مواد ڏانھن هلو

گڏيل قومن جي انساني ماحولياتي ڪانفرنس

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
گڏيل قومن جي انساني ماحولياتي ڪانفرنس
سويڊن جي پارليامينٽ ۾ ڪانفرنس جو اجلاس
مخففUNCHE
تشڪيل16 جون 1972
جڳھ
جڳھون
سنڀاليندڙ تنظيم
گڏيل قومن جو ادارو

گڏيل قومن جي انساني ماحولياتي ڪانفرنس يا (يونائيٽيڊ نيشنس ڪانفرنس آن دي هيومن انوائرونمينٽ: UNCHE) پنج جون کان 16 جون 1972ع تي سويڊن جي گاديءَ جي هنڌ اسٽاڪ هوم ۾ پهرين گڏيل قومن جي انساني ماحولياتي ڪانفرنس ڪوٺائي وئي. ان ڪانفرنس ۾ 113 ملڪن جي نمائندن، بين الاقوامي غير سرڪاري تنطيمن ۽ بين الحڪومتي تنظيمن جي عيوضين پڻ وڏي انگ ۾ شرڪت ڪئي، ڪانفرنس ۾ بين الاقوامي سطح تي ماحولياتي سرگرمين بابت ويچار ڪندي ڪي اهم اصول طئي ڪيا ويا. ان کان سواءِ انساني سرگرمين جي ڪري ماحول تي پوندڙ ناڪاري اثرن جو جائزو وٺندي، عالمي سطح تي سهڪار جو اقرار ڪندي، ماحولياتي بهتريءَ لاءِ اڳڀرائيءَ تي زور ڏنو ويو.[1]

ڪانفرنس ۾ اٿاريل مسئلا

[سنواريو]

سوويت يونين ۽ وارسا معاهدي سان لاڳاپيل ٻين ملڪن هن ڪانفرنس جو بائيڪاٽ ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اوڀر جرمني کي ان ۾ شرڪت جي اجازت نه ڏني وئي هئي. ان وقت نه اوڀر جرمني ۽ نه ئي اولهه جرمني گڏيل قومن جا ميمبر هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي اڃا هڪ ٻئي کي خودمختيار رياست طور تسليم نه ڪيو هو. اهو معاملو بعد ۾ ڊسمبر 1972ع ۾ بنيادي معاهدي تي صحيون ڪرڻ سان حل ٿيو.[2]

برطانيا، آمريڪا، اٽلي، بيلجيم، نيدرلينڊ ۽ فرانس جهڙن ملڪن پڻ ڪانفرنس جي آجيان نه ڪئي. انهن ملڪن گڏجي نام نهاد برسلز گروپ قائم ڪيو، جنهن ڪانفرنس جي اثر کي محدود ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.[3]

ڪانفرنس دوران ترقي يافته ۽ ترقي پذير ملڪن جي وچ ۾ اختلاف نمايان ٿيڻ لڳا. چيني وفد 17 نڪتن تي ٻڌل هڪ يادداشت پيش ڪئي، جنهن ۾ ويتنام جنگ دوران آمريڪا جي انڊوچائنا ۽ دنيا جي ٻين علائقن بابت پاليسين جي مذمت ڪئي وئي. ان موقف ترقي پذير ملڪن کي وڌيڪ همٿايو، جيڪي شرڪت ڪندڙ 122 ملڪن مان 70 هئا. پاڪستان، پيرو ۽ چلي سميت ڪيترن ئي ملڪن نوآبادياتي نظام خلاف بيان جاري ڪيا، جنهن سبب آمريڪي وفد وڌيڪ پريشان ٿيو. تنقيد ايتري سخت هئي جو ان وقت آمريڪا جي گهرو معاملن واري سيڪريٽري راجرز مورٽن چيو: "ڪاش روسي هتي موجود هجن." سندس مقصد چيني تنقيد کان ڌيان هٽائڻ هو.[2]

چين، جيڪو تازو گڏيل قومن جو ميمبر بڻيو هو، تياريءَ وارن مذاڪرات ۾ شامل نه ٿيو هو. پنهنجي موقف کي شامل ڪرائڻ لاءِ هن ڪانفرنس دوران اڳ ۾ تيار ٿيل پڌرنامي کي ٻيهر کولڻ تي زور ڏنو ۽ اهڙو متن شامل ڪرائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيڪو انساني آبادي جي واڌ کي ماحول لاءِ خطري ۽ ماحولياتي تباهيءَ جو سبب قرار ڏيڻ واري ٻوليءَ جو توازن قائم ڪري سگهي.[4]

1972ع ۾ ماحولياتي حڪمراني کي عالمي سطح تي اهم ترجيح نه سمجهيو ويندو هو، خاص طور تي عالمي ڏکڻ جي ملڪن ۾. ترقي پذير ملڪن گڏيل قومن جو ماحولياتي پروگرام (UNEP) قائم ڪرڻ جي حمايت ان ڪري ڪئي، جو ان جو هيڊڪوارٽر نيروبي، ڪينيا ۾ قائم ٿيڻ وارو هو. اهڙي طرح UNEP گڏيل قومن جو پهريون ادارو بڻيو، جنهن جو مرڪز ڪنهن ترقي پذير ملڪ ۾ قائم ٿيو.

اسٽاڪ هوم پڌرنامو

[سنواريو]

ڪانفرنس ۾ هڪ اهڙو پڌرنامو منظور ڪيو ويو، جنهن ۾ ماحول ۽ ترقي بابت 26 بنيادي اصول شامل هئا. ان سان گڏ 109 سفارشن تي ٻڌل هڪ عملي منصوبو (Action Plan) ۽ هڪ قرارداد پڻ منظور ڪئي وئي.[5]

اسٽاڪ هوم پڌرنامي جا بنيادي اصول هيٺيان هئا:[6]

  1. قدرتي وسيلا محفوظ رکڻ گهرجن.
  2. ڌرتيءَ جي تجديد پذير وسيلن جي پيداوار واري صلاحيت برقرار رکڻ گهرجي.
  3. جهنگلي جيوت جي حفاظت ڪرڻ گهرجي.
  4. غير تجديد پذير وسيلا انصاف سان ورهايا وڃن ۽ انهن کي ختم ٿيڻ کان بچايو وڃي.
  5. آلودگي ماحول جي پاڻ کي صاف ڪرڻ واري صلاحيت کان وڌيڪ نه هجڻ گهرجي.
  6. نقصانڪار سامونڊي آلودگي کي روڪڻ گهرجي.
  7. ماحول کي بهتر بڻائڻ لاءِ ترقي ضروري آهي.
  8. ترقي پذير ملڪ ان مقصد لاءِ مدد جا حقدار آهن.
  9. ترقي پذير ملڪن کي پنهنجين برآمدات لاءِ مناسب قيمتون ملڻ گهرجن، جيئن هو ماحولياتي انتظام تي عمل ڪري سگهن.
  10. ماحولياتي پاليسي ترقيءَ ۾ رڪاوٽ نه بڻجڻ گهرجي.
  11. ترقي پذير ملڪن کي ماحولياتي تحفظ لاءِ مالي وسيلا مهيا ڪرڻ گهرجن.
  12. گڏيل ۽ مربوط ترقياتي رٿابندي ضروري آهي.
  13. ماحول ۽ ترقي جي وچ ۾ تڪرارن کي دانشمندانه رٿابندي ذريعي حل ڪرڻ گهرجي.
  14. انساني آباديون اهڙي نموني رٿيون وڃن، جو ماحولياتي مسئلا گهٽ ٿين.
  15. حڪومتن کي پنهنجي حالتن مطابق انساني آبادي جي رٿابندي جون پاليسيون تيار ڪرڻ گهرجن.
  16. قومي ادارن کي ملڪن جي قدرتي وسيلن جي ترقيءَ جي منصوبابندي ڪرڻ گهرجي.
  17. سائنس ۽ ٽيڪنالاجي کي ماحول جي بهتري لاءِ استعمال ڪرڻ گهرجي.
  18. ماحولياتي تعليم کي هٿي ڏيڻ ضروري آهي.
  19. خاص طور تي ترقي پذير ملڪن ۾ ماحولياتي تحقيق کي فروغ ڏيڻ گهرجي.
  20. هر رياست کي پنهنجن وسيلن جي استعمال جو حق حاصل آهي، پر ان سان ٻين ملڪن کي نقصان نه پهچڻ گهرجي.
  21. اهڙي نقصان جي صورت ۾ متاثر ملڪن کي معاوضو ملڻ گهرجي.
  22. هر ملڪ کي پنهنجا ماحولياتي معيار مقرر ڪرڻ گهرجن.
  23. عالمي ماحولياتي معاملن ۾ بين الاقوامي سهڪار ضروري آهي.
  24. بين الاقوامي تنظيمن کي ماحول جي تحفظ لاءِ مدد فراهم ڪرڻ گهرجي.
  25. وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيار ختم ڪرڻ گهرجن.

ڪانفرنس مان اڀرندڙ اهم ۽ بنيادي خيالن مان هڪ اهو هو ته ماحول جي تحفظ لاءِ غربت جو خاتمو لازمي آهي. ڪانفرنس ۾ پنهنجي تاريخي تقرير دوران ڀارت جي وزيراعظم اندرا گانڌي ماحولياتي انتظام ۽ غربت جي خاتمي جي وچ ۾ ويجهي لاڳاپي کي نمايان ڪيو.[7][8][9]

اسٽاڪ هوم ڪانفرنس دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن کي ماحولياتي حالتن جي نگراني ڪرڻ، ۽ ان مقصد لاءِ ماحوليات سان لاڳاپيل وزارتون ۽ سرڪاري ادارا قائم ڪرڻ جي ترغيب ڏني.[10][11][12]

جيتوڻيڪ UNEP جي قيام جهڙيون اهم ادارياتي ڪاميابيون حاصل ٿيون، پر ڪانفرنس جي گهڻن عملي سفارشن تي مڪمل عمل نه ٿي سگهيو. ان سبب گڏيل قومن بعد ۾ وڌيڪ عالمي ماحولياتي ڪانفرنسون منعقد ڪيون.[13] انهن ۾ 1992ع ۾ ماحول ۽ ترقي بابت گڏيل قومن جي ڪانفرنس (ريو ڌرتي سمٽ)، 2002ع ۾ پائيدار ترقي بابت عالمي سربراهه اجلاس (جوهانسبرگ)، ۽ 2012ع ۾ پائيدار ترقي بابت گڏيل قومن جي ڪانفرنس (Rio+20) شامل آهن، جن سڀني جي بنياد اسٽاڪ هوم پڌرنامي تي رکيل اصولن تي هئي.

ڪجهه محققن جو خيال آهي[14] ته هي ڪانفرنس، ۽ خاص طور تي ان کان اڳ ٿيل سائنسي ڪانفرنسون، يورپي برادري (جنهن بعد ۾ يورپي يونين بڻجي) جي ماحولياتي پاليسين تي نمايان اثرانداز ٿيون. مثال طور، 1973ع ۾ يورپي برادري ماحول ۽ صارفين جي تحفظ لاءِ هڪ ڊائريڪٽوريٽ قائم ڪيو ۽ پنهنجو پهريون ماحولياتي عملي پروگرام تيار ڪيو. ماحول بابت وڌندڙ دلچسپي ۽ تحقيقاتي سهڪار بعد ۾ عالمي حدت بابت بهتر سمجهه پيدا ڪرڻ ۾ مددگار ثابت ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ ڪيوٽو پروٽوڪول ۽ پيرس معاهدو جهڙا عالمي معاهدا وجود ۾ آيا ۽ جديد ماحولياتي تحريڪ جي بنيادن کي وڌيڪ مضبوط ڪيو.

50 سال پوءِ

[سنواريو]

2022ع ۾ سائنسدانن جي هڪ ٽيم اسٽاڪھوم+50: انلاڪنگ اي بيٽر فيوچر نالي رپورٽ شايع ڪئي، جنهن ۾ 1972ع واري گڏيل قومن جي انساني ماحول بابت ڪانفرنس کان پوءِ ٿيندڙ تبديلين جو جائزو ورتو ويو ۽ مستقبل لاءِ سفارشون پيش ڪيون ويون. رپورٽ جا بنيادي پيغام هي هئا: "انسان ۽ فطرت جي وچ ۾ لاڳاپي کي نئين سر ترتيب ڏيڻ، سڀني لاءِ پائيدار خوشحالي حاصل ڪرڻ، ۽ بهتر مستقبل ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ."

ساڳئي موقعي تي نوجوان محققن "منصفاڻي ۽ پائيدار مستقبل لاءِ نوجوانن جي ويزن جو خاڪو" [15] جي عنوان سان رپورٽ جو نوجوانن لاءِ هڪ الڳ نسخو پڻ جاري ڪيو. ان جا اهم پيغام هئا: "صحت، ڀلائي ۽ سماجي يڪجهتي، فطرت سان هم آهنگي، عالمي يڪجهتي يعني هڪ عالمي خاندان طور گڏ رهڻ، ۽ اهڙي دنيا جتي سڀئي انسان برابر هجن."[16]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ گڏيل قومن جي انساني ماحولياتي ڪانفرنس | Online Sindhi Dictionaries | آن لائين سنڌي ڊڪشنريون[مئل ڳنڍڻو]
  2. 1 2 Sterling, Claire (June 10, 1972). "Chinese Rip U.S. At Parley". The Washington Post and Times-Herald. ص. A1.
  3. ↑ Hamer, Mick (Feb 26, 2019). "Plot to undermine global pollution controls revealed". New Scientist. Sep 28, 2021 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "Stockholm 1972: The start of China's environmental journey". China Dialogue. Sep 23, 2021. Sep 28, 2021 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ John Baylis, Steve Smith. 2005. The Globalization of World Politics (3rd ed). Oxford. Oxford University Press. pp. 454–455
  6. ↑ Source: Clarke and Timberlake 1982
  7. ↑ Indira Gandhi (1972-06-14). Indira Gandhi One Earth One Environment One Humanity 14 June 1972.
  8. ↑ Venkat, Vidya. "Indira Gandhi, the environmentalist". The Hindu (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان مَئي 7, 2018 تي محفوظ ڪيل. مَئي 21, 2017 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ Gandhi, Indira (1975). The Years of Endeavour: Selected Speeches of Indira Gandhi (August 1969 - August 1972) (انگريزي ۾). New Delhi: Publications Division, Government of India, New Delhi. ص. 447–453.
  10. ↑ Hironaka, Ann, مرتب (2014), "The Origins of the Global Environmental Regime", Greening the Globe: World Society and Environmental Change, Cambridge University Press, ص. 24–47, doi:10.1017/CBO9781139381833.003, ISBN 978-1-107-03154-8
  11. ↑ John W. Meyer, David John Frank, Ann Hironaka, Evan Schofer and Nancy Brandon Tuma 1997, The structuring of a world environmental regime. International Organization 51:623–651
  12. ↑ Henrik Selin and بيورن-اولا لينر (2005) "The quest for global sustainability: international efforts on linking environment and development", WP 5, Science, Environment and Development Group, Center for International Development, Harvard University, Cambridge, MA.
  13. ↑ بيورن-اولا لينر and Henrik Selin (2013). The United Nations Conference on Sustainable Development: Forty Years in the Making. Environment & Planning. C: Government and Policy. 31(6):971-987.
  14. ↑ بيورن-اولا لينر and Henrik Selin, The Thirty Year Quest for Sustainability: The Legacy of the 1972 UN Conference on the Human Environment, Paper presented at Annual Convention of International Studies Association, Portland, Oregon, USA, February 25 – March 1, 2003.
  15. ↑ Charting a Youth Vision for a Just and Sustainable Future
  16. ↑ "Stockholm+50: Unlocking a Better Future". SEI, CEEW. 1 June 2022 تي حاصل ڪيل.

وڌيڪ مطالعو

[سنواريو]
  • David Larsson Heidenblad. 2021. The Environmental Turn in Postwar Sweden: A New History of Knowledge. Lund University Press.
  • جان ميڪ ڪارمڪ، The Global Environmental Movement (London: John Wiley, 1995).
  • Thorsten Schulz-Walden (2013). Anfänge globaler Umweltpolitik. Umweltsicherheit in der internationalen Politik (1969–1975). Oldenbourg Verlag, München. ISBN 978-3-486-72362-5
  • فيلڪس ڊاڊز، موريس اسٽرانگ ۽ Michael Strauss. Only One Earth: The Long Road via Rio to Sustainable Development (London: Earthscan, 2012).

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

وڪيذريعات تي Declaration of the United Nations Conference on the Human Environment بابت مواد

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=گڏيل_قومن_جي_انساني_ماحولياتي_ڪانفرنس&oldid=400484" تان ورتل