مواد ڏانھن هلو

بڪي

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
(گردو کان چوريل)
بڪي
بڪي پيٽ جي پٺيان ريٽروپيريٽونيل خلا ۾ واقع آهن ۽ رت کي ڇاڻي پيشاب ٺاهين ٿا
لاڳاپيل عضون (ايڊرينل غدود ۽ مثانو) سان گڏ بڪين جو هنڌ
تفصيل
عضون جو نظام پيشاب وارو سرشتو ۽ انڊوڪرائن سرشتو
شريان بڪي جي شريان
نس بڪي جي رڳ
تنت بڪي جو عصبي ڄار
سڃاڻپ ڪندڙ
لاطيني ٻوليren
يوناني ٻوليνεφρός (nephros)
ائناٽامي جا محاورا A08.1.01.001
ائناٽامي جو بنيادي ماڊل7203
ائناٽامي جا محاورا

انسانن ۾، بڪيون ٻه ڳاڙها-ناسي، لوبيا جي ٻج جهڙي شڪل وارا رت ڇاڻيندڙ عضوا آهن،[1] جيڪي مماليه بڪين جو گهڻ-لوبن ۽ گهڻ-پيپيلائن وارو قسم آهن، جن ۾ عام طور ٻاهرين لوبن جا نشان نظر نٿا اچن.[2][3] اهي کاٻي ۽ ساڄي پاسي ريٽروپيريٽونيل خلا ۾ واقع آهن ۽ بالغ انسانن ۾ اٽڪل 12 centimetres (4+1⁄2 inches) ڊگها هوندا آهن.[4][5] انهن کي جوڙين بڪي جي شريانن مان رت ملي ٿو ۽ رت ٻنھي بڪين جي رڳن وسيلي ٻاهر نڪري ٿو. هر بڪي هڪ يوريٽر سان ڳنڍيل هوندو آهي، جيڪو خارج ٿيل پيشاب کي مثاني تائين پهچائيندڙ نلي آهي.

بڪيون مختلف جسماني پاڻياٺن جي مقدار، پاڻياٺ جي اوسموليلٽي، تيزاب-اساس توازن، مختلف اليڪٽرولائيٽن جي ڪنسنٽريشن ۽ زهريلن مادن جي خارج ٿيڻ کي ضابطي ۾ رکڻ ۾ حصو وٺن ٿا. ڇاڻ گلوميرولس ۾ ٿئي ٿي: بڪين ۾ داخل ٿيندڙ رت جي مقدار جو پنجون حصو ڇاڻيو ويندو آهي. ٻيهر جذب ٿيندڙ مادن ۾ حل ٿيندڙ مادن کان پاڪ پاڻي، سوڊيم، بائي ڪاربونيٽ، گلوڪوز ۽ امينو تيزاب شامل آهن. خارج ڪيا ويندڙ مادن ۾ هائيڊروجن، امونيم، پوٽاشيم ۽ يورڪ تيزاب شامل آهن. نيفرون بڪي جو بناوتي ۽ فعلي ايڪو آهي. هر بالغ انساني بڪي ۾ لڳ ڀڳ ڏهه لک نيفرون هوندا آهن، جڏهن تہ ڪوئي جي بڪي ۾ رڳو اٽڪل 12,500 نيفرون هوندا آهن. بڪا نيفرون کان آزاد ڪم پڻ سرانجام ڏين ٿا. مثال طور، اهي وٽامن ڊي جي هڪ اڳوڻي مرڪب کي ان جي فعال صورت ڪيلسيٽرائل ۾ تبديل ڪن ٿا ۽ ايريٿروپوئيٽن ۽ رينن نالي هارمونن جي جوڙجڪ ڪن ٿا.

دائمي بڪي جي بيماري (CKD) کي سڄي دنيا ۾ عوامي صحت جو هڪ اهم مسئلو تسليم ڪيو ويو آهي. دنيا ۾ ان جي اندازي موجب پکڙجڻ جي شرح 13.4 سيڪڙو آهي، جڏهن تہ بڪي جي ناڪامي سبب بڪي جي متبادل علاج جي ضرورت رکندڙ مريضن جو تعداد 50 کان 70 لک جي وچ ۾ اندازو لڳايو ويو آهي.[6] بڪين جي بيمارين جي انتظام ۾ استعمال ٿيندڙ طريقيڪارن ۾ پيشاب جي ڪيميائي ۽ خوردبيني جاچ (پيشاب جي چڪاس)، سيرم ڪرياٽينين استعمال ڪندي اندازي ڪيل گلوميرولر فلٽريشن ريٽ (eGFR) جي حساب وسيلي بڪي جي ڪارڪردگي جي ماپ، ۽ غيرمعمولي ايناٽامي جي جائزي لاءِ بڪي جي بايوپسي ۽ سي ٽي اسڪين شامل آهن. ڊائلاسس ۽ بڪي جي پيوندڪاري بڪي جي ناڪامي جي علاج لاءِ استعمال ٿين ٿا؛ جڏهن بڪي جي ڪارڪردگي 15 سيڪڙو کان هيٺ لهي وڃي ٿي تہ انهن مان هڪ، يا ترتيبوار ٻئي، لڳ ڀڳ هميشه استعمال ڪيا ويندا آهن. نيفريڪٽومي اڪثر بڪي جي خلوي ڪارسينوما جي علاج لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي.

بڪي جي فزيولاجي، بڪي جي ڪارڪردگي جو اڀياس آهي. نيفرالاجي طب جي اها خصوصي شاخ آهي، جيڪا بڪي جي ڪارڪردگيءَ جي بيمارين سان واسطو رکي ٿي؛ انهن ۾ دائمي بڪي جي بيماري، نيفريٽڪ ۽ نيفروٽڪ سنڊروم، اوچتي بڪي جي چوٽ ۽ پائيلونيفرائٽس شامل آهن. يورالاجي بڪي ۽ پيشاب واري رستي جي ايناٽاميءَ جي بيمارين سان واسطو رکي ٿي؛ انهن ۾ بڪي جو ڪينسر، بڪي جي سسٽ، بڪي جون پٿريون، يوريٽر جون پٿريون ۽ پيشاب واري رستي جي رڪاوٽ شامل آهن.[7]

لفظ "رينل" هڪ صفت آهي، جنهن جي معنيٰ "بڪين سان لاڳاپيل" آهي، ۽ ان جون پاڙون فرانسيسي يا آخري لاطيني ٻوليءَ ۾ آهن. ڪجهه راين موجب سائنسي لکڻين ۾ "رينل" جي جاءِ تي "ڪڊني" استعمال ڪرڻ گهرجي، جيئن "ڪڊني جي شريان"، جڏهن تہ ٻين ماهرن "رينل شريان" سميت "رينل" جي استعمال کي مناسب سمجهي برقرار رکڻ جي حمايت ڪئي آهي.[8]

انساني بڪي جو خاڪو

گردو يا بڪي (kidney) نيڪال جي سرشتي جو اھم عضوو آهي. ھنن ۾ رت جي صفائي جو عمل ٿيندو آهي.[9] انساني جسم ۾ ٻہ بڪيون ٿين ٿيون، جيڪي جسم جي پُٺ جي اندرئين پاسي واري ڀت سان منسلڪ آهن. هر هڪ بڪي رانھين (Bean) وانگر ٿئي ٿي. اِن جو ٻاهريون ڏيک اڀريل گولائي وارو (Convex) ٻاهر طرف ۽ اندريون دٻيل گولائي وارو (Concave) پاسو ڪرنگهي جي طرف ٿئي ٿو.

بڪي تقريباً ساڍا چار انچ ڊگهي ۽ ٻہ انچ ويڪري هوندي آهي. ساڄي پاسي واري بڪي، کاٻي پاسي واريءَ بڪيءَ کان ٿوري مٿي هوندي آهي. هر هڪ بڪيءَ جي دٻيل (Concave) پاسي مان هڪ نالي نڪري ٿي، جنھن کي "يوريٽر" (Ureter) چئبو آهي. يوريٽرِ هيٺ وڃي مثاني ۾ کلندو آهي. بڪين مان پيشاب يوريٽر وسيلي مثاني ۾ ايندو آهي ۽ جڏهن مثانو پيشاب سان لڳ ڀڳ ڀرجي ويندو آهي تہ پيشاب لڳندو آهي.[10]

بڪيون انسان جي جسم ۾ پيٽ ۾ پوئين پاسي ڀوري ناسي رنگ جون راهين جي ٻج جي شڪل جھڙيون پٺيءَ جي ڪنڊي جي ٻنھي پاسي ٿين ٿيون. ساڄي بڪي کاٻي بڪيءَ جي ڀيٽ ۾ ٿورڙو هيٺ هوندي آهي، بڪيون اسان جي جسم مان غير ضروري ۽ بيڪار مادن کي ٻاهر خارج ڪن ٿيون، بيڪار مادن جي نيڪال ۾ انھن جي تمام وڏي اهميت آهي، اصل ۾ جسم مان بيڪار ۽ غير ضروري شين جو نيڪال ايترو ئي اهم آهي، جيترو جسم لاءِ ضروري شين جو پھچڻ. بڪيون اهو ڪم نهايت سھڻي طريقي سان سرانجام ڏين ٿيون. اهي غير ضرروري ۽ بيڪار شين کي پيشاب جي شڪل ۾ ٻاهر ڪڍنديون رهن ٿيون.

بڪين جي چوڌاري هڪ غلاف نموني ڪيپسول هوندو آهي، جيڪو آسانيءَ سان لهي سگهندو آهي. هن غلاف ۾ هلڪي سليٽي رنگ جي بڪي ويڙهيل ٿيندي آهي. هر هڪ بڪيءَ جي ٻاهرين حصي ۾ رت جون وار نليون ننڍڙا ڇڳا ٺاهين ٿيون، جيڪي هڪ نازڪ جهلي ۾ ويڙهيل بال جهڙي شڪل اختيار ڪنديون آهن، جن کي گلو ميرولائي چئبو آهي.

جسم جي ٻين سڀني عضون جي مقابلي ۾ بڪين جي هر گهڙيءَ مان سڀ کان وڌيڪ رت گذرندو آهي، انھن گلو ميرولائي ۾ رت جو داٻ وڌيڪ هئڻ ڪري رت مان پاڻي ڇاڻڻ وسيلي بومين ڪيپسول ۾ داخل ٿي مڙيل ٽيوبن ۾ هلڻ لڳندو آهي، ٽيوبن جي پاسي واريون وار نليون ان مان ضروري لوڻ ۽ فالتو پاڻي واپس رت ۾ ڇڪي وٺنديون آهن ۽ باقي پيشاب رهجي ويندو آهي، جيڪو گهاٽو ٿي مثاني ڏانھن اچي ٿو. سنهڙين نلڙين ۾ موجود پاڻي واپس رت ۾ موڪلي بڪيون جسم کي مناسب گهميل رکڻ ۾ مدد ڏين ٿيون، جيڪڏهن ڪنهن ماڻهوءَ کي پگهر اچي ٿو پر اهو وڌيڪ پاڻي نہ پيئندو هجي تہ بڪيون پاڻ مرادو وڌيڪ پاڻي رت ۾ موٽائينديون آهن، بڪين جون اهي نالڙيون رت ۾ تيزاب جي مقدار کي بہ ڪنٽرول ڪن ٿيون، جيئن تہ رت کاري (پي ايڇ = 704) هوندي آهي ۽ خراب مادا وڌيڪ تيزابيت پيدا ڪندا آهن، جنھن ڪري بڪيون انھن کي جلدي خارج ڪنديون آهن ۽ انھيءَ طريقي سان رت جو کاراڻپڻو قائم رهي ٿو.

بڪين جون وار نلڙيون جسم ۽ رت ۾ زهريلي دوائن، فالتو لوڻن ۽ جراثيمن جي زهر ۽ باقي مادن وغيره کي بہ خارج ڪنديون رهن ٿيون، اهي تمام ننڍڙيون وار نلڙيون هر بڪيءَ جي اندروني حصي ۾ گڏجي وينديون آهن، پيشاب اتان هيٺ ٻن نالين ۾ وڃي ٿو. انھن کي يوريٽر يعني پيشاب ناليون چئبو آهي. اهي ٻنھي پاسي بڪين مان پيشاب کي مثاني تائين پھچائين ٿيون، اهي ناليون پيٽ جي پوئين ڀت سان گڏوگڏ مثاني جي پوئين پاسي وڃي کلن ٿيون، مثاني جو ڪم پيشاب گڏ ڪرڻ آهي، جتان خواهش مطابق ٻاهر خارج ڪيو وڃي ٿو.[11][12]

بناوت

[سنواريو]
تصوير، جنهن ۾ انساني ڌڙ اندر عضون جا هنڌ ڏيکاريل آهن. بڪا T12 کان L3 تائين فقري سطح تي واقع آهن.

انسانن ۾ بڪا پيٽ جي کوک ۾ مٿانهين هنڌ تي، ڪرنگهي جي ٻنهي پاسن تي، ۽ ٿوري ترڇي زاويي سان ريٽروپيريٽونيل حالت ۾ واقع هوندا آهن.[13] جگر جي هنڌ سبب پيٽ جي کوک اندر موجود غيرهم آهنگي عام طور ساڄي بڪي کي کاٻي بڪي جي ڀيٽ ۾ ٿورو هيٺ، ٿورو ننڍو، ۽ ٿورو وڌيڪ وچ ڏانهن رکندي آهي.[14][15][16] کاٻو بڪو لڳ ڀڳ T12 کان L3 تائين فقري سطح تي هوندو آهي،[17] ۽ ساڄو بڪو ٿورو هيٺ هوندو آهي.[18] ساڄو بڪو ڊائيفرام جي بلڪل هيٺ ۽ جگر جي پٺيان واقع هوندو آهي. کاٻو بڪو ڊائيفرام جي هيٺ ۽ تلي جي پٺيان واقع هوندو آهي.[حوالو گهربل] هر بڪي جي مٿان هڪ ايڊرينل غدود هوندو آهي.[18] بڪين جا مٿيان حصا جزوي طور 11هين ۽ 12هين پاسرين سان محفوظ هوندا آهن.[حوالو گهربل] هر بڪو، پنهنجي ايڊرينل غدود سميت، چرٻي جي ٻن تهن سان گهيريل هوندو آهي: پيريرينل چرٻي، جيڪا رينل فيشيا ۽ رينل ڪيپسول جي وچ ۾ هوندي آهي، ۽ رينل فيشيا کان مٿانهين پيرارينل چرٻي.[حوالو گهربل]

انساني بڪو لوبيا جي ٻج جهڙي بناوت رکي ٿو، جنهن جي هڪ سرحد اڀريل ۽ ٻي کاٻي هوندي آهي.[19] کاٻي سرحد تي هڪ اندر ڌڪيل علائقو بڪي جو هائلم آهي، جتي بڪي جي شريان بڪي ۾ داخل ٿئي ٿي ۽ بڪي جي رڳ ۽ يوريٽر ٻاهر نڪرن ٿا. بڪي کي سخت ريشيدار تاندوري، يعني بڪي جو ڪيپسول، گهيريل هوندو آهي، جنهن کي وري پيريرينل چرٻي، رينل فيشيا ۽ پيرارينل چرٻي گهيرين ٿيون. انهن تاندورن جي اڳئين مٿاڇري پيريٽونيم آهي، جڏهن تہ پٺئين مٿاڇري ٽرانسورسالس فيشيا آهي.

ساڄي بڪي جو مٿيون قطب جگر جي ڀرسان هوندو آهي. کاٻي بڪي لاءِ اهو تلي جي ڀرسان هوندو آهي. تنهنڪري ٻئي ساهه اندر کڻڻ وقت هيٺ سرڪن ٿا.

جنسوزن، معياري حوالو حد
ساڄو بڪوکاٻو بڪو
مرد[20]80–160 g (2+3⁄4–5+3⁄4 oz)80–175 g (2+3⁄4–6+1⁄4 oz)
عورت[21]40–175 g (1+1⁄2–6+1⁄4 oz)35–190 g (1+1⁄4–6+3⁄4 oz)

هڪ ڊينش اڀياس بالغن ۾ بڪي جي وچولي ڊيگهه کاٻي پاسي 11.2 cm (4+7⁄16 in) ۽ ساڄي پاسي 10.9 cm (4+5⁄16 in) ماپي. بڪين جا وچولا مقدار کاٻي پاسي 146 cm3 (8+15⁄16 cu in) ۽ ساڄي پاسي 134 cm3 (8+3⁄16 cu in) هئا.[22]

مجموعي ايناٽامي

[سنواريو]

انساني بڪي جو فعلي مادو، يا پيرنڪائما، ٻن وڏين بناوتن ۾ ورهايل آهي: ٻاهرين بڪي جو ڪارٽيڪس ۽ اندروني بڪي جو ميڊولا. ظاهري طور اهي بناوتون اٺ کان ارڙهن مخروط نما بڪي جي لوبن جي شڪل اختيار ڪن ٿيون، جن مان هر هڪ ۾ بڪي جو ڪارٽيڪس، ميڊولا جي هڪ حصي کي گهيري ٿو، جنهن کي بڪي جو هرم چيو وڃي ٿو.[23] بڪي جي هرمن جي وچ ۾ ڪارٽيڪس جون اڀارون هونديون آهن، جن کي بڪي جو ڪالم چيو وڃي ٿو.

هر هرم جي چوٽي، يا پيپيلا، پيشاب کي ننڍو ڪيلڪس ۾ خالي ڪري ٿي؛ ننڍا ڪيلڪس وڏن ڪيلڪسز ۾ خالي ٿين ٿا، ۽ وڏا ڪيلڪس بڪي جي حوض ۾ خالي ٿين ٿا. اهو پوءِ يوريٽر بڻجي ٿو. هائلم تي يوريٽر ۽ بڪي جي رڳ بڪي مان ٻاهر نڪرن ٿا ۽ بڪي جي شريان اندر داخل ٿئي ٿي. هائلم واري چرٻي ۽ لمفي تاندورو، لمفي ڳنڍن سميت، انهن بناوتن کي گهيرين ٿا. هائلم واري چرٻي چرٻي سان ڀريل کوک سان ڳنڍيل هوندي آهي، جنهن کي بڪي جو سائنس چيو وڃي ٿو. بڪي جو سائنس گڏيل طور بڪي جي حوض ۽ ڪيلڪسز تي مشتمل هوندو آهي ۽ انهن بناوتن کي بڪي جي ميڊولري تاندوري کان الڳ ڪري ٿو.[24]

بڪين ۾ ظاهري طور ڪا حرڪت ڪندڙ بناوت موجود نه هوندي آهي.

رت جي فراهمي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بڪي جو رت جو دورو

بڪين کي رت کاٻي ۽ ساڄي بڪي جي شريانن مان ملي ٿو، جيڪي سڌو پيٽ واري اورٽا مان شاخون ٿين ٿيون. بالغ انسانن ۾ بڪا دل جي نڪرندڙ رت جو لڳ ڀڳ 20–25 سيڪڙو وصول ڪن ٿا.[23][25][26] هر بڪي جي شريان سيگمينٽل شريانن ۾ شاخون ٿئي ٿي، جيڪي وڌيڪ بين-لوبي شريانن ۾ ورهائجن ٿيون؛ اهي بڪي جي ڪيپسول مان گذري بڪي جي هرمن جي وچ ۾ بڪي جي ڪالمن مان لنگهن ٿيون. بين-لوبي شريانون پوءِ قوسي شريانن کي رت فراهم ڪن ٿيون، جيڪي ڪارٽيڪس ۽ ميڊولا جي سرحد سان هلن ٿيون. هر قوسي شريان ڪيترين بين-لوبولي شريانن کي رت ڏئي ٿي، جيڪي آڻيندڙ آرٽيريولن ۾ داخل ٿين ٿيون، جيڪي گلوميرولس کي رت فراهم ڪن ٿا.

رت بڪين مان نڪري آخرڪار هيٺين وينا ڪاوا ۾ داخل ٿئي ٿو. ڇاڻ ٿيڻ کان پوءِ رت ننڍين رڳن (وينولن) جي ننڍي ڄار مان گذري ٿو، جيڪي گڏ ٿي بين-لوبولي رڳون ٺاهين ٿيون. آرٽيريولن جي ورهاست وانگر، رڳون پڻ ساڳيو نمونو اختيار ڪن ٿيون: بين-لوبولي رڳون رت کي قوسي رڳن ڏانهن، پوءِ بين-لوبي رڳن ڏانهن موٽائين ٿيون، جيڪي گڏ ٿي بڪي جون رڳون ٺاهين ٿيون ۽ بڪي مان ٻاهر نڪرن ٿيون.

عصبي فراهمي

[سنواريو]

بڪو ۽ عصبي سرشتو بڪي جو عصبي ڄار وسيلي پاڻ ۾ رابطو ڪن ٿا، جنهن جون ريشيون بڪي جي شريانن سان گڏ هلي هر بڪي تائين پهچن ٿيون.[27] سمپيٿيٽڪ عصبي سرشتي مان ايندڙ اشارا بڪي ۾ رت نالين جي سوڙهائپ پيدا ڪن ٿا، جنهن سان بڪي جو رت وهڪرو گهٽجي وڃي ٿو.[27] بڪو پيراسمپيٿيٽڪ عصبي سرشتي مان پڻ اشارا وصول ڪري ٿو،[28] جيڪي ويگس عصب جي بڪي وارين شاخن وسيلي اچن ٿا؛ انهن جو ڪم اڃا واضح ناهي.[27][29] بڪي مان حسي اشارا ريڙهه جي مغز جي T10–11 سطحن تائين وڃن ٿا ۽ لاڳاپيل ڊرماٽوم ۾ محسوس ٿين ٿا.[27] تنهنڪري پاسيري واري علائقي جو سور لاڳاپيل بڪي مان منتقل ٿيل سور ٿي سگهي ٿو.[27]

خرد ايناٽامي

[سنواريو]

نيفرون، بڪي جون پيشاب ٺاهيندڙ فعلي بناوتون، ڪارٽيڪس ۽ ميڊولا ۾ پکڙيل هونديون آهن. نيفرون جو شروعاتي ڇاڻيندڙ حصو بڪي جو جسمڙو آهي، جيڪو ڪارٽيڪس ۾ واقع هوندو آهي. ان کان پوءِ بڪي جي نلي اچي ٿي، جيڪا ڪارٽيڪس مان ميڊولري هرمن جي اندر گهري وڃي ٿي. بڪي جي ڪارٽيڪس جو هڪ حصو، ميڊولري ري، بڪي جي نلين جو مجموعو آهي، جيڪي هڪڙي گڏ ڪندڙ نلي ۾ خالي ٿين ٿيون.

بڪي جي هسٽالاجي بڪي جي خوردبيني بناوت جو اڀياس آهي. بالغ انساني بڪي ۾ گهٽ ۾ گهٽ 26 الڳ جيوگهرڙي قسم موجود هوندا آهن،[30] جن ۾ اپيٿيليائي، اينڊوٿيليائي، اسٽرومل ۽ لسا ڏورا جيوگهرڙا شامل آهن. الڳ جيوگهرڙي قسمن ۾ شامل آهن:

واڌ ويجھ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بڪي جي واڌ ويجھ

مماليه جانورن جو بڪو وچولي ميسوڊرم مان ٺهي ٿو. بڪي جي واڌ ويجھ، جنهن کي نيفروجينيسس پڻ چيو وڃي ٿو، لڳاتار ٽن ارتقائي مرحلن مان گذري ٿي: پرونيفروس، ميسونيفروس ۽ ميٽانيفروس. ميٽانيفروس مستقل بڪي جو ابتدائي ڍانچو هوندو آهي.[31]

ڪم

[سنواريو]
هتي ڏيکاريل نيفرون بڪن جو فعلي ايڪو آهي. ان جي حصن تي نالا ڏنل آهن، سواءِ (ڀوري) ڳنڍيندڙ نلڪي جي، جيڪا (گهري ڳاڙهي) پري واري وڪڙيل نلڪي کان پوءِ ۽ وڏي (ڀوري) گڏ ڪندڙ نالي کان اڳ واقع آهي (جنهن کي غلطيءَ سان گڏ ڪرڻ واري نالي لکيو ويو آهي).
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بڪي جي فزيولاجي

بڪا ميٽابولزم جي نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ مختلف فضول مادن کي پيشاب وسيلي جسم مان خارج ڪن ٿا. بڪي جو خوردبيني بناوتي ۽ فعلي ايڪو نيفرون آهي. اهو پاڻ تائين پهچندڙ رت کي ڇاڻ، ٻيهر جذب، اخراج ۽ جسم مان نيڪال جي عملن وسيلي سنواري ٿو؛ انهن عملن جي نتيجي ۾ پيشاب ٺهي ٿو. خارج ٿيندڙ مادن ۾ پروٽين جي ڪيٽابولزم مان پيدا ٿيندڙ نائٽروجني فضلو يوريا ۽ نيوڪليڪ تيزاب جي ميٽابولزم مان پيدا ٿيندڙ يورڪ تيزاب شامل آهن. مماليه جانورن ۽ ڪجهه پکين ۾ رت جي ان مقدار جي ڀيٽ ۾، جنهن مان فضول مادا ڪڍيا وڃن ٿا، تمام گهٽ مقدار واري پيشاب ۾ انهن فضول مادن کي مرڪوز ڪرڻ جي صلاحيت هڪ پيچيده مخالف وهڪري واري واڌاري جي طريقيڪار تي دارومدار رکي ٿي. ان لاءِ نيفرون جون ڪيتريون الڳ خاصيتون گڏجي ڪم ڪن ٿيون: نلڪين جي سخت وارن جي پن جهڙي جوڙجڪ، لوپ جي هيٺ لهندڙ حصي ۾ پاڻي ۽ آئنن جي گذرڻ جي صلاحيت، مٿي چڙهندڙ حصي ۾ پاڻيءَ جي اڻگذريت، ۽ مٿي چڙهندڙ حصي جي گهڻي ڀاڱي مان آئنن جي سرگرم منتقلي. ان کان سواءِ، نيفرون کي رت پهچائيندڙ رڳن ۾ غيرفعال مخالف وهڪري واري مٽاسٽا پڻ هن ڪم لاءِ ضروري آهي.

بڪو سڄي جسم جي هوميوسٽيسس ۾ حصو وٺي ٿو ۽ تيزاب–اساس توازن، اليڪٽرولائٽن جي مرڪزن، خليي کان ٻاهر واري پاڻياٺ جي مقدار ۽ رت جي دٻاءَ کي ضابطي ۾ رکي ٿو. بڪو اهي هوميوسٽيسي ڪم پاڻمرادو پڻ ۽ ٻين عضون، خاص طور انڊوڪرائن سرشتي جي عضون، سان گڏجي پڻ سرانجام ڏئي ٿو. مختلف انڊوڪرائن هارمون انهن ڪمن کي هم آهنگ ڪن ٿا، جن ۾ رينن، اينجيوٽينسن II، الڊوسٽيرون، اينٽي ڊائيوريٽڪ هارمون ۽ ايٽريل نيٽريوريٽڪ پيپٽائيڊ وغيره شامل آهن.

پيشاب جي ٺهڻ

[سنواريو]
پيشاب جي ٺهڻ ۾ چار مکيه عمل شامل آهن.

ڇاڻ

[سنواريو]

بڪي جي جسمڙي ۾ ٿيندڙ ڇاڻ اهو عمل آهي، جنهن ۾ رت جا خليا ۽ وڏا پروٽين روڪيا وڃن ٿا، جڏهن تہ گهٽ سالماتي وزن وارا مادا[32] رت مان ڇاڻجي انتهائي ڇاڻيل پاڻياٺ ٺاهين ٿا، جيڪا آخرڪار پيشاب بڻجي ٿي. بالغ انسان جا بڪا روزانو لڳ ڀڳ 180 ليٽر ڇاڻيل پاڻياٺ ٺاهين ٿا، جنهن جو گهڻو حصو ٻيهر جذب ٿي وڃي ٿو.[33] 24 ڪلاڪن دوران خارج ٿيندڙ پيشاب جي عام مقدار روزانو 800 کان 2,000 ملي ليٽر هوندي آهي.[34] هي عمل ڪيپليرين جي ڀتين تي هائڊروسٽيٽڪ دٻاءَ سبب ٿيندو آهي، تنهنڪري ان کي هائڊروسٽيٽڪ ڇاڻ پڻ چيو ويندو آهي.

ٻيهر جذب

[سنواريو]
نيفرون جي مختلف حصن ۾ مختلف مادن جو اخراج ۽ ٻيهر جذب

ٻيهر جذب، انتهائي ڇاڻيل پاڻياٺ مان سالمَن کي نيفرون جي نلڪين جي چوڌاري موجود نلڪي ڀرسان ڪيپليرين جي ڄار ڏانهن منتقل ڪرڻ جو عمل آهي.[35] اهو نلڪي جي اندروني پاسي واري خليائي جھلي تي موجود چونڊيندڙ ريشيپٽرن وسيلي ٿئي ٿو. ويجهي نلڪي ۾ پاڻيءَ جو 55 سيڪڙو ٻيهر جذب ٿئي ٿو. رت جي پلازما ۾ گلوڪوز جي عام سطح تي، گلوڪوز ويجهي نلڪي ۾ مڪمل طور ٻيهر جذب ٿي وڃي ٿو. اهو عمل Na+/گلوڪوز گڏيل ٽرانسپورٽر وسيلي ٿئي ٿو. پلازما ۾ گلوڪوز جي سطح 350 mg/dL تائين پهچڻ سان ٽرانسپورٽر مڪمل طور سير ٿي وڃن ٿا ۽ گلوڪوز پيشاب ۾ خارج ٿيڻ لڳي ٿو. لڳ ڀڳ 160 جي پلازما گلوڪوز سطح به گلوڪوزيوريا جو سبب بڻجي سگهي ٿي، جيڪا ذیابيطس ميليٽس جي هڪ اهم طبي نشاني آهي.

امينو تيزاب ويجهي نلڪي ۾ سوڊيم تي دارومدار رکندڙ ٽرانسپورٽرن وسيلي ٻيهر جذب ٿين ٿا. هارٽنپ بيماري ٽرپٽوفين امينو تيزاب جي ٽرانسپورٽر جي کوٽ آهي، جنهن جي نتيجي ۾ پيلاگرا ٿي سگهي ٿو.[36]

بڪن ۾ ٻيهر جذب ٿيندڙ چونڊيل مادا ۽ انهن تي اثرانداز ٿيندڙ هارمون[36]
ٻيهر جذب جي جاءِٻيهر جذب ٿيندڙ ماداوضاحت
شروعاتي ويجهي نلڪيگلوڪوز (100٪)، امينو تيزاب (100٪)، بائي ڪاربونيٽ (90٪)، Na+ (65٪)، Cl− (65٪)، فاسفيٽ (65٪) ۽ H2O (65٪)
  • PTH فاسفيٽ جي ٻيهر جذب کي روڪي ٿو.
  • AT II، Na+، H2O ۽ HCO3− جي ٻيهر جذب کي وڌائي ٿو.
هينلي جي لوپ جو سنهو هيٺ لهندڙ حصوH2O
  • ميڊولا جي وڌيل ٽونيسيٽي وسيلي پاڻي ٻيهر جذب ڪري پيشاب کي وڌيڪ مرڪوز بڻائي ٿو.
هينلي جي لوپ جو ٿلهو مٿي چڙهندڙ حصوNa+ (10–20٪)، K+، Cl−؛ اڻسڌي طرح Mg2+ ۽ Ca2+ جي پيرا سيلولر ٻيهر جذب کي وڌائي ٿو
  • هي حصو H2O لاءِ اڻگذرو آهي ۽ مٿي چڙهڻ دوران پيشاب گهٽ مرڪوز ٿيندو وڃي ٿو.
شروعاتي پري واري وڪڙيل نلڪيNa+، Cl−
  • PTH، Ca2+ جي ٻيهر جذب جو سبب بڻجي ٿو.
گڏ ڪندڙ نلڪيونNa+ (3–5٪)، H2O
  • Na+، K+ ۽ H+ جي بدلي ۾ ٻيهر جذب ٿئي ٿو، جنهن کي الڊوسٽيرون ضابطي ۾ رکي ٿو.
  • ADH، V2 ريشيپٽر تي اثر ڪري اندروني پاسي ايڪواپورن داخل ڪري ٿو.

اخراج

[سنواريو]

اخراج ٻيهر جذب جي ابتڙ عمل آهي: سالمَ نلڪي ڀرسان ڪيپليري مان وچ واري پاڻياٺ، پوءِ بڪي جي نلڪي جي خليي ۽ آخرڪار انتهائي ڇاڻيل پاڻياٺ ۾ منتقل ٿين ٿا.

جسم مان نيڪال

[سنواريو]

انتهائي ڇاڻيل پاڻياٺ جي عملڪاريءَ جو آخري مرحلو جسم مان نيڪال آهي: اهو نيفرون مان نڪري گڏ ڪندڙ نالي مان گذري ٿو، جيڪا گڏ ڪندڙ نالين جي سرشتي جو حصو آهي، ۽ پوءِ يوريٽرن ڏانهن وڃي ٿو، جتي ان کي پيشاب چيو وڃي ٿو. انتهائي ڇاڻيل پاڻياٺ جي منتقلي سان گڏ، گڏ ڪندڙ نالي ٻيهر جذب ۾ پڻ حصو وٺي ٿي.

هارمونن جو اخراج

[سنواريو]

بڪا مختلف هارمون خارج ڪن ٿا، جن ۾ ايريٿروپوئيٽن، ڪيلسيٽرائول ۽ رينن شامل آهن. ايريٿروپوئيٽن (EPO) بڪي جي رت جي گردش ۾ هائپوڪسيا، يعني تاندورن ۾ آڪسيجن جي گهٽ سطح، جي جواب ۾ خارج ٿئي ٿو. اهو هڏن جي مِک ۾ ايريٿروپوئيسس، يعني ڳاڙهن رت جي خلين جي پيداوار، کي وڌائي ٿو. ڪيلسيٽرائول، وٽامن ڊي جو سرگرم روپ، آنڊن مان ڪيلشيم جي جذب ۽ بڪن ۾ فاسفيٽ جي ٻيهر جذب کي وڌائي ٿو. رينن هڪ اينزائم آهي، جيڪو اينجيوٽينسن ۽ الڊوسٽيرون جي سطحن کي ضابطي ۾ رکي ٿو.

رت جي دٻاءَ جو ضابطو

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو رت جي دٻاءَ جو ضابطو ۽ رينن–اينجيوٽينسن سرشتو

جيتوڻيڪ بڪو رت کي سڌي طرح محسوس نٿو ڪري سگهي، پر رت جي دٻاءَ جو ڊگهي مدي وارو ضابطو گهڻو ڪري بڪي تي دارومدار رکي ٿو. اهو بنيادي طور خليي کان ٻاهر واري پاڻياٺ جي مقدار برقرار رکڻ وسيلي ٿئي ٿو، جنهن جو دارومدار پلازما ۾ سوڊيم جي مرڪز تي آهي. رينن اهم ڪيميائي پيغام رسائيندڙن جي هڪ سلسلي جو پهريون جزو آهي، جيڪي گڏجي رينن–اينجيوٽينسن سرشتو ٺاهين ٿا. رينن ۾ تبديليون آخرڪار هن سرشتي جي پيداوار، خاص طور اينجيوٽينسن II ۽ الڊوسٽيرون هارمونن، کي تبديل ڪن ٿيون. ٻئي هارمون ڪيترن طريقن سان ڪم ڪن ٿا، پر ٻئي بڪن ۾ سوڊيم ڪلورائيڊ جي ٻيهر جذب کي وڌائين ٿا، جنهن سان خليي کان ٻاهر واري پاڻياٺ جي مقدار وڌي ٿي ۽ رت جو دٻاءُ وڌي ٿو. جڏهن رينن جي سطح وڌي ٿي تہ اينجيوٽينسن II ۽ الڊوسٽيرون جا مرڪز پڻ وڌن ٿا، جنهن جي نتيجي ۾ سوڊيم ڪلورائيڊ جي ٻيهر جذب، خليي کان ٻاهر واري پاڻياٺ جي مقدار ۽ رت جي دٻاءَ ۾ واڌ ٿئي ٿي. ان جي ابتڙ، رينن جي سطح گهٽجڻ سان اينجيوٽينسن II ۽ الڊوسٽيرون جون سطحون گهٽجن ٿيون، خليي کان ٻاهر واري پاڻياٺ جي مقدار گهٽجي ٿي ۽ رت جو دٻاءُ پڻ گهٽجي ٿو.

تيزاب–اساس توازن

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو تيزاب–اساس هوميوسٽيسس

جسم جي تيزاب–اساس توازن کي ضابطي ۾ رکڻ ۾ ٻه عضوي سرشتا، بڪا ۽ ڦڦڙ، اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. تيزاب–اساس هوميوسٽيسس، پي ايڇ کي لڳ ڀڳ 7.4 تي برقرار رکڻ جو عمل آهي. ساهه وارو سرشتو رت ۾ ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ (CO2) جي مرڪز کي ضابطي ۾ رکي تيزاب–اساس توازن برقرار رکڻ ۾ مدد ڪري ٿو. تيزاب–اساس جي بگاڙ جي صورت ۾ ساهه وارو سرشتو جسم جي دفاعي ردعمل جو پهريون ذريعو آهي. اهو ساهه کڻڻ جي رفتار کي ضابطي ۾ رکي جسم جي پي ايڇ کي 7.4 ڏانهن موٽائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. تيزابي حالت ۾ ساهه کڻڻ جي رفتار وڌي ٿي، جنهن سان CO2 وڌيڪ خارج ٿئي ٿي ۽ H+ جو مرڪز گهٽجي ٿو، نتيجي ۾ پي ايڇ وڌي ٿي. اساسي حالت ۾ ساهه کڻڻ جي رفتار گهٽجي ٿي، جنهن سان جسم وڌيڪ CO2 برقرار رکي ٿو، H+ جو مرڪز وڌي ٿو ۽ پي ايڇ گهٽجي ٿي.[37]

بڪن ۾ وچ ۾ داخل ٿيل ٻن قسمن جا خليا، A ۽ B، تيزاب–اساس هوميوسٽيسس برقرار رکڻ ۾ مدد ڪن ٿا. جسم جي تيزابي حالت ۾ A قسم جا وچ ۾ داخل ٿيل خليا سرگرم ٿين ٿا. تيزابي حالت ۾ رت اندر CO2 جي وڌيل مرڪز سبب اها خليي ۾ داخل ٿئي ٿي ۽ HCO3 + H ↔ H2CO3 ↔ CO2 + H2O واري ردعمل کي کاٻي پاسي ڌڪي ٿي. خليي جي اندروني پاسي H+ پمپ ۽ H/K مٽاسٽيندڙ موجود آهن. اهي پمپ H+ کي ان جي مرڪزي ڍلان جي ابتڙ منتقل ڪن ٿا، تنهنڪري انهن کي ATP جي ضرورت پوي ٿي. اهي خليا رت مان H+ ڪڍي ڇاڻيل پاڻياٺ ڏانهن منتقل ڪن ٿا، جنهن سان رت جي پي ايڇ وڌي ٿي. خليي جي بنيادي پاسي HCO3/Cl مٽاسٽيندڙ ۽ Cl/K گڏيل ٽرانسپورٽر موجود آهن. ردعمل جي کاٻي پاسي وڃڻ سان خليي ۾ HCO3 جو مرڪز پڻ وڌي ٿو، جيڪو پوءِ رت ۾ منتقل ٿي پي ايڇ کي وڌيڪ وڌائي ٿو. B قسم جا وچ ۾ داخل ٿيل خليا ساڳي نموني ڪم ڪن ٿا، پر انهن جي جھليءَ جا پروٽين A قسم جي خلين جي ابتڙ ترتيب ۾ هوندا آهن: پروٽان پمپ بنيادي پاسي ۽ HCO3/Cl مٽاسٽيندڙ ۽ K/Cl گڏيل ٽرانسپورٽر اندروني پاسي هوندا آهن. ان ڪري اهي پروٽان رت ۾ ڇڏين ٿا ۽ پي ايڇ گهٽائين ٿا.[38]

آسموليٽي جو ضابطو

[سنواريو]

بڪا جسم ۾ پاڻي ۽ لوڻ جي سطح برقرار رکڻ ۾ مدد ڪن ٿا. پلازما آسموليٽي ۾ ڪنهن به اهم واڌ کي هائپوٿيليمس محسوس ڪري ٿو، جيڪو سڌي طرح پوئين پيٽيوٽري غدي سان رابطو رکي ٿو. آسموليٽي وڌڻ سان غدو اينٽي ڊائيوريٽڪ هارمون (ADH) خارج ڪري ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ بڪو پاڻي وڌيڪ ٻيهر جذب ڪري ٿو ۽ پيشاب وڌيڪ مرڪوز ٿئي ٿو. اهي ٻئي عنصر گڏجي پلازما آسموليٽي کي عام سطح ڏانهن موٽائين ٿا.

ڪم جي ماپ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بڪي جو ڪم

بڪي جي ڪم کي ماپڻ لاءِ مختلف حساب ۽ طريقا استعمال ڪيا وڃن ٿا. بڪي جي ڪليئرنس پلازما جو اهو مقدار آهي، جنهن مان ڪو مادو في وقت جي ايڪي ۾ رت مان مڪمل طور صاف ڪيو وڃي ٿو. ڇاڻ جو تناسب پلازما جو اهو حصو آهي، جيڪو حقيقت ۾ بڪي مان ڇاڻجي ٿو. ان کي مساوات وسيلي بيان ڪري سگهجي ٿو. بڪو هڪ انتهائي پيچيده عضوو آهي ۽ رياضياتي ماڊل سازي کي پاڻياٺ جي جذب ۽ اخراج سميت مختلف پيمانن تي بڪي جي ڪم کي بهتر نموني سمجهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي.[39][40]

طبي اهميت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بڪي جي بيماري

نيفرالاجي اندروني طب جي هڪ ذيلي خاصيت آهي، جيڪا بڪي جي ڪم، بڪي جي خرابي سان لاڳاپيل بيمارين ۽ انهن جي انتظام، جهڙوڪ ڊائلاسس ۽ بڪي جي پيوندڪاري، سان واسطو رکي ٿي. يورالاجي جراحي جي اها خاصيت آهي، جيڪا بڪي جي بناوتي خرابين، جهڙوڪ بڪي جي ڪينسر ۽ سسٽن، ۽ پيشاب واري رستي جي مسئلن سان واسطو رکي ٿي. نيفرالاجسٽ اندروني طب جا ماهر هوندا آهن ۽ يورالاجسٽ جراح هوندا آهن، پر ٻنهي کي عام طور "بڪي جا ڊاڪٽر" چيو ويندو آهي. ڪجهه شعبا اهڙا آهن، جتي نيفرالاجسٽ ۽ يورالاجسٽ ٻئي علاج مهيا ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ بڪي جون پٿريون ۽ بڪي سان لاڳاپيل انفيڪشنون.

بڪي جي بيماري جا ڪيترائي سبب آهن. ڪجهه سبب زندگي دوران حاصل ٿين ٿا، جهڙوڪ ذیابيطسي نيفروپٿي، جڏهن تہ ٻيا پيدائشي هوندا آهن، جهڙوڪ گهڻ-سسٽي بڪي جي بيماري.

بڪين سان لاڳاپيل طبي اصطلاحن ۾ عام طور رينل ۽ اڳياڙي نيفرو- استعمال ٿين ٿا. صفت رينل، جنهن جي معنيٰ بڪي سان لاڳاپيل آهي، لاطيني rēnēs مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بڪا آهي؛ اڳياڙي نيفرو- قديم يوناني ٻوليءَ جي بڪي لاءِ لفظ nephros (νεφρός) مان نڪتل آهي.[41] مثال طور، بڪي کي جراحي طور ڪڍڻ کي نيفريڪٽومي چيو وڃي ٿو، جڏهن تہ بڪي جي ڪم ۾ گهٽتائي کي رينل ڊسفنڪشن چيو ويندو آهي.

حاصل ٿيل بيماريون

[سنواريو]

بڪي جي چوٽ ۽ ناڪامي

[سنواريو]

عام طور انسان رڳو هڪ بڪي سان به عام زندگي گذاري سگهن ٿا، ڇاڪاڻ تہ بڪي جو فعلي تاندورو بقا لاءِ گهربل مقدار کان وڌيڪ هوندو آهي. رڳو تڏهن دائمي بڪي جي بيماري پيدا ٿئي ٿي، جڏهن ڪم ڪندڙ بڪي جي تاندوري جو مقدار تمام گهڻو گهٽجي وڃي. بڪي جي متبادل علاج، يعني ڊائلاسس يا بڪي جي پيوندڪاري، تڏهن ضروري ٿئي ٿي جڏهن گلوميرولر فلٽريشن ريٽ تمام گهڻو گهٽجي وڃي يا بڪي جي خرابي شديد علامتون پيدا ڪري.[42]

ڊائلاسس

[سنواريو]
پيريٽونيل ڊائلاسس جي عڪاسي
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بڪي جي ڊائلاسس

ڊائلاسس اهڙو علاج آهي، جيڪو عام بڪين جي ڪم جو متبادل مهيا ڪري ٿو. ڊائلاسس تڏهن شروع ڪري سگهجي ٿي، جڏهن بڪي جي لڳ ڀڳ 85٪–90٪ ڪارڪردگي ختم ٿي وڃي، جيئن 15 کان گهٽ گلوميرولر فلٽريشن ريٽ (GFR) مان ظاهر ٿئي ٿو. ڊائلاسس ميٽابولڪ فضول مادا، اضافي پاڻي ۽ سوڊيم هٽائي ٿي، جنهن سان رت جي دٻاءَ جي ضابطي ۾ مدد ملي ٿي، ۽ جسم اندر ڪيترين ڪيميائي سطحن کي برقرار رکي ٿي. ڊائلاسس تي رهندڙ ماڻهن جي متوقع زندگي 5 کان 10 سال هوندي آهي؛ ڪجهه ماڻهو 30 سالن تائين به جيئرا رهن ٿا. ڊائلاسس رت وسيلي، يعني ڪيٿيٽر يا آرٽيريووينس فسٽولا ذريعي، يا پيريٽونيم وسيلي (پيريٽونيل ڊائلاسس) ٿي سگهي ٿي. هيموڊائلاسس عام طور هفتي ۾ ٽي ڀيرا، ڪيترن ڪلاڪن لاءِ، آزاد ڊائلاسس مرڪزن ۾ ڪئي ويندي آهي، جنهن سان مريض گهڻو ڪري نسبتاً عام زندگي گذاري سگهن ٿا.[43]

پيدائشي بيماريون

[سنواريو]

تشخيص

[سنواريو]

ڪيتريون بڪي جون بيماريون تفصيلي طبي تاريخ ۽ جسماني معائني جي بنياد تي تشخيص ڪيون وينديون آهن.[47] طبي تاريخ ۾ موجوده ۽ اڳوڻيون علامتون، خاص طور بڪي جي بيماريءَ جون علامتون؛ تازيون انفيڪشنون؛ بڪي لاءِ زهريلي مادن سان واسطو؛ ۽ خاندان ۾ بڪي جي بيماريءَ جي تاريخ شامل ڪئي ويندي آهي.

بڪي جي ڪم کي رت جي چڪاسن ۽ پيشاب جي چڪاسن وسيلي پرکيو ويندو آهي. عام رت جي چڪاسن ۾ ڪريئٽينين، يوريا ۽ اليڪٽرولائٽس شامل آهن. پيشاب جي چڪاس جهڙيون جاچون پي ايڇ، پروٽين، گلوڪوز ۽ رت جي موجودگيءَ جو جائزو وٺي سگهن ٿيون. خوردبيني تجزيو پيشابي ڪاسٽن ۽ ڪرسٽلن جي موجودگي پڻ سڃاڻي سگهي ٿو.[48] گلوميرولر فلٽريشن ريٽ (GFR) سڌو ماپي سگهجي ٿو ("ماپيل GFR" يا mGFR)، پر روزمره عمل ۾ اهو گهٽ ڪيو ويندو آهي. ان جي بدران GFR حساب ڪرڻ لاءِ خاص مساواتون استعمال ٿين ٿيون ("اندازي ڪيل GFR" يا eGFR).[49][48]

تصويري جاچ

[سنواريو]

بڪي جي الٽراسونوگرافي بڪي سان لاڳاپيل بيمارين جي تشخيص ۽ انتظام ۾ اهم آهي.[50] ٻيا طريقا، جهڙوڪ سي ٽي ۽ ايم آر آءِ، بڪي جي بيماري جي جائزي ۾ هميشه ضمني تصويري طريقن طور سمجهڻ گهرجن.[50]

بايوپسي

[سنواريو]

بڪي جي بايوپسي جو ڪردار اهڙي بڪي بيماري جي تشخيص ڪرڻ آهي، جنهن جو سبب غير جارحاڻي طريقن، جهڙوڪ طبي تاريخ، اڳوڻي طبي تاريخ، دوائن جي تاريخ، جسماني معائنو، ليبارٽري جاچون ۽ تصويري جاچون، جي بنياد تي واضح نه هجي. عام طور بڪي جو پيٿالاجسٽ تفصيلي مورفولوجيڪل جائزو وٺندو آهي ۽ مورفولوجيڪل نتيجن کي طبي تاريخ ۽ ليبارٽري ڊيٽا سان گڏ ڪري، آخرڪار پيٿالاجيڪل تشخيص تائين پهچندو آهي. بڪي جو پيٿالاجسٽ اهو طبيب آهي، جنهن ايناٽامڪ پيٿالاجي ۾ عام تربيت ۽ بڪي جي بايوپسي نمونن جي تشريح ۾ اضافي خاص تربيت حاصل ڪئي هجي.

مثالي طور، ڪيترائي ڪور سيڪشن حاصل ڪيا ويندا آهن ۽ عمل دوران ئي انهن جي ڪفايت، يعني گلوميرولس جي موجودگي، جو جائزو ورتو ويندو آهي. پيٿالاجسٽ يا پيٿالاجي اسسٽنٽ نموني يا نمونن کي روشني خوردبيني، اميونو فلوريسنس خوردبيني ۽ اليڪٽران خوردبيني لاءِ ورهائيندو آهي.

پيٿالاجسٽ نموني کي روشني خوردبيني سان ڪيترين رنگائشي طريقن، جهڙوڪ هيماتوڪسلن ۽ ايوسن/H&E، PAS، ٽرائيڪروم ۽ سلور اسٽين، وسيلي ڪيترن سطحي سيڪشنن تي پرکيندو آهي. اينٽي باڊي، پروٽين ۽ ڪامپليمينٽ جي جمع ٿيڻ جي جائزي لاءِ اميونو فلوريسنس جا ڪيترائي رنگ ڪيا ويندا آهن. آخر ۾ اليڪٽران خوردبيني سان الٽرا-بناوتي معائنو ڪيو ويندو آهي، جيڪو اليڪٽران-گهڻا جمعا يا ٻيون خاص خرابيون ظاهر ڪري سگهي ٿو، جيڪي مريض جي بڪي بيماري جي سبب ڏانهن اشارو ڪري سگهن ٿيون.

ٻيا جانور

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بڪي (فقاري جانور)

گهڻن فقاري جانورن ۾ ميسونيفروس بالغ عمر تائين برقرار رهي ٿو، جيتوڻيڪ اهو عام طور وڌيڪ ترقي يافته ميٽانيفروس سان ڳنڍيل هوندو آهي؛ رڳو امنيئوٽن ۾ ميسونيفروس جنين تائين محدود هوندو آهي. مڇين ۽ امفيبينن جا بڪا عام طور تنگ ۽ ڊگها عضوا هوندا آهن، جيڪي ڌڙ جو وڏو حصو والارين ٿا. نيفرونن جي هر ميڙ مان گڏ ڪندڙ نليون عام طور هڪ آرڪينيفرڪ نالي ۾ خالي ٿين ٿيون، جيڪا امنيئوٽن جي واس ڊيفرنس سان هم اصل آهي. بهرحال، صورتحال هميشه ايتري سادي نه هوندي آهي؛ ڪارٽليجي مڇين ۽ ڪجهه امفيبينن ۾ امنيئوٽن جي يوريٽر جهڙي هڪ ننڍي نالي پڻ هوندي آهي، جيڪا بڪي جي پٺئين، يعني ميٽانيفرڪ، حصن کي خالي ڪري ٿي ۽ مثاني يا ڪلوئاڪا وٽ آرڪينيفرڪ نالي سان ملي ٿي. حقيقت ۾ ڪيترين ڪارٽليجي مڇين ۾ بالغ عمر دوران بڪي جو اڳيون حصو ختم ٿي سگهي ٿو يا مڪمل طور ڪم ڪرڻ ڇڏي سگهي ٿو.[51]

سڀ کان ابتدائي فقاري جانورن، هيگ فش ۽ ليمپرين، ۾ بڪي غيرمعمولي طور سادي هوندي آهي: اهو نيفرونن جي هڪ قطار تي مشتمل هوندو آهي، جن مان هر هڪ سڌو آرڪينيفرڪ نالي ۾ خالي ٿئي ٿو. غير فقاري (غير ڪرنگھيدار) جانورن ۾ اهڙا خارج ڪندڙ عضوا ٿي سگهن ٿا، جن کي ڪڏهن "بڪيون" چيو ويندو آهي، پر ايمفيوڪسس ۾ به اهي فقاري (ڪرنگھيدار) جانورن جي بڪين سان هم اصل نه هوندا آهن، ۽ انهن لاءِ نيفريڊيا جهڙا ٻيا نالا وڌيڪ درست آهن.[51] امفيبينن ۾ بڪيون ۽ مثانو Polystomatidae خاندان جي خاص طفيلين، يعني مونو جينيئنن، کي جاءِ ڏين ٿا.[52]

ريڙهيون پائيندڙ جانورن جون بڪيون ڪيترن لوبولن تي مشتمل هونديون آهن، جيڪي وڏي حد تائين ليڪي نموني ۾ ترتيب ڏنل هوندا آهن. هر لوبول جي وچ ۾ يوريٽر جي هڪڙي شاخ هوندي آهي، جنهن ۾ گڏ ڪندڙ نليون خالي ٿين ٿيون. ريڙهيون پائيندڙ جانورن ۾ ساڳئي جسامت جي ٻين امنيئوٽن جي ڀيٽ ۾ نسبتاً گهٽ نيفرون هوندا آهن، شايد انهن جي گهٽ ميٽابولڪ شرح سبب.[51]

پکين جا بڪا نسبتاً وڏا ۽ ڊگها هوندا آهن، جن مان هر هڪ ٽي يا وڌيڪ الڳ لوبن ۾ ورهايل هوندو آهي. لوب ڪيترن ننڍن، بيقاعدي ترتيب ڏنل لوبولن تي مشتمل هوندا آهن، جن مان هر هڪ يوريٽر جي هڪ شاخ جي چوڌاري مرڪوز هوندو آهي. پکين ۾ گلوميرولس ننڍا هوندا آهن، پر ساڳئي جسامت جي مماليه جانورن جي ڀيٽ ۾ نيفرونن جو تعداد لڳ ڀڳ ٻيڻو هوندو آهي.[51]

انساني بڪي مماليه جانورن جي بڪي جو ڪافي حد تائين عام نمونو آهي. ٻين فقاري (ڪرنگھيدار) جانورن جي ڀيٽ ۾ مماليه بڪي جون نمايان خاصيتون بڪي جي حوض، بڪي جي هرمن، ۽ صاف طور الڳ سڃاڻپ ٿيندڙ ڪارٽيڪس ۽ ميڊولا جي موجودگي آهن. آخري خاصيت ڊگهن هينلي جي لوپن جي موجودگي سبب آهي؛ اهي پکين ۾ گهڻو ننڍا هوندا آهن ۽ ٻين فقاري جانورن ۾ حقيقي معنيٰ ۾ موجود نه هوندا آهن، جيتوڻيڪ نيفرون ۾ وڪڙيل نلين جي وچ ۾ اڪثر هڪ ننڍو وچولو حصو هوندو آهي. رڳو مماليه جانورن ۾ بڪو پنهنجي روايتي "بڪي" واري شڪل اختيار ڪري ٿو، جيتوڻيڪ ڪجهه استثنا موجود آهن، جهڙوڪ پني پيڊن ۽ سيٽيشينن جا گهڻ-لوبن وارا رينڪوليٽ بڪيون.[51]

ارتقائي موافقت

[سنواريو]

مختلف جانورن جا بڪا ارتقائي موافقت جا ثبوت ڏيکارين ٿا ۽ انهن جو ماحولياتي جسميات ۽ تقابلي جسميات ۾ ڊگهي عرصي کان اڀياس ڪيو ويو آهي. بڪي جي شڪل، جنهن کي اڪثر لاڳاپيل ميڊولري ٿولهه سان ماپيو ويندو آهي، مماليه جانورن جي نسلن ۾ رهائشگاهه جي خشڪي سان لاڳاپيل آهي[53] ۽ خوراڪ سان پڻ، مثال طور گوشت خور جانورن ۾ رڳو ڊگهيون هينلي جون لوپون هونديون آهن.[40]

سماج ۽ ثقافت

[سنواريو]

اهميت

[سنواريو]

مصري

[سنواريو]

قديم مصر ۾ بڪيون، دل وانگر، ممي بڻايل جسمن اندر ڇڏي ڏنا ويندا هئا، جڏهن تہ ٻيا عضوا ڪڍيا ويندا هئا. ان ڳالهه کي مخصوص بائبلي بيانن[ڪهڙو؟] ۽ انساني جسم جي اهڙين تصويرن سان ڀيٽڻ، جن ۾ دل ۽ ٻه بڪا انصاف جي تور لاءِ ترازو ڏيکارين ٿا، ظاهر ڪري ٿو تہ مصري عقيدن ۾ بڪن کي فيصلي ۽ شايد اخلاقي چونڊن سان پڻ لاڳاپيل سمجهيو ويندو هو.[54]

عبراني

[سنواريو]

جديد ۽ قديم عبراني بابت اڀياسن موجب، انسانن ۽ جانورن جا مختلف جسماني عضوا جذباتي يا منطقي ڪردار پڻ ادا ڪندڙ سمجهيا ويندا هئا، جيڪي اڄ گهڻو ڪري دماغ ۽ انڊوڪرائن سرشتي ڏانهن منسوب ڪيا وڃن ٿا. بڪي جو ذڪر ڪيترن بائبلي آيتن ۾ دل سان گڏ اچي ٿو، جيئن آنڊا جذبي، يعني ڏک، خوشي ۽ سور، جي "مرڪز" طور سمجهيا ويندا هئا.[55] ساڳي طرح، تلمود (Berakhoth 61.a) چوي ٿو تہ ٻن بڪين مان هڪ نيڪيءَ جي صلاح ڏئي ٿو ۽ ٻيو بديءَ جي.

بائبلي خيمه عبادت ۽ پوءِ يروشلم جي مندر ۾ پيش ڪيل قربانين ۾، پادرين کي هدايت ڪئي وئي هئي[56] تہ رڍ، ٻڪري ۽ ڍورن جي قربانين مان بڪيون ۽ بڪين کي ڍڪيندڙ ايڊرينل غدود ڪڍي، انهن کي قربانگاهه تي ساڙين؛ ڇاڪاڻ تہ اهي "خدا لاءِ قرباني" جو مقدس حصو هئا، جيڪي ڪڏهن به کائڻا نه هئا.[57]

ڀارت: ايويوردي سرشتو

[سنواريو]

قديم ڀارت ۾، ايويوردي طبي سرشتن موجب، بڪين کي اخراجي رستن واري سرشتي جي شروعات، يعني موتر سروتس جو "مٿو"، سمجهيو ويندو هو، جيڪي ٻين سڀني سرشتن مان حاصل ڪندا هئا. تنهنڪري ٽن دوشن، يعني صحت جي ٽن عنصرن، جي توازن ۽ ملاوٽ وسيلي ڪنهن شخص جي صحت جي توازن ۽ مزاج جو تعين ڪرڻ ۾ انهن کي اهم سمجهيو ويندو هو: واتا، يعني هوا؛ پتا، يعني صفرا؛ ۽ ڪفا، يعني بلغم. پوءِ شخص جو مزاج ۽ صحت پيشاب جي نتيجي واري رنگ مان ڏسي سگهبا هئا.[58]

جديد ايويوردي علاج ڪندڙن، جنهن طريقي کي جعلي سائنس طور بيان ڪيو ويندو آهي،[59] ايويوردا جي پيشاب علاج جي حصي طور انهن طريقن کي طبي عملن ۾ ٻيهر زنده ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي.[60] شڪي نظر رکندڙن انهن عملن کي "بي معنيٰ" سڏيو آهي.[61]

وچئين دور جي عيسائيت

[سنواريو]

لاطيني اصطلاح رينيز انگريزي لفظ "reins" سان لاڳاپيل آهي، جيڪو شيڪسپيئر واري انگريزي ۾ بڪين جو مترادف هو، مثال طور ميري وائيوز آف ونڊسر 3.5 ۾، ۽ اهو ئي زمانو هو جڏهن بائبل جو ڪنگ جيمس ورزن ترجمو ٿيو. بڪين کي ڪڏهن عام طور ضمير ۽ غور فڪر جو مرڪز سمجهيو ويندو هو،[62][63] ۽ بائبل جون ڪيتريون آيتون، جهڙوڪ Ps. 7:9 ۽ Rev. 2:23، بيان ڪن ٿيون تہ خدا انسانن جي بڪن، يا "reins"، کي دل سان گڏ ڳولي ۽ پرکي ٿو.[64]

تاريخ

[سنواريو]

بڪين جي پٿرين جي سڃاڻپ ۽ انهن بابت لکيل ذڪر تقريباً اوترو ئي پراڻو آهي، جيترا موجود لکيل تاريخي رڪارڊ آهن.[65] ٻي صدي عيسويءَ ۾ گيلن يوريٽرن سميت پيشابي رستي ۽ بڪن مان پيشاب خارج ڪري کڻي وڃڻ واري انهن جي ڪم جو بيان ڪيو هو.[66]

1929ع ۾ هيمپٽن ينگ پهريون شخص هو، جنهن جراحيءَ بدران اندروني طريقي سان يوريٽر جو معائنو ڪيو؛ هن طريقي کي يوريٽروسڪوپي چيو وڃي ٿو.[65] 1964ع ۾ وي. ايف. مارشل هن طريقي کي وڌيڪ بهتر بڻايو ۽ فائبر آپٽڪس تي ٻڌل لچڪدار اينڊواسڪوپ جي استعمال بابت پهريون ڇپيل بيان پيش ڪيو.[65] بڪي جي حوض ۾ پاڻي ڪڍڻ واري نلي داخل ڪري، يوريٽرن ۽ پيشابي رستي کي پاسيرو ڪندي پيشاب خارج ڪرڻ واري طريقي، جنهن کي نيفروسٽومي چيو وڃي ٿو، جو پهريون بيان 1941ع ۾ ڪيو ويو. اهو طريقو پيشابي سرشتي ۾ گذريل ٻن هزار سالن دوران استعمال ٿيندڙ کليل جراحي جي طريقن کان نمايان طور مختلف هو.[65]

لاش جي چيرڦاڙ وارين تصويرن جي گيلري

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Kidneys: Anatomy, Function, Health & Conditions". Cleveland Clinic (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2023-06-29 تي محفوظ ڪيل. 2023-07-13 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ Zhou, Xin J.; Laszik, Zoltan G.; Nadasdy, Tibor; D'Agati, Vivette D. (2017-03-02). Silva's Diagnostic Renal Pathology (انگريزي ۾). Cambridge University Press. ص. 19. ISBN 978-1-316-61398-6. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-04 تي محفوظ ڪيل. 2023-08-16 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ Haschek, Wanda M.; Rousseaux, Colin G.; Wallig, Matthew A.; Bolon, Brad; Ochoa, Ricardo (2013-05-01). Haschek and Rousseaux's Handbook of Toxicologic Pathology (انگريزي ۾). Academic Press. ص. 1678. ISBN 978-0-12-415765-1.
  4. ↑ Lote CJ (2012). Principles of Renal Physiology, 5th edition. Springer. ص. 21.
  5. ↑ Mescher AL (2016). Junqueira's Basic Histology, 14th edition. Lange. ص. 393.
  6. ↑ Lv JC, Zhang LX (2019). "Prevalence and Disease Burden of Chronic Kidney Disease". Renal Fibrosis: Mechanisms and Therapies. Advances in Experimental Medicine and Biology. جلد 1165. ص. 3–15. doi:10.1007/978-981-13-8871-2_1. ISBN 978-981-13-8871-2. PMID 31399958. S2CID 199519437.
  7. ↑ Cotran RS, Kumar V, Fausto N, Robbins SL, Abbas AK (2005). Robbins and Cotran pathologic basis of disease. St. Louis, MO: Elsevier Saunders. ISBN 978-0-7216-0187-8.
  8. ↑ "Nomenclature in nephrology: preserving 'renal' and 'nephro' in the glossary of kidney health and disease". Journal of Nephrology 34 (3): 639–648. June 2021. doi:10.1007/s40620-021-01011-3. PMID 33713333.
  9. ↑ "Science". AAAS (انگريزي ۾). 2023-01-14 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ "انساني بڪيءَ جي بناوت ۽ ڪم : (Sindhianaسنڌيانا)". www.encyclopediasindhiana.org. 2024-06-17 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ Sindhi Adabi Board Online Library (Science_n_Tech), اصل نسخو مان 2022-05-24 تي محفوظ ڪيل, 2016-08-21 تي حاصل ڪيل {{citation}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (مدد)
  12. ↑ ڪتاب: ٻالڪ سائنسي انسائيڪلو پيڊيا
  13. ↑ "HowStuffWorks How Your Kidney Works". 2001-01-10. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2012-11-05 تي محفوظ ڪيل. 2012-08-09 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "Kidneys Location Stock Illustration". اصل نسخو مان 2013-09-27 تي محفوظ ڪيل.
  15. ↑ "Kidney". BioPortfolio Ltd. اصل نسخو مان 10 February 2008 تي محفوظ ڪيل.
  16. ↑ "Normal kidney size and its influencing factors - a 64-slice MDCT study of 1.040 asymptomatic patients". BMC Urology 9 (1). December 2009. doi:10.1186/1471-2490-9-19. PMID 20030823.
  17. ↑ Dragomir A, Hjortberg M, Romans GM. Bålens ytanatomy [Superficial anatomy of the trunk]. Section for human anatomy at the Department of Medical Biology, Uppsala University, Sweden (Report) (Swedish ۾).{{cite report}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  18. 1 2 Clarkson, Melissa; Platt, Kristen (2025). "Kidney anatomy: A survey of historical illustrations and methods of depiction". Journal of Biocommunication 49 (2): e5. doi:10.5210/jbc.v49i2.14482. PMID 41635776.
  19. ↑ "Renal system". Britannica (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-05-31 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-22 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "Normal organ weights in men: part II – the brain, lungs, liver, spleen, and kidneys". The American Journal of Forensic Medicine and Pathology 33 (4): 368–372. December 2012. doi:10.1097/PAF.0b013e31823d29ad. PMID 22182984.
  21. ↑ "Normal Organ Weights in Women: Part II-The Brain, Lungs, Liver, Spleen, and Kidneys". The American Journal of Forensic Medicine and Pathology 36 (3): 182–187. September 2015. doi:10.1097/PAF.0000000000000175. PMID 26108038.
  22. ↑ "Kidney dimensions at sonography: correlation with age, sex, and habitus in 665 adult volunteers". AJR. American Journal of Roentgenology 160 (1): 83–86. January 1993. doi:10.2214/ajr.160.1.8416654. PMID 8416654.
  23. 1 2 Boron WF (2004). Medical Physiology: A Cellular And Molecular Approach. Elsevier/Saunders. ISBN 978-1-4160-2328-9.
  24. ↑ Clapp WL (2009). "Renal Anatomy". ۾ Zhou XJ, Laszik Z, Nadasdy T, D'Agati VD, Silva FG (مرتب). Silva's Diagnostic Renal Pathology. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-87702-2.
  25. ↑ Prothero, John William, مرتب (2015), "Urinary system", The Design of Mammals: A Scaling Approach, Cambridge: Cambridge University Press, ص. 195–203, doi:10.1017/CBO9781316275108.016, ISBN 978-1-107-11047-2, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2018-06-17 تي محفوظ ڪيل, 2022-06-25 تي حاصل ڪيل{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (ڳنڍڻو)
  26. ↑ Martini, Frederic; Tallitsch, Robert B.; Nath, Judi L. (2017). Human Anatomy (9th ڇاپو). Pearson. ص. 689. ISBN 978-0-13-432076-2.
  27. 1 2 3 4 5 Bard J, Vize PD, Woolf AS (2003). The kidney: from normal development to congenital disease. Boston: Academic Press. ص. 154. ISBN 978-0-12-722441-1. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-08-17 تي محفوظ ڪيل. 2020-10-19 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ Cheng, Xiaofeng; Zhang, Yongsheng; Chen, Ruixi; Qian, Shenghui; Lv, Haijun; Liu, Xiuli; Zeng, Shaoqun (December 2022). "Anatomical Evidence for Parasympathetic Innervation of the Renal Vasculature and Pelvis" (en ۾). Journal of the American Society of Nephrology 33 (12): 2194–2210. doi:10.1681/ASN.2021111518. ISSN 1046-6673. PMID 36253054.
  29. ↑ "Mechanism of the antidiuretic effect associated with interruption of parasympathetic pathways". The Journal of Clinical Investigation 51 (10): 2613–2620. October 1972. doi:10.1172/JCI107079. PMID 5056657.
  30. ↑ Lua error in ماڊيول:WikidataIB at line 1825: attempt to index local 'args' (a nil value).
  31. ↑ Carlson BM (2004). Human Embryology and Developmental Biology (3rd ڇاپو). Saint Louis: Mosby. ISBN 978-0-323-03649-8.
  32. ↑ Hall JE (2016). Guyton and Hall textbook of medical physiology (13th ڇاپو). Philadelphia, PA: Elsevier Health Sciences. ص. 1129. ISBN 978-0-323-38930-3.
  33. ↑ Alpern, Robert J.; Caplan, Michael; Moe, Orson W. (2012-12-31). Seldin and Giebisch's The Kidney: Physiology and Pathophysiology (انگريزي ۾). Academic Press. ص. 1405. ISBN 978-0-12-381463-0. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-07-22 تي محفوظ ڪيل. 2022-07-28 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "Urine 24-hour volume". mountsinai. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 21 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ "Mapping the cytoskeletal architecture of renal tubules and surrounding peritubular capillaries in the kidney". Cytoskeleton (Hoboken) 81 (4–5): 227–237. 2024. doi:10.1002/cm.21809. PMID 37937511.
  36. 1 2 Le, Tao. First Aid for the USMLE Step 1 2013. New York: McGraw-Hill Medical, 2013. Print.
  37. ↑ McNamara, J.; Worthley, L.I.G. (September 2001). "Acid-Base Balance: Part I. Physiology". Critical Care and Resuscitation 3 (3): 181–187. doi:10.1016/s1441-2772(23)00613-0. ISSN 1441-2772. PMID 16573501.
  38. ↑ Brown, Dennis; Bouley, Richard; Pǎunescu, Teodor G.; Breton, Sylvie; Lu, Hua A. J. (2012-05-15). "New insights into the dynamic regulation of water and acid-base balance by renal epithelial cells" (en ۾). American Journal of Physiology. Cell Physiology 302 (10): C1421–C1433. doi:10.1152/ajpcell.00085.2012. ISSN 0363-6143. PMID 22460710.
  39. ↑ "Mathematical models of tubular transport". Annual Review of Physiology 56: 691–709. 1994. doi:10.1146/annurev.physiol.56.1.691. PMID 8010757.
  40. 1 2 "Modelling and simulation of the kidney". Journal of Biological Physics and Chemistry 5 (2/3): 70–83. 2005. doi:10.4024/230503.jbpc.05.02.
  41. ↑ Maton A, Hopkins J, McLaughlin CW, Johnson S, Warner MQ, LaHart D, Wright JD (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall. ISBN 978-0-13-981176-0.
  42. ↑ "Chronic kidney disease". Lancet 398 (10302): 786–802. August 2021. doi:10.1016/S0140-6736(21)00519-5. PMID 34175022. Bibcode: 2021Lanc..398..786K. https://researchonline.lshtm.ac.uk/id/eprint/4663580/1/Kalantar-Zadeh_etal_2021-Preserving-Kidney-Function-in-People.pdf. Retrieved 2022-05-22.
  43. ↑ "Dialysis". National Kidney Foundation. 2015-12-24. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2017-09-26 تي محفوظ ڪيل. 8 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  44. ↑ Sample I (2008-02-19). "How many people have four kidneys?". The Guardian. London. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2016-08-17 تي محفوظ ڪيل. 2016-12-19 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "Kidneys Fail, Girl Survives with Spare Parts". Abcnews.go.com. 2010-05-18. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2010-05-21 تي محفوظ ڪيل. 2011-01-03 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ Novick AC, Gill IS, Klein EA, Rackley R, Ross JH, Jones JS (2006). "Ureteropelvic Junction Obstruction". Operative Urology at the Cleveland Clinic. جلد 8. Totowa, NJ: Humana Press. ص. S102–S108. doi:10.1007/978-1-59745-016-4_16. ISBN 978-1-58829-081-6. PMC 4869439. {{cite book}}: |journal= ignored (مدد)
  47. ↑ "Chronic Kidney Disease: Detection and Evaluation". Am Fam Physician 12 (96): 776–783. 15 December 2017. https://www.aafp.org/afp/2017/1215/p776.html. Retrieved 1 March 2021.
  48. 1 2 Post TW, Rose BD (December 2012). Curhan GC, Sheridan AM (مرتب). "Diagnostic Approach to the Patient With Acute Kidney Injury (Acute Kidney Failure) or Chronic Kidney Disease". www.uptodate.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2015-11-10 تي محفوظ ڪيل. 2016-12-19 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ "KDIGO 2012 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease". Kidney Int Suppl 3: 1–150. 2013. https://kdigo.org/guidelines/ckd-evaluation-and-management/. Retrieved 2021-01-25.
  50. 1 2 Content initially copied from: "Ultrasonography of the Kidney: A Pictorial Review". Diagnostics 6 (1): 2. December 2015. doi:10.3390/diagnostics6010002. PMID 26838799. (CC BY 4.0) آرڪائيو ڪيا ويا 2017-10-16 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  51. 1 2 3 4 5 Romer AS, Parsons TS (1977). The Vertebrate Body. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. ص. 367–376. ISBN 978-0-03-910284-5.
  52. ↑ "The morphology and attachment of Protopolystoma xenopodis (Monogenea: Polystomatidae) infecting the African clawed frog Xenopus laevis". Parasite 21: 20. 2014. doi:10.1051/parasite/2014020. PMID 24823278.
  53. ↑ "Kidney mass and relative medullary thickness of rodents in relation to habitat, body size, and phylogeny". Physiological and Biochemical Zoology 77 (3): 346–365. 2004. doi:10.1086/420941. PMID 15286910. Bibcode: 2004PhyBZ..77..346A. http://www.biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/Al-kahtaniEA2004.pdf. Retrieved 2009-03-28.
  54. ↑ "The kidney in ancient Egyptian medicine: where does it stand?". American Journal of Nephrology 19 (2): 140–147. 1999. doi:10.1159/000013440. PMID 10213808.
  55. ↑ "Body Part Metaphors in Biblical Hebrew by David Steinberg". March 22, 2003. اصل نسخو مان March 22, 2003 تي محفوظ ڪيل. July 21, 2019 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ Leviticus 3: 4, 10 and 15
  57. ↑ ie Deut 3:4,9,10,15... or the Babylonian Talmud, Bechorot (39a) Ch6:Tr2...
  58. ↑ "What is Vata Dosha? Tips and diet for balancing vata | CA College of Ayurveda". www.ayurvedacollege.com. 7 April 2010. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 November 2019 تي محفوظ ڪيل. July 21, 2019 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ List of topics characterized as pseudoscience, according to the American Medical Association's Report 12 of the Council of Scientific Affairs (A-97) and claims by skeptics آرڪائيو ڪيا ويا 2016-08-10 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. ('The Skeptics Dictionary' website)
  60. ↑ "A study on Tailabindu pariksha – An ancient Ayurvedic method of urine examination as a diagnostic and prognostic tool". AYU 32 (1): 76–81. January 2011. doi:10.4103/0974-8520.85735. PMID 22131762.
  61. ↑ Barrett S. "A Few Thoughts on Ayurvedic Mumbo-Jumbo". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2020-09-29 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-22 تي حاصل ڪيل. M.D, head of the National Council Against Health Fraud NGO and owner of the QuackWatch website.
  62. ↑ Ramsey P, Jonsen AR, May WF (2002). The Patient as Person: Explorations in Medical Ethics (Second ڇاپو). New Haven: Yale University Press. ص. 60. ISBN 978-0-300-09396-4.
  63. ↑ Eknoyan G, Marketos SG, De Santo NG, مرتب (January 1997). History of Nephrology 2. Karger Medical and Scientific Publishers. ص. 235. ISBN 978-3-8055-6499-1. International Association for the History of Nephrology Congress, Reprint of American Journal of Nephrology; v. 14, no. 4–6, 1994.
  64. ↑ intertextual.bible/text/revelation-2.23-berakhot-119.29, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-12-15 تي محفوظ ڪيل, 2022-12-15 تي حاصل ڪيل
  65. 1 2 3 4 "The history of urinary stones: in parallel with civilization". TheScientificWorldJournal 2013. November 2013. doi:10.1155/2013/423964. PMID 24348156.
  66. ↑ "The history of urologic surgery: from reeds to robotics". Urologic Nursing 31 (3): 173–180. 2011. doi:10.7257/1053-816X.2011.31.3.173. PMID 21805756.

عام ۽ حوالو ڏنل ماخذ

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:پيشابي سرشتي جي ايناٽامي

حوالا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=بڪي&oldid=391841" تان ورتل