ ممڪن آهي، جيڪڏهن گڏيل ارتقائي لاڳاپو موجود هو، تہ پوءِ ٻه ٽنگائپ هٿ مان نڪتي، ڇاڪاڻ⁠تہ لازمي ٻه ٽنگائپ اڃا پوءِ اچڻي هئي.[43] هلڻ شايد مصروف هٿن جو ضمني نتيجو هو، نه ان جي ابتڙ.

HACNS1 (جنهن کي انساني تيز رفتار علائقو 2 پڻ چيو ويندو آهي) هڪ جين وڌائيندڙ آهي، ”جيڪو شايد منفرد طور سامهون ايندڙ انساني آڱوٺي جي ارتقا ۾ حصيدار ٿيو هجي، ۽ ممڪن طور ڀيڏي يا پير ۾ اهڙين تبديلين ۾ پڻ، جيڪي انسانن کي ٻن ٽنگن تي هلڻ جي اجازت ڏين ٿيون“. هن وقت تائين موجود ثبوت ڏيکارين ٿا تہ انساني جينوم ۾ سڃاڻپ ٿيل 110,000 جين وڌائيندڙ تسلسلن مان، HACNS1 ۾ چمپينزي ۽ انسان جي آخري گڏيل ابن ڏاڏي کان پوءِ انساني ارتقا دوران سڀ کان وڌيڪ تبديلي آئي آهي.[44]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

نوٽس

[سنواريو]
  1. ↑ clinicalconsiderations تي "اناٽامي سبق" (The Anatomy Lesson) از ويسلي نارمن (جارج ٽائون يونيورسٽي)
  2. ↑ "Definition of FINGER". www.merriam-webster.com (انگريزي ۾). 2024-09-26. 2024-09-30 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ Haeri, Seyed Mohammad Jafar, et al. "Human thumb consists of three phalanges and lacks metacarpal? A morphometric study on the long bones of the hand." Surgical and Radiologic Anatomy 44.8 (2022): 1101-1109.https://doi.org/10.1007/s00276-022-02986-9
  4. 1 2 van Nierop et al. 2008, p. 34
  5. ↑ Brown et al. 2004
  6. ↑ "Primates FAQ: Do any primates have opposable thumbs?". Wisconsin Regional Primate Research Center. 20 November 2010 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ Ankel-Simons 2007, p. 345
  8. 1 2 3 Jones & Lederman 2006, Evolutionary Development and Anatomy of the Hand, p. 12
  9. ↑ Franzen et al. 2009, pp. 15–18
  10. ↑ "The Panda's Thumb". Athro. 2000. 21 November 2010 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ Stefoff, Rebecca (2008). The Rodent Order. Marshall Cavendish. ص. 62–63, 71–73. ISBN 978-0-7614-3073-5.
  12. ↑ Ellerman 1941, p. 2
  13. ↑ Grzimek, Bernhard (2003). Hutchins, Michael; Kleiman, Devra G.; Geist, Valerius; ۽ ٻيا (مرتب). Grzimek's Animal Life Encyclopedia, Vol 16, Mammals V (2nd ڇاپو). Farmington Hills, MI: Gale Group. ص. 293. ISBN 978-0-7876-7750-3.
  14. ↑ Nowak 1999, p. 89
  15. ↑ McDade 2003, vol 13, p. 44
  16. ↑ McDade 2003, vol 12, p. 250
  17. ↑ McDade 2003, vol 12, p. 274
  18. ↑ Anderson, Christopher V. & Higham, Timothy E. (2014). "Chameleon anatomy". ۾ Tolley, Krystal A. & Herrel, Anthony (مرتب). The Biology of Chameleons. Berkeley: University of California Press. ص. 7–55. ISBN 978-0-520-27605-5.
  19. ↑ Russell, D. A.; Séguin, R. (1982). "Reconstruction of the small Cretaceous theropod Stenonychosaurus inequalis and a hypothetical dinosauroid". Syllogeus 37: 1–43. https://archive.org/details/syllogeus37nati.
  20. ↑ Senter 2006
  21. ↑ de Klerk et al. 2000, p. 327. The left manus shows that the flexed digit I had the potential to partially oppose digits II and III.
  22. 1 2 Zhou, X.; Pêgas, R. V.; Ma, W.; Han, G.; Jin, X.; Leal, M. E. C.; Bonde, N.; Kobayashi, Y. et al. (2021). "A new darwinopteran pterosaur reveals arborealism and an opposed thumb". ڪرنت بائلاجي 31 (11): 2429–2436.e7. doi:10.1016/j.cub.2021.03.030. PMID 33848460. Bibcode: 2021CBio...31E2429Z.
  23. ↑ Bertoluci, Jaime (18 December 2002). "Pedal luring in the leaf-frog Phyllomedusa burmeisteri (Anura, Hylidae, Phyllomedusinae)". Phyllomedusa: Journal of Herpetology 1 (2): 93. doi:10.11606/issn.2316-9079.v1i2p93-95.
  24. ↑ Austin 2005, p. 339
  25. ↑ "Muscles of the thumb". Eaton hand. 11 May 2010 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ Platzer 2004, p. 162
  27. 1 2 3 Platzer 2004, p. 168
  28. 1 2 3 4 Platzer 2004, p. 176
  29. ↑ Platzer 2004, p. 174
  30. 1 2 "Myth's of Human Genetics: Hitchhiker's Thumb". 7 November 2012 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ "Thumb, Distal Hyperextensibility of". OMIM. NCBI. 5 February 2010 تي حاصل ڪيل.[مئل ڳنڍڻو]
  32. ↑ Slocum & Pratt 1946, McBride 1942, p. 631
  33. ↑ Napier 1956, pp. 902–913
  34. ↑ Almécija, Moyà-Solà & Alba 2010
  35. ↑ Costello & Fragaszy 1988, pp. 235–245
  36. ↑ Young 2003, pp. 165–174, Christel, Kitzel & Niemitz 2004, pp. 165–194, Byrne & Byrne 1993, p. 241
  37. ↑ Lin, Yun; Sun, Yu (2015). "Robot grasp planning based on demonstrated grasp strategies". The International Journal of Robotics Research 34: 26–42. doi:10.1177/0278364914555544.
  38. ↑ Bodranghien, Florian; Mahé, Helene; Baude, Benjamin; Manto, Mario U.; Busegnies, Yves; Camut, Stéphane; Habas, Christophe; Marien, Peter et al. (2017-05-10). "The Click Test: A Novel Tool to Quantify the Age-Related Decline of Fast Motor Sequencing of the Thumb". Current Aging Science 10 (4): 305–318. doi:10.2174/1874609810666170511100318. ISSN 1874-6128. PMID 28494715. https://hal.parisnanterre.fr//hal-02310540/file/Bodranghienetal.TheClickTestANovelTooltoQuantifytheAge-RelatedDeclineofFastMotorSequencingoftheThumbCurrentagingscience2017.pdf.
  39. ↑ Brunelli 1999, p. 167
  40. ↑ Moyà-Solà, Köhler & Rook 1999, pp. 315–6
  41. ↑ Leakey, Tobias & Napier 1964: "[In Homo habilis] the pollex is well developed and fully opposable and the hand is capable not only of a power grip but of, at least, a simple and usually well developed precision grip."
  42. ↑ Diogo, R.; Richmond, B. G.; Wood, B. (2012). "Evolution and homologies of primate and modern human hand and forearm muscles, with notes on thumb movements and tool use". Journal of Human Evolution 63 (1): 64–78. doi:10.1016/j.jhevol.2012.04.001. PMID 22640954. Bibcode: 2012JHumE..63...64D.
  43. ↑ Harcourt-Smith & Aiello 2004
  44. ↑ "HACNS1: Gene enhancer in evolution of human opposable thumb". Science Codex. September 4, 2008. December 16, 2009 تي حاصل ڪيل.

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ ڪجهه ماڻهو آڱوٺي کي آڱر سمجهن ٿا. عام طور، ٻين چئن آڱرين کان ڪجهه مختلف خاصيتن، جهڙوڪ وڏي وٿي، هڪ فيلينڪس جي کوٽ ۽ سامهون اچڻ جي صلاحيت سبب، ان کي ’ڊجيٽ‘ سمجهيو ويندو آهي.
  2. ↑ [[WP:Editors who may be confused|سانچو:Define]]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Human regional anatomy

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=آڱوٺو&oldid=392552" تان ورتل