ڪولراڊو

اسٽيٽ آف ڪولراڊو State of Colorado
جھنڊو Great Seal
ڪولراڊو جي رياست ڳاڙهي رنگ سان آمريڪا جي گڏيل رياستن جي نقشي ۾ ڏيکاريل
گادي جو هنڌ	ڊينور
سڀ کان وڏو شهر	ڊينور
دفتري ٻوليون	انگريزي
مقامي آبادي	ڪولراڊن
حڪومت
• گورنر	ڊيموڪريٽڪ پارٽي جو جان ھڪن لوپر
• ليفٽيننٽ گورنر	ڊونا ليني
• وفاقي سينيٽر	ثوٽل ٻہ ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جوميخائيل بينيٽ ريپبلڪن پارٽيءَ جوڪوري گارڊنر
• وفاقي ھائوس آف رپريزنٽٽيٽوز ۾ ھن رياست جا ٽوٽل ميمبر	7 جن مان 4 ريپبلڪن ۽ 3 ڊيموڪريٽڪ
مقننه	ڪولراڊو جنرل اسيمبلي
•  مٿيون ایوان	ڪولراڊو جي سينيٽ
• ھيٺيون ایوان	ڪولراڊو جو ھائوس آف رپريزنٽٽيٽوز
قیام
• پراڻو نالو	ڪولراڊو ٽيريٽري
• وفاق واري يونين ۾ شامل ٿيڻ جي تاريخ	پھرين آگسٽ 1876
• ھر اول شامل ٿيندڙ رياستن ۾ نمبر	38
• پکيڙ	269,837 ڪلوميٽر
• پاڻي (%)	0.36 سيڪڙو
آبادي
• 2017 مردم شماري	5,607,154 (آمريڪي رياستن ۾ 21 نمبر)
•  گھاٽائي	(رياستن ۾ 27 نمبر)
تاریخ جو نمونو	MM/DD/YYYY
ڊرائيونگ جو پاسو	ساڄو پاسو
انٽرنيٽ ڊومين	.us   .gov   .mil   .edu

ڪولوراڊو (Colorado) آمريڪا جي ھڪ رياست جنھن جو نالو ڪولوراڊو نديء جي نالي تان پيو . جڏھن اسپيني ھن علائقي ۾ پھتا تہ ندي جي ڳاڙهي سلٽ جي ڪري ريو ڪولراڊو سڏيو اھڙي طرح اھو نالو ان تي بحث پئجي ويو..28 فيبروري 1861 ۾ ٽيريٽري آف ڪولراڊو کي ٺاھيو ويو ۽ پندرهن سال بعد پھرين آگسٽ 1876 ۾ پروڪليميشن نمبر 230 ذريعي آمريڪي صدر يوليسس ايس گرانٽ ان کي يونين جي 38هين رياست جو درجو ڏنو. ھن رياست جي اتر ۾ وايومنگ، اتر اوڀر ۾ نبراسڪا، اوڀر ۾ ڪنساس، ڏکڻ اوڀر ۾ اوڪلاھاما، ڏکڻ ۾ نيو ميڪسيڪو، اولھه ۾ يوٽاه ۽ ڏکڻ اولھه ۾ ايرزونا واقع آھن. ھن رياست جي گاديءَ جو هنڌ ڊينور (Denver) آھي.

ڪولوراڊو Colorado جون رياستي علامتون
[[ڪولوراڊو Colorado جو جھنڊو]]
[[ڪولوراڊو Colorado جي مھر]]
زندہ علامتون
جلٿليو جانور	اولھائي ٽائيگر سليمينڊر Ambystoma mavortium
پکي	لارڪ بنٽنگ Calamospiza melanocoryus
ٿوھر	ڪليئرٽ ڪپ ڪيڪٽس Echinocereus triglochidiatus
مڇي	گرين بيڪ ڪٽ ٿروٽ ٽرائوٽ Oncorhynchus clarki somias
گل	راڪي جبلن جي ڪولمبائين Aquilegia coerulea
گاھ	بلو گراما گاهه Bouteloua gracilis
جيت	ڪولوراڊو هئير اسٽريڪ تتلي Hypaurotis cysalus
مئمل	راڪي جبلن جي بگ هارن رڍ Ovis canadensis
پاليل	ڪولوراڊو جي پناهه گاهن جا پالتو جانور Canis lupus familiaris ۽ Felis catus
ڪرڙانگ جانور	اولھائي رنگيل ڪمي Chrysemys picta bellii
وڻ	ڪولوراڊو نيرو اسپروس Picea pungens
بي جان علامتون
لوڪ ناچ	اسڪوائر ناچ Chorea quadra
پنڊ پهڻ	اسٽيگوسورس Stegosaurus armatus
قيمتي پٿر	ايڪواميرين
معدنيات	روڊوڪروسائٽ
چوڻي	Nil sine numine (لاطيني: الاهي مدد کان سواءِ ڪجھ به نه)
عرفيت	سينٽينيئل رياست
جبل	يول ماربل
سامونڊي جھاز	يو ايس ايس ڪولوراڊو (SSN-788)
نعرو	رنگين ڪولوراڊو
ڀومي	سيٽز
گيت	"جتي ڪولمبائين گل ٽڙن ٿا" (1915ع) ۽ "راڪي مائونٽن هاءِ" (ثانوي رياستي گيت، 2007ع ۾ شامل ڪيو ويو)
راند	پيڪ گدھا ڊوڙ
Tartan	ڪولوراڊو رياستي ٽارٽن
State route marker
Lists of United States state symbols

_ ڪولراڊو حڪومت جي ويب سائيٽ ڪولوراڊو (Colorado)) آمريڪا جي ھڪ رياست جنھن جو نالو ڪولوراڊو نديء جي نالي تان پيو . جڏھن اسپيني ھن علائقي ۾ پھتا تہ ندي جي ڳاڙهي سلٽ جي ڪري ريو ڪولراڊو سڏيو اھڙي طرح اھو نالو ان تي بحث پئجي ويو..28 فيبروري 1861 ۾ ٽيريٽري آف ڪولراڊو کي ٺاھيو ويو ۽ پندرهن سال بعد پھرين آگسٽ 1876 ۾ پروڪليميشن نمبر 230 ذريعي آمريڪي صدر يوليسس ايس گرانٽ ان کي يونين جي 38 رياست جو درجو ڏنو. ھن رياست جي اتر ۾ ويومنگ، اتر اوڀر ۾ نبراسڪا، اوڀر ۾ ڪنساس، ڏکڻ اوڀر ۾ اوڪلاھاما، ڏکڻ ۾ نيو ميڪسيڪو، اولھ ۾ يوٽا, ڏکڻ اولھ ۾ ايرزونا واقع آھن . ھن رياست جي گاديءَ جو هنڌ ڊينور (Denver) آھي.

تاريخ

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو جي قبل از تاريخ ۽ ڪولوراڊو جي تاريخ

هڪ تاريخوار رهنمائي لاءِ، ڏسو ڪولوراڊو جي تاريخ جي ٽائم لائين۔

اڄوڪي ڪولوراڊو رياست وارو علائقو گهٽ ۾ گهٽ 13,500 سال، ۽ ممڪن آهي ته 37,000 سالن کان به وڌيڪ عرصي کان آمريڪا جي مقامي ماڻهن ۽ انهن جي پيليو-انڊين ابن ڏاڏن جي رهائشگاهه رهيو آهي. لنڊنمائر ماڳ مان تقريباً 8720 ق.م. سان واسطو رکندڙ آثار مليا آهن. قديم پويبلو ماڻهو ڏکڻ-اولهه ڪولوراڊو ۾ ڪولوراڊو پليٽو جي وادين ۽ ميسائن ۾ رهندا هئا. يوٽ قوم ڏاکڻين راڪي جبلن ۽ اولهه راڪي جبلن جي جبلائي وادين ۾ رهندي هئي، ۽ اڄوڪي فرنٽ رينج تائين اوڀر طرف به پکڙيل هئي. اپاچي ۽ ڪومانچي پڻ رياست جي اوڀر ۽ ڏکڻ-اوڀر وارن حصن ۾ رهندا هئا. سترهين صديءَ دوران اراپاهو ۽ شيئن گريٽ ليڪس واري علائقي مان اولهه طرف لڏي آيا ته جيئن هاءِ پلينز ۾، جيڪي ڪولوراڊو ۽ وائومنگ تائين پکڙيل هئا، شڪار ڪري سگهن.

1803ع ۾ آمريڪا لوئيزيانا خريداري وسيلي فرانس کان اوڀر راڪي جبلن تي علائقائي دعويٰ حاصل ڪئي. 1806ع ۾ زيبيولن پائيڪ آمريڪي فوج جي هڪ جاسوسي مهم جي اڳواڻي ڪندي هن تڪراري علائقي ۾ داخل ٿيو. ايندڙ فيبروريءَ ۾ ڪرنل پائيڪ ۽ سندس ساٿين کي سان لوئس وادي ۾ هسپانوي گهوڙيسوار فوج گرفتار ڪري چيواوا وٺي وئي، جتان کين ايندڙ جولاءِ ۾ ميڪسيڪو مان نيڪالي ڏني وئي.

1819ع جي ايڊمز–اونيس معاھدي تحت آمريڪا اسپين کان فلوريڊا حاصل ڪيو، جڏهن ته 100هين اولهه ڊگھائي کان اولهه ۽ آرڪنساس درياهه ۽ اتر ويڪرائي ڦاڪ جو 42هون متوازي کان ڏکڻ واقع علائقن تي پنهنجون دعوائون ڇڏي ڏنيون. اهو معاھدو 22 فيبروري 1821ع تي لاڳو ٿيو. اسپين سان سرحدي تڪرار حل ٿيڻ کان پوءِ آمريڪا 10 آگسٽ 1821ع تي ميزوري علائقي جي ڏکڻ-اوڀر حصي کي ميزوري رياست طور اتحاد ۾ شامل ڪيو. ميزوري علائقي جو باقي حصو، جنهن ۾ مستقبل جو اتر-اوڀر ڪولوراڊو پڻ شامل هو، غير منظم علائقو رهيو ۽ آمريڪا ۾ غلامي جي مسئلي سبب 33 سالن تائين اهڙي حالت ۾ رهيو.

يارهن سالن جي جنگ کان پوءِ اسپين 24 آگسٽ 1821ع تي ڪورڊوبا جي معاھدي ذريعي ميڪسيڪو جي آزادي تسليم ڪئي. ميڪسيڪو آخرڪار 1831ع ۾ ايڊمز–اونيس معاھدي جي توثيق ڪئي. 1835–36ع جي ٽيڪسيئن بغاوت آمريڪا ۽ ميڪسيڪو وچ ۾ اهڙو تڪرار پيدا ڪيو، جيڪو آخرڪار 1846ع ۾ ميڪسيڪو–آمريڪا جنگ ۾ تبديل ٿيو. جنگ کان پوءِ 1848ع ۾ گواڊالوپي هڊالگو جي معاھدي تحت ميڪسيڪو پنهنجا اتر وارا علائقا آمريڪا حوالي ڪيا، جن ۾ اولهه ۽ ڏکڻ ڪولوراڊو جو وڏو حصو پڻ شامل هو.

ميڪسيڪو حوالگي جو نقشو، جنهن ۾ اڇو رنگ اهو علائقو ڏيکاري ٿو جيڪو ميڪسيڪو–آمريڪا جنگ کان پوءِ آمريڪا کي ميڪسيڪو (۽ ٽيڪساس جمهوريه پاران حوالو ڪيل زمين) کان مليو. ڪولوراڊو جو اڌ کان وڌيڪ حصو هن معاھدي وسيلي حاصل ٿيو.

سانتا في پيچرو آمريڪا کي سانتا في سان ڳنڍيندو هو، جڏهن ته ڪامينو ريال ڊي ٽيئرا اڊينٽرو ڏکڻ طرف ويندو هو. زميني سفر ڪندڙ ٻين ماڻهن ڏاکڻا راڪي جبل جي ڏکئي علائقي کان بچڻ لاءِ نارٿ پليٽ درياهه ۽ سويٽ واٽر درياهه جي رستي سائوٿ پاس (وائومنگ) تائين سفر ڪيو، جيڪو ڏاکڻن ۽ وچين راڪي جبلن جي وچ ۾ براعظمي آبي ورڇ جو سڀ کان هيٺيون لنگهه هو.

1849ع ۾ سالٽ ليڪ واديءَ جي مورمنن غيرقانوني طور ڊيزرٽ رياست قائم ڪئي، جنهن گريٽ بيسن ۽ گرين، گرينڊ ۽ ڪولوراڊو درياهه جي وهڪرن سان سينچجندڙ سڀني علائقن تي دعويٰ ڪئي. آمريڪي وفاقي حڪومت نئين مورمن حڪومت کي سختيءَ سان تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اها مذھبي حڪومت هئي ۽ مورمنيت ۽ گهڻ شادي کي قانوني حيثيت ڏيندي هئي.

ان جي بدران 1850ع جو ٺاهه ميڪسيڪو حوالگي ۽ ٽيڪساس جي اتر-اولهه دعوائن کي هڪ نئين رياست ۽ ٻن نون علائقن ۾ ورهائي ڇڏيو، يعني ڪيليفورنيا رياست، نيو ميڪسيڪو علائقو ۽ يوٽا علائقو. 9 اپريل 1851ع تي هسپانو آبادگار ٽائوس جي علائقي مان اچي سان لوئس جو ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو ان وقت نيو ميڪسيڪو علائقو جو حصو هو. اهو ڪولوراڊو جي پهرين مستقل يورپي آمريڪي آبادي بڻيو، جنهن سان ترقي ڪندڙ ڏاکڻي راڪي جبلن جي سامهون وارو علائقو ۾ نيو ميڪسيڪو جي طعامن ۽ نيو ميڪسيڪو جي موسيقي جون روايتون وڌيڪ مضبوط ٿي ويون.

ڪولوراڊو علائقو

ڪولوراڊو علائقو جي قيام کان اڳ نيو ميڪسيڪو، يوٽا، ڪنساس ۽ نيبراسڪا جا علائقا

گهرو جنگ

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آمريڪي گهرو جنگ دوران ڪولوراڊو علائقو

1861ع ۾ آمريڪي گهرو جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ وفاق (ڪنفيڊريٽ) جي حامين ۽ اتحاد (يونين) جي حامين جي وچ ۾ ڪيترائي ننڍا تڪرار ۽ جهيڙا ٿيا. آگسٽ ۾ گورنر گلپن پهرين ڪولوراڊو پيادل فوج منظم ڪئي. جان پي. سلو فيبروري–مارچ 1862ع دوران هن دستي جي اڳواڻي ڪندي نيو ميڪسيڪو علائقو ويو، جتي هنن اپاچي ڪينيَن جي جنگ، گلوريئيٽا پاس جي جنگ ۽ پرالٽا جي جنگ ۾ حصو ورتو. اپريل 1862ع ۾ سلو استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي ميجر جان ايم. چيونگٽن مقرر ٿيو.

سينڊ ڪريڪ قتلِ عام دوران ٽئين ڪولوراڊو گهوڙيسوار فوج جو ڪمانڊر جان چيونگٽن.

جنگ سبب گهڻا وسيلا فوجي ضرورتن لاءِ وقف ٿي ويا، جنهن ڪري کاڻين، زراعت ۽ بنيادي ڍانچي جي ترقي لاءِ تمام ٿورا وسيلا بچيا، ۽ ڊينور جي ترقي سست ٿي وئي.

26 مارچ 1862ع تي جان ايوانز کي ابراهام لنڪن طرفان علائقي جو ٻيون گورنر مقرر ڪيو ويو. هن ڊينور ۾ ريلوي منصوبن ۾ سيڙپڪاري جي همٿ افزائي ڪئي، ۽ 1864ع ۾ ڊينور يونيورسٽي جو بنياد وڌو.

جان ايوانز پنهنجي ڌيءَ جوزفين سان، لڳ ڀڳ 1859ع

گهرو جنگ جي سالن دوران مقامي آمريڪي ماڻهن خلاف دشمني وڌندي وئي. ڪولوراڊو ۾ ايوانز ۽ چيونگٽن جي اڳواڻيءَ هيٺ اهڙي نظريي کي هٿي ملي، جيڪو علائقي جي سڀني مقامي ماڻهن جي مڪمل خاتمي جي حمايت ڪندو هو. ڪولوراڊو جنگ سبب مقامي ماڻهن سان لاڳاپا وڌيڪ خراب ٿي ويا، تان جو 1864ع ۾ چيونگٽن سينڊ ڪريڪ قتلِ عام جو حڪم ڏنو، جنهن کان پوءِ ايندڙ بهار ۾ ايوانز کي استعيفيٰ ڏيڻي پئي.

1867ع ۾ يونين پيسفڪ ريلوي پنهنجي ريلوي پٽڙي اولهه طرف وڌائيندي ويئر، جيڪو هاڻي جولسبرگ سڏجي ٿو، تائين پهچائي، جيڪو علائقي جي اتر-اوڀر ڪنڊ ۾ واقع هو. 10 مئي 1869ع تي يونين پيسفڪ ريلوي پرامونٽري سمٽ، يوٽا وٽ سينٽرل پيسفڪ ريلوي سان ملي، جنهن سان پهريون بين البراعظمي ريلوي مڪمل ٿيو. ايندڙ سال جون مهيني ۾ ڊينور پيسفڪ ريلوي ڊينور تائين پهتي، ۽ ٻن مهينن بعد ڪنساس پيسفڪ ريلوي به اچي ملي، جنهن سان براعظم کي پار ڪندڙ ٻي ريلوي لائين وجود ۾ آئي.

رياست جو درجو

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو اتحاد ۾ شموليت, آمريڪا جي رياستن جي اتحاد ۾ شموليت جي تاريخ موجب فهرست, ڪولوراڊو سلور بوم ۽ ڪرپل ڪريڪ سون جي ڊوڙ

جارج ٽائون لوپ، جيڪو ڪولوراڊو سينٽرل ريلوي جو حصو هو، جيئن وليم هينري جيڪسن 1899ع ۾ تصويربند ڪيو.

آمريڪا جي ٽيتاليهين ڪانگريس 3 مارچ 1875ع تي هڪ بااختيار قانون منظور ڪيو، جنهن ۾ ڪولوراڊو علائقو کي رياست بڻائڻ لاءِ گهربل شرطون بيان ڪيون ويون. 1 آگسٽ 1876ع تي (آمريڪا جي سئو سالا جشن کان چار هفتا پوءِ) آمريڪي صدر يوليسز ايس. گرانٽ هڪ صدارتي اعلان تي صحيح ڪئي، جنهن تحت ڪولوراڊو کي اتحاد جي 38هين رياست طور شامل ڪيو ويو، ۽ ان کي "سينٽينيئل رياست" جو لقب مليو.

1878ع ۾ ليڊول جي ويجهو چانديءَ جي هڪ وڏي کاڻ دريافت ٿيڻ سان ڪولوراڊو سلور بوم جي شروعات ٿي. 1890ع جو شرمين سلور پرچيز ايڪٽ چانديءَ جي کاڻڪني کي وڌيڪ هٿي ڏني، ۽ ڪجهه مهينن بعد ڪرپل ڪريڪ ۾ ڪولوراڊو جي آخري، پر سڀ کان وڏي، سون جي دريافت سون ڳوليندڙن جي نئين نسل کي متوجه ڪيو.

7 نومبر 1893ع تي ڪولوراڊو جي عورتن کي ووٽ ڏيڻ جو حق مليو، جنهن سان ڪولوراڊو عام راءِ جو حق ڏيڻ واري ٻي آمريڪي رياست بڻجي وئي، ۽ اها پهرين رياست هئي جنهن ۾ اهو حق عوامي ريفرنڊم (ڪولوراڊو جي مرد ووٽرن جي ووٽ) ذريعي منظور ٿيو.

1893ع ۾ شرمين سلور پرچيز ايڪٽ جي منسوخي سبب ڪولوراڊو جي کاڻڪني ۽ زرعي معيشت سخت بحران جو شڪار ٿي، پر رياست آهستي آهستي ۽ مسلسل بحال ٿي وئي. 1880ع کان 1930ع واري عرصي دوران ڊينور جي گلڪاري واري صنعت ڪولوراڊو جي هڪ اهم صنعت بڻجي وئي. هن دور کي مقامي طور ڪارنيشن گولڊ رش جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.

ويهين ۽ ايڪيهين صديون

1912ع ۾ ڊينور جي 16هين گهٽي

1914ع جي قتلِ عام کان پوءِ لڊلو ڪالوني جا کنڊر.

مزدورن لاءِ خراب ڪم ڪندڙ حالتن ۽ کاڻڪن جي بيچيني سبب هڙتالي مزدورن ۽ ڪولوراڊو نيشنل گارڊ جي وچ ۾ ڪيترائي وڏا ٽڪراءَ ٿيا، جن ۾ 1903–1904ع ويسٽرن فيڊريشن آف مائنرز جي هڙتال ۽ ڪولوراڊو ڪوئلي جي ميدانن جي جنگ شامل هيون، جنهن دوران لڊلو قتلِ عام ٿيو، جنهن ۾ درجنين عورتون ۽ ٻار مارجي ويا. 1913–1914ع واري ڪوئلي جي ميدانن جي جنگ ۽ 1920ع جي ڊينور اسٽريٽ ڪار هڙتال ٻنهي کي ختم ڪرائڻ لاءِ وفاقي فوجون موڪليون ويون.

1927–1928ع ۾ 1927–1928ع ڪولوراڊو ڪوئلي جي هڙتال ٿي، جيڪا آخرڪار مزدورن لاءِ روزاني هڪ ڊالر اجوري جي واڌ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب رهي. تنهن هوندي به، ان دوران ڪولمبائن مائن قتلِ عام ۾ ڪولوراڊو رينجرز سان ٽڪراءَ کان پوءِ ڇهه هڙتالي مزدور مارجي ويا. هڪ ٻي واقعي ۾ ٽرينڊيڊ جي ميئر تي الزام لڳايو ويو ته هن هڙتالي مزدورن خلاف ڪو ڪلڪس ڪلان جي ميمبرن کي خاص اختيار ڏئي مقرر ڪيو. اندازو آهي ته 1884ع ۾ ڪريسٽڊ بٽ ۾ ٿيل حادثي، جنهن ۾ 59 ماڻهو مارجي ويا، کان پوءِ رڪارڊ رکڻ شروع ٿيڻ کان وٺي پنج هزار کان وڌيڪ ڪولوراڊو جا کاڻڪ، جن مان گهڻا مهاجر هئا، مختلف حادثن ۾ فوت ٿيا.

1924ع ۾ ڪو ڪلڪس ڪلان جي ڪولوراڊو شاخ رياست جي سياست تي غالب ٿي وئي. پنهنجي عروج تي ٻئي ڪلان مقامي ۽ رياستي سطح تي ڊيموڪريٽڪ ۽ ريپبلڪن ٻنهي پارٽين تي، خاص طور تي گورنر جي آفيس ۽ ڊينور، ڪينن سٽي ۽ ڊورينگو جي شهري حڪومتن تي نمايان اثر قائم ڪيو. ڪلان جو هڪ طاقتور حصو ڊينور پوليس کاتو تي به ڪنٽرول رکندو هو. صليب ساڙڻ جا واقعا فلورينس ۽ پيوبلو جهڙن شهرن ۾ عام ٿيڻ لڳا. ڪلان آفريڪي نژاد آمريڪين، ڪيٿولڪن، اوڀر يورپي مهاجرن ۽ ٻين غير سفيد پروٽيسٽنٽ گروهن کي نشانو بڻايو. فلپ وان ڪائس سميت غير ڪلان قانون لاڳو ڪندڙ عملدارن ۽ وڪيلن جي ڪوششن سبب تنظيم جي طاقت تيزي سان گهٽجڻ لڳي، ۽ 1920ع واري ڏهاڪي جي آخر تائين ان جي ميمبرشپ وڏي حد تائين گهٽجي وئي.

1944ع جي فيبروري ۾ ڪيمپ هيل مٿان ڏهين مائونٽن ڊويزن جا اسڪي فوجي.

1908ع ۾ ڪولوراڊو پهرين اولهندي رياست بڻجي وئي، جنهن هڪ وڏي سياسي ڪنوينشن جي ميزباني ڪئي، جڏهن آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي ڊينور ۾ گڏ ٿي. 1930ع آمريڪي مردم شماري موجب ڪولوراڊو جي آبادي پهريون ڀيرو ڏهه لک کان وڌي وئي. 1930ع واري ڏهاڪي ۾ وڏي معاشي بدحالي ۽ ڊسٽ بائول سبب ڪولوراڊو سخت متاثر ٿيو، پر ٻي عالمي جنگ کان پوءِ وڏي پيماني تي ٿيندڙ لڏپلاڻ رياست جي خوشحالي بحال ڪري ڇڏي. سياحت رياست جي معيشت جو بنيادي حصو بڻجي وئي، جڏهن ته اعليٰ ٽيڪنالاجي هڪ اهم معاشي محرڪ طور اڀري. آمريڪا جي مردم شماري بيورو اندازو لڳايو ته 2009ع تائين ڪولوراڊو جي آبادي پنجن ملين کان وڌي وئي هئي.

11 سيپٽمبر 1957ع تي راڪي فليٽس پلانٽ ۾ پلوٽوينيم جي باهه لڳي، جنهن جي نتيجي ۾ ڀرپاسي جي آباد علائقن ۾ نمايان پلوٽوينيم آلودگي پکڙجي وئي.

1961ع ۾ ايسپن مائونٽن تي اسڪي ڪندڙ.

1940ع کان 1970ع واري ڏهاڪي تائين ڪيترين احتجاجي تحريڪن ڪولوراڊو، خاص طور تي ڊينور، ۾ زور ورتو. انهن ۾ چيڪانو تحريڪ شامل هئي، جيڪا شهري حقن ۽ سماجي تحريڪ هئي، جنهن ۾ ميڪسيڪي-آمريڪي پنهنجي چيڪانو سڃاڻپ تي زور ڏنو، ۽ جنهن جي شروعات وڏي پيماني تي ڊينور مان سمجهي وڃي ٿي. مارچ 1969ع ۾ نيشنل چيڪانو يوٿ لبريشن ڪانفرنس ڪولوراڊو ۾ منعقد ٿي.

1967ع ۾ ڪولوراڊو پهرين رياست بڻجي، جنهن حمل ضايع ڪرڻ بابت پابندين ۾ نرمي آندي، جڏهن گورنر جان لوو اهڙو قانون منظور ڪيو، جنهن موجب زنا بالجبر، محرم سان جنسي تعلق يا عورت جي ذهني يا جسماني صحت کي خطرو هئڻ جي صورت ۾ حمل ضايع ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي. 1960ع ۽ 1970ع واري ڏهاڪي ۾ ڪيترين ئي رياستن ڪولوراڊو جي پيروي ڪندي اهڙن قانونن ۾ نرمي ڪئي.

1990ع واري ڏهاڪي جي آخر کان ڪولوراڊو ڪيترن وڏن اجتماعي فائرنگ جي واقعن جو مرڪز رهيو آهي، جن ۾ 1999ع وارو مشهور ڪولمبائن هاءِ اسڪول قتلِ عام شامل آهي، جنهن ۾ هاءِ اسڪول جي شاگردن ايرڪ هيرس ۽ ڊيلن ڪليبولڊ 13 شاگردن ۽ هڪ استاد کي قتل ڪرڻ کان پوءِ خودڪشي ڪئي. هن واقعي عالمي خبرن ۾ وڏي جاءِ ورتي ۽ ان کان پوءِ ڪيترائي نقلي واقعا ٿيا، جن کي ڪولمبائن اثر سڏيو وڃي ٿو.

20 جولاءِ 2012ع تي 2012ع اورورا سينيما فائرنگ ۾ هڪ هٿياربند شخص اورورا جي هڪ سينيما گهر ۾ 12 ماڻهن کي قتل ڪيو. ان کان پوءِ رياست هٿيارن بابت وڌيڪ سخت قانون آندا، جن ۾ هاءِ ڪيپيسٽي ميگزين جي گنجائش تي حد مقرر ڪرڻ شامل هو.

22 مارچ 2021ع تي 2021ع بولڊر فائرنگ ۾ هڪ هٿياربند شخص ڪنگ سوپرز سپر مارڪيٽ ۾، جيڪا بولڊر ۾ واقع آهي، هڪ پوليس آفيسر سميت 10 ماڻهن کي قتل ڪيو. ايل جي بي ٽي ماڻهن خلاف تشدد جي هڪ واقعي ۾ 19–20 نومبر 2022ع جي رات ڪولوراڊو اسپرنگز نائيٽ ڪلب فائرنگ دوران ڪولوراڊو اسپرنگز جي هڪ نائيٽ ڪلب ۾ هڪ هٿياربند شخص پنجن ماڻهن کي قتل ڪيو.

آمريڪي بحريه جي چار جنگي ٻيڙين جا نالا يو ايس ايس ڪولوراڊو رکيا ويا آهن. پهرين يو ايس ايس ڪولوراڊو جو نالو ڪولوراڊو درياهه تي رکيو ويو هو، جيڪا گهرو ويڙهه دوران خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ بعد ۾ ايشيائي اسڪواڊرن ۾ شامل رهي، جتي 1871ع جي ڪوريا ڏانهن آمريڪي فوجي مهم دوران ان تي حملو ٿيو. ان کان پوءِ ايندڙ ٽن ٻيڙين جا نالا رياست جي اعزاز ۾ رکيا ويا، جن ۾ هڪ بکتر بند ڪروزر ۽ جنگي ٻيڙي يو ايس ايس ڪولوراڊو شامل آهن، جيڪا پنهنجي درجي جي اڳواڻ ٻيڙي هئي ۽ 1941ع کان پئسفڪ واري جنگ ۾ ٻي عالمي جنگ دوران خدمتون انجام ڏنيون. پرل هاربر تي حملو وقت جنگي ٻيڙي يو ايس ايس ڪولوراڊو سين ڊياگو، ڪيليفورنيا جي بحري اڏي تي موجود هئي، تنهن ڪري اها حملي کان محفوظ رهي. هن نالي سان جديد ترين ٻيڙي ورجينيا-درجي آبدوز يو ايس ايس ڪولوراڊو (SSN-788) آهي، جيڪا 2018ع ۾ باقاعده خدمت لاءِ شامل ڪئي وئي.

جاگرافي

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو جي جاگرافي

پڻ ڏسو: ڪولوراڊو جي شهرن ۽ قصبن جي فهرست, ڪولوراڊو جي ڪائونٽين جي فهرست, ڪولوراڊو جي درياهن جي فهرست, ۽ فور ڪارنرز يادگار

ڪولوراڊو پنهنجي متنوع جاگرافيءَ سبب نمايان آهي، جنهن ۾ الپائن جبل، هاءِ پلينز، وڏن واريءَ جي ٽڪرن وارا ريگستان، ۽ اونها ڪينيَن شامل آهن. 1861ع ۾ آمريڪا جي ڇٽيهين ڪانگريس نئين ڪولوراڊو علائقو جون حدون صرف ويڪرائي ڦاڪ ۽ ڊگهائي ڦاڪ جي لڪيرن موجب مقرر ڪيون، جيڪي 37°N کان 41°N ويڪرائي ڦاڪ تائين، ۽ 102°02′48″W کان 109°02′48″W ڊگهائي ڦاڪ تائين، يعني واشنگٽن ميريڊين کان 25°W کان 32°W تائين پکڙيل هيون.

165 سالن جي سرڪاري سروي کان پوءِ ڪولوراڊو جون سرحدون سرڪاري طور 697 سرحدي نشانن ۽ 697 سڌين سرحدي لڪيرن ذريعي مقرر ڪيون ويون. ڪولوراڊو، وائومنگ ۽ يوٽا اهي واحد رياستون آهن، جن جون سرحدون صرف سڌين سرحدي لڪيرن سان بيان ڪيل آهن ۽ ڪنهن به قدرتي خاصيت تي ٻڌل نه آهن.

ڪولوراڊو جي ڏکڻ-اولهه ڪنڊ فور ڪارنرز يادگار آهي، جيڪو 36°59′56″N، 109°2′43″W تي واقع آهي. فور ڪارنرز يادگار، جتي ڪولوراڊو، نيو ميڪسيڪو، ايريزونا ۽ يوٽا گڏ ٿين ٿا، آمريڪا ۾ اهو واحد هنڌ آهي جتي چار رياستون پاڻ ۾ ملن ٿيون.

ميداني علائقا

ڏکڻ-اوڀر ڪولوراڊو جا خشڪ هاءِ پلينز

ڪولوراڊو جو لڳ ڀڳ اڌ حصو هموار ۽ لهرائيندڙ زمين تي مشتمل آهي. راڪي جبلن جي اوڀر ۾ ڪولوراڊو اڀرندا ميداني علائقا واقع آهن، جيڪي هاءِ پلينز جو حصو آهن؛ اهي ڪولوراڊو اندر عظيم ميدانن جو اهو حصو آهن، جن جي اوچائي تقريباً 3,350 کان 7,500 فوٽ (1,020 کان 2,290 m) تائين آهي. ڪولوراڊو جا ميداني علائقا گهڻو ڪري چراگاهي ميدانن تي مشتمل آهن، پر انهن ۾ پن ڇڻندڙ ٻيلن، بيوٽن ۽ ڪينيَنن جا علائقا پڻ شامل آهن. سالياني برسات سراسري طور 15 کان 25 انچ (380 کان 640 mm) هوندي آهي.

اڀرندو ڪولوراڊو هن وقت گهڻو ڪري زرعي زمينن ۽ چراگاهن تي مشتمل آهي، جن سان گڏ ننڍا زرعي ڳوٺ ۽ شهر به موجود آهن. مڪئي، ڪڻڪ، گاهه، سويابين ۽ جَوَ هتي جا عام فصل آهن. هن علائقي جا گهڻا ڳوٺ ۽ شهر پاڻيءَ جي ٽانڪي ۽ اناج ايليويٽر ٻنهي تي فخر ڪن ٿا. آبپاشي لاءِ پاڻي مٿاڇري ۽ زير زمين ٻنهي ذريعن مان دستياب آهي. مٿاڇري جي پاڻيءَ جا ذريعا سائوٿ پليٽ درياهه، آرڪنساس درياهه ۽ ڪجهه ٻيا نالا شامل آهن. زير زمين پاڻي عام طور آرٽيزين کوهن ذريعي حاصل ڪيو ويندو آهي. آبپاشي مقصدن لاءِ انهن کوهن جي گهڻي استعمال سبب هن علائقي ۾ زير زمين پاڻيءَ جا ذخيرا گهٽجي ويا آهن. اڀرندي ڪولوراڊو ۾ چوپائي مال جو پڻ وڏو تعداد ۽ قسم موجود آهي، جهڙوڪ ڍورن جا فارم ۽ سوئر پالڻ جا فارم.

فرنٽ رينج

فرنٽ رينج جون چوٽيون، ڊينور جي اولهه ۾

ڪولوراڊو جي لڳ ڀڳ 84٪ آبادي راڪي جبلن جي اوڀرندي ڪناري سان واقع فرنٽ رينج شهري راهداري ۾ رهي ٿي، جيڪا شيائين، وائيومنگ کان پويبلو، ڪولوراڊو تائين پکڙيل آهي. هي علائقو ڪولوراڊو جي وچئين حصي ۾ واقع بلند راڪي جبلن سبب، پئسفڪ سمنڊ واري علائقي کان ايندڙ گهڻن غالب طوفانن کان جزوي طور محفوظ رهي ٿو.

"فرنٽ رينج" ۾ ڊينور، بولڊر، فورٽ ڪولنز، لوولينڊ، ڪاسل راڪ، ڪولوراڊو اسپرنگس، پويبلو، گريلي ۽ انهن جي وچ وارا ٻيا ڪيترائي شهر ۽ ميونسپلٽيون شامل آهن.

ٻئي طرف، راڪي جبلن جي اولهه ۾ واقع اولهندي ڪولوراڊو (جنهن کي "دي ويسٽرن سلوپ" چيو ويندو آهي) جا اهم آبادي مرڪز گرانڊ جنڪشن، ڊورينگو ۽ مونٽروز جا شهر آهن.

جبل

مائونٽ ايلبرٽ، 14,440 فوٽ (4,401.2 m) جي اوچائي سان، راڪي جبلن ۽ ڪولوراڊو جي بلند ترين چوٽي آهي.

ڪولوراڊو جي عظيم ميداني علائقي جي اولهه ۾ راڪي جبلن جي اوڀرندي ڍلان اڀري ٿي. راڪي جبلن جون مشهور چوٽيون لانگز پيڪ، مائونٽ بليو اسڪاءِ، پائيڪس پيڪ ۽ ڏاکڻي ڪولوراڊو ۾ والسنبرگ ڀرسان واقع اسپيني چوٽيون آهن. هن علائقي جو پاڻي اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ڏانهن وهي ٿو، جيڪو آخرڪار يا ته مسيسيپي درياهه وسيلي يا ريو گرانڊي وسيلي ميڪسيڪو جي نار ۾ وڃي ٿو.

ڪولوراڊو اندر واقع راڪي جبلن ۾ 53 حقيقي چوٽيون ۽ 58 نالي وارين چوٽيون آهن، جيڪي سمنڊ جي سطح کان 14,000 فوٽ (4,267 m) يا ان کان وڌيڪ اوچائي تي آهن، ۽ انهن کي ڪولوراڊو فورٽينرز چيو وڃي ٿو. اهي جبل گهڻو ڪري صنوبر ۽ ايسپن جهڙن وڻن سان ڍڪيل آهن، جيڪي ڏاکڻي ڪولوراڊو ۾ لڳ ڀڳ 12,000 فوٽ (3,658 m) ۽ اتر ڪولوراڊو ۾ لڳ ڀڳ 10,500 فوٽ (3,200 m) جي اوچائي تائين، يعني وڻن جي حد تائين وڌن ٿا. ان کان مٿي رڳو الپائن نباتات ئي وڌي ٿي.

الپائن علائقن جي برف جو وڏو حصو آگسٽ جي وچ ڌاري ڳري وڃي ٿو، سواءِ چند هميشه برف سان ڍڪيل چوٽين ۽ ڪجهه ننڍن برفاني گليشيئرن جي. ڪولوراڊو معدني پٽو، جيڪو ڏکڻ اولهه ۾ سان جوان جبل کان شروع ٿي بولڊر ۽ سينٽرل سٽي تائين پکڙيل آهي، ڪولوراڊو جي تاريخي سون ۽ چانديءَ جي کاڻين جو وڏو حصو پنهنجي اندر رکي ٿو. اتر آمريڪا جي راڪي جبلن جون 30 سڀ کان اوچيون مکيه چوٽيون به سڀئي ڪولوراڊو ۾ واقع آهن.

ليڪ ڪائونٽي ۾ واقع مائونٽ ايلبرٽ جي چوٽي، جيڪا 14,437.6 فوٽ (4,400.58 m) اوچي آهي، ڪولوراڊو ۽ اتر آمريڪا جي راڪي جبلن جو بلند ترين مقام آهي. ڪولوراڊو آمريڪا جي واحد رياست آهي جيڪا مڪمل طور سمنڊ جي سطح کان 1,000 ميٽر کان وڌيڪ اوچائي تي واقع آهي. اهو هنڌ جتان ايريڪاري درياهه يوما ڪائونٽي مان نڪري شيائين ڪائونٽي، ڪنساس ۾ داخل ٿئي ٿو، 3,317 فوٽ (1,011 m) جي اوچائي سان ڪولوراڊو جو سڀ کان هيٺيون نقطو آهي. هي نقطو، جيڪو ڪنهن به آمريڪي رياست جي سڀ کان اوچي گهٽ ترين اوچائي وارو نقطو آهي، آمريڪا جي 18 رياستن ۽ ضلعو ڪولمبيا جي بلند ترين نقطن کان به وڌيڪ اوچو آهي.

براعظمي آبي ورهاست

گريز پيڪ، 14,278 فوٽ (4,352 m) جي اوچائي سان، اتر آمريڪا ۾ آمريڪا جي براعظمي آبي ورهاست تي بلند ترين نقطو آهي.

آمريڪا جي براعظمي آبي ورهاست راڪي جبلن جي وڏي حصي جي مکيه چوٽيءَ سان گڏ پکڙيل آهي. براعظمي آبي ورهاست جي اولهه وارو ڪولوراڊو ڪولوراڊو جو اولهندي ڍلان وارو علائقو سڏجي ٿو. هن ورهاست جي اولهه ۾ پاڻي ڪولوراڊو درياهه ۽ گرين درياهه وسيلي ڏکڻ اولهه طرف وهي ڪيليفورنيا جي نار ۾ داخل ٿئي ٿو.

راڪي جبلن جي اندرين حصي ۾ ڪيترائي وڏا "پارڪ" موجود آهن، جيڪي حقيقت ۾ اوچا ۽ وسيع ميداني طاس آهن. اتر ۾، براعظمي آبي ورهاست جي اوڀر پاسي ڪولوراڊو جو نارٿ پارڪ واقع آهي. نارٿ پارڪ مان پاڻي نارٿ پليٽ درياهه ۾ وهي ٿو، جيڪو اتر طرف وائيومنگ ۽ نبراسڪا ڏانهن وڃي ٿو. نارٿ پارڪ جي ٿورو ڏکڻ ۾، پر براعظمي آبي ورهاست جي اولهه پاسي، ڪولوراڊو جو مڊل پارڪ آهي، جنهن مان پاڻي ڪولوراڊو درياهه ۾ وڃي ٿو. ڪولوراڊو جو ساوٿ پارڪ ساوٿ پليٽ درياهه جي مٿئين وهڪري (Headwaters) وارو علائقو آهي.

ڏکڻ-مرڪزي علائقو

ڏاکڻي ڪولوراڊو ۾ واقع سان لوئيس ماٿري جا اوچا ريگستاني علائقا

ڏکڻ-مرڪزي ڪولوراڊو ۾ وڏي سان لوئيس ماٿري واقع آهي، جتي ريو گرانڊي درياهه جا مٿيان وهڪرا (Headwaters) موجود آهن. ماٿريءَ جو اتر وارو حصو سان لوئيس بند طاس آهي، جيڪو هڪ اندروني نيڪال وارو طاس (Endorheic basin) آهي ۽ جنهن گريٽ سينڊ ڊيونز قومي پارڪ ۽ محفوظ علائقو جي ٺهڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هيءَ ماٿري سانگري ڊي ڪرسٽو جبلن ۽ سان جوان جبلن جي وچ ۾ واقع آهي. ريو گرانڊي ڏکڻ طرف وهي نيو ميڪسيڪو، ٽيڪساس ۽ ميڪسيڪو ۾ داخل ٿئي ٿو. سان لوئيس ماٿريءَ جي اوڀر ۾ واقع سانگري ڊي ڪرسٽو جبلن جي قطار جي ٻئي پاسي ويٽ مائونٽين ماٿري واقع آهي. اهي طاس، خاص طور تي سان لوئيس ماٿري، ريو گرانڊي رفٽ سان لاڳاپيل آهن، جيڪو راڪي جبلن جي هڪ اهم ارضياتي بناوت ۽ ان جي شاخن مان هڪ آهي.

اولهندي ڍلان

ميرون بيلز، 14,163 ft (4,317 m) جي اوچائي سان، وائيٽ ريور قومي ٻيلو جو حصو ۽ هڪ مشهور سياحتي ماڳ آهي.

گرانڊ جنڪشن ڀرسان ڪولوراڊو قومي يادگار اوچين ريگستاني واهن ۽ واريلي پٿرن جي بناوتن تي مشتمل آهي.

ڪولوراڊو جي اولهندي ڍلان ۾ راڪي جبلن جو اولهندي پاسو ۽ اولهندي سرحد تائين سمورو علائقو شامل آهي. هن علائقي ۾ الپائن جبلن کان وٺي خشڪ ريگستانن تائين ڪيترن ئي قسمن جا زميني منظر ۽ آبهوا موجود آهن. اولهندي ڍلان ۾ راڪي جبلن جا ڪيترائي اسڪي تفريحي شهر ۽ يوٽا تائين اولهه ۾ واقع شهر شامل آهن. هي علائقو فرنٽ رينج جي ڀيٽ ۾ گهٽ آبادي وارو آهي، پر ان ۾ ڪيترائي قومي پارڪ ۽ قومي يادگار موجود آهن.

ڪولوراڊو جو اتر-اولهندي ڪنڊ تمام گهٽ آبادي وارو علائقو آهي، ۽ ان ۾ مشهور ڊائناسور قومي يادگار جو هڪ حصو شامل آهي، جيڪو نه رڳو قديم حياتيات جو اهم علائقو آهي، پر پٿريلي ٽڪرين، واهن، خشڪ ريگستان ۽ نديءَ جي پيٽن سبب هڪ دلڪش قدرتي منظر پڻ پيش ڪري ٿو. هتي گرين درياهه ٿوري فاصلي لاءِ ڪولوراڊو مان گذري ٿو.

ڪولوراڊو جي اولهندي ڍلان مان پاڻي ڪولوراڊو درياهه ۽ ان جي معاون درياهن (خاص طور گنيسن درياهه، گرين درياهه ۽ سان جوان درياهه) وسيلي نيڪال ٿئي ٿو. ڪولوراڊو درياهه گلين ووڊ ڪينين مان وهي ٿو، پوءِ رائيفل کان پيراشيوٽ تائين پکڙيل خشڪ ريگستاني ماٿري مان گذري، ڊي بيڪ ڪينين جي ريگستاني واهه مان وهي، گرانڊ ويلي جي خشڪ ريگستان ۾ داخل ٿئي ٿو، جتي گرانڊ جنڪشن جو شهر واقع آهي.

هن علائقي جون نمايان جاگرافيائي خصوصيتون گرانڊ ميسا آهن، جيڪا گرانڊ جنڪشن جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي؛ بلند سان جوان جبل، جيڪي هڪ سخت ۽ ڏکيا جبلستاني سلسلو آهن؛ ۽ سان جوان جبلن جي اتر ۽ اولهه ۾ ڪولوراڊو پليٽو.

گرانڊ جنڪشن، جتي ڪولوراڊو ۽ گنيسن درياهه پاڻ ۾ ملن ٿا، اولهندي ڍلان جو سڀ کان وڏو شهر آهي. گرانڊ جنڪشن ۽ ڊورينگو ڪولوراڊو ۾ براعظمي آبي ورهاست جي اولهه ۾ ٽيليويزن نشريات جا واحد اهم مرڪز آهن، جيتوڻيڪ گهڻا جبلستاني تفريحي شهر روزاني اخبارون پڻ شايع ڪن ٿا. گرانڊ جنڪشن بين الرياستي شاهراهه 70 ۽ آمريڪي شاهراهه 50 جي سنگم تي واقع آهي، جيڪي اولهندي ڪولوراڊو جون اهم شاهراهون آهن. گرانڊ جنڪشن اولهندي ڍلان جي مکيه ريلوي، يونين پئسفڪ ريلوي، تي پڻ واقع آهي. اها ريلوي ايمٽريڪ جي مسافر ريل ڪيليفورنيا زيفر کي پڻ ٽريڪ فراهم ڪري ٿي، جيڪا ڊينور ۽ گرانڊ جنڪشن جي وچ ۾ راڪي جبلن کي پار ڪري ٿي.

اولهندي ڍلان ۾ ڪولوراڊو جي راڪي جبلن جا ڪيترائي مشهور سياحتي ماڳ شامل آهن، جن ۾ گلين ووڊ اسپرنگس جا گرم پاڻيءَ جا چشما، ۽ اسپين، بريڪنرج، ويل، ڪريسٽيڊ بٽ، اسٽيم بوٽ اسپرنگس ۽ ٽيلورائيڊ جا اسڪي تفريحي مرڪز شامل آهن.

اولهندي ۽ ڏکڻ-اولهندي ڪولوراڊو ۾ اعليٰ تعليم جا ادارا پڻ موجود آهن، جن ۾ گرانڊ جنڪشن ۾ ڪولوراڊو ميسا يونيورسٽي، گنيسن ۾ ويسٽرن ڪولوراڊو يونيورسٽي، ڊورينگو ۾ فورٽ ليوس ڪاليج، ۽ گلين ووڊ اسپرنگس ۽ اسٽيم بوٽ اسپرنگس ۾ ڪولوراڊو مائونٽين ڪاليج جا ڪيمپس شامل آهن.

ڪولوراڊو جي ڏکڻ-اولهندي ڪنڊ ۾ واقع فور ڪارنرز يادگار ڪولوراڊو، نيو ميڪسيڪو، ايريزونا ۽ يوٽا جي گڏيل سرحد کي ظاهر ڪري ٿو، ۽ آمريڪا ۾ اهو واحد هنڌ آهي جتي چار رياستون هڪ ئي نقطي تي پاڻ ۾ ملن ٿيون.

آبهوا

1991–2020 جي آبهوا جي معياري انگن اکرن موجب ڪولوراڊو جي ڪوپن آبهوا درجابندي جا قسم

ڪولوراڊو جي آبهوا جبلستاني رياستن کان ٻاهر واقع ٻين رياستن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پيچيده آهي. گهڻين ٻين رياستن جي ابتڙ، ڏکڻ ڪولوراڊو هميشه اتر ڪولوراڊو کان وڌيڪ گرم نه هوندو آهي. ڪولوراڊو جو وڏو حصو جبلن، دامنن، اوچن ميدانن ۽ ريگستاني علائقن تي مشتمل آهي. جبل ۽ انهن جي چوڌاري موجود ماٿريون مقامي آبهوا تي گهرو اثر وجهن ٿيون. اتر-اوڀر، اوڀر ۽ ڏکڻ-اوڀر ڪولوراڊو گهڻو ڪري اوچا ميدان آهن، جڏهن ته اتر ڪولوراڊو اوچن ميدانن، دامنن ۽ جبلن جو ميلاپ آهي. اتر-اولهه ۽ اولهه ڪولوراڊو گهڻو ڪري جبلستاني آهي، جتي ڪجهه ريگستاني علائقا پڻ شامل آهن. ڏکڻ-اولهه ۽ ڏکڻ ڪولوراڊو ريگستاني ۽ جبلستاني علائقن جو هڪ پيچيده ميلاپ آهن.

اوڀر وارا ميدان

اوڀر وارن ميدانن جي آبهوا نيم خشڪ آبهوا (ڪوپن آبهوا درجابندي: BSk) آهي، جتي نمي گهٽ ۽ برسات معتدل هوندي آهي، جيڪا عام طور هر سال 15 کان 25 انچ (380 کان 640 mm) جي وچ ۾ هوندي آهي، جيتوڻيڪ درياهن جي ويجهو ڪيترن ئي علائقن ۾ نيم مرطوب آبهوا ملي ٿي. هي علائقو گهڻي سج جي روشني ۽ ٿڌين، صاف راتين لاءِ مشهور آهي، جيڪي ڏينهن ۽ رات جي گرمي پد ۾ وڏو فرق پيدا ڪن ٿيون. صاف راتين دوران گرمي خلائي فضا ڏانهن نڪري وڃي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪڪر نه هئڻ سبب گرميءَ جي شعاعن کي روڪڻ وارو ڪو ذريعو موجود نه هوندو آهي. فرنٽ رينج شهري پٽو، جتي ڪولوراڊو جي اڪثر آبادي رهي ٿي، راڪي جبلن جي هوا جي پٺئين پاسي واقع هجڻ سبب نمايان برساتي پاڇي واري علائقي ۾ اچي ٿو.

اونهاري ۾ هن علائقي ۾ ڪيترن ئي ڏينهن تي گرمي پد 95 °F (35 °C) کان مٿي ۽ اڪثر 100 °F (38 °C) تائين پهچي ويندو آهي. ميداني علائقن ۾ سياري دوران گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد عام طور 25 کان −10 °F (−4 کان −23 °C) جي وچ ۾ هوندو آهي. سالياني برسات جو لڳ ڀڳ 75٪ حصو اپريل کان سيپٽمبر تائين وڌندڙ فصلن جي موسم ۾ پوي ٿو، پر هي علائقو خشڪ ساليءَ لاءِ تمام گهڻو حساس آهي. برسات جو وڏو حصو گجگوڙ وارن طوفانن مان پوي ٿو، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن تمام شديد هوندا آهن، ۽ سياري يا بهار جي شروعات ۾ ايندڙ وڏين برفاني طوفانن مان به پوي ٿو. ان کان سواءِ سيارو گهڻو ڪري خشڪ ۽ ٿڌو هوندو آهي.

هن علائقي جي گهڻي حصي ۾ مارچ سڀ کان وڌيڪ برفباري وارو مهينو هوندو آهي. اپريل ۽ مئي عام طور سڀ کان وڌيڪ برسات وارا مهينا آهن، جڏهن ته اپريل مجموعي طور سڀ کان وڌيڪ آلو مهينو هوندو آهي. جبلن جي ويجهو واقع فرنٽ رينج جا شهر سياري ۾ چنوڪ هوائن سبب نسبتاً گرم رهندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي هوائون علائقي کي گرم ڪن ٿيون ۽ ڪڏهن ڪڏهن سياري ۾ گرمي پد 70 °F (21 °C) يا ان کان به مٿي پهچائي ڇڏين ٿيون. جولاءِ ۾ صبح جو سراسري گرمي پد 55 °F (13 °C) ۽ منجهند جو 90 °F (32 °C) هوندو آهي. جنوري ۾ صبح جو سراسري گرمي پد 18 °F (−8 °C) ۽ منجهند جو 48 °F (9 °C) هوندو آهي، جيتوڻيڪ لڳاتار ٻن ڏينهن جي گرمي پد ۾ 40 °F (4 °C) تائين فرق ٿي سگهي ٿو.

فرنٽ رينج جا دامن

ميدانن جي اولهه طرف ۽ دامنن ۾ داخل ٿيندي ئي آبهوا جا ڪيترائي مختلف قسم ملن ٿا. صرف چند ميلن جي فاصلي تي واقع هنڌن تي به زميني بناوت سبب مڪمل طور مختلف موسم ڏسڻ ۾ اچي سگهي ٿي. گهڻين ماٿرين ۾ نيم خشڪ آبهوا هوندي آهي، جيڪا اوڀر وارن ميدانن جهڙي هوندي آهي، پر وڌيڪ اوچائين تي اها آهستي آهستي الپائن آبهوا ۾ تبديل ٿي وڃي ٿي. ڪجهه مقامي علائقن ۾ خرد آبهوا پڻ موجود آهي، جيڪا تقريباً سڀني آبهوا جي قسمن تي پکڙيل آهي، جن ۾ نيم اُڀرندي جبلستاني آبهوا (Cfb/Cwb)، مرطوب اُڀرندي آبهوا (Cfa)، مرطوب براعظمي آبهوا (Dfa/Dfb)، بحر روم واري آبهوا (Csa/Csb) ۽ ذيلي قطبي آبهوا (Dfc) شامل آهن.

انتهائي موسم

ڪولوراڊو ۾ موسم جون انتهائي تبديليون عام آهن، جيتوڻيڪ اهڙي شديد موسم جو وڏو حصو رياست جي گهٽ آبادي وارن علائقن ۾ پيش اچي ٿو. براعظمي ورهاڱو جي اوڀر طرف بهار ۽ اونهاري ۾ گجگوڙ وارا طوفان عام هوندا آهن، پر اهي گهڻو وقت برقرار نٿا رهن. جبلن ۾ ورهاڱي جي اوڀر طرف ۽ اوڀر وارن ميدانن، خاص طور تي رياست جي اتر-اوڀر حصي ۾، اولن جو وسڻ عام ڳالهه آهي. اولا گرم موسم دوران سڀ کان وڌيڪ رپورٽ ٿيندڙ خطرناڪ موسمي آفت آهن، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن ماڻهن جي زخمي ٿيڻ ۽ ملڪيت جي وڏي نقصان جو سبب بڻجن ٿا. اوڀر وارا ميدان اتر آمريڪا جي سڀ کان وڏن اولن وارن طوفانن مان ڪجهه جو شڪار ٿيندا آهن.

ان جا نمايان مثال 11 جولاءِ 1990 تي ڊينور ۾ آيل شديد اولن وارو طوفان ۽ 8 مئي 2017 وارو طوفان آهن، جيڪو رياست جي تاريخ جو سڀ کان وڌيڪ مالي نقصان پهچائيندڙ ثابت ٿيو.

اوڀر وارا ميدان ٽورنيڊو ايلِي جي انتهائي اولهندي حصي ۾ واقع آهن. هتي ايندڙ تباهه ڪندڙ واچوڙن ۾ 1990 وارو ليمون جو F3 واچوڙو ۽ 2008 ونڊسر، ڪولوراڊو واچوڙو (EF3) شامل آهن، جنهن هڪ ننڍڙي شهر کي سخت تباهه ڪري ڇڏيو. اوڀر وارن ميدانن جا ڪجهه حصا خاص طور تي واچوڙن جي گهڻي اچ وڃ لاءِ مشهور آهن، جيڪي يا ته سپرسيل گجگوڙ وارن طوفانن ۾ پيدا ٿيندڙ ميسوسائيڪلون مان جنم وٺندا آهن يا نسبتاً ڪمزور لينڊ اسپائوٽ قسمن جا هوندا آهن، جهڙوڪ ڊينور ڪنورجنس ورٽيسيٽي زون (DCVZ) ۾.

ميداني علائقا وقت بوقت ٻوڏن، خاص طور تي انتهائي شديد اوچتين ٻوڏن، جو به شڪار ٿيندا آهن. اهي ٻوڏون گجگوڙ وارن طوفانن سان گڏوگڏ گرم موسم دوران جبلن جي برف جي تيزي سان ڳرڻ سبب اينديون آهن. انهن جا مشهور مثال 1965 ڊينور ٻوڏ، بگ ٿامپسن درياهه جي 1976 واري ٻوڏ ۽ 2013 ڪولوراڊو ٻوڏون آهن. ڊينور ۾ اونهاري دوران تمام گرم موسم عام هوندي آهي. 1901ع ۾ شهر ۾ لڳاتار 90 °F (32 °C) کان مٿي گرمي پد وارن ڏينهن جو قائم ٿيل رڪارڊ 2008ع جي اونهاري ۾ ٽٽي ويو، جڏهن نئون رڪارڊ 24 لڳاتار ڏينهن جو قائم ٿيو، جيڪو اڳوڻي رڪارڊ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي وڌيڪ هو.

ڪولوراڊو جو وڏو حصو تمام خشڪ آهي، ۽ سڄي رياست ۾ سالياني سراسري برسات رڳو 17 انچ (430 mm) آهي. رياست ۾ شايد ئي ڪو اهڙو وقت هجي، جڏهن ان جو ڪو نه ڪو حصو ڪنهن نه ڪنهن درجي جي خشڪ ساليءَ جو شڪار نه هجي. برسات جي کوٽ سبب رياست ۾ ٻيلن جي باهين جي شدت وڌي ويندي آهي، جهڙوڪ 2002ع جي هيمين باهه. ٻين مشهور باهين ۾ 2010ع جي فورمائل ڪينين باهه، جون 2012ع جون والڊو ڪينين باهه ۽ هاءِ پارڪ باهه، ۽ جون 2013ع جي بليڪ فاريسٽ باهه شامل آهن. پر انهن کان به وڌيڪ شديد 2020ع جون پائن گلچ باهه، ڪيمرون پيڪ باهه ۽ ايسٽ ٽربلسم باهه هيون، جيڪي ڪولوراڊو جي تاريخ جون ٽي سڀ کان وڏيون باهيون بڻيون (ڏسو 2020 ڪولوراڊو ٻيلن جون باهيون). ان کان علاوه، 30 ڊسمبر 2021ع تي لڳل مارشل باهه، جيتوڻيڪ ايراضيءَ جي لحاظ کان سڀ کان وڏي نه هئي، پر ملڪيت جي نقصان جي لحاظ کان رياست جي تاريخ جي سڀ کان وڌيڪ تباهه ڪندڙ باهه ثابت ٿي (ڏسو مارشل باهه).

تنهن هوندي به، ڪولوراڊو جي ڪجهه جبلستاني علائقن ۾ سياري جي برفباري مان تمام گهڻي نمي حاصل ٿئي ٿي. بهار ۾ هن برف جي ڳرڻ سبب يامپا درياهه، ڪولوراڊو درياهه، ريو گرانڊي، آرڪنساس درياهه، اتر پليٽ درياهه ۽ ڏکڻ پليٽ درياهه ۾ پاڻيءَ جو وهڪرو تمام گهڻو وڌي ويندو آهي.

ڪولوراڊو جي راڪي جبلن مان وهندڙ پاڻي نيو ميڪسيڪو، ايريزونا، يوٽا ۽ نيواڊا جي ڏکڻ-اولهندي رياستن جي زراعت، شهرن ۽ آباديءَ لاءِ انتهائي اهم پاڻيءَ جو ذريعو آهي، ۽ گڏوگڏ وچئين آمريڪي رياستن جهڙوڪ نيبراسڪا ۽ ڪنساس، ۽ ڏاکڻين رياستن اوڪلاهوما ۽ ٽيڪساس لاءِ پڻ اهم حيثيت رکي ٿو. پاڻيءَ جو هڪ وڏو حصو ڪيليفورنيا ڏانهن به منتقل ڪيو ويندو آهي؛ ڪڏهن ڪڏهن (ماضيءَ ۾ قدرتي ۽ مسلسل طور) ان جو وهڪرو اتر ميڪسيڪو تائين به پهچي ويندو هو.

رڪارڊ

ڪولوراڊو ۾ سرڪاري طور تي رڪارڊ ڪيل سڀ کان وڌيڪ محيطي هوا جو گرمي پد 115 °F (46.1 °C) هو، جيڪو 20 جولاءِ 2019ع تي جان مارٽن ڊيم وٽ رڪارڊ ڪيو ويو. سرڪاري طور تي رڪارڊ ڪيل سڀ کان گهٽ هوا جو گرمي پد −61 °F (−51.7 °C) هو، جيڪو 1 فيبروري 1985ع تي ميبل ۾ رڪارڊ ڪيو ويو.

ڪولوراڊو جي مختلف شهرن لاءِ مهيني وار عام وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد

(°F) (°C)

شهر	جنوري	فيبروري	مارچ	اپريل	مئي	جون	جولاءِ	آگسٽ	سيپٽمبر	آڪٽوبر	نومبر	ڊسمبر
الاموسا	34/−2 2/−19	40/6 4/−14	50/17 10/−8	59/24 15/−4	69/33 21/1	79/41 26/5	82/47 28/8	80/46 27/8	73/40 23/4	62/25 17/−4	47/12 8/−11	35/1 2/−17
ڪولوراڊو اسپرنگس	43/18 6/−8	45/20 7/−7	52/26 11/−3	60/33 16/1	69/43 21/6	79/51 26/11	85/57 29/14	82/56 28/13	75/47 24/8	63/36 17/2	51/25 11/−4	42/18 6/−8
ڊينور	49/20 9/−7	49/21 9/−6	56/29 13/−2	64/35 18/2	73/46 23/8	84/54 29/12	92/61 33/16	89/60 32/16	81/50 27/10	68/37 20/3	55/26 13/−3	47/18 8/−8
گرانڊ جنڪشن	38/17 3/−8	45/24 7/−4	57/31 14/-1	65/38 18/3	76/47 24/8	88/56 31/13	93/63 34/17	90/61 32/16	80/52 27/11	66/40 19/4	51/28 11/−2	39/19 4/−7
پويبلو	47/14 8/−10	51/17 11/−8	59/26 15/−3	67/34 19/1	77/44 25/7	87/53 31/12	93/59 34/15	90/58 32/14	82/48 28/9	69/34 21/1	56/23 13/−5	46/14 8/−10

زلزلا

پنهنجي جبلستاني زميني بناوت باوجود، ڪولوراڊو ۾ ڪيليفورنيا ۽ الاسڪا جهڙين رياستن جي ڀيٽ ۾ گهٽ زلزلي سرگرمي ٿئي ٿي. هتي 90 کان وڌيڪ ممڪن طور سرگرم فالٽ موجود آهن، ۽ 1867ع کان وٺي ڪولوراڊو ۾ 2.5 يا ان کان وڌيڪ شدت جا 700 رڪارڊ ٿيل زلزلا اچي چڪا آهن. آمريڪا جو نيشنل ارٿ ڪوئڪ انفارميشن سينٽر گولڊن ۾ واقع آهي.

22 آگسٽ 2011ع تي 5.3 شدت جو زلزلو ٽرينڊيڊ شهر کان 9 ميلs (14 km) اولهه-ڏکڻ اولهه ۾ آيو. ڪنهن به جاني نقصان جي خبر نه آئي ۽ صرف ٿورو نقصان رپورٽ ٿيو. اهو ڪولوراڊو جي تاريخ جو ٻيو سڀ کان وڏو زلزلو هو؛ سڀ کان وڏو 1882ع ۾ رڪارڊ ٿيل 6.6 شدت جو زلزلو هو. 24 آگسٽ 2018ع تي ڪولوراڊو ۾ چار ننڍا زلزلا محسوس ڪيا ويا، جن جي شدت 2.9 کان 4.3 تائين هئي. تائين June 2020، 1973ع کان وٺي ڪولوراڊو ۾ 525 رڪارڊ ٿيل زلزلا اچي چڪا هئا، جن مان گهڻن جي شدت ريڪٽر پيماني تي 2 کان 3.5 تائين هئي.

حيوانيات

وڌيڪ ڏسو: ڪولوراڊو جي ٻه-جيوت جانورن جي فهرست, ڪولوراڊو جي پکين جي فهرست, ڪولوراڊو جي ٿڻائتن جانورن جي فهرست, ۽ ڪولوراڊو جي رينگڻ وارن جانورن جي فهرست

بريڪنرج جو قدرتيات ماهر ايڊون ڪارٽر ڪولوراڊو راڪي جبلن ۾ ماريل ڀريل سرمائي بگهڙ سان، ت. 1890–1900

1930ع واري ڏهاڪي ۾ ڪولوراڊو مان سرمائي بگهڙ (Canis lupus) کي ڦندن ۽ زهر وسيلي ختم ڪرڻ جي عمل کان پوءِ، رياست ۾ آخري جهنگلي بگهڙ 1945ع ۾ ماريو ويو. 2019ع ۾ اتر-اولهندي ڪولوراڊو ۾ بگهڙن جو هڪ ٽولو موفاٽ ڪائونٽي، ڪولوراڊو ۾ ٻيهر آباد ٿيو. ڍورن جي پالڻ وارن خدشو ظاهر ڪيو آهي ته بگهڙن جي واپس ايندڙ آبادي ممڪن طور سندن ڌڻن لاءِ خطرو بڻجي سگهي ٿي. ڪولوراڊو جي ماڻهن 2020ع ۾ سرمائي بگهڙن کي ٻيهر متعارف ڪرائڻ جي حق ۾ ووٽ ڏنو؛ رياست 2022ع تائين بگهڙن جي آبادي قائم ڪرڻ جي منصوبي جي پابند ٿي، ۽ چوپائي مال ۽ پالتو جانورن تي حملو ڪندڙ بگهڙن کي ڀڄائڻ لاءِ غير قاتل طريقن جي اجازت ڏني.

جيتوڻيڪ ڪولوراڊو ۾ گهٽ ۾ گهٽ 800,000 سال اڳ کان وٺي هيرنگٽن جو جبلائي ٻڪر موجود هئڻ جا فوسلي ثبوت ملن ٿا، ۽ اهو لڳ ڀڳ 11,000 سال اڳ ميگا فونا سان گڏ ختم ٿي ويو، پر اڄ وارو جبلائي ٻڪر ڪولوراڊو جو مقامي جانور نه آهي؛ ان کي 1947ع کان 1972ع جي وچ واري عرصي دوران آهستي آهستي رياست ۾ متعارف ڪرايو ويو. مصنوعي طور متعارف ڪرايل نوع هجڻ باوجود، رياست 1993ع ۾ جبلائي ٻڪرن کي مقامي نوع قرار ڏنو. 2013ع، 2014ع ۽ 2019ع ۾ هڪ اڻڄاتل بيماريءَ تقريباً سڀني جبلائي ٻڪرن جي ٻچن کي ماري ڇڏيو، جنهن تي ڪولوراڊو پارڪس اينڊ وائلڊ لائيف تحقيق شروع ڪئي.

ڪولوراڊو ۾ پرونگ هورن جي مقامي آبادي گذريل صديءَ دوران تمام گهڻي بدلجندي رهي، ۽ 1960ع واري ڏهاڪي ۾ اها گهٽجي صرف 15,000 جانورن تائين پهچي وئي. بهرحال، تحفظاتي ڪوششن سبب اها مستحڪم آبادي 2013ع تائين ٻيهر لڳ ڀڳ 66,000 تائين وڌي وئي. 2019ع تائين آبادي 85,000 تائين پهچڻ جو اندازو لڳايو ويو، ۽ اوڀرندي فرنٽ رينج سان وڌندڙ مضافاتي رهائشي علائقن سبب انهن جا انسانن سان وڌيڪ ٽڪراءَ ٿيڻ لڳا. رياستي جهنگلي جيوت عملدارن صلاح ڏني ته زميندارن کي پنهنجن باڙن ۾ تبديلي آڻڻي پوندي ته جيئن وڌندڙ پرونگ هورن نئين ترقي ڪيل زمين مان بنا روڪ ٽوڪ گذري سگهن. پرونگ هورن اڪثر رياست جي اتر ۽ اوڀر وارن حصن ۾ ملن ٿا، جڏهن ته ڪجهه آباديون اولهه وارن سان جوان جبلن ۾ پڻ موجود آهن.

ڪولوراڊو جي جبلن ۾ عام طور ملندڙ جهنگلي جيوت ۾ ميول هرڻ، ڏکڻ-اولهندي ڳاڙهي گلهري، سونائي چادر واري زميني گلهري، پيلي پيٽ وارو مارموٽ، موس، آمريڪي پائڪا ۽ ڳاڙهي لومڙي شامل آهن، ۽ اهي سڀ غير معمولي وڏي تعداد ۾ ملن ٿا، جيتوڻيڪ موس رياست جو مقامي جانور نه آهي. دامنن ۾ هرڻ، فاڪس گلهري، ريگستاني ڪپهه پڇ خرگوش، جبلائي ڪپهه پڇ خرگوش ۽ ڪويوٽ شامل آهن. چراگاهي ميدان ڪاري پڇ وارو پريئري ڪتو، خطري هيٺ سوئفٽ لومڙي، آمريڪي بيجر ۽ اڇي پڇ وارو جيڪ ريبيٽ جا گهر آهن.

حڪومت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو جي حڪومت

رياستي حڪومت

رياستي انتظامي عملدار

عهدو	نالو	پارٽي
گورنر	جيرڊ پوليس	ڊيموڪريٽڪ
ليفٽيننٽ گورنر	ڊيئن پريماويرا	ڊيموڪريٽڪ
سيڪريٽري آف اسٽيٽ	جينا گرسوولڊ	ڊيموڪريٽڪ
اٽارني جنرل	فل وائيزر	ڊيموڪريٽڪ
خزانچي	ڊيو ينگ	ڊيموڪريٽڪ

وفاقي حڪومت ۽ آمريڪا جي ٻين سڀني رياستن وانگر، ڪولوراڊو جو رياستي آئين حڪومت جون ٽي شاخون مقرر ڪري ٿو: قانونساز، انتظامي ۽ عدالتي شاخون.

ڪولوراڊو جو گورنر رياست جي انتظامي شاخ جو سربراهه آهي. موجوده گورنر جيرڊ پوليس آهي، جيڪو ڊيموڪريٽ آهي. ڪولوراڊو جا ٻيا رياست-گير چونڊيل انتظامي عملدار ڪولوراڊو جو ليفٽيننٽ گورنر، جيڪو گورنر سان گڏ ٽڪيٽ تي چونڊيو ويندو آهي، ڪولوراڊو جو سيڪريٽري آف اسٽيٽ، ڪولوراڊو رياستي خزانچي، ۽ ڪولوراڊو جو اٽارني جنرل آهن؛ اهي سڀ چار سالن جي مدت لاءِ خدمت ڪن ٿا.

ستن ميمبرن واري ڪولوراڊو سپريم ڪورٽ رياست جي سڀ کان وڏي عدالت آهي. ڪولوراڊو ڪورٽ آف اپيلز، جنهن ۾ 22 جج آهن، هر هڪ ٽن ججن واري ڊويزنن ۾ ويهندي آهي. ڪولوراڊو 23 عدالتي ضلعن ۾ ورهايل آهي، جن مان هر هڪ ۾ ضلعي عدالت ۽ محدود اختيار واري ڪائونٽي عدالت موجود آهي. رياست وٽ خاص واٽر ڪورٽس پڻ آهن، جيڪي رياست جي ست جدا جدا ڊويزنن ۾ ويهن ٿيون ۽ پاڻيءَ جي حقن، استعمال ۽ انتظام سان لاڳاپيل معاملن جو فيصلو ڪن ٿيون.

رياستي قانونساز ادارو ڪولوراڊو جنرل اسيمبلي آهي، جيڪا ٻن ايوانن، يعني ايوان نمائندگان ۽ سينيٽ، تي مشتمل آهي. ايوان نمائندگان ۾ 65 ميمبر ۽ سينيٽ ۾ 35 ميمبر آهن. 2026ع مطابق، ڊيموڪريٽڪ پارٽي سينيٽ ۾ 23 بمقابله 12 ۽ ايوان نمائندگان ۾ 43 بمقابله 22 جي اڪثريت رکي ٿي.

گهڻا ڪولوراڊو واسي ٻين رياستن جا ڄاول آهن؛ 2000ع جي مردم شماري موجب لڳ ڀڳ 60٪، ۽ اهو حقيقت مان ظاهر ٿئي ٿو ته رياست وٽ 1975ع کان، جڏهن جان ڊيوڊ وينڊرهوف عهدو ڇڏيو، 2007ع تائين، جڏهن بل رٽر عهدو سنڀاليو، ڪولوراڊو ۾ ڄاول ڪو گورنر نه هو. گذريل سال واري سندس چونڊ 1958ع کان پوءِ گورنري مقابلي ۾ ڪولوراڊو ۾ ڄاول اميدوار جي پهرين چونڊ فتح هئي؛ وينڊرهوف 1973ع ۾ جان آرٿر لوو کي رچرڊ نڪسن جي انتظاميا ۾ عهدو ملڻ کان پوءِ ليفٽيننٽ گورنر مان گورنر بڻيو هو.

رياستي وڪري جا ٽيڪس ۽ رياست طرفان گڏ ڪيل ڪيترائي مقامي وڪري جا ٽيڪس ڪولوراڊو ڊپارٽمينٽ آف روينيو طرفان منظم ۽ گڏ ڪيا ويندا آهن.

سياست

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو جي سياست

پڻ ڏسو: ڪولوراڊو ۾ سياسي پارٽين جي طاقت ۽ ڪولوراڊو ۾ آمريڪي صدارتي چونڊون

ڪولوراڊو جا رجسٽرڊ ووٽر 1ھين جون 2025ع مطابق

پارٽي		ووٽرن جو تعداد	سيڪڙو
	غير وابسته	2,011,247	49.20%
	ڊيموڪريٽڪ	1,039,477	25.43%
	ريپبلڪن	940,271	23.00%
	لبرٽيرين	37,166	0.91%
	نو ليبلز	26,843	0.65%
	آمريڪن ڪانسٽيٽيوشن	11,725	0.29%
	گرين	8,635	0.21%
	اپروول ووٽنگ	5,067	0.12%
	يونٽي	4,087	0.10%
	سينٽر	3,674	0.09%
ڪل		4,087,582	100.00%

ڪولوراڊو ڪنهن وقت سوئنگ اسٽيٽ سمجهي ويندي هئي، پر 2010ع واري ڏهاڪي جي آخر کان رياستي ۽ وفاقي ٻنهي چونڊن ۾ نسبتاً محفوظ نيري رياست بڻجي وئي آهي. صدارتي چونڊن ۾ 2020ع تائين، 1984ع کان پوءِ، هتي ڪنهن به اميدوار ٻه عددن جي فرق سان ڪاميابي حاصل نه ڪئي هئي، ۽ هن رياست گذريل 11 چونڊن مان 9 ۾ فاتح اميدوار جي حمايت ڪئي. گذريل 100 سالن ۾ ڪولوراڊو واسين 17 ڊيموڪريٽس ۽ 12 ريپبلڪن کي گورنر چونڊيو آهي.

صدارتي سياست ۾، ٻي عالمي جنگ کان پوءِ واري دور ۾ ڪولوراڊو کي ڀروسي جوڳي ريپبلڪن رياست سمجهيو ويندو هو، جنهن 1948ع، 1964ع ۽ 1992ع ۾ ئي ڊيموڪريٽڪ اميدوار کي ووٽ ڏنو. بهرحال، 1990ع واري ڏهاڪي ۾ اها مقابلي واري سوئنگ رياست بڻجي وئي. 2000ع واري ڏهاڪي جي وچ کان وٺي اها واضح طور ڊيموڪريٽس ڏانهن مڙي وئي، 2008ع ۽ 2012ع ۾ بارڪ اوباما، 2016ع ۾ هلري ڪلنٽن، 2020ع ۾ جو بائيڊن، ۽ 2024ع ۾ ڪمالا هيرس کي ووٽ ڏنو.

ڪولوراڊو جي سياست ۾ قدامت پسند شهرن، جهڙوڪ ڪولوراڊو اسپرنگس ۽ گرانڊ جنڪشن، ۽ لبرل شهرن، جهڙوڪ بولڊر ۽ ڊينور، جي وچ ۾ واضح فرق نظر اچي ٿو. ڊيموڪريٽس ميٽروپوليٽن ڊينور، فورٽ ڪولنز ۽ بولڊر جهڙن ڪاليجي شهرن، ڏکڻ ڪولوراڊو، جنهن ۾ پويبلو شامل آهي، ۽ ڪيترين اولهندي اسڪي تفريحي ڪائونٽين ۾ سڀ کان وڌيڪ مضبوط آهن. ريپبلڪن اوڀر وارن ميدانن، ڪولوراڊو اسپرنگس، گريلي، ۽ گرانڊ جنڪشن ڀرسان ڏور اولهندي ڪولوراڊو ۾ سڀ کان وڌيڪ مضبوط آهن.

ڪولوراڊو جي نمائندگي آمريڪي سينيٽ ۾ ٻن ميمبرن طرفان ڪئي وڃي ٿي:

• درجو 2، جان هيڪنلوپر (ڊيموڪريٽڪ)، 2021ع کان
• درجو 3، مائيڪل بينيٽ (ڊيموڪريٽڪ)، 2009ع کان

ڪولوراڊو جي نمائندگي آمريڪي ايوان نمائندگان ۾ اٺ ميمبرن طرفان ڪئي وڃي ٿي:

• پهريون ضلعو: ڊائنا ڊيگيٽ (ڊيموڪريٽڪ)، 1997ع کان
• ٻيون ضلعو: جو نيگوس (ڊيموڪريٽڪ)، 2019ع کان
• ٽيون ضلعو: جيف هرڊ (ريپبلڪن)، 2025ع کان
• چوٿون ضلعو: لارين بوئبرٽ (ريپبلڪن)، 2025ع کان؛ ٽيون ضلعو 2021ع کان 2025ع تائين
• پنجون ضلعو: جيف ڪرينڪ (ريپبلڪن)، 2025ع کان
• ڇهون ضلعو: جيسن ڪرو (ڊيموڪريٽڪ)، 2019ع کان
• ستون ضلعو: برٽني پيٽرسن (ڊيموڪريٽڪ)، 2023ع کان
• اٺون ضلعو: گيبي ايوانز (ريپبلڪن)، 2025ع کان

2020ع جي هڪ مطالعي ۾، ڪولوراڊو کي شهرين لاءِ ووٽ ڏيڻ جي لحاظ کان ستين آسان ترين رياست قرار ڏنو ويو.

ڪولوراڊو ۾ منظور ٿيل اهم تجويزون ۽ قانونسازي

ڪولوراڊو اتحاد جي پهرين رياست هئي، جنهن ووٽرن جي ريفرنڊم ذريعي عورتن کي ووٽ جو حق ڏيڻ وارو قانون وڌايو. اها تجويز رياست جي ووٽرن 7 نومبر 1893ع تي منظور ڪئي.

8 نومبر 1932ع جي بيلٽ تي، ڪولوراڊو شراب جي پابندي جي منسوخي جي منظوري ڏني، اها منظوري آمريڪا جي آئين جي ايڪيهين ترميم جي توثيق کان هڪ سال کان وڌيڪ اڳ ڏني وئي.

ڪولوراڊو ۾ گهٽ ۾ گهٽ 1953ع کان وٺي C.R.S. سيڪشن 12-6-302 ذريعي آچر ڏينهن موٽر گاڏين جي وڪري تي پابندي آهي.

1972ع ۾ ڪولوراڊو جي ووٽرن هڪ ريفرنڊم تجويز کي رد ڪيو، جنهن تحت 1976 سياري اولمپڪس لاءِ مالي مدد فراهم ڪرڻي هئي، جيڪي رياست ۾ ٿيڻ لاءِ مقرر هئا. ڊينور کي بين الاقوامي اولمپڪ ڪميٽي 12 مئي 1970ع تي ميزبان شهر طور چونڊيو هو.

1992ع ۾، 53 کان 47 سيڪڙو جي فرق سان، ڪولوراڊو جي ووٽرن رياستي آئين ۾ هڪ ترميم (ترميم 2) منظور ڪئي، جيڪا رياست جي ڪنهن به شهر، قصبي يا ڪائونٽي کي هم جنس پرستن يا ٻه جنسي رجحان رکندڙ ماڻهن کي محفوظ طبقو طور تسليم ڪرڻ لاءِ ڪو به قانونساز، انتظامي يا عدالتي قدم کڻڻ کان روڪي ها. 1996ع ۾ رومر بمقابله ايوانز ۾ 6–3 فيصلي ذريعي، آمريڪي سپريم ڪورٽ قرار ڏنو ته هم جنس پرستي يا ٻه جنسي رجحان جي بنياد تي محفوظ حيثيت کان روڪڻ برابر تحفظ واري شق تي پورو نٿو لهي.

2006ع ۾ ووٽرن ترميم 43 منظور ڪئي، جنهن ڪولوراڊو ۾ هم جنس شادي تي پابندي لڳائي. اها تجويز آمريڪي سپريم ڪورٽ جي 2015ع واري اوبرگيفيل بمقابله هاجز فيصلي سان بي اثر ٿي وئي. 2024ع ۾ ڪولوراڊو جي رهواسين ڪولوراڊو ۾ حمل ضايع ڪرڻ بابت رياستي آئين ۾ واضح حق قائم ڪرڻ لاءِ ووٽ ڏنو ۽ ترميم 43 جي غيرفعال شادي پابندي کي ختم ڪرڻ لاءِ به ووٽ ڏنو.

2012ع ۾ ووٽرن رياستي آئين ۾ ترميم ڪئي، جنهن بالغن لاءِ ميري جوانا جي "ذاتي استعمال" کي تحفظ ڏنو ۽ ڀنگ کي شراب وانگر منظم ڪرڻ لاءِ هڪ ڍانچو قائم ڪيو. ڪولوراڊو ۽ ان سان گڏ آمريڪا ۾ پهريون تفريحي ميري جوانا جا دڪان 1 جنوري 2014ع تي کليا.

30 آڪٽوبر 2019ع تي ڪولوراڊو پنهنجي myColorado ايپ ذريعي ڊجيٽل سڃاڻپ قبول ڪندڙ پهرين رياست بڻجي وئي. رياست طرفان جاري ڪيل ڊجيٽل سڃاڻپون 2025ع ۾ 2005ع جي ريل آءِ ڊي ايڪٽ تحت ريل آءِ ڊي جي عملداري شروع ٿيڻ وقت صحيح سمجهيون وينديون. نومبر 2022ع تائين ڪولوراڊو گورنر جي آفيس آف انفارميشن ٽيڪنالاجي اعلان ڪيو ته myColorado ايپ جا 10 لک کان وڌيڪ استعمال ڪندڙ هئا.

19 ڊسمبر 2023ع تي ڪولوراڊو سپريم ڪورٽ فيصلو ڏنو ته ڊونالڊ ٽرمپ 2024 آمريڪي صدارتي چونڊ لاءِ نااهل هو، جزوي طور سندس مبينا طور 6 جنوري آمريڪي ڪيپيٽول حملو ڀڙڪائڻ سبب. 4 مارچ 2024ع تي آمريڪي سپريم ڪورٽ ڪولوراڊو جي فيصلي کي رد ڪري ڇڏيو.

ڪائونٽيون

ڪولوراڊو رياست 64 ڪائونٽين ۾ ورهايل آهي. انهن مان ٻه ڪائونٽيون، بروم فيلڊ جو شهر ۽ ڪائونٽي ۽ ڊينور جو شهر ۽ ڪائونٽي، گڏيل شهر-ڪائونٽي حڪومتون رکن ٿيون. ڪولوراڊو ۾ ڪائونٽيون حڪومت جون اهم انتظامي وحدتون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ هتي سول ٽائون شپ يا ٻيون ننڍيون سول انتظامي ورهاستون موجود ناهن.

ڪولوراڊو جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري ڪائونٽي ايل پاسو ڪائونٽي آهي، جتي ڪولوراڊو اسپرنگس شهر واقع آهي. ٻي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري ڪائونٽي ڊينور جو شهر ۽ ڪائونٽي آهي، جيڪو رياست جو گاديءَ جو هنڌ پڻ آهي. هاڻي 64 مان پنج ڪائونٽين جي آبادي 500,000 کان وڌيڪ آهي، جڏهن ته 12 ڪائونٽين جي آبادي 5,000 کان گهٽ آهي. ڪولوراڊو جون ڏهه سڀ کان وڌيڪ آبادي واريون ڪائونٽيون سڀئي فرنٽ رينج شهري راهدارو ۾ واقع آهن. ميسا ڪائونٽي ڪولوراڊو جي اولهندي ڍلوان تي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري ڪائونٽي آهي. سڀ کان گهٽ آبادي واري ڪائونٽي هنسڊيل ڪائونٽي آهي، جنهن جي آبادي 747 آهي.

پائڪس پيڪ ۽ گارڊن آف دي گاڊز، ايل پاسو ڪائونٽي، ڪولوراڊو

ڪولوراڊو جون 16 سڀ کان وڌيڪ آبادي واريون ڪائونٽيون

2024 درجو	ڪائونٽي	ڪائونٽي هيڊڪوارٽر	سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر	2024 آبادي
1	ايل پاسو ڪائونٽي	ڪولوراڊو اسپرنگس	ڪولوراڊو اسپرنگس	752,772
2	ڊينور جو شهر ۽ ڪائونٽي			729,019
3	اراپاهو ڪائونٽي	لِٽلٽن	اورورا	666,918
4	جيفرسن ڪائونٽي	گولڊن	ليڪ ووڊ	578,533
5	ايڊمز ڪائونٽي	برائيٽن	ٿارنٽن	542,973
6	ڊگلس ڪائونٽي	ڪيسل راڪ	هاءِ لينڊز رينچ	393,995
7	لاريمر ڪائونٽي	فورٽ ڪولنز	فورٽ ڪولنز	374,574
8	ويلڊ ڪائونٽي	گريلي	گريلي	369,745
9	بولڊر ڪائونٽي	بولڊر	بولڊر	330,262
10	پويبلو ڪائونٽي	پويبلو	پويبلو	169,866
11	ميسا ڪائونٽي	گرينڊ جنڪشن	گرينڊ جنڪشن	161,260
12	بروم فيلڊ جو شهر ۽ ڪائونٽي			78,323
13	گارفيلڊ ڪائونٽي	گلين ووڊ اسپرنگس	رائيفل	63,167
14	لا پلاٽا ڪائونٽي	ڊيورينگو	ڊيورينگو	56,823
15	ايگل ڪائونٽي	ايگل	ايڊورڊز	54,330
16	فريمونٽ ڪائونٽي	ڪينين سٽي	ڪينين سٽي	50,093

بلديائون

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو جي بلديائن جي فهرست

ڪولوراڊو ۾ 273 سرگرم شامل ٿيل بلديائون آهن، جن ۾ 198 ڳوٺ، 73 شهر ۽ ٻه گڏيل شهر ۽ ڪائونٽي حڪومتون شامل آهن. 2020ع جي آمريڪي مردم شماري موجب، ڪولوراڊو جي 5,773,714 رهواسين مان 4,299,942 (74.47٪) انهن بلديائن مان ڪنهن هڪ ۾ رهندا هئا. وڌيڪ 714,417 رهواسي (12.37٪) 210 مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌن ۾ رهندا هئا، جڏهن ته باقي 759,355 رهواسي (13.15٪) رياست جي ڪيترن ئي ٻهراڙي ۽ جبلستاني علائقن ۾ رهندا هئا.

ڪولوراڊو جون بلديائون بلدياتي حڪومت جي پنجن قسمن مان ڪنهن هڪ تحت ڪم ڪن ٿيون. هن وقت ڪولوراڊو ۾ ٻه گڏيل شهر ۽ ڪائونٽي حڪومتون، 61 هوم رول شهر، 12 قانوني شهر، 35 هوم رول ڳوٺ، 161 قانوني ڳوٺ ۽ هڪ علائقائي چارٽر واري بلديہ موجود آهي.

سڀ کان وڌيڪ آبادي واري بلديہ ڊينور جو شهر ۽ ڪائونٽي آهي. ڪولوراڊو ۾ 12 اهڙيون بلديائون آهن، جن جي آبادي 100,000 کان وڌيڪ آهي، جڏهن ته 17 اهڙيون بلديائون آهن، جن جي آبادي 100 کان به گهٽ آهي. ڪولوراڊو جون 16 سڀ کان وڌيڪ آبادي واريون بلديائون فرنٽ رينج شهري پٽي ۾ واقع آهن. گرينڊ جنڪشن جو شهر ڪولوراڊو ويسٽرن سلوپ تي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري بلديہ آهي. ڪاربونيٽ جو ڳوٺ ۾ 1890ع جي مردم شماري کان وٺي سخت سياري ۽ ڏکئي آمدرفت سبب ڪو به مستقل رهواسي نه رهيو آهي.

مرڪزي ڊينور جي شام واري آسماني منظر

ڪولوراڊو جون 25 سڀ کان وڌيڪ آبادي واريون بلديائون

2024ع درجو	بلديہ	ڪائونٽي	2024ع آبادي
1	ڊينور جو شهر ۽ ڪائونٽي		729,019
2	ڪولوراڊو اسپرنگس جو شهر	ايل پاسو ڪائونٽي	493,554
3	اورورا جو شهر	اراپاهو، ايڊمز ۽ ڊگلس ڪائونٽيون	403,130
4	فورٽ ڪولنز جو شهر	لاريمر ڪائونٽي	170,924
5	ليڪ ووڊ جو شهر	جيفرسن ڪائونٽي	156,868
6	ٿارنٽن جو شهر	ايڊمز ۽ ويلڊ ڪائونٽيون	146,689
7	ارواڊا جو شهر	جيفرسن ۽ ايڊمز ڪائونٽيون	121,873
8	ويسٽ منسٽر جو شهر	ايڊمز ۽ جيفرسن ڪائونٽيون	115,302
9	گريلي جو شهر	ويلڊ ڪائونٽي	114,363
10	پويبلو جو شهر	پويبلو ڪائونٽي	111,166
11	سينٽينيئل جو شهر	اراپاهو ڪائونٽي	108,853
12	بولڊر جو شهر	بولڊر ڪائونٽي	106,803
13	لانگمونٽ جو شهر	بولڊر ۽ ويلڊ ڪائونٽيون	99,818
14	ڪاسل راڪ جو ڳوٺ	ڊگلس ڪائونٽي	83,213
15	لوولينڊ جو شهر	لاريمر ڪائونٽي	81,102
16	برومفيلڊ جو شهر ۽ ڪائونٽي		78,323
17	گرينڊ جنڪشن جو شهر	ميسا ڪائونٽي	70,554
18	ڪامرس سٽي جو شهر	ايڊمز ڪائونٽي	70,245
19	پارڪر جو ڳوٺ	ڊگلس ڪائونٽي	65,473
20	لٽلٽن جو شهر	اراپاهو، جيفرسن ۽ ڊگلس ڪائونٽيون	44,879
21	برائيٽن جو شهر	ايڊمز ۽ ويلڊ ڪائونٽيون	43,473
22	ونڊسر جو ڳوٺ	ويلڊ ۽ لاريمر ڪائونٽيون	41,734
23	ايري جو ڳوٺ	ويلڊ ۽ بولڊر ڪائونٽيون	38,594
24	نارٿ گلين جو شهر	ايڊمز ۽ ويلڊ ڪائونٽيون	38,287
25	اينگلووڊ جو شهر	اراپاهو ڪائونٽي	35,238

غير شامل ٿيل آباديون

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو جي مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌن جي فهرست ۽ ڪولوراڊو جي آباد هنڌن جي فهرست

هائيلينڊس رينچ، ڪولوراڊو.

پنهنجين 272 بلديائن کان علاوه، ڪولوراڊو ۾ 210 غير شامل ٿيل مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ (CDPs) ۽ ٻيون ڪيتريون ئي ننڍيون آباديون آهن. ڪولوراڊو جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري غير شامل ٿيل آبادي هائيلينڊس رينچ آهي، جيڪا ڊينور جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. سڀ کان وڌيڪ آبادي وارا ست مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ فرنٽ رينج شهري پٽي ۾ واقع آهن. ڪلفٽن سي ڊي پي ڪولوراڊو ويسٽرن سلوپ تي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ آهي.

ڪولوراڊو جا ڏهه سڀ کان وڌيڪ آبادي وارا مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ

2020ع درجو	مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ	ڪائونٽي	2020ع جي مردم شماري
1	هائيلينڊس رينچ سي ڊي پي	ڊگلس ڪائونٽي	103,444
2	سڪيورٽي-وائڊفيلڊ سي ڊي پي	ايل پاسو ڪائونٽي	38,639
3	ڊڪوٽا رِج سي ڊي پي	جيفرسن ڪائونٽي	33,892
4	ڪين ڪيريل سي ڊي پي	جيفرسن ڪائونٽي	33,811
5	پويبلو ويسٽ سي ڊي پي	پويبلو ڪائونٽي	33,086
6	ڪولمبائين سي ڊي پي	جيفرسن ۽ اراپاهو ڪائونٽيون	25,229
7	فور اسڪوائر مائل سي ڊي پي	اراپاهو ڪائونٽي	22,872
8	ڪلفٽن سي ڊي پي	ميسا ڪائونٽي	20,413
9	سِمارون هلز سي ڊي پي	ايل پاسو ڪائونٽي	19,311
10	شيرل ووڊ سي ڊي پي	ايڊمز ڪائونٽي	19,228

خصوصي ضلعا

ڪولوراڊو ۾ 4,000 کان وڌيڪ خصوصي ضلعا آهن، جن مان گهڻن کي ملڪيت ٽيڪس لاڳو ڪرڻ جو اختيار حاصل آهي. اهي ضلعا صحت جون خدمتون، ايمبولينس، اسڪول، قانون لاڳو ڪندڙ خدمتون، باهه کان تحفظ، پاڻي، نيڪال، نيڪاسي، آبپاشي، آمدرفت، وندر، بنيادي ڍانچو، ثقافتي سهولتون، ڪاروباري سهائتا، ٻيهر ترقي يا ٻيون خدمتون مهيا ڪري سگهن ٿا.

علائقائي آمدرفت ضلعو جي اي لائين واري ريل ڊينور يونين اسٽيشن تي.

انهن مان ڪجهه ضلعن کي ملڪيت ٽيڪس سان گڏ سيلز ٽيڪس ۽ استعمال بابت فيسون لاڳو ڪرڻ جو به اختيار حاصل آهي.

ڪولوراڊو جي ڪجهه وڌيڪ مشهور ضلعن ۾ هيٺيان شامل آهن:

• علائقائي آمدرفت ضلعو (RTD)، جيڪو ڊينور، بولڊر، جيفرسن ۽ ايڊمز، اراپاهو، برومفيلڊ ۽ ڊگلس ڪائونٽين جي ڪجهه حصن تي مشتمل آهي.
• سائنسي ۽ ثقافتي سهولتن وارو ضلعو (SCFD)، جيڪو ايڊمز، اراپاهو، بولڊر، برومفيلڊ، ڊينور، ڊگلس ۽ جيفرسن ڪائونٽين ۾ ثقافتي پروگرامن لاءِ مالي سهائتا فراهم ڪري ٿو.
• فٽبال اسٽيڊيم ضلعو (FD يا FTBL)، جنهن کي ووٽرن ڊينور برونڪوز جي اسٽيڊيم ايمپاور فيلڊ ايٽ مائل هاءِ جي تعمير ۽ خرچن لاءِ منظور ڪيو.
• مقامي بهتري وارا ضلعا (LID)، جيڪي جيفرسن ۽ برومفيلڊ ڪائونٽين جي مخصوص علائقن اندر قائم آهن.
• ميٽروپوليٽن ميجر ليگ بيس بال اسٽيڊيم ضلعو، جنهن کي ووٽرن ڪولوراڊو راڪيز جي اسٽيڊيم ڪورس فيلڊ جي تعمير ۽ خرچن لاءِ منظور ڪيو.
• علائقائي آمدرفت اٿارٽي (RTA)، جيڪا باسالٽ، ڪاربنڊيل، گلين ووڊ اسپرنگس ۽ گنيسن ڪائونٽي ۾ مختلف شرحن سان ٽيڪس لاڳو ڪري ٿي.

شمارياتي علائقا

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو جي شمارياتي علائقن جي فهرست

تازو ترين طور 21 جولاءِ 2023ع تي انتظام ۽ بجيٽ جو دفتر ڪولوراڊو لاءِ 21 شمارياتي علائقا مقرر ڪيا، جن ۾ چار گڏيل شمارياتي علائقا، ست ميٽروپوليٽن شمارياتي علائقا ۽ ڏهه مائڪروپوليٽن شمارياتي علائقا شامل آهن.

ڪولوراڊو جي ستن ميٽروپوليٽن شمارياتي علائقن مان سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو علائقو 10 ڪائونٽين تي ٻڌل ڊينور–اورورا–سينٽينيئل، ڪولوراڊو ميٽروپوليٽن شمارياتي علائقو آهي، جنهن جي آبادي 2020ع جي آمريڪي مردم شماري موجب 2,963,821 هئي، جيڪا 2010ع جي مردم شماري جي ڀيٽ ۾ 15.29٪ وڌيڪ هئي.

ان کان وڌيڪ وسيع 12 ڪائونٽين تي ٻڌل ڊينور–اورورا–گريلي، ڪولوراڊو گڏيل شمارياتي علائقو جي آبادي 2020ع جي مردم شماري موجب 3,623,560 هئي، جيڪا 2010ع جي مردم شماري جي ڀيٽ ۾ 17.23٪ وڌيڪ هئي.

راڪي جبلن وارو علائقو جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري وسيع ميٽروپوليٽن علائقي جو نالو 18 ڪائونٽين تي مشتمل فرنٽ رينج شهري پٽي آهي، جيڪا ڏاکڻا راڪي جبل جي اتر-اوڀرئين دامن سان گڏ پکڙيل آهي. هن علائقي جو مرڪز ڊينور آهي، ۽ 2020ع جي مردم شماري موجب هن علائقي جي آبادي 5,055,344 هئي، جيڪا 2010ع جي مردم شماري جي ڀيٽ ۾ 16.65٪ وڌيڪ هئي.

آباديءَ جا انگ اکر

ڪولوراڊو جي آباديءَ جي گهاٽائيءَ جو نقشو، 2020ع

آمريڪا جي مردم شماري بيورو اندازو لڳايو ته 1 جولاءِ 2024ع تي ڪولوراڊو جي آبادي 5,957,493 هئي، جيڪا 2020ع جي آمريڪي مردم شماري کان پوءِ 3.2٪ واڌ ڏيکاري ٿي.

تاريخي آبادي
مردم شماري	Pop.		%±
1860	34,277		—
1870	39,864		16.3%
1880	194,327		387.5%
1890	413,249		112.7%
1900	539,700		30.6%
1910	799,024		48.0%
1920	939,629		17.6%
1930	1,035,791		10.2%
1940	1,123,296		8.4%
1950	1,325,089		18.0%
1960	1,753,947		32.4%
1970	2,207,259		25.8%
1980	2,889,964		30.9%
1990	3,294,394		14.0%
2000	4,301,262		30.6%
2010	5,029,196		16.9%
2020	5,773,714		14.8%
2025 (اندازو)	6,012,561		19.6%
آمريڪا جي ڏهاڪي وارِي مردم شماري

2020ع جي مردم شماري موجب نسلي جوڙجڪ

نسل ۽ قوميت	غير هسپانوي		ڪل
اڇا	65.1%	65.1	69.4%	69.4
هسپانوي يا لاطيني	—		21.9%	21.9
ڪارا	3.8%	3.8	4.9%	4.9
ايشيائي	3.4%	3.4	4.7%	4.7
اصلي آمريڪي	0.6%	0.6	2.1%	2.1
پئسفڪ ٻيٽن جا رهواسي	0.2%	0.2	0.4%	0.4
ٻيا	0.5%	0.5	1.5%	1.5

ڪولوراڊو جي تاريخي نسلي آباديءَ جا انگ اکر

نسلي جوڙجڪ	1970	1990	2000	2010	2020
اڇا (بشمول هسپانوي اڇا)	7001957000000000000♠95.7%	7001882000000000000♠88.2%	7001828000000000000♠82.8%	7001813000000000000♠81.3%	7001707000000000000♠70.7%
ڪارا	7000300000000000000♠3.0%	7000400000000000000♠4.0%	7000380000000000000♠3.8%	7000400000000000000♠4.0%	7000410009999999999♠4.1%
ايشيائي	6999500000000000000♠0.5%	7000180000000000000♠1.8%	7000220000000000000♠2.2%	7000280000000099999♠2.8%	7000350000000000000♠3.5%
اصلي آمريڪي	6999400000000000000♠0.4%	6999800000000000000♠0.8%	7000100000000000000♠1.0%	7000110000000000000♠1.1%	7000130000000000000♠1.3%
مقامي هوائي وارا ۽ ٻيا پئسفڪ ٻيٽن جا رهواسي	&10000000000000000000100–	&10000000000000000000100–	6999100000000000000♠0.1%	6999100000000000000♠0.1%	6999200000000000000♠0.2%
ٻيو نسل	6999400000000000000♠0.4%	7000510000000099999♠5.1%	7000720000000000000♠7.2%	7000720000000000000♠7.2%	7000800000000000000♠8.0%
ٻه يا وڌيڪ نسل	&10000000000000000000200–	&10000000000000000000200–	7000280000000099999♠2.8%	7000340000000000000♠3.4%	7001123000000000000♠12.3%

ڪولوراڊو ۾ نسلي بڻ

2020ع جي مردم شماري موجب ڪولوراڊو جي هر ڪائونٽي ۾ سڀ کان وڏي اڪيلي يا گڏيل نسلي بڻ

2020ع جي آمريڪي مردم شماري موجب ڪولوراڊو جي ڪائونٽين جو نسلي اڪثريت وارو نقشو

وضاحت

• غير هسپانوي اڇا

    40–50%

    50–60%

    60–70%

    70–80%

    80–90%

  هسپانوي يا لاطيني

    40–50%

    50–60%

هر ڪائونٽي ۾ سڀ کان وڏي غير هسپانوي اصلي آمريڪي نسل ۽ انهن ماڻهن جو تعداد، جن پاڻ کي صرف "اصلي آمريڪي" طور ظاهر ڪيو.

ڪولوراڊو جا هسپانوي ۽ لاطيني (ڪنهن به نسل يا نسبي پس منظر سان تعلق رکندڙ) رياست جي ڪل آباديءَ جو 20.7٪ هئا. 2000ع جي مردم شماري موجب، ڪولوراڊو ۾ سڀ کان وڏا نسلي پس منظر وارا گروهه جرمن (22٪)، ميڪسيڪي (18٪)، آئرش (12٪) ۽ انگريز (12٪) هئا. جرمن نسل سان واسطو رکندڙ ماڻهو خاص طور فرنٽ رينج شهري پٽي، راڪي جبل (اولهه-مرڪزي ڪائونٽين) ۽ اوڀر وارن حصن/هاءِ پلينز ۾ وڏي تعداد ۾ رهن ٿا.

ڪولوراڊو ۾ هسپانوي، خاص طور ميڪسيڪي آمريڪي شهرين جو تناسب گهڻو آهي، جيڪي ميٽروپوليٽن ڊينور، ڪولوراڊو اسپرنگس، گڏوگڏ گريلي، پويبلو ۽ ٻين ننڍن شهرن ۾ رهن ٿا. ڏاکڻي، ڏکڻ-اولهه ۽ ڏکڻ-اوڀر ڪولوراڊو ۾ هسپانوس جي وڏي آبادي موجود آهي، جيڪي نوآبادياتي اسپيني نسل جي ابتدائي آبادڪارن جا اولاد آهن. 1940ع ۾، آمريڪا جي مردم شماري بيورو ٻڌايو ته ڪولوراڊو جي آباديءَ مان 8.2٪ هسپانوي ۽ 90.3٪ غير هسپانوي اڇا هئا. گذريل ڪيترن ئي ڏهاڪن دوران ڪولوراڊو جي هسپانوي آبادي تيزيءَ سان وڌندي رهي آهي. 2019ع تائين هسپانوي آبادي 22٪ ٿي وئي، جڏهن ته غير هسپانوي اڇا آباديءَ جو 70٪ هئا. ڪولوراڊو ۾ ڳالهائجندڙ انگريزي ٻوليءَ ۾ اسپيني ٻوليءَ جا ڪيترائي محاورا شامل آهن.

ڪولوراڊو ۾ افريقي نژاد آمريڪين جون به ڪجهه وڏيون آباديون موجود آهن، جيڪي ڊينور جي مونٽبيلو، فائيو پوائنٽس، وِٽيئر ۽ اوڀر ڊينور جي ٻين ڪيترن ئي پاڙن ۾ رهن ٿيون. 2020ع جي مردم شماري موجب، ڪولوراڊو جا 234,828 رهواسي افريقي نژاد آمريڪي طور سڃاتا ويا (ڪل آبادي 5,773,714 مان). اراپاهو ڪائونٽي، جتي افريقي نژاد آمريڪي آبادي 10.8٪ هئي، رياست جي 64 ڪائونٽين مان واحد ڪائونٽي هئي، جتي افريقي نژاد آمريڪي آبادي 10٪ کان وڌيڪ هئي. افريقي نژاد آمريڪين مان 90٪ کان وڌيڪ هيٺين ستن ڪائونٽين ۾ رهن ٿا: اراپاهو (70,787)، ڊينور (64,038)، ايل پاسو (43,822)، ايڊمز (17,463)، جيفرسن (7,356)، ڊگلس (5,160) ۽ ويلڊ (4,539).

رياست ۾ اصلي آمريڪين جي آبادي نسبتاً گهٽ آهي. اهي خاص طور ميٽروپوليٽن ڊينور ۽ ڪولوراڊو جي ڏکڻ-اولهه واري ڪنڊ ۾ رهن ٿا، جتي يوٽ قبيلي جا ٻه محفوظ علائقا موجود آهن.

ڪولوراڊو ۾ ايندڙ مهاجرن جي اڪثريت ميڪسيڪو، ڀارت، چين، ويٽنام، ڪوريا، جرمني ۽ ڪينيڊا مان اچي ٿي.

2006ع ۾ ڪولوراڊو ۾ ڪل 70,331 ٻار ڄايا ويا (پيدائش جي شرح هر هزار ماڻهن تي 14.6 هئي). 2007ع ۾ سڀني پيدائشن مان 59.1٪ ۾ غير هسپانوي اڇا شامل هئا. انهن پيدائشن مان تقريباً 14.06٪ اهڙيون هيون، جن ۾ هڪ غير هسپانوي اڇو شخص ۽ ٻئي مختلف نسل سان واسطو رکندڙ شخص شامل هو، اڪثر اهڙن جوڙن ۾ هڪ هسپانوي فرد هوندو هو. جن پيدائشن ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ هسپانوي شخص شامل هو، اهي ڪولوراڊو جي سڀني پيدائشن جو 43٪ هيون.

2010ع جي آمريڪي مردم شماري موجب، آمريڪا ۾ هسپانوي آباديءَ جي تناسب جي لحاظ کان ڪولوراڊو ستون نمبر رياست آهي (20.7٪)، جنهن کان اڳ نيو ميڪسيڪو (46.3٪)، ڪيليفورنيا (37.6٪)، ٽيڪساس (37.6٪)، ايريزونا (29.6٪)، نيواڊا (26.5٪) ۽ فلوريڊا (22.5٪) آهن. 2000ع جي مردم شماري موجب، هسپانوي آبادي 918,899 هئي، جيڪا رياست جي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 20٪ هئي. ميڪسيڪي آمريڪين جي آباديءَ جي لحاظ کان ڪولوراڊو پنجين نمبر تي آهي، جڏهن ته ان کان اڳ ڪيليفورنيا، ٽيڪساس، ايريزونا ۽ ايلينوئي آهن. آباديءَ جي تناسب جي لحاظ کان ميڪسيڪي آمريڪين جو ڇهون وڏو حصو پڻ ڪولوراڊو ۾ آهي، جنهن کان اڳ نيو ميڪسيڪو، ڪيليفورنيا، ٽيڪساس، ايريزونا ۽ نيواڊا آهن.

پيدائش جا انگ اکر

2011ع ۾ ڪولوراڊو جي هڪ سال کان گهٽ عمر واري آباديءَ جو 46٪ اقليتن سان تعلق رکندڙ هو، يعني انهن جو گهٽ ۾ گهٽ هڪ والدين غير هسپانوي اڇو نه هو.

نوٽ: جدول ۾ ڄمڻ وارن ٻارن جا انگ گڏائي ڪل سان برابر نٿا ٿين، ڇاڪاڻ⁠تہ هسپانوي ماڻهن کي سندن قوميت ۽ سندن نسل ٻنهي بنيادن تي ڳڻيو ويو آهي، جنهن سبب مجموعي انگ وڌيڪ ٿئي ٿو.

ماءُ جي اڪيلي نسل/قوميت موجب جيئرا ڄاول ٻار

نسل	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024
اڇا	40,629 (61.7%)	40,878 (61.4%)	39,617 (59.5%)	37,516 (58.3%)	36,466 (58.0%)	36,022 (57.3%)	34,924 (56.8%)	36,334 (57.7%)	35,076 (56.2%)	33,640 (54.7%)	34,331 (53.4%)
ڪارا	3,926 (6.0%)	4,049 (6.1%)	3,004 (4.5%)	3,110 (4.8%)	3,032 (4.8%)	3,044 (4.8%)	3,146 (5.1%)	2,988 (4.7%)	2,981 (4.8%)	2,904 (4.7%)	2,929 (4.6%)
ايشيائي	3,010 (4.6%)	2,973 (4.5%)	2,617 (3.9%)	2,611 (4.1%)	2,496 (4.0%)	2,540 (4.0%)	2,519 (4.1%)	2,490 (4.0%)	2,450 (3.9%)	2,498 (4.1%)	2,677 (4.2%)
آمريڪي انڊين	777 (1.2%)	803 (1.2%)	412 (0.6%)	421 (0.7%)	352 (0.6%)	365 (0.6%)	338 (0.5%)	323 (0.5%)	336 (0.5%)	310 (0.5%)	309 (0.5%)
پئسفڪ ٻيٽن جا رهواسي	...	...	145 (0.2%)	145 (0.2%)	155 (0.2%)	168 (0.3%)	169 (0.3%)	202 (0.3%)	203 (0.3%)	256 (0.4%)	256 (0.4%)
هسپانوي (ڪنهن به نسل جا)	17,665 (26.8%)	18,139 (27.2%)	18,513 (27.8%)	18,125 (28.2%)	17,817 (28.3%)	18,205 (29.0%)	18,111 (29.4%)	18,362 (29.2%)	18,982 (30.4%)	19,544 (31.8%)	21,243 (33.0%)
ڪل	65,830 (100%)	66,581 (100%)	66,613 (100%)	64,382 (100%)	62,885 (100%)	62,869 (100%)	61,494 (100%)	62,949 (100%)	62,383 (100%)	61,494 (100%)	64,268 (100%)

ڪولوراڊو جو آباديءَ جو هرم

• 2016ع کان وٺي، اڇي هسپانوي نسل جي پيدائشن جا انگ الڳ گڏ نه ڪيا ويندا آهن، پر انهن کي هڪ هسپانوي گروهه ۾ شامل ڪيو ويندو آهي؛ هسپانوي نسل جا ماڻهو ڪنهن به نسل جا ٿي سگهن ٿا.

2017ع ۾ ڪولوراڊو ۾ نيو انگلينڊ کان ٻاهر آمريڪا ۾ ٻيو سڀ کان گهٽ زرخيزيءَ وارو شرح رڪارڊ ڪيو ويو، اوريگون کان پوءِ، يعني هر عورت تي 1.63 ٻار. حملن ۾ گهٽتائيءَ جا اهم سبب ٽائيٽل ايڪس خانداني منصوبابندي پروگرام ۽ وارن بفٽ جي خاندان طرفان ڏنل رحم اندر رکجندڙ اوزار لاءِ گرانٽ هئا.

ٻولي

پڻ ڏسو: ڪولوراڊو جون اصلي آمريڪي ٻوليون

انگريزي، جيڪا رياست جي سرڪاري ٻولي آهي، ڪولوراڊو ۾ سڀ کان وڌيڪ ڳالهائجندڙ ٻولي آهي. رياست ۾ ٻي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائجندڙ ٻولي اسپيني آهي. ڪولوراڊو درياهه جي نومڪ ٻولي، جنهن کي يوٽ لهجو به چيو وڃي ٿو، اڃا تائين ڪولوراڊو ۾ ڳالهائي وڃي ٿي.

مذهب

پبلڪ رليجن ريسرچ انسٽيٽيوٽ جي 2022ع واري آمريڪن ويليوز سروي موجب مذهبي خود سڃاڻپ

  پروٽيسٽنٽ ازم (39%)

  ڪئٿولڪيت (19%)

  مورمون ازم (2%)

  مشرقي آرٿوڊاڪسي (1%)

  يونيٽيرين ازم/يونيٽيرين (1%)

  يهوديت (1%)

  نيو ايج (2%)

  اوڀر ايشيائي مذهب (2%)

  هندومت (1%)

  ڪو به مذهب نه (34%)

2014ع تائين ڪولوراڊو جي ماڻهن جا وڏا مذهبي لاڳاپا 64٪ عيسائي هئا، جن مان 44٪ پروٽيسٽنٽ، 16٪ رومن ڪئٿولڪ، 3٪ مورمون ۽ 1٪ مشرقي آرٿوڊاڪس هئا. پيو ريسرچ سينٽر موجب ٻين مذهبي ورهاستن ۾ 1٪ يهوديت، 1٪ مسلمان، 1٪ ٻڌ مت ۽ 4٪ ٻيا شامل هئا. سيڪيولر ڪولوراڊو وارا آباديءَ جو 29٪ هئا. 2020ع ۾، پبلڪ رليجن ريسرچ انسٽيٽيوٽ موجب، عيسائيت آباديءَ جو 66٪ هئي. هن الڳ اڀياس ۾ يهوديت بابت پڻ ٻڌايو ويو ته اها وڌي 2٪ مذهبي منظرنامي جو حصو ٿي، جڏهن ته مذهبي طور غير وابسته ماڻهو آباديءَ جو 28٪ ٻڌايا ويا. 2022ع ۾ ساڳئي اداري ٻڌايو ته 61٪ عيسائي هئا، جن ۾ 39٪ پروٽيسٽنٽ، 19٪ ڪئٿولڪ، 2٪ مورمون ۽ 1٪ مشرقي آرٿوڊاڪس هئا؛ 2٪ نيو ايج، 1٪ يهودي، 1٪ هندو ۽ 34٪ مذهبي طور غير وابسته هئا.

ايسوسيئيشن آف رليجن ڊيٽا آرڪائيوز موجب، 2010ع ۾ پيروڪارن جي تعداد جي لحاظ کان سڀ کان وڏا عيسائي فرقا ڪئٿولڪ چرچ 811,630 پيروڪارن سان، گهڻ-فرقائي ايوينجيليڪل پروٽيسٽنٽ 229,981 پيروڪارن سان، ۽ چرچ آف جيسس ڪرائسٽ آف ليٽر-ڊي سينٽس 151,433 پيروڪارن سان هئا. 2020ع ۾ ايسوسيئيشن آف رليجن ڊيٽا آرڪائيوز طئي ڪيو ته سڀ کان وڏا عيسائي فرقا ڪئٿولڪ (873,236)، غير/گهڻ/بين فرقائي پروٽيسٽنٽ (406,798) ۽ مورمون (150,509) هئا. 2020ع واري اڀياس موجب، غير عيسائي آباديءَ ۾ 12,500 هندو، 7,101 هندو يوگي ۽ 17,369 ٻڌ مت جا پيروڪار هئا.

اور ليڊي آف گواڊالوپ ڪئٿولڪ چرچ جديد دور جي ڪولوراڊو ۾ پهريون مستقل ڪئٿولڪ پيرش هو، جيڪو نيو ميڪسيڪو مان آيل اسپيني نوآبادڪارن جديد دور جي ڪونيخوس ۾ تعمير ڪيو. لاطيني چرچ جا ڪئٿولڪ ٽن ڊايوسيسز جي نگراني هيٺ آهن: آرچ ڊايوسيس آف ڊينور، ڊيوسس آف ڪولوراڊو اسپرنگس ۽ پويبلو.

ڪولوراڊو ۾ چرچ آف جيسس ڪرائسٽ آف ليٽر-ڊي سينٽس جي ميمبرن جي پهرين مستقل آبادي مسيسپي کان آئي ۽ شروعات ۾ موجوده پويبلو واري هنڌ کان اوڀر طرف آرڪنساس درياهه جي ڪناري تي ڪيمپ لڳائي.

صحت

ڪولوراڊو کي عام طور رويي ۽ صحت جي سارسنڀال بابت تحقيق ڪندڙن طرفان آمريڪا جي سڀ کان وڌيڪ صحتمند رياستن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. ان جا مثبت سببن مان هڪ رياست ۾ ٻاهرين تفريحي سرگرمين جا مشهور موقعا ۽ انهن جي واڌاري لاءِ کنيل قدم آهن. تنهن هوندي به، صحت جي انگن اکرن ۾ واضح تفاوت موجود آهي، جتي وڌيڪ خوشحال ڪائونٽيون، جهڙوڪ ڊگلس ۽ پٽڪن، ڏاکڻين ۽ گهٽ خوشحال ڪائونٽين، جهڙوڪ هوئرفانو ۽ لاس اينيماس جي ڀيٽ ۾ نمايان طور بهتر ڪارڪردگي ڏيکارين ٿيون.

ٿلهائپ

ڪيترن ئي مطالعي موجب، ڪولوراڊو جي رهواسين ۾ آمريڪا جي ڪنهن به رياست جي ڀيٽ ۾ ٿلهائپ جي شرح سڀ کان گهٽ آهي. 2018ع مطابق، آباديءَ جو 24٪ طبي لحاظ کان ٿلهو سمجهيو ويو. جيتوڻيڪ اها شرح ملڪ ۾ سڀ کان گهٽ هئي، پر 2004ع جي 17٪ جي ڀيٽ ۾ ان ۾ واڌ ٿي هئي.

متوقع عمر

جرنل آف دي آمريڪن ميڊيڪل ايسوسيئيشن ۾ شايع ٿيل هڪ رپورٽ موجب، 2014ع ۾ ڪولوراڊو جي رهواسين جي متوقع عمر 80.21 سال هئي، جيڪا آمريڪا جي سڀني رياستن ۾ سڀ کان وڌيڪ هئي.

بي گهر هجڻ

آمريڪا جي هائوسنگ ۽ شهري ترقي واري کاتي (HUD) جي 2022ع واري ڪانگريس لاءِ سالياني بي گهرن جي جائزي واري رپورٽ موجب، ڪولوراڊو ۾ اندازاً 10,397 بي گهر ماڻهو موجود هئا.

معيشت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو جي معيشت

ڊينور انرجي سينٽر، ڊينور جي مالي ضلعي ۾ 17هين اسٽريٽ تي واقع آهي، جنهن کي اولهه جي وال اسٽريٽ سڏيو وڃي ٿو.

مڪئي جي پوک لاريمر ڪائونٽي ۾

2019ع ۾ ڪل روزگار يافته ماڻهن جو تعداد 2,473,192 هو، جڏهن ته ملازمن کي روزگار ڏيندڙ ادارن جو تعداد 174,258 هو.

2025ع ۾ ڪولوراڊو جي مجموعي گهريلو پيداوار (GDP) 584.3 ارب آمريڪي ڊالر هئي. 2025ع ۾ ڪولوراڊو جي في فرد ذاتي آمدني 86,181 آمريڪي ڊالر هئي، جنهن جي بنياد تي ڪولوراڊو ملڪ ۾ ڏهين نمبر تي رهيو. 2016ع ۾ وچولي سالياني گهريلو آمدني 70,666 آمريڪي ڊالر هئي، جيڪا ملڪ ۾ اٺين نمبر تي هئي.

رياست جي معيشت اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري کان کان کنيءَ تي ٻڌل هئي، پر جڏهن آبپاشي واري زراعت ترقي ڪئي ته معيشت جو دائرو وسيع ٿيو، ۽ اوڻيهين صديءَ جي آخر تائين مال پالڻ پڻ اهم صنعت بڻجي ويو. ابتدائي صنعتن جو بنياد معدنيات ۽ زرعي شين جي ڪڍڻ ۽ انهن جي پروسيسنگ تي هو. موجوده زرعي پيداوار ۾ ڍور، ڪڻڪ، کير جون شيون، مڪئي ۽ گاهه شامل آهن. 2025ع ۾ ننڍن ڪاروبارن ڪولوراڊو جي سڀني ڪاروبارن جو 99.5٪ حصو ٺاهيو ۽ رياست جي 48.6٪ افرادي قوت کي روزگار فراهم ڪيو.

وفاقي حڪومت رياست اندر ڪيترائي وفاقي ادارا هلائي ٿي، جن ۾ نوراڊ (اتر آمريڪي خلائي دفاعي ڪمانڊ)، آمريڪا جي هوائي فوجي اڪيڊمي، شريور هوائي فوجي اڏو، جيڪو پيٽرسن هوائي فوجي اڏي کان لڳ ڀڳ 10 ميلs (16 ڪلوميٽرs) اوڀر طرف واقع آهي، ۽ فورٽ ڪارسن شامل آهن؛ اهي سڀئي ڪولوراڊو اسپرنگس ۾ ايل پاسو ڪائونٽي اندر واقع آهن. ان کان سواءِ اين او اي اي اي، قومي قابلِ تجديد توانائي ليبارٽري (NREL) گولڊن ۾، قومي معيار ۽ ٽيڪنالاجي ادارو بولڊر ۾، آمريڪي جيالاجيڪل سروي ۽ ٻيا سرڪاري ادارا ڊينور وفاقي مرڪز ۾ ليڪ ووڊ جي ويجهو، ڊينور ٽڪسال، بڪلي خلائي فوجي اڏو، آمريڪا جي ڏهين سرڪٽ جي اپيلن واري عدالت، بائرن جي. راجرز وفاقي عمارت ۽ آمريڪي عدالت ڊينور ۾، ۽ هڪ وفاقي سپر ميڪس جيل سميت ٻيون وفاقي جيلون ڪينين سٽي جي ڀرسان واقع آهن.

انهن ۽ ٻين وفاقي ادارن کان علاوه، ڪولوراڊو ۾ قومي ٻيلن جي وڏي ايراضي ۽ چار قومي پارڪ موجود آهن، جن جي ڪري ڪولوراڊو جي 24,615,788 ايڪڙ (99,617 km²) زمين، يعني رياست جي ڪل ايراضيءَ جو 37٪، وفاقي ملڪيت هيٺ اچي ٿو.

ويهين صديءَ جي ٻئي اڌ دوران صنعتي ۽ خدمتي شعبن ۾ وڏي پيماني تي واڌ آئي. رياست جي معيشت گهڻ رخي آهي ۽ خاص طور سائنسي تحقيق ۽ اعليٰ ٽيڪنالاجيءَ وارن شعبن جي مرڪزيت سبب مشهور آهي. ٻين صنعتن ۾ کاڌي جي پروسيسنگ، آمد و رفت جو سامان، مشينري، ڪيميائي شيون، ۽ سون (ڏسو ڪولوراڊو ۾ سون جي کاڻ), چاندي ۽ موليبڊينم جهڙين ڌاتن جي ڪڍڻ شامل آهي. ڪولوراڊو هاڻي آمريڪا جي سڀني رياستن مان سالياني بيئر جي پيداوار ۾ سڀ کان اڳتي آهي. ڊينور هڪ اهم مالي مرڪز آهي.

رياست جي متنوع جاگرافي ۽ شاندار جبل هر سال لکين سياحن کي پاڻ ڏانهن ڇڪين ٿا، جن ۾ صرف 2018ع دوران 85.2 ملين سياح شامل هئا. سياحت ڪولوراڊو جي معيشت ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي، ۽ 2018ع ۾ سياحن 22.3 ارب آمريڪي ڊالرن جي آمدني پيدا ڪئي.

ملڪ گير شهرت رکندڙ ڪيترن ئي برانڊن جي شروعات ڪولوراڊو جي ڪارخانن ۽ تجربگاهن مان ٿي. ڊينور مان 1879ع ۾ مواصلاتي شعبي جي وڏي ڪمپني ڪويسٽ جو اڳواڻ ادارو وجود ۾ آيو، 1910ع ۾ سامسونائيٽ جا سفري ٿيلها، 1911ع ۾ گيٽس جون بيلٽون ۽ هوز، ۽ 1923ع ۾ رسل اسٽوور ڪينڊيز قائم ٿيون. ٽينن ۾ بند ڀاڄين جي ڪمپني ڪيونر جي شروعات برائٽن ۾ 1864ع ۾ ٿي. گولڊن مان 1873ع ۾ ڪورس بيئر، 1920ع ۾ ڪورس ٽيڪ جا صنعتي سيرامڪس، ۽ 1949ع ۾ جولي رينچر مٺائي وجود ۾ آئي. سي ايف اينڊ آءِ 1892ع ۾ پويبلو ۾ ريلوي جون پٽڙيون، تارون، ميخون ۽ پائپ تيار ڪرڻ شروع ڪيا. هالي شوگر پهريون ڀيرو 1905ع ۾ هالي ۾ چقندر مان کنڊ تيار ڪئي، جنهن بعد ان جو هيڊ ڪوارٽر ڪولوراڊو اسپرنگس منتقل ڪيو ويو. اڄوڪي سوئفٽ جي گوشت جي صنعت گريلي ۾ 1930ع ۾ قائم ٿيل مونفورٽ آف ڪولوراڊو مان ترقي ڪئي. ايسٽس جا ماڊل راڪيٽ 1958ع ۾ پينروز مان متعارف ڪرايا ويا. فورٽ ڪولنز 1870ع کان ووڊورڊ گورنر ڪمپني جي موٽر ڪنٽرولرن (گورنرن) ۽ 1962ع کان واترپڪ جي ڏندن جي پاڻيءَ واري اوزارن ۽ شاور هيڊن جي پيداوار جو مرڪز رهيو آهي. سيليسشل سيزننگز جون جڙي ٻوٽين واريون چانهون 1969ع کان بولڊر ۾ تيار ٿينديون رهيون آهن. راڪي مائونٽن چاڪليٽ فيڪٽري 1981ع ۾ ڊورينگو ۾ پنهنجي پهرين مٺائي تيار ڪئي.

ڪولوراڊو ۾ آمدني جي سطح کان سواءِ آمدني ٽيڪس جي شرح 4.63٪ مقرر آهي. 3 نومبر 2020ع تي ووٽرن هڪ تجويز جي منظوري ڏني جنهن تحت اها شرح گهٽائي 4.55٪ ڪئي وئي. اڪثر رياستن جي ابتڙ، جيڪي وفاقي ترميم ٿيل مجموعي آمدني (adjusted gross income) جي بنياد تي ٽيڪس ڳڻين ٿيون، ڪولوراڊو ۾ ٽيڪس ٽيڪس لائق آمدني تي لاڳو ڪيو ويندو آهي، يعني وفاقي ڇوٽن ۽ وفاقي مدوار (يا معياري) ڪٽوتين کان پوءِ بچيل آمدني تي.

ڪولوراڊو ۾ رياستي وڪري ٽيڪس پرچون وڪرو تي 2.9٪ آهي. جڏهن رياستي آمدني آئين ۾ مقرر حد کان وڌي وڃي ٿي، تڏهن ڪولوراڊو جي ٽيڪس ڏيندڙن جي حقن جو بل واري قانون موجب، سڄو سال رياست ۾ رهندڙ رهواسي پنهنجي انفرادي رياستي آمدني ٽيڪس جي واپسي ۾ وڪري ٽيڪس جي واپسي جي دعويٰ ڪري سگهن ٿا. ڪيترين ئي ڪائونٽين ۽ شهرن طرفان رياستي بنيادي شرح کان علاوه پنهنجون الڳ شرحون پڻ لاڳو ڪيون وڃن ٿيون. ان کان سواءِ ڪجهه ڪائونٽي ۽ خاص ضلعن جا ٽيڪس پڻ لاڳو ٿي سگهن ٿا.

ڪولوراڊو ۾ غير منقوله ملڪيت ۽ ذاتي ڪاروباري ملڪيت تي ٽيڪس لاڳو ٿئي ٿو. بزرگن لاءِ ملڪيت ٽيڪس ۾ رعايت کي 2003ع ۾ ڪولوراڊو جي قانون ساز اداري عارضي طور معطل ڪري ڇڏيو. اها رعايت 2006ع جي جائزي واري سال لاءِ ٻيهر بحال ٿيڻ واري هئي، جنهن جي ادائيگي 2007ع ۾ ٿيڻي هئي.

2025ع مطابق، رياست ۾ بيروزگاري جي شرح 4.8٪ هئي.

2018ع ۾ ويسٽ ورجينيا جي استادن جي هڙتال آمريڪا جي ٻين رياستن جي استادن کي پڻ متاثر ڪيو، جن ۾ ڪولوراڊو جا استاد به شامل هئا، جن ساڳئي قسم جي احتجاجي ڪارروائي ڪئي.

زراعت

مڪئي جي پوک ڪولوراڊو جي اوڀرئين ميداني علائقن ۾ ڪئي وڃي ٿي. خشڪ موسمي حالتن ۽ ڏڪار 2020ع ۽ 2022ع ۾ زرعي پيداوار تي منفي اثر وڌو.

قدرتي وسيلا

اولهه ڪولوراڊو ۾ هڪ تيل جو کوهه

ڪولوراڊو وٽ هائيڊرو ڪاربن جا اهم وسيلا موجود آهن. توانائي معلوماتي انتظاميه موجب، ڪولوراڊو ۾ آمريڪا جا قدرتي گئس جا ست وڏا ميدان ۽ تيل جا ٻه وڏا ميدان موجود آهن. ڪولوراڊو جي مختلف تلڇٽي حوضن مان روايتي ۽ غير روايتي قدرتي گئس جي پيداوار گڏيل طور آمريڪا جي سالياني قدرتي گئس جي پيداوار جو پنج سيڪڙو کان وڌيڪ حصو بڻجندي آهي. ڪولوراڊو جي تيل واري شيل جي ذخيرن ۾ اندازي مطابق 1 ٽريلين بيرل (160 km³) تيل موجود آهي، جيڪو لڳ ڀڳ دنيا جي ثابت ٿيل تيل جي ڪل ذخيرن جي برابر آهي. رياست ۾ بيٽومينس، سب بيٽومينس ۽ لگنائيٽ ڪوئلي جا پڻ وڏا ذخيرا موجود آهن.

ڪولوراڊو ۾ يورينيم جي کان کني جي تاريخ 1872ع کان شروع ٿئي ٿي، جڏهن ڪولوراڊو جي سينٽرل سٽي ڀرسان سون جي کاڻين مان پچبلينڊ معدنيات ڪڍيا ويا. فاسفيٽ مان ضمني طور حاصل ٿيندڙ يورينيم کي نظرانداز ڪيو وڃي ته ڪولوراڊو، وائيومنگ ۽ نيو ميڪسيڪو کان پوءِ، آمريڪا جي رياستن مان يورينيم جي ذخيرن ۾ ٽئين نمبر تي شمار ٿئي ٿو. 1910ع کان 1922ع تائين جڏهن ڪولوراڊو ۽ يوٽا ريڊيم جي کان کنيءَ تي حاوي هئا، تڏهن يورينيم ۽ وينيڊيم ضمني پيداوار طور حاصل ٿيندا هئا، جنهن سبب اڄوڪي سپر فنڊ ماڳ يوراوين جهڙن شهرن کي به پنهنجا نالا مليا. 2001ع کان 2007ع تائين يورينيم جي قيمتن ۾ واڌ سبب ڪيترين ئي ڪمپنين ڪولوراڊو ۾ يورينيم جي کان کني ٻيهر شروع ڪرڻ جون ڪوششون ڪيون. 1940ع واري ڏهاڪي دوران نيچوريتا ۽ پيراڊاڪس سميت ڪجهه آبادين کي يورينيم جي کان کنيءَ سان وابستگي سبب ييلو ڪيڪ شهر سڏيو ويندو هو. 2008ع جي آخر ۾ قيمتن ۾ گهٽتائي ۽ مالي مشڪلاتن سبب ڪيترين ئي ڪمپنين يورينيم جي کان کنيءَ جا منصوبا منسوخ يا محدود ڪري ڇڏيا. 2016ع تائين رياست ۾ يورينيم جي ڪا وڏي کان هلندڙ نه هئي، جيتوڻيڪ پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جا منصوبا موجود هئا.

بجلي جي پيداوار

پڻ ڏسو: ڪولوراڊو ۾ بجلي گهرن جي فهرست

ڪولوراڊو جي اوچين راڪي جبلن جي قطارن ۽ اوڀرئين ميداني علائقن ۾ هوائي توانائي پيدا ڪرڻ جي وڏي صلاحيت موجود آهي، جڏهن ته جبلن وارن علائقن جي ارضياتي سرگرمي زميني حرارتي توانائي جي ترقيءَ لاءِ سازگار امڪان فراهم ڪري ٿي. رياست جو وڏو حصو سال ڀر سج جي روشني حاصل ڪري ٿو، جنهن ڪري شمسي توانائي جي پيداوار جا وسيع امڪان موجود آهن. راڪي جبلن مان وهندڙ وڏيون نديون آبي بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ اهم وسيلا فراهم ڪن ٿيون.

ثقافت

ڊينور ۾ هسٽري ڪولوراڊو سينٽر

فنون ۽ فلم

ڪولوراڊو ۾ عجائب گهرن جي فهرست

ڪولوراڊو ۾ ٿيئٽرن جي فهرست

ڪولوراڊو جي موسيقي

ڪيتريون ئي فلمن جون شوٽنگون ڪولوراڊو ۾ ٿيون آهن، خاص طور مشهور مغربي فلمون جهڙوڪ ٽرو گرٽ، دي سرچرز، سٽي سليڪرز، بچ ڪيسيڊي اينڊ دي سنڊانس ڪڊ ۽ مائي لائيف وِد دي والٽر بوائز. ڪيترائي تاريخي فوجي قلعا، اڄ به هلندڙ ريلوي لائينون ۽ کان کنيءَ وارا ويران شهر مشهور فلمن ۾ تاريخي درستگي پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ۽ تبديل ڪيا ويا آهن. ان کان علاوه ڪيترائي خوبصورت شاهراهه ۽ جبلائي لنگهه پڻ اهڙين فلمن ۾ کليل رستن جا منظر پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن، جهڙوڪ وينشنگ پوائنٽ، بنگو ۽ اسٽارمين. ڪولوراڊو جا ڪجهه مشهور ماڳ پڻ فلمن ۾ ڏيکاريا ويا آهن، جهڙوڪ دي اسٽينلي هوٽل فلمن ڊم اينڊ ڊمبر ۽ دي شائننگ ۾، جڏهن ته اسڪلپچرڊ هائوس فلم سليپر ۾ ڏيکاريو ويو. 2015ع ۾ فلم فيوريس 7 جا گاڏين جي ڊرائيونگ وارا منظر ڪولوراڊو جي پائڪس پيڪ هاءِ وي تي فلمايا وڃڻا هئا. بالغن لاءِ تيار ڪيل متحرڪ ٽيليويزن سلسلو سائوٿ پارڪ ڪولوراڊو جي وچولي حصي ۾ ساڳئي نالي واري شهر ۾ قائم آهي. ان کان علاوه ٽيليويزن سلسلو گڊ لک چارلي جو پس منظر ڊينور، ڪولوراڊو رکيو ويو هو، پر ان جي شوٽنگ اتي نه ٿي هئي. ڪولوراڊو فلم ۽ ٽيليويزن آفيس موجب، ڪولوراڊو ۾ 400 کان وڌيڪ فلمن جي شوٽنگ ٿي چڪي آهي.

ڪولوراڊو ۾ ڪيترائي مشهور فلمي ميلا پڻ منعقد ٿيندا آهن، جن ۾ ايسپن فلم فيسٽ، ايسپن شارٽس فيسٽ، بولڊر انٽرنيشنل فلم فيسٽيول، ڪيسل راڪ فلم فيسٽيول، ڊينور فلم فيسٽيول، فيسٽويس فلم فيسٽيول، مائل هاءِ هارر فلم فيسٽيول، مون ڊانس انٽرنيشنل فلم فيسٽيول، ٽيلورائيڊ ۾ مائونٽن فلم، راڪي مائونٽن وومينز فلم فيسٽيول ۽ ٽيلورائيڊ فلم فيسٽيول شامل آهن. 27 مارچ 2025ع تي اعلان ڪيو ويو ته سنڊانس فلم فيسٽيول ڏهن سالن جي معاهدي کان پوءِ 2027ع کان بولڊر منتقل ڪيو ويندو.

ڪيترائي مشهور ليکڪ ڪولوراڊو ۾ رهندا رهيا آهن يا ڊگهي عرصي تائين هتي وقت گذاري چڪا آهن. ڊينور مان شايع ٿيندڙ رسالي 5280 2015ع ۾ لکيو ته ڪينٽ هارف کي "عام طور ڪولوراڊو جو بهترين ناول نگار سمجهيو وڃي ٿو". هارف پنهنجا ناول ڪولوراڊو جي خيالي بلند ميداني شهر هولٽ ۾ قائم ڪيا. بيٽ جنريشن سان لاڳاپيل ليکڪ جيڪ ڪيرواڪ ۽ نيل ڪيسڊي به ڪيترن ئي سالن تائين ڊينور ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ رهيا. آئرش ناٽڪ نويس آسڪر وائلڊ 1882ع ۾ آمريڪا جي دوري دوران ڪولوراڊو آيو. هن پنهنجي 1906ع جي ڪتاب امپريشنز آف آمريڪا ۾ ليڊويل بابت لکيو ته: "هي دنيا جو سڀ کان امير شهر آهي. ان سان گڏ ان جي شهرت سڀ کان وڌيڪ سخت شهر هجڻ جي پڻ آهي، ۽ هتي هر ماڻهو وٽ هڪ ريوالور هوندو آهي."

کاڌو

ڪولوراڊو ڏکڻ اولهه آمريڪي ۽ راڪي جبلن جي کاڌي لاءِ مشهور آهي، ۽ سڄي رياست ۾ ميڪسيڪي ريسٽورنٽ وڏي تعداد ۾ موجود آهن.

بولڊر کي رسالي بون اپيٽي طرفان 2010ع ۾ "آمريڪا جو بهترين خوراڪ وارو شهر" قرار ڏنو ويو. بولڊر ۽ مجموعي طور ڪولوراڊو ڪيترين ئي قومي خوراڪ ۽ مشروبات ٺاهيندڙ ڪمپنين، اعليٰ درجي جي ريسٽورنٽن ۽ هارين جي بازارن جو مرڪز آهن. بولڊر ۾ في فرد سوميليين (شراب جي ماهرن) جو تعداد سان فرانسسڪو ۽ نيو يارڪ سميت ڪنهن به ٻئي شهر کان وڌيڪ آهي. ڊينور اسٽيڪ لاءِ مشهور آهي، پر هاڻي اتي ڪيترن ئي ريسٽورنٽن سان گڏ هڪ گهڻ رخي کاڌي جي ثقافت پڻ موجود آهي.

پوليڊوري ساسيج سور جي گوشت مان تيار ٿيندڙ شين جو هڪ برانڊ آهي، جيڪو سپر مارڪيٽن ۾ دستياب آهي ۽ جنهن جي شروعات ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ڪولوراڊو مان ٿي هئي.

فوڊ اينڊ وائن ڪلاسڪ هر سال جون مهيني ۾ ايسپن ۾ منعقد ڪيو ويندو آهي. ايسپن کي راڪي جبلن واري علائقي جي کاڌي جي گاديءَ جو هنڌ پڻ سمجهيو ويندو آهي.

شراب ۽ بيئر

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو جي شراب ۽ ڪولوراڊو جي بيئر

ڪولوراڊو جي شراب ۾ اهڙا ڪيترائي قسم شامل آهن، جن کي رياست کان ٻاهر به سٺي مڃتا ملي آهي. روايتي ويٽس ويني فيرا انگورن سان گڏوگڏ چيرين، آڙون، آلوبخارن ۽ ماکيءَ مان تيار ٿيندڙ شرابن سبب ڪولوراڊو جي شرابن کي معيار جي لحاظ کان قومي ۽ بين الاقوامي سطح تي اعليٰ انعام مليا آهن. ڪولوراڊو جا انگور پوکڻ وارا علائقا آمريڪا جي سڀ کان اوچين انگورن جي باغن تي مشتمل آهن، جتي رياست ۾ اڪثر انگور پوکڻ 4,000 ۽ 7,000 فوٽ (1,219 ۽ 2,134 m) سمنڊ جي سطح کان اوچائي تي ڪئي ويندي آهي. جبلائي آبهوا گرم اونهاري جا ڏينهن ۽ ٿڌيون راتيون مهيا ڪري ٿي. ڪولوراڊو ۾ گرانڊ وئلي اي وي اي ۽ ويسٽ ايلڪس اي وي اي نالي ٻه سرڪاري آمريڪي انگور پوکڻ وارا علائقا آهن، جتي رياست جا اڪثر انگورن جا باغ واقع آهن. تنهن هوندي به، فرنٽ رينج سان گڏ شراب خانا تيزيءَ سان وڌي رهيا آهن. 2018ع ۾ وائن انٿوزيئسٽ ميگزين، ميسا ڪائونٽي ۾ واقع ڪولوراڊو جي گرانڊ وئلي اي وي اي کي دنيا جي بهترين ڏهن شراب سياحتي منزلن مان هڪ قرار ڏنو.

ڪولوراڊو ڪيترين ئي قومي سطح تي مشهور ننڍين بيئر ٺاهيندڙ ڪارخانن جو گهر آهي، جن ۾ نيو بيلجيم بريونگ ڪمپني، اوڊيل بريونگ ڪمپني ۽ گريٽ ڊوائڊ بريونگ ڪمپني شامل آهن. اتر ڪولوراڊو جو علائقو، جيڪو ڊينور، بولڊر ۽ فورٽ ڪولنز جي وچ ۽ ڀرپاسي ۾ واقع آهي، دستڪاري بيئر ٺاهيندڙ ڪارخانن جي گهڻي تعداد سبب "بيئر جي نيپا وئلي" جي نالي سان مشهور آهي.

ماريجوانا ۽ هيمپ

ڪولوراڊو ڀنگ (ماريجوانا) جي سياحت لاءِ کليل آهي. 2012ع ۾ رياستي ترميم 64 جي منظوريءَ سان، ڪولوراڊو يونين جي پهرين رياست بڻجي وئي، جنهن ماريجوانا کي قانوني ڪيو: طبي استعمال لاءِ 2000ع ۾، صنعتي استعمال لاءِ (هيمپ ڏانهن اشارو، 2012ع ۾)، ۽ تفريحي استعمال لاءِ 2012ع ۾. ڪولوراڊو جي ماريجوانا صنعت 2016ع ۾ 1.31 ارب آمريڪي ڊالرن جي ماريجوانا وڪرو ڪئي ۽ 2017ع جي پهرين ٽن چوٿائين ۾ 1.26 ارب آمريڪي ڊالرن جي وڪرو ڪئي. رياست 2016ع ۾ قانوني ماريجوانا جي وڪري مان ٽيڪس، فيس ۽ لائسنس جي آمدني طور 194 ملين آمريڪي ڊالر حاصل ڪيا. ڪولوراڊو هيمپ کي ٻوٽي جي ڪنهن به اهڙي حصي طور ضابطو ڪري ٿو، جنهن ۾ ٽي ايڇ سي 0.3٪ کان گهٽ هجي.

4 اپريل 2014ع تي، ڪولوراڊو جي صنعتي هيمپ پروگرام جي نگراني بابت سينيٽ بل 14–184 پهريون ڀيرو پيش ڪيو ويو، جيڪو آخرڪار 31 مئي 2014ع تي گورنر جان هيڪنلوپر جي صحيحن سان قانون بڻيو.

طبي استعمال

7 نومبر 2000ع تي ڪولوراڊو جي 54٪ ووٽرن ترميم 20 منظور ڪئي، جنهن ڪولوراڊو رياست جي آئين ۾ ترميم ڪري ماريجوانا جي طبي استعمال جي اجازت ڏني. هيٺين حدن اندر مريض جو ماريجوانا جو طبي استعمال قانوني آهي:

• (I) ماريجوانا جي استعمال لائق صورت جا 2 اونسs (57 g) کان وڌيڪ نه؛ ۽
• (II) ماريجوانا جا ٻارهن ٻوٽن کان وڌيڪ نه، جن مان ڇهه يا گهٽ پڪا، گل ڪندڙ ٻوٽا هجن، جيڪي ماريجوانا جي استعمال لائق صورت پيدا ڪري رهيا هجن.

هن وقت ڪولوراڊو "اٺ طبي حالتون" درج ڪيون آهن، جن لاءِ مريض ماريجوانا استعمال ڪري سگهن ٿا: ڪينسر، گلوڪوما، ايڇ آءِ وي/ايڊز، عضلاتي ڇڪتاڻ، دورا، شديد سور، شديد الٽي ۽ ڪيڪيڪسيا، يا نمايان وزن گهٽجڻ ۽ عضلاتي ڪمزوري. گورنر هجڻ دوران، جان هيڪنلوپر رياست جي 13 ملين آمريڪي ڊالرن واري "ميڊيڪل ماريجوانا پروگرام ڪيش فنڊ" مان لڳ ڀڳ اڌ رقم 2014ع جي بجيٽ ۾ طبي تحقيق لاءِ مختص ڪئي. 2018ع تائين، ميڊيڪل ماريجوانا پروگرام ڪيش فنڊ "رياست ۾ ڀنگ جي پئسن جو سڀ کان وڏو ذخيرو" هو ۽ ان کي اهڙن پروگرامن لاءِ استعمال ڪيو ويو، جن ۾ آٽزم جي علامتن کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ ٻارن بابت استعمالن تي تحقيق شامل هئي.

تفريحي استعمال

6 نومبر 2012ع تي ووٽرن بالغن لاءِ ماريجوانا جي "ذاتي استعمال" کي تحفظ ڏيڻ لاءِ رياستي آئين ۾ ترميم ڪئي، جنهن تحت ماريجوانا کي الڪوحل جهڙي طريقي سان ضابطو ڪرڻ لاءِ هڪ ڍانچو قائم ڪيو ويو. ڪولوراڊو، ۽ ان جي ذريعي آمريڪا، ۾ پهريون ڀيرو تفريحي ماريجوانا جا دڪان 1 جنوري 2014ع تي کليا.

آمدورفت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو ۾ آمدورفت

ڪولوراڊو رياست جي آجيان وارو سائن

مسافرن جي لحاظ کان ڪولوراڊو ۾ آمدورفت جو بنيادي ذريعو ان جو شاهراهن وارو نظام آهي. انٽر اسٽيٽ 25 (I-25) رياست جي اتر–ڏکڻ واري مکيه شاهراهه آهي، جيڪا پويبلو، ڪولوراڊو اسپرنگس، ڊينور ۽ فورٽ ڪولنز کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿي ۽ اتر طرف وائيومنگ ۽ ڏکڻ طرف نيو ميڪسيڪو تائين وڃي ٿي. انٽر اسٽيٽ 70 (I-70) اوڀر–اولهه طرف ويندڙ مکيه شاهراهي رستو آهي. اها گرينڊ جنڪشن ۽ جبلائي آبادين کي ڊينور سان ڳنڍي ٿي ۽ پوءِ يوٽا ۽ ڪينساس ۾ داخل ٿئي ٿي. رياست ۾ آمريڪي ۽ ڪولوراڊو شاهراهن جو هڪ وسيع ڄار موجود آهي، جيڪو رياست جي سڀني اهم علائقن تائين رسائي فراهم ڪري ٿو. ڪيترائي ننڍا شهر صرف ضلعي روڊن وسيلي هن شاهراهي ڄار سان ڳنڍيل آهن.

ڊينور بين الاقوامي هوائي اڏي جي مکيه ٽرمينل، جيڪا فرنٽ رينج جي چوٽين جو تاثر پيش ڪري ٿي.

ڊينور بين الاقوامي هوائي اڏو (DIA) مسافرن جي اچ وڃ جي لحاظ کان آمريڪا جو ٽيون مصروف ترين گهريلو ۽ دنيا جو ٽيون مصروف ترين بين الاقوامي هوائي اڏو آهي. ڊي آءِ اي ڪولوراڊو ۾ تجارتي هوائي آمدورفت جو سڀ کان وڏو مقدار سنڀالي ٿو ۽ شڪاگو ۽ پئسفڪ سامونڊي ڪناري جي وچ ۾ آمريڪا جو سڀ کان وڌيڪ مصروف مرڪزي هوائي اڏو آهي، جنهن ڪري ڊينور اولهه آمريڪا ۾ مسافرن جي رابطي لاءِ سڀ کان اهم هوائي اڏو بڻيل آهي.

عوامي آمدورفت جون بس خدمتون شهرن جي اندر ۽ شهرن جي وچ ۾ ٻنهي لاءِ موجود آهن، جن ۾ ڊينور ميٽرو علائقي جون آر ٽي ڊي خدمتون شامل آهن. ريجنل ٽرانسپورٽيشن ڊسٽرڪٽ (RTD)، ڊينور ميٽروپوليٽن علائقي ۾ مشهور آر ٽي ڊي بس اينڊ ريل آمدورفت جو نظام هلائي ٿو. جنوري 2013ع مطابق آر ٽي ڊي جي ريل نظام وٽ 170 هلڪي ريل جون گاڏيون هيون، جيڪي 47 ميلs (76 km) ڊگهي ريل پٽڙي تي خدمتون سرانجام ڏينديون هيون. مقامي عوامي آمدورفت کان علاوه شهرن جي وچ ۾ بس خدمتون برلنگٽن ٽريل ويز، بسٽينگ ۽ گري هائونڊ لائينز طرفان مهيا ڪيون وڃن ٿيون.

اولهه ۽ اوڀر ڏانهن ويندڙ ڪيليفورنيا زيفر ٽرينون گلين ووڊ ڪينيَن ۾ هڪ ٻئي سان ملن ٿيون.

ايم ٽريڪ ڪولوراڊو ۾ ٻه مسافر ريل خدمتون هلائي ٿي: ڪيليفورنيا زيفر ۽ سائوٿ ويسٽ چيف. دنيا جي ريلوي تاريخ ۾ ڪولوراڊو جو اهم ڪردار خاص طور ڊينور اينڊ ريو گرانڊي ويسٽرن ريل روڊ ذريعي نمايان ٿيو، جيڪا 1870ع ۾ قائم ٿي ۽ جبلائي ريلوي بابت بنيادي معيار قائم ڪيا. 1988ع ۾ "ريو گرانڊي" کي ان جي گڏيل مالڪ فلپ آنشٽز طرفان حاصل ڪري سدرن پئسفڪ ريل روڊ ۾ ضم ڪيو ويو. 11 سيپٽمبر 1996ع تي آنشٽز گڏيل ڪمپني يونين پئسفڪ ريل روڊ کي وڪڻي ڇڏي، جنهن سان آمريڪا جو سڀ کان وڏو ريلوي نيٽورڪ وجود ۾ آيو. هي وڪرو جزوي طور برلنگٽن ناردرن ۽ سانتا في ريلوي جي اڳوڻي انضمام جي جواب ۾ ٿيو، جنهن سان وڏي برلنگٽن ناردرن اينڊ سانتا في ريلوي (BNSF) ٺهي هئي، جيڪا اولهه آمريڪا ۾ يونين پئسفڪ جي مکيه مقابلي ڪندڙ هئي. يونين پئسفڪ ۽ BNSF ٻنهي جون ڪولوراڊو ۾ مال بردار ريل جون وسيع خدمتون آهن.

ڪولوراڊو جي مال بردار ريلوي نيٽورڪ ۾ ڪلاس I جي 2,688 ميل ڊگهيون ريل پٽڙيون شامل آهن. اهو آمريڪي معيشت لاءِ انتهائي اهم آهي، ڇاڪاڻ ته اهو توانائي، زراعت، کان کني، صنعتي شين، عام مال ۽ تيار ڪيل شين کي اوڀر، وچولهه آمريڪا ۽ پئسفڪ سامونڊي ڪناري وارين رياستن جي وچ ۾ منتقل ڪرڻ لاءِ هڪ اهم رڳ جو ڪم ڪري ٿو.

آگسٽ 2014ع ۾ ڪولوراڊو انهن غير ملڪي ماڻهن کي ڊرائيونگ لائسنس جاري ڪرڻ شروع ڪيا، جيڪي آمريڪا ۾ قانوني حيثيت کان سواءِ رهندا هئا، پر ڪولوراڊو ۾ مقيم هئا. سيپٽمبر 2014ع ۾ ڪي سي اين سي ٻڌايو ته 524 غير شهري ماڻهن کي ڪولوراڊو جا اهي عام ڊرائيونگ لائسنس جاري ڪيا ويا، جيڪي عام طور ڪولوراڊو ۾ رهندڙ آمريڪي شهرين کي جاري ڪيا ويندا آهن.

تعليم

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو جي ڪاليجن ۽ يونيورسٽين جي فهرست ۽ ڪولوراڊو جي هاءِ اسڪولن جي فهرست

پڻ ڏسو: ڪولوراڊو جي اسڪولي ضلعن جي جدول, ڪولوراڊو جي چارٽر اسڪولن جي جدول, ۽ اوراريا ڪيمپس

ڪولوراڊو علائقي ۾ اعليٰ تعليم جو پهريون ادارو ڪولوراڊو سيمينري هو، جيڪو ميٿوڊسٽ ايپسڪوپل چرچ طرفان 16 نومبر 1864ع تي کوليو ويو. هي سيمينري 1867ع ۾ بند ٿي وئي، پر 1880ع ۾ ٻيهر ڊينور يونيورسٽي جي نالي سان کولي وئي. 1870ع ۾ جارج ميڪسويل رينڊل، جيڪو ايپسڪوپل چرچ جي ڪولوراڊو ۽ ڀرپاسي وارن علائقن جي مشنري ضلعي جو بشپ هو، انهن ادارن مان پهريون قائم ڪيو، جيڪي بعد ۾ ڪولوراڊو يونيورسٽي اسڪولز بڻيا. انهن ۾ 1873ع ۾ قائم ٿيل ٽيريٽوريل اسڪول آف مائنز پڻ شامل هو، جيڪو 1874ع ۾ ڪولوراڊو علائقي کي وڪرو ڪيو ويو. شروعات ۾ اهي سڀئي ادارا ايپسڪوپل چرچ جي انتظام هيٺ هلندا هئا. 1861ع جي علائقائي قانون موجب بولڊر ۾ هڪ سرڪاري يونيورسٽي قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو، پر ڪولوراڊو بولڊر يونيورسٽي جو بنياد 1876ع تائين نه پيو. 1876ع جي قانون تحت ٽيريٽوريل اسڪول آف مائنز جو نالو بدلائي ڪولوراڊو اسڪول آف مائنز رکيو ويو. 1870ع جي هڪ ٻئي علائقائي قانون تحت ايگريڪلچرل ڪاليج آف ڪولوراڊو قائم ڪيو ويو، جيڪو 1879ع ۾ کليو. 1935ع ۾ ان جو نالو ڪولوراڊو اسٽيٽ ڪاليج آف ايگريڪلچر اينڊ ميڪينڪ آرٽس رکيو ويو، ۽ 1957ع ۾ اهو ڪولوراڊو اسٽيٽ يونيورسٽي بڻجي ويو.

ڪولوراڊو جو پهريون ڪيٿولڪ ڪاليج جيسوئيٽ سيڪريڊ هارٽ ڪاليج هو، جيڪو 1877ع ۾ نيو ميڪسيڪو ۾ قائم ٿيو، 1884ع ۾ موريسن منتقل ٿيو ۽ 1887ع ۾ ڊينور پهتو. 1921ع ۾ ڪاليج جو نالو ريجس ڪاليج ۽ 1991ع ۾ ريجس يونيورسٽي رکيو ويو. 1 اپريل 1924ع تي، هٿياربند شاگردن ڪيمپس جي نگراني ڪئي، جڏهن اتي هڪ صليب ساڙڻ وارو نشان مليو، جيڪو ريجس ڪاليج ۽ مقامي طور طاقتور ڪو ڪلڪس ڪلان جي وچ ۾ وڌندڙ ڇڪتاڻ جي انتها هئي.

1950ع ۾ سروس اڪيڊمي بورڊ جي جائزي کان پوءِ اهو فيصلو ڪيو ويو ته آمريڪي فوجي اڪيڊمي ۽ آمريڪي بحري اڪيڊمي سان گڏ هڪ ٽئين اڪيڊمي جي ضرورت آهي، جيڪا نئين آزاد ٿيل هوائي فوج لاءِ ڪميشن يافته آفيسر تيار ڪري. 1 اپريل 1954ع تي صدر ڊوائيٽ آئزنهاور هڪ قانون تي صحيحون ڪيون، جنهن تحت آمريڪي هوائي فوج اڪيڊمي قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو. ان ئي سال ڪولوراڊو اسپرنگس کي هن نئين اداري جي ميزباني لاءِ چونڊيو ويو. 1955ع ۾ قيام کان وٺي، جيستائين ڪولوراڊو اسپرنگس ۾ مناسب عمارتون ٺهي 1958ع ۾ کليون، تيستائين هوائي فوج اڪيڊمي ڊينور جي لووري هوائي فوجي اڏي مان هلندي رهي. ڪولوراڊو اسپرنگس واري ڪيمپس جي افتتاح کان پوءِ ڪيڊٽ نئين ڪيمپس ڏانهن منتقل ٿيا، جيتوڻيڪ اهو مڪمل فوجي سامان سان گڏ پيادل مارچ جي صورت ۾ نه هو، جيئن ڪجهه شهري ۽ ڪيمپس سان لاڳاپيل روايتون دعويٰ ڪن ٿيون. آمريڪي خلائي فوج جي آفيسرن جو پهريون دستو، جيڪو هوائي فوج اڪيڊمي مان فارغ ٿيو، 18 اپريل 2020ع تي ڪميشن حاصل ڪئي.

مقامي ماڻهو

سدرن يوٽ قبائلي انتظامي عمارت

ميسا ورڊي ۾ واقع ڪلف پيلس جا کنڊر، جن جي 1891ع ۾ گسٽاف نورڊنسڪيولڊ تصوير ڪڍي

ڏسو ڪولوراڊو جا مقامي ماڻهو

ڪولوراڊو ۾ هن وقت رهيل ٻه مقامي آمريڪي ريزرويشنون سدرن يوٽ انڊين ريزرويشن (1873ع؛ يوٽ ٻولي: Kapuuta-wa Moghwachi Núuchi-u) ۽ يوٽ مائونٽن يوٽ انڊين ريزرويشن (1940ع؛ يوٽ ٻولي: Wʉgama Núuchi) آهن.

ڪولوراڊو جون ٻه ختم ڪيل انڊين ريزرويشنون شيئن ۽ اراپاهو انڊين ريزرويشن (1851ع–1870ع) ۽ يوٽ انڊين ريزرويشن (1855ع–1873ع) هيون.

فوجي اڏا

فورٽ ڪارسن

پيٽرسن اسپيس فورس بيس

آمريڪي هوائي فوج اڪيڊمي

ڪولوراڊو ۾ اهم فوجي اڏا هي آهن:

• بڪلي اسپيس فورس بيس (1938ع–)
  • ايئر ريزرو پرسنل سينٽر (1953ع–)

• فورٽ ڪارسن (آمريڪي فوج، 1942ع–)
  • پينيون ڪينين مينوور سائيٽ (1983ع–)

• پيٽرسن اسپيس فورس بيس (1942ع–)
  • شيئن مائونٽن اسپيس فورس اسٽيشن (1961ع–)

• شريور اسپيس فورس بيس (1983ع–)

• آمريڪي هوائي فوج اڪيڊمي (1954ع–)

ڪولوراڊو جا اڳوڻا فوجي اڏا هي هئا:

• اسپينش فورٽ (هسپانوي فوج، 1819ع–1821ع)
• فورٽ ميساچوسٽس (آمريڪي فوج، 1852ع–1858ع)
• فورٽ گارلينڊ (آمريڪي فوج، 1858ع–1883ع)
• ڪيمپ ڪالنز (آمريڪي فوج، 1862ع–1870ع)
• فورٽ ليوس (آمريڪي فوج، 1878ع–1891ع)
• فورٽ لوگن (آمريڪي فوج، 1887ع–1946ع)
• ڪولوراڊو نيشنل گارڊ آرمري (1913ع–1933ع)
• فٽزسائمنز آرمي اسپتال (آمريڪي فوج، 1918ع–1999ع)
• ڊينور ميڊيڪل ڊيپو (آمريڪي فوج، 1925ع–1949ع)
• لووري هوائي فوجي اڏو (1938ع–1994ع)
• پويبلو آرمي ايئر بيس (1941ع–1948ع)
• راڪي مائونٽن آرسنل (آمريڪي فوج، 1942ع–1992ع)
• پويبلو ڪيميڪل ڊيپو (آمريڪي فوج، 1942ع–2024ع)
• ڪيمپ هيل (آمريڪي فوج، 1942ع–1945ع)
• لا هونتا آرمي ايئر فيلڊ (1942ع–1946ع)
• ليڊويل آرمي ايئر فيلڊ (1943ع–1944ع)

محفوظ علائقا

راڪي مائونٽن قومي پارڪ ۾ لانگز پيڪ.

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو جي محفوظ علائقن جي فهرست

ڪولوراڊو ۾ هيٺيان محفوظ علائقا موجود آهن:

• 4 قومي پارڪ
• 9 قومي يادگار
• 3 قومي تاريخي ماڳ
• 2 قومي تفريحي علائقا
• 4 قومي تاريخي پيچرا
• 1 قومي قدرتي پيچرو
• 11 قومي ٻيلا
• 2 قومي گاهه وارا ميدان
• 44 قومي بياباني علائقا
• 3 قومي تحفظي علائقا
• 8 قومي جهنگلي جيوت پناهگاهون
• 3 قومي ورثي وارا علائقا
• 26 قومي تاريخي نشانيون
• 16 قومي قدرتي نشانيون
• 1 جهنگلي ۽ قدرتي درياهه
• 42 رياستي پارڪ
• 307 رياستي جهنگلي جيوت وارا علائقا
• 93 رياستي قدرتي علائقا
• 28 قومي تفريحي پيچرا
• 1,500 کان وڌيڪ قومي تاريخي ماڳن جي رجسٽر ۾ شامل ماڳ
• 6 علائقائي پيچرا، ۽ ان کان علاوه ڪيترائي ٻيا قدرتي، تاريخي ۽ تفريحي علائقا.

رانديون

ڪولوراڊو راڪيز بيس بال ڪلب ڪورس فيلڊ ۾

ڊينور ۾ ايمپاور فيلڊ ايٽ مائل هاءِ، جيڪو ڊينور برانڪوز ۽ ڊينور آئوٽ لاز جو گهريلو ميدان آهي

بال ارينا، جيڪو ڊينور نگٽس، ڪولوراڊو ايولانش ۽ ڪولوراڊو ميمٿ جو گهريلو ميدان آهي

ڊڪس اسپورٽنگ گڊز پارڪ، جيڪو ڪولوراڊو ريپڊز جو گهريلو ميدان آهي

ڪولوراڊو اسپرنگز ۾ وائيڊنر فيلڊ، جيڪو ڪولوراڊو اسپرنگز سوئچ بيڪس ايف سي جو گهريلو ميدان آهي

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو ۾ رانديون

ڪولوراڊو ۾ وڏين پيشاور راندين جي ليگن جون پنج ٽيمون آهن، جيڪي سڀئي ڊينور ميٽروپوليٽن علائقي ۾ قائم آهن. ڪولوراڊو سڀ کان گهٽ آبادي وارو اهڙو آمريڪي رياست آهي، جنهن وٽ هر وڏي پيشاور راندين جي ليگ ۾ هڪ فرنچائز موجود آهي.

پائڪس پيڪ انٽرنيشنل هل ڪلائيمب هڪ مشهور موٽر ريس آهي، جيڪا پائڪس پيڪ هاءِ وي تي منعقد ڪئي ويندي آهي.

چيري هلز ڪنٽري ڪلب ڪيترن ئي پيشاور گولف مقابلن جي ميزباني ڪئي آهي، جن ۾ يو ايس اوپن (گولف)، يو ايس سينيئر اوپن، يو ايس وومينز اوپن، پي جي اي چيمپئن شپ ۽ بي ايم ڊبليو چيمپئن شپ شامل آهن.

پيشاور راندين جون ٽيمون

ٽيم	گهريلو شهر	پهرين راند	راند	ليگ
ڪولوراڊو ايولانش	ڊينور	000000001995-10-06-0000October 6, 1995	برفاني هاڪي	نيشنل هاڪي ليگ
ڪولوراڊو ايگلز	لوويلينڊ	000000002003-10-17-0000October 17, 2003	برفاني هاڪي	آمريڪن هاڪي ليگ
ڪولوراڊو ميمٿ	ڊينور	000000002003-01-03-0000January 3, 2003	ليڪراس	نيشنل ليڪراس ليگ
ڪولوراڊو ريپڊز	ڪامرس سٽي	000000001996-04-13-0000April 13, 1996	فٽبال	ميجر ليگ ساڪر
ڪولوراڊو ريپڊز 2	ڊينور	000000002022-03-27-0000March 27, 2022	فٽبال	ايم ايل ايس نيڪسٽ پرو
ڪولوراڊو راڪيز	ڊينور	000000001993-04-05-0000April 5, 1993	بيس بال	ميجر ليگ بيس بال
ڪولوراڊو اسپرنگز سوئچ بيڪس ايف سي	ڪولوراڊو اسپرنگز	000000002015-03-28-0000March 28, 2015	فٽبال	يو ايس ايل چيمپئن شپ
ڊينور باربيرينز	ڊينور	000000001967-05-01-0000بهار 1967	رگبي يونين	پئسفڪ رگبي پريميئرشپ
ڊينور برانڪوز	ڊينور	000000001960-09-09-0000September 9, 1960	آمريڪي فٽبال	نيشنل فٽبال ليگ
ڊينور نگٽس	ڊينور	000000001967-09-27-0000September 27, 1967	باسڪيٽ بال	نيشنل باسڪيٽ بال ايسوسيئيشن
ڊينور سمٽ ايف سي	ڊينور	000000002026-03-14-0000March 14, 2026	فٽبال	نيشنل وومينز ساڪر ليگ
گلينڊيل ريپٽرز	گلينڊيل	000000002006-08-01-0000سرءُ 2006	رگبي يونين	ميجر ليگ رگبي
گرانڊ جنڪشن راڪيز	گرانڊ جنڪشن	000000002012-06-18-0000June 18, 2012	بيس بال	پائينيئر ليگ
ناردرن ڪولوراڊو هيل اسٽارم ايف سي	ونڊسر	000000002022-04-06-0000April 6, 2022	فٽبال	يو ايس ايل ليگ ون
ناردرن ڪولوراڊو اولز	ونڊسر	000000002022-05-25-0000May 25, 2022	بيس بال	پائينيئر ليگ
راڪي مائونٽن وائبز	ڪولوراڊو اسپرنگز	000000002019-06-01-0000June 2019	بيس بال	پائينيئر ليگ
ڪولوراڊو سمٽ	گولڊن	May 7, 2022	الٽيميٽ فريسبي	الٽيميٽ فريسبي ايسوسيئيشن

يونيورسٽي رانديون

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪولوراڊو ۾ يونيورسٽي راندين جي پروگرامن جي فهرست

هيٺيون يونيورسٽيون ۽ ڪاليج نيشنل ڪاليجيئيٽ ايٿليٽڪ ايسوسيئيشن جي ڊويزن I ۾ حصو وٺن ٿا.

ڪولوراڊو ۾ اين سي اي اي ڊويزن I جا راندين وارا پروگرام

ٽيم	تعليمي ادارو	شهر	ڪانفرنس
ايئر فورس فيلڪنز	آمريڪي هوائي فوج اڪيڊمي	ڪولوراڊو اسپرنگز	مائونٽن ويسٽ
ڪولوراڊو بفيليوز	ڪولوراڊو يونيورسٽي بولڊر	بولڊر	بگ 12
ڪولوراڊو اسٽيٽ ريمز	ڪولوراڊو اسٽيٽ يونيورسٽي	فورٽ ڪالنز	مائونٽن ويسٽ
ڊينور پائينيئرز	ڊينور يونيورسٽي	ڊينور	اين سي ايڇ سي / سمٽ
ناردرن ڪولوراڊو بيئرز	ناردرن ڪولوراڊو يونيورسٽي	گريلي	بگ اسڪائي
ڪولوراڊو ڪاليج ٽائگرز	ڪولوراڊو ڪاليج	ڪولوراڊو اسپرنگز	اين سي ايڇ سي / مائونٽن ويسٽ

```

پڻ ڏسو

• ڪولوراڊو بابت ڪتابيات
• ڪولوراڊو جي جاگرافي
• ڪولوراڊو جي تاريخ
• ڪولوراڊو سان لاڳاپيل مضمونن جو اشاريہ
• ڪولوراڊو سان لاڳاپيل فهرستن جي فهرست
• ڪولوراڊو جو خاڪو

ذريعا

• Josephy Jr., Alvin M. The Civil War in the American West. Alfred A. Knope, 1991. ISBN 0-394-56482-0
• Leonard, Stephen J.; Noel, Thomas Jacob (1990). Denver: Mining Camp to Metropolis (English ۾). Niwot, Colorado: University Press of Colorado. December 16, 2023 تي حاصل ڪيل.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)

وڌيڪ پڙهڻ

• Explore Colorado, A Naturalist's Handbook, The Denver Museum of Natural History and Westcliff Publishers, 1995، ISBN 1-56579-124-X — ڪولوراڊو جي ماحولياتي علائقن بابت هڪ بهترين رهنما.
• The Archeology of Colorado, Revised Edition، E. Steve Cassells، Johnson Books، بولڊر، ڪولوراڊو، 1997، ٽريڊ پيپر بيڪ، ISBN 1-55566-193-9.
• Chokecherry Places, Essays from the High Plains، Merrill Gilfillan، Johnson Press، بولڊر، ڪولوراڊو، ٽريڊ پيپر بيڪ، ISBN 1-55566-227-7.
• Gunther, John (1947). "–But Scenery Is Not Enough". Inside U.S.A.. New York City, London: Harper & Brothers. ص. 213–226.
• دي ٽائي ديٽ بائنڊز، ڪينٽ هارف، 1984، هارڊڪور، ISBN 0-03-071979-8 — ڪولوراڊو ۾ زراعت بابت هڪ افسانوي ناول.
• Railroads of Colorado: Your Guide to Colorado's Historic Trains and Railway Sites، Claude Wiatrowski، Voyageur Press، 2002، هارڊڪور، 160 صفحا، ISBN 0-89658-591-3
• Blevins, Jason (December 9, 2015). "Marijuana has huge influence on Colorado tourism, state survey says". Denver Post. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان March 10, 2016 تي محفوظ ڪيل. September 20, 2021 تي حاصل ڪيل.

ٻاهريان ڳنڍڻا

رياستي حڪومت

• ڪولوراڊو رياست
  • ڪولوراڊو سياحتي آفيس
  • هسٽري ڪولوراڊو
    • ڪولوراڊو انسائيڪلوپيڊيا (جزوي طور هسٽري ڪولوراڊو جي سرپرستي هيٺ)

وفاقي حڪومت

• ڪولوراڊو بابت توانائي ۽ ماحولياتي انگ اکر
• يو ايس جي ايس: ڪولوراڊو بابت حقيقتون، حقيقي وقت جا جاگرافيائي ۽ سائنسي وسيلا
• آمريڪا جي مردم شماري بيورو
  • ڪولوراڊو QuickFacts
  • ڪولوراڊو لاءِ 2000ع جي آبادي ۽ رهائش بابت مردم شماري
• يو ايس ڊي اي اي آر ايس: ڪولوراڊو بابت رياستي حقيقتون آرڪائيو ڪيا ويا August 24, 2016, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
• لائبريري آف ڪانگريس طرفان ڪولوراڊو رياستي رهنما

ٻيا

• ڪولوراڊو جي رياستي ادارن پاران تيار ڪيل ڳولهي سگهجندڙ ڊيٽابيسن جي فهرست (آمريڪن لائبريري ايسوسيئيشن گورنمينٽ ڊاڪيومينٽس رائونڊ ٽيبل جي ميزباني هيٺ)
• ڪولوراڊو جي ڪائونٽين جي ارتقا
• آسڪ ڪولوراڊو
• ڪولوراڊو تاريخي اخبارن جو مجموعو (CHNC)
• ڪولوراڊو ۽ ڏکڻ اولهه جا جبلائي ۽ ريگستاني ٻوٽا
• ڪولوراڊو جي آبهوا آرڪائيو ڪيا ويا April 7, 2016, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
• Geographic data related to ڪولراڊو at OpenStreetMap
• ڪولوراڊو جو هولوسين آتش فشان (سمٿسونين انسٽيٽيوشن گلوبل وولڪينزم پروگرام)