مواد ڏانھن هلو

آزاد ڪشمير

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
(آزاد کشمیر کان چوريل)
آزاد ڄمون ۽ ڪشمير
خودمختيار انتظامي علائقو
شاردا شهر، وادي نيلم، آزاد ڪشمير
Banner of آزاد ڄمون ۽ ڪشمير
Banner
Official seal of آزاد ڄمون ۽ ڪشمير
Seal
آزاد ڄمون ۽ ڪشمير کي ڳاڙهي رنگ ۾ ڏيکاريو ويو آهي ۽ باقي پاڪستان کي اڇي رنگ ۾ ڏيکاريو ويو آهي ۽ باقي ڄمون ۽ ڪشمير کي پاڪستان جي علائقائي دعوي سان علائقو ڏيکاريو ويو آهي.
آزاد ڄمون ۽ ڪشمير کي ڳاڙهي رنگ ۾ ڏيکاريو ويو آهي ۽ باقي پاڪستان کي اڇي رنگ ۾ ڏيکاريو ويو آهي ۽ باقي ڄمون ۽ ڪشمير کي پاڪستان جي علائقائي دعوي سان علائقو ڏيکاريو ويو آهي.
Coordinates: 33°50′36″N 73°51′05″E / 33.84333°N 73.85139°E / 33.84333; 73.85139
ملڪ پاڪستان
ترانووطن اسان جو آزاد ڪشمير
قائم ڪيل24 آڪٽوبر، 1947ع (آزاد ڪشمير ڏينهن)
گادي جو ھنڌمظفر آباد
وڏو شهرمظفر آباد
حڪومت
• طرزخودمختيار رياست

[1][2][3] (پاڪستان جي انتظام هيٺ)

[4][5]
• باڊيآزاد ڄمون ۽ ڪشمير قانون ساز اسيمبلي
• صدرچوڌري لطيف اڪبر (قائم مقام) (PPP)
• وزير اعظمفيصل ممتاز راٺوڙ
• چيف سيڪريٽريدائود محمد وڏيچ (بي پي ايس-21 پي اي ايس)
• قانون سازآزاد جمو ۽ ڪشمير قانون ساز اسيمبلي.
ايراضي
• ڪل13,297 چورس ڪلوميٽر (5,134 چورس ميل)
• زمين1,000 چورس ڪلوميٽر (390 چورس ميل)
آبادي
 (2017ع)
• ڪل44 لڪ 50 هزار
• ڪثافتauto في چورس ڪلوميٽر
رهاڪو نالوڪشميري
وقتي علائقوUTC+5 (پاڪستان جو معياري وقت)
ISO 3166 ڪوڊPK-JK
ٻوليون
  • اردو
  • انگريزي (سرڪاري)
    پهاڙي (پنجابي جو تلفظ) (اڪثريت)
  • هندڪو
  • پوٺواري
  • گوجري
  • ڪشميري
  • پنجابي
  • پشتو (رياستي ٻوليون
ڊويزنانساني ترقي جو انڊيڪس (2017)
Ethnic GroupsGujjar (largest)
Sudhan
Rajput
Jatt
Abbasi
Kashmiri
others
ضلعا10
تحصيل32
يونين ڪائونسلون: 183182
ويب سائيٽwww.ajk.gov.pk

آزاد ڄمون ۽ ڪشمير (اردو: آزاد جموں و کشمیر)، عام طور تي آزاد ڪشمير جي نالي سان حوالو ڏنو ويو آهي، هڪ خطو آهي جيڪو پاڪستان جي طرفان منظم طور تي هڪ خود مختيار اداري جي طور تي منظم ڪيو ويو آهي ۽ وڏي ڪشمير واري علائقي جو اولهه وارو حصو آهي، جيڪو سال 1947ع کان ڀارت ۽ پاڪستان جي وچ ۾ هڪ تڪرار جو موضوع رهيو آهي. آزاد ڪشمير پڻ پاڪستان جي صوبن پنجاب ۽ خيبر پختونخوا جي ڏکڻ ۽ اولهه ۾، بالترتيب سرحدون حصيداري ڪري ٿو. ان جي اڀرندي پاسي، آزاد ڪشمير هندستاني يونين جي علائقي ڄمون ۽ ڪشمير (هندستان جي انتظام واري ڪشمير جو حصو) کان لائن آف ڪنٽرول (ايل او سي) ذريعي الڳ ٿيل آهي، جيڪو هندستان ۽ پاڪستان جي ڪنٽرول واري ڪشمير جي حصن جي وچ ۾ حقيقي سرحد طور ڪم ڪري ٿو. سال 2017ع جي قومي مردم شماري مطابق ھن جي ڪل آبادي 40,45,366 آھي. ھي علائقو 13،300 چورس ڪلوميٽر (5،135 چورس ميل) تي پکڙيل آھي. آزاد ڪشمير جي گادي جو ھنڌ مظفرآباد آھي. ھتي پھاڙي،  ھندڪو، گوجري، پنجابي ۽ پشتو ڳالھايون وڃن ٿيون.

علائقي ۾ حڪومت جو هڪ پارلياماني روپ آهي جيڪو برطانوي ويسٽمنسٽر سسٽم جي نموني سان ٺهيل آهي. آزاد ڪشمير جو صدر رياست جو آئيني سربراه آهي، جڏهن ته وزيراعظم، وزيرن جي ڪائونسل جي حمايت سان، چيف ايگزيڪيوٽو آهي. آزاد ڪشمير قانون ساز اسيمبلي وزيراعظم ۽ صدر ٻنهي جي چونڊ ڪندي آهي. علائقي جي پنهنجي سپريم ڪورٽ ۽ هڪ هاءِ ڪورٽ آهي، جڏهن ته حڪومت پاڪستان جي ڪشمير معاملن واري وزارت پاڻ, گلگت بلتستان ۽ آزاد ڄمون ۽ ڪشمير جي حڪومت جي وچ ۾ هڪ ڪڙي جو ڪم ڪري ٿي، جيتوڻيڪ خود مختيار علائقو پاڪستان جي پارليامينٽ ۾ نمائندگي نٿو ڪري.

اتر آزاد ڪشمير هڪ اهڙي خطي ۾ واقع آهي جتي هندستاني پليٽ يوريشين پليٽ جي هيٺان لهڻ جي نتيجي ۾ زمين جي مضبوط ٿڌن جو تجربو ڪري ٿو. سال 2005ع ۾ هڪ وڏي زلزلي ۾ گهٽ ۾ گهٽ 1,00,000 ماڻهو مارجي ويا ۽ 30 لک ماڻهو بي گهر ٿيا، جنهن علائقي جي بنيادي ڍانچي ۽ معيشت کي وڏي تباهي ڏني. ان وقت کان وٺي، پاڪستان حڪومت جي مدد ۽ پرڏيهي امداد سان، انفراسٽرڪچر جي بحاليءَ جو ڪم جاري آهي. آزاد ڪشمير جي معيشت جو دارومدار گهڻو ڪري زراعت، خدمتن، سياحت ۽ برٽش ميرپوري ڪميونٽي جي ميمبرن طرفان موڪليل پيسي تي آهي. آزاد ڪشمير جي لڳ ڀڳ 87 سيڪڙو خاندانن وٽ فارم ملڪيت آهي ۽ خطي ۾ پاڪستان ۾ اسڪولن ۾ داخلا جي شرح تمام گهڻي آهي ۽ خواندگي جي شرح تقريبن 74 سيڪڙو آهي.

نالو

[سنواريو]

1945ع ۾ پونڇ ۾ منعقد ٿيل مسلم ڪانفرنس جي 13هين جنرل اجلاس ۾ پمفليٽ جو عنوان، "آزاد ڪشمير" هو. اهو سمجهيو وڃي ٿو ته نيشنل ڪانفرنس جي نئين ڪشمير (نيو ڪشمير پروگرام) جو جواب هو. ذريعن جو چوڻ آهي ته اها پارٽي طرفان منظور ڪيل مختلف قراردادن جي مجموعن کان وڌيڪ نه هئو. پر ان جو مقصد اهو معلوم ٿئي ٿو ته ڄمون ۽ ڪشمير جا مسلمان هڪ الڳ وطن (پاڪستان) جي لاءِ مسلم ليگ جي جدوجهد لاءِ پرعزم هئا ۽ مسلم ڪانفرنس ڪشمير جي مسلمانن جي واحد نمائنده تنظيم آهي. بهرحال، ايندڙ سال، پارٽي هڪ "آزاد ڪشمير جو قرارداد" پاس ڪيو جنهن ۾ مطالبو ڪيو ويو ته مهاراجا هڪ آئين ساز اسيمبليءَ تشڪيل ڏئي، جيڪا ووٽ ذريعي چونڊي وڃي. ٻئي سال، 19 جولاءِ 1947ع تي پارٽيءَ جا ڪارڪن سردار ابراهيم جي گهر تي گڏ ٿيا، جن فيصلي کي رد ڪري، مهاراجا کان پاڪستان سان الحاق جو مطالبو ڪيو.

ان کان پوءِ جلد ئي سردار ابراهيم پاڪستان ڀڄي ويو ۽ اتان پونڇ جي بغاوت جي اڳواڻي پاڪستان جي وزيراعظم لياقت علي خان ۽ ٻين عملدارن جي مدد سان ڪئي. لياقت علي خان ”آزاديءَ جي اعلان“ جو مسودو تيار ڪرڻ لاءِ ميان افتخار الدين جي سربراهي ۾ هڪ ڪميٽي مقرر ڪئي. 4 آڪٽوبر تي لاهور ۾ آزاد ڪشمير جي عبوري حڪومت جو اعلان ڪيو ويو، جنهن ۾ غلام نبي گلڪار کي صدر ۽ سردار ابراهيم وزير اعظم مقرر ڪيو ويو. گلڪار سرينگر ڏانهن سفر ڪيو ۽ مهاراجا جي حڪومت طرفان گرفتار ڪيو ويو. بعد ۾ پاڪستاني عملدارن سردار ابراهيم کي عبوري حڪومت جو صدر مقرر ڪيو.

تاريخ

[سنواريو]
1946ع ۾ ڄمون ۽ ڪشمير جي پرنسلي رياست جو نقشو؛ اڄوڪي آزاد ڪشمير ٽن الهندي وارن ضلعن تي مشتمل آهي.

سال 1947ع ۾ هندستان جي ورهاڱي وقت، انگريزن شاهي رياستن تي پنهنجي بالادستي ختم ڪري ڇڏي، جن وٽ ڀارت يا پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ يا آزاد رهڻ جا اختيار ڇڏي ويا. هري سنگهه، ڄمون ۽ ڪشمير جو مهاراجا، چاهيندو هو ته سندس رياست آزاد رهي. ڄمون صوبي جي الهندي ضلعن (هاڻوڪي آزاد ڪشمير) ۽ سرحدي ضلعن (هاڻوڪي گلگت بلتستان) ۾ مسلمان پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ چاهيندا هئا.[6][7]

سال 1947ع جي بهار ۾، مهاراجا جي خلاف بغاوت پونڇ ڊويزن ۾ شروع ٿي، جيڪو اولهه پنجاب جي راولپنڊي ڊويزن سان لڳل علائقو آهي. چيو وڃي ٿو ته مهاراجا جي انتظاميه هارين تي ڏنڊن وارا ٽيڪس لڳائڻ شروع ڪيا هئا، جنهن ڪري مقامي بغاوت کي جنم ڏنو ۽ انتظاميه ظالمانه جبر جو رستو اختيار ڪيو. علائقي جي آبادي، ٻي عالمي جنگ کان پوءِ تازو فارغ ٿيل سپاهين جي ڪري، مهاراجا جي لشڪر جي خلاف بغاوت ڪئي ۽ تقريبن سڄي ضلعي تي ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو. ان فتح کان پوءِ 3 آڪٽوبر 1947ع تي راولپنڊي ۾ مظفرآباد ڊويزن، پونڇ ڊويزن ۽ ميرپور ڊويزن جي اولهه وارن ضلعن جا پاڪستان جا حامي سردار، آزاد ڄمون ۽ ڪشمير جي عبوري حڪومت جو اعلان، غلام نبي گلڪار جي نالي سان، مظفرآباد ۾ عارضي حڪومت جي نالي تي اعلان جاري ڪيو.[8] بهرحال، اها حڪومت سرينگر ۾ غلام نبي گلڪار جي گرفتاري سان جلدي ڀڄي وئي.[9] 24 آڪٽوبر تي پلندري ۾ سردار ابراهيم خان جي اڳواڻي ۾ آزاد ڪشمير جي ٻي عبوري حڪومت قائم ڪئي وئي.[10]

21 آڪٽوبر تي، اتر-اولهه سرحد صوبي مان ڪيترائي هزار پختون قبيلا ڄمون ۽ ڪشمير ۾، مهاراجا جي راڄ خلاف بغاوت ۾ مدد ڪن لاء داخل ٿيا. اهي تجرباڪار فوجي اڳواڻن جي اڳواڻي ۾ هئا ۽ جديد هٿيارن سان ليس هئا. مهاراجا جي ٽٽڻ واري لشڪر حملي کي منهن ڏيڻ جي قابل نه هئي. قبيلن مظفرآباد ۽ بارهمولا جي شهرن تي قبضو ڪري ورتو، جن جو پويون علائقو رياست جي گاديءَ واري هنڌ سرينگر کان 32 ڪلوميٽر (20 ميل) اتر اولهه طرف آهي. 24 آڪٽوبر تي، مهاراجا ڀارت کان فوجي مدد جي درخواست ڪئي، جنهن جي جواب ۾ چيو ويو ته هو هن جي مدد ڪرڻ کان قاصر آهي جيستائين هو ڀارت سان الحاق نه ڪندو. ان مطابق، 26 آڪٽوبر، 1947ع تي، مهاراجا هري سنگهه الحاق جي هڪ معاهدي تي دستخط ڪيو، جنهن ۾ فوجي امداد جي بدلي ۾ ڀارت جي دفاع، خارجي معاملن ۽ مواصلات جو ڪنٽرول ڀارت جي حڪومت جي حوالي ڪيو ويو.[11][7] ڀارتي فوجين کي فوري طور تي سرينگر ۾ هوائي جهاز پهچايو ويو.

پاڪستان بعد ۾ مداخلت ڪئي ۽ ڀارتي ۽ پاڪستاني فوجن جي وچ ۾ ويڙهه شروع ٿي وئي، جنهن ۾ ڪنٽرول جا ٻه علائقا گهٽ ۾ گهٽ مستحڪم ٿي ويا، جنهن کي هاڻي ”لائن آف ڪنٽرول“ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.[12]

ڀارت بعد ۾ گڏيل قومن سان رابطو ڪيو ۽ ان کان تڪرار حل ڪرڻ لاءِ چيو ۽ ڪشمير جي مستقبل جي حوالي سان راءِ شماري ڪرائڻ جي حق ۾ قراردادون منظور ڪيون ويون.[13] [14] بهرحال ٻنهي طرفن کان ڪڏهن به اهڙو ڪو به راءِ شماري نه ڪرايو ويو آهي ڇاڪاڻ ته هڪ پيشگي شرط هئي جنهن ۾ غير رياستي عنصرن سان گڏ پاڪستاني فوج جي واپسي ۽ بعد ۾ ڀارتي فوج جي ڪشمير جي انهن حصن مان انهن جي لاڳاپيل ڪنٽرول هيٺ جزوي طور تي واپسي جي ضرورت هئي. هڪ اهڙي واپسي جيڪا ڪڏهن به نه ٿي. سال 1949ع ۾ ڪشمير جي ڀارتي ۽ پاڪستاني ڪنٽرول وارن حصن کي الڳ ڪرڻ واري هڪ رسمي جنگ بندي لائن لاڳو ٿي.

ڀارت سان 1949ع جي جنگ بندي معاهدي کان پوءِ پاڪستان جي حڪومت ڪشمير جي اتر ۽ اولهه حصن (جيڪي جنگ بندي جي وقت ان جي ڪنٽرول ۾ هئا) کي هيٺين ٻن الڳ الڳ ڪنٽرول ٿيل سياسي ادارن ۾ ورهايو:

  • آزاد ڄمون ۽ ڪشمير: تنگ، ڏکڻ حصو، 250 ميل ڊگهو، جنهن جي ويڪر 10 کان 40 ميل تائين مختلف آهي.
  • گلگت-بلتستان: اڳ ۾ وفاقي انتظاميا اترين علائقا (FANA) سڏيو ويندو هو. آزاد ڪشمير جي اتر ۾ 72,496 چورس ڪلوميٽر جي ايراضي سان تمام وڏو سياسي ادارو.

سال 1955ع ۾ پونچ بغاوت شروع ٿي جيڪي گهڻو ڪري راولاڪوٽ انهي سان گڏ باقي پونڇ ڊويزن جي علائقن ۾ مرڪوز هئي ۽ سال 1956ع ۾ ختم ٿي.

سال 1970ع ۾ يحيٰ خان جي فوجي انتظاميا هڪ "بنيادي آئين" 'آزاد جمو ۽ ڪشمير گورنمينٽ ايڪٽ، 1970ع جاري ڪيو جنهن هڪ چونڊيل قانون ساز اسيمبلي ۽ ڪافي خودمختياري سان آزاد ڪشمير کي صدارتي نظام فراهم ڪيو. سنيڊن ان جو حوالو ڏئي ٿو ته "هن علائقي يا جمو ۽ ڪشمير جي ڪنهن به علائقي پاران حاصل ڪيل سڀ کان وڌيڪ خودمختياري ڏني." مرڪزي حڪومت صرف پرڏيهي معاملن، دفاع ۽ ڪرنسي کي ڪنٽرول ڪري رهي هئي.[15](p121)

ذوالفقار علي ڀٽو (پوءِ پاڪستان جو وزيراعظم) ڪجهه مقامي مدد سان 'آزاد جموں ۽ ڪشمير عبوري (ڀارت سان ڪشمير تڪرار حل ٿيڻ تائين عبوري) آئين ايڪٽ، 1974' لاڳو ڪيو. ان آزاد ڪشمير کي سڌي طرح چونڊيل آزاد ڪشمير قانون ساز اسيمبلي ۽ اسلام آباد ۾ هڪ ننڍڙي اڻ سڌي طرح چونڊيل آزاد جموں ۽ ڪشمير ڪائونسل جي اجازت ڏني. هن انتظام ايم ڪي اي (MKA) جي طاقت کي گهٽائي ڇڏيو جڏهن ته سنيڊن ان کي "گهٽتائي" جي طور تي حوالو ڏنو.[15](pp121–122)

دانش خان دي فرائيڊي ٽائمز ۾ هن ترقي کي "شهرين لاءِ سياسي اشرافيه کان فوري سماجي-اقتصادي ۽ ترقياتي خدشن جهڙوڪ بنيادي انفراسٽرڪچر ۽ عوامي شين تائين رسائي ڏانهن ڌيان ڇڪائڻ جو هڪ رستو فراهم ڪرڻ جي طور تي بيان ڪري ٿو،" وڌيڪ چيو ته "جڏهن ته انفراسٽرڪچر ۽ سماجي شعبن ۾ سرڪاري شعبي جي سيڙپڪاري سالن کان نسبتاً بهتري ڏيکاري آهي، سياسي ميدان ۾ وڏي بياني، پارٽي لائينن کان ٻاهر پکڙيل، مقامي سماجي-اقتصادي ترقي جي بدران جمو ۽ ڪشمير جي تڪرار تي تمام گهڻو ڌيان ڏئي ٿو."[16]

آئين ڪشمير کي ان جو پنهنجو صدر، وزيراعظم، هاءِ ڪورٽ، سپريم ڪورٽ، آڊيٽر جنرل ۽ چيف اليڪشن ڪمشنر پڻ فراهم ڪري ٿو.[17] آزاد ڪشمير جي آئين ۾ 13 هين ترميم، جيڪا مظفر آباد ۾ منظور ڪئي وئي، آزاد ڪشمير جي حڪومت کي بااختيار بڻايو، چونڊيل اسيمبلي جي اختيارن ۾ اضافو ڪيو، آزاد ڪشمير کي وڌيڪ مالي ۽ انتظامي اختيار ڏنا ۽ وفاقي علائقي کي وڌيڪ خودمختيار بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي. لفظ "ايڪٽ" کي به آئين مان خارج ڪيو ويو.[18]

هڪ وقت ۾ پاڪستان جي ڪنٽرول ۾، ڪشمير جي شڪسگام وادي، گلگت-بلتستان جي اتر اوڀر حد سان گڏ هڪ ننڍڙو علائقو، پاڪستان طرفان سال 1963ع ۾ عارضي طور تي عوامي جمهوريه چين جي حوالي ڪيو ويو هو جنهن چين-پاڪستان سرحدي تڪرار کي حل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي ۽ هاڻي چين جي زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو جو حصو بڻجي ٿو.

سال 1972ع ۾، ڪشمير جي ڀارت ۽ پاڪستان جي ڪنٽرول ٿيل حصن جي وچ ۾ ان وقت جي موجوده حد کي "لائن آف ڪنٽرول" طور نامزد ڪيو ويو هو. هي لڪير سال 1972ع جي شملا معاهدي کان وٺي تبديل نه ٿي آهي،[19] جنهن ٻنهي ملڪن کي "ٻه طرفي ڳالهين ذريعي پرامن طريقن سان پنهنجا اختلاف حل ڪرڻ" جو پابند ڪيو. ڪجهه سياسي ماهرن جو دعويٰ آهي ته، ان معاهدي جي نظر ۾، مسئلي جو واحد حل ٻنهي ملڪن جي وچ ۾, بغير ڪنهن ٽئين ڌر جهڙوڪ گڏيل قومن جو عالمي ادارو کي شامل ڪرڻ جي, گڏيل ڳالهين آهي. [20] سال 1974ع جو عبوري آئين ايڪٽ 48 ميمبرن واري آزاد ڄمون ۽ ڪشمير جي هڪ ايواني اسيمبلي پاران منظور ڪيو ويو هو.[21]

اپريل 1997ع ۾، نواز شريف حڪومت آزاد ڄمون ۽ ڪشمير کي آئيني حيثيت ڏيڻ کان انڪار ڪندي چيو ته "انهن ماڻهن کي آئيني حق ڏيڻ انهن علائقن جي هڪ طرفي الحاق جي برابر هوندو."[22]

جاگرافي

[سنواريو]

آزاد ڄمون ۽ ڪشمير جو اتر وارو حصو هماليه جي هيٺين حصي تي مشتمل آهي، جنهن ۾ ڄام ڳڙهه چوٽي (4,734 ميٽر، 15,550 فوٽ) شامل آهي. بهرحال، نيلم وادي ۾ سروالي چوٽي (6326 ميٽر) رياست جي بلند ترين چوٽي آهي.[4]

آزاد ڪشمير جو لينڊ اسڪيپ

علائقي ۾ سياري ۽ اونهاري ٻنهي ۾ برسات پوندي آهي. مظفرآباد ۽ پتن پاڪستان جي ٻرندڙ علائقن مان آهن. اڪثر علائقي ۾، سراسري برسات 1,400 ملي ميٽر کان وڌي ٿي، جنهن ۾ سڀ کان وڌيڪ سراسري برسات مظفر آباد (تقريبن 1,800 ملي ميٽر) جي ويجهو ٿئي ٿي. اونهاري جي موسم ۾، جهلم ۽ ليپا وادي جي دريائن ۾ برساتن ۽ برف جي پگھلڻ سبب مون سون جي ٻوڏ عام آهي.

Climate

[سنواريو]
Map of the Köppen-Geiger climate classification

The southern parts of Azad Kashmir, including the Bhimber, Mirpur, and Kotli districts, have extremely hot weather in the summer and moderate cold weather in the winter. They receive rain mostly in monsoon weather.[حوالو گهربل]

Paddy field in Leepa valley

In the central and northern parts of the state, the weather remains moderately hot in the summer and cold and chilly in the winter. Snowfall also occurs there in December and January.[حوالو گهربل]

The region receives rainfall in both the winter and the summer. Muzaffarabad and Pattan are among the wettest areas of the state, but they don't receive snow. Throughout most of the region, the average rainfall exceeds 1400 mm, with the highest average rainfall occurring near Muzaffarabad (around 1800 mm). During summer, monsoon floods of the Jhelum and Leepa rivers are common, due to high rainfall and melting snow.[حوالو گهربل]


آزاد ڪشمیر جون رياستي علامتون
رياستي جانور
رياستي پکي
رياستي وڻ
رياستي گل
رياستي گاميس

حڪومت ۽ سياست

[سنواريو]

آزاد ڪشمير ۾ 10 ضلعا، 19 تعلقا ۽ 182 يونين ڪائونسلون آھن۔ آزاد ڪشمير جي ميرپور ڊويزن ۾ ضلعو باغ، ضلعو ڀمبر، ضلع وپونڇ، ضلعو سڌنوتي، ضلعو ڪوٽلي، ضلعو مظفر آباد، ضلعو ميرپور، ضلعو نيلم، ضلعو حويلي ۽ ضلعو ھٽيان بالا شامل آھن.

انتظامي ورھاست

[سنواريو]
ڊويزن ضلعو ايراضي(چورس ڪلوميٽر²) آبادي (2008)حوالو گھربل؟ صدرمقام
ميرپور ڀمبر 1,516 301,633 ڀمبر
ڪوٽلي 1,862 563,094 ڪوٽلي
ميرپور 1,010 333,482 ميرپور
مظفرآباد مظفرآباد[23] 2,496 638,973 مظفرآباد
ھٽيان ? ? ھٽيان بالا
نيلم[24] 3,621 106,778 آٺ مقام
پونچ پونچ 855 411,035 راولاڪوٽ[23]
حويلي 600 (est.) 150,000 (est.) ڪھوٽہ [23]
باغ 768 243,415 باغ
سڌنوتي 569 334,091 پلندري
ڪُل 10 ضلعا 13,297 4,567,982 مظفرآباد

آبادي

[سنواريو]

معيشت

[سنواريو]

تعليم

[سنواريو]

رانديون

[سنواريو]

ثقافت

[سنواريو]

سياحت

[سنواريو]

Arang Kel, Neelum Valley, Azad Kashmir Shounter Valley, Azad Kashmir

ڪشمير پنھنجي قدرتي خوبصورتي ۽ دلڪش منظرن جي وجھه سا ڄاتو وڃي ٿو ۽ سير ۽ تفريح کجي لاءِ ماڻھو وڏي تعداد ۾ آزاد ڪشمير جو رُخ ڪندا آھن. انھن ئي خوبصورت منظرن جي وجھه سان مغل شھنشاھ ظھير الدين بابر چيو ھو ته "ڪشمير زمين تي جنت آھي۔"

قابل ذڪر ماڻهو

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Richard M. Bird; François Vaillancourt (December 4, 2008). Fiscal Decentralization in Developing Countries. Cambridge University Press. ص. 127–. ISBN 978-0-521-10158-5.
  2. ↑ Bose, Sumantra (2009), Contested Lands, Harvard University Press, ص. 193, ISBN 978-0-674-02856-2, Azad Kashmir – "Free Kashmir," the more populated and nominally self-governing part of Pakistani-controlled Kashmir
  3. ↑ "Territorial limits". Herald. مَئي 7, 2015. اصل نسخو مان July 24, 2015 تي محفوظ ڪيل. July 24, 2015 تي حاصل ڪيل. These are self-ruled autonomous regions. But restrictions apply. {{cite news}}: Unknown parameter |deadurl= ignored (|url-status= suggested) (مدد)
  4. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named brit
  5. ↑ "Kashmir profile". BBC. نومبر 26, 2014. اصل نسخو مان July 24, 2015 تي محفوظ ڪيل. July 24, 2015 تي حاصل ڪيل. {{cite news}}: Unknown parameter |deadurl= ignored (|url-status= suggested) (مدد)
  6. ↑ "The J&K conflict: A Chronological Introduction". India Together. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان April 4, 2014 تي محفوظ ڪيل. June 5, 2010 تي حاصل ڪيل.
  7. 1 2 Britannica Concise Encyclopedia. "Kashmir (region, Indian subcontinent) – Britannica Online Encyclopedia". Encyclopædia Britannica. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان March 1, 2010 تي محفوظ ڪيل. June 5, 2010 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ Behera, Navnita Chadha (2007), Demystifying Kashmir, Pearson Education India, ص. 29, ISBN 978-8131708460, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان January 17, 2023 تي محفوظ ڪيل, September 27, 2016 تي حاصل ڪيل
  9. ↑ Snedden 2013, p. 59.
  10. ↑ Snedden 2013, p. 61.
  11. ↑ "Kashmir: Why India and Pakistan fight over it". BBC News. November 23, 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان December 24, 2018 تي محفوظ ڪيل. June 21, 2018 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ Prem Shankar Jha. "Grasping the Nettle". South Asian Journal. اصل نسخو مان May 16, 2010 تي محفوظ ڪيل.سانچو:Unreliable source?
  13. ↑ "UN resolution 47". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان September 3, 2015 تي محفوظ ڪيل. September 11, 2012 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "UNCIP Resolution of August 13, 1948 (S/1100) – Embassy of India, Washington, D.C." اصل نسخو مان October 13, 2007 تي محفوظ ڪيل.
  15. 1 2 Zutshi, Chitralekha, مرتب (2018). Kashmir: history, politics, representation. Cambridge New York NY Port Melbourne New Delhi Singapore: Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-40210-1.
  16. ↑ "Understanding The Protest Movement In Azad Jammu & Kashmir". The Friday Times (انگريزي ۾). 2024-05-14. 2024-05-15 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ Ali, Shaheen Sardar; Rehman, Javaid (1 February 2013). "Indigenous Peoples and Ethnic Minorities of Pakistan: Constitutional and Legal Perspectives". Nordic Institute of Asian Studies (Monograph Series No. 84): 121. ISBN 978-1-136-77868-1. https://books.google.com/books?id=60VAsoo-huYC.
  18. ↑ "Act 1974: AJK approves 13th Amendment". www.thenews.com.pk (انگريزي ۾). 2024-05-16 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ "UNMOGIP: United Nations Military Observer Group in India and Pakistan". اصل نسخو مان May 14, 2008 تي محفوظ ڪيل.
  20. ↑ Kapur, Saloni (2021-03-08). Pakistan after Trump: Great Power Responsibility in a Multi-Polar World (انگريزي ۾). Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-5275-6727-6.
  21. ↑ "How free is Azad Kashsmir". The Indian Express. March 26, 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان March 27, 2016 تي محفوظ ڪيل. March 26, 2016 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "Rediff on the NeT: PoK not part of its territory: Pakistan". www.rediff.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان July 19, 2019 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-03 تي حاصل ڪيل.
  23. 1 2 3
  24. ↑ Official website, Government of Azad Kashmir. "Facts and Figures". اصل نسخو مان January 7, 2008 تي محفوظ ڪيل. 2006-04-19 تي حاصل ڪيل.

خارجي لنڪس

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
آزاد ڪشمير
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪي لغت ۾ ڳوليو وصفون وڪي لغت تان
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
وڪي قول ۾ ڳوليو قول وڪي قول تان
وڪي ماخذ ۾ ڳوليو ماخذي متن وڪي ماخذ تان
وڪي بُڪس ۾ ڳوليو درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان
وڪي سفر ۾ ڳوليو سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان
وڪيورسٽي ۾ ڳوليو سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=آزاد_ڪشمير&oldid=378834" تان ورتل