ڪنز

ڪنز فقہ جي مسئلن بابت لکيل ڪتاب. پراڻي زماني ۾ اهم ڪتاب. قاضي قادن پنھنجي شاعريءَ ۾ ان جو ذڪر هيئن ڪيو آهي:

ڪَنز، قَدورِي، ڪافِيا، ڪِي ڪينِ پَڙهيام،

سو ڏيھُ ئي ڪو ٻيو، جان ئِي پِرين لَڌام.

ڪنز الدقائق (عربي ٻولي: كنز الدقائق) حنفي فقه جو هڪ مشهور ۽ مستند مختصر ڪتاب آهي، جنهن جو مصنف امام ابو البرڪات حافظ الدين عبدالله بن احمد النسفي (وفات: 710هه) آهي. هي ڪتاب حنفي فقهي مذهب جي چئن بنيادي ۽ سڀ کان وڌيڪ معتبر متون مان هڪ شمار ڪيو وڃي ٿو. ڪيترن ئي نامور عالمن ان جي وڏي تعريف ڪئي آهي. ابن نجيم ان کي "حنفي فقه ۾ لکيل بهترين مختصر ڪتاب" قرار ڏنو، جڏهن ته ابن عابدين ان کي حنفي مذهب جي معتبر روايتي متنن مان هڪ ڄاڻايو.

هي مختصر پر جامع ڪتاب تقريباً چاليهه هزار فقهي مسئلن تي مشتمل آهي، جيڪي فقه جي مختلف بابن هيٺ نهايت منظم ۽ اختصار سان پيش ڪيا ويا آهن. ڪتاب حنفي مذهب جي فقهي اصولن ۽ مسئلن جو نچوڙ سمجهيو وڃي ٿو. ان ۾ دليلن ۽ تفصيلي بحثن بدران فقهي حڪمن کي مختصر ۽ واضح انداز ۾ بيان ڪيو ويو آهي، جنهن ڪري اهو تدريس، مطالعي ۽ حفظ لاءِ انتهائي موزون ڪتاب بڻجي ويو آهي. مصنف گهڻي ڀاڱي امام ابو حنيفه جي راين کي اختيار ڪيو آهي، البت ڪجهه محدود مسئلن ۾، وقت ۽ حالتن جي تبديليءَ سبب، ٻين حنفي فقيهن جي راين کي ترجيح ڏني آهي. ڪنز الدقائق صدين کان اسلامي درسگاهن ۾ پڙهايو ويندو رهيو آهي ۽ ان تي ڪيترائي شرح ۽ حاشيا لکيا ويا آهن. اڄ به دنيا جي ڪيترن اسلامي تعليمي ادارن ۾ هي حنفي فقه جي بنيادي درسي ڪتابن مان هڪ طور پڙهايو وڃي ٿو. ڪنز الدقائق هڪ مختصر پر جامع فقهي ڪتاب آهي، جنهن ۾ حنفي فقه جي لڳ ڀڳ چاليهه هزار شرعي مسئلن کي فقہ جي سڀني بابن هيٺ نهايت منظم ۽ اختصار سان بيان ڪيو ويو آهي. هيءُ ڪتاب حنفي فقهي روايت جو نچوڙ سمجهيو وڃي ٿو، جنهن ۾ مسئلا دليلن ۽ تفصيلي استدلال کان سواءِ واضح ۽ جامع انداز ۾ پيش ڪيا ويا آهن، تنهنڪري اهو تدريس، مطالعي ۽ حفظ لاءِ انتهائي موزون شمار ٿئي ٿو. مؤلف گهڻو ڪري امام ابو حنيفه جي راين کي اختيار ڪيو آهي، جڏهن ته رڳو ٿورن مسئلن ۾ زماني ۽ حالتن جي تبديليءَ سبب ٻين فقهي آرا کي ترجيح ڏني اٿس.