مواد ڏانھن هلو

ڪراچي ضلعو (ڏکڻ)

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
(ڪراچي ڏکڻ ضلعو کان چوريل)
"ڪراچي ضلعو" ھتي ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو. For other uses, see ڪراچي ضلعو (سنڌ).
ڪراچي ضلعو

  • ڪراچي ضلعو
  • ضلع ڪراچي
ضلعو
مٿئين کاٻي کان گھڙيال جي رخ ۾: پراڻي ڪراچي ميونسپل ڪارپوريشن جي عمارت، آءِ آءِ چندريگر روڊ، فرير هال، مزار قائد جو منظر، پاڪستان جو قومي عجائب گهر
ڪراچي ضلعي جو نقشو
ڪراچي ضلعي جو نقشو
ملڪ پاڪستان
صوبو سنڌ
ڊويزنڪراچي
قيام1972؛ 53 سال اَڳُ (1972)
ٻيهر بحال11 جولاءِ 2011ع
صدر مقام[1]ڊي سي سائوٿ
بورو
حڪومت
• ڊپٽي ڪمشنرالطاف حسين ساريو[3]
• تڪوناين اي-239 ڪراچي ڏکڻ-1
اين اي-240 ڪراچي ڏکڻ-2
اين اي-241 ڪراچي ڏکڻ-3
ايراضي
• ڪل122 چورس ڪلوميٽر (47 چورس ميل)
آبادي
• ڪل2,329,764
• ڪثافت19096.4 في چورس ڪلوميٽر
رهاڪو نالوڪراچي واسي
شرح خواندگي
وقتي علائقوUTC+05:00 (پاڪستان معياري وقت)
 • اونهارو (ر.ب.و)ڏينهن جي روشنيءَ موجب وقت
پوسٽل ڪوڊ
74400
علائقائي ڪوڊ021
ISO 3166 ڪوڊPK-SD
سي اين آءِ سي ضلعي ڪوڊ42301-XXXXXXX-X
ويب سائيٽdcsouthkarachi.gos.pk


ڪراچي ضلعو (اڳوڻو ڪراچي ڏکڻ ضلعو) (Urdu: ضلع کراچی) ڪراچي ڊويزن، سنڌ، پاڪستان جو هڪ انتظامي ضلعو آهي، جيڪو 1972ع ۾ قائم ڪيو ويو. 2023ع پاڪستاني آدمشماري موجب ضلعي جي آبادي 2,329,764 (23.3 لک) هئي.

2023ع ۾ حڪومت سنڌ، ڪراچي ڏکڻ ضلعي جو نالو تبديل ڪري صرف ڪراچي ضلعو رکيو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڊويزنل انتظاميا جا سمورا اهم ادارا هتي واقع آهن.[5]

تاريخ

[سنواريو]

ڪراچي ضلعو (اڳوڻو ڪراچي ڏکڻ ضلعو) ڪراچي ڊويزن جو تاريخي، انتظامي، عدالتي ۽ معاشي مرڪز رهيو آهي. ضلعي اندر سنڌ اسيمبلي، سنڌ هاءِ ڪورٽ، گورنر هائوس، وزيراعليٰ هائوس، چيف سيڪريٽري هائوس، ڪمشنر آفيس، مختلف ملڪن جا سفارتخانا ۽ قونصل خانا، گڏوگڏ پاڪستان جي ڪيترين ئي وڏين ڪارپوريشنن، مالي ادارن ۽ بئنڪن جا هيڊ آفيس واقع آهن. ان سبب هي ضلعو نه رڳو ڪراچي پر سڄي پاڪستان جي اهم ترين انتظامي ۽ تجارتي علائقن مان شمار ڪيو ويندو آهي.[6]

موجوده ضلعو 1972ع ۾ ڪراچي ڊويزن جي انتظامي تنظيم نو جي دوران قائم ڪيو ويو. بعد ۾ سنڌ لوڪل گورنمينٽ آرڊيننس، 2001ع تحت ڪراچي جي روايتي ضلعي نظام کي ختم ڪري سٽي ڊسٽرڪٽ گورنمينٽ ڪراچي قائم ڪئي وئي، جنهن جي نتيجي ۾ ڪراچي جا ضلعا ٽائونن ۾ تبديل ڪيا ويا. ان دور ۾ موجوده ڪراچي ڏکڻ ضلعي جو علائقو لياري ٽائون، صدر ٽائون، سول لائينز ٽائون، جمشيد ٽائون، هاربر ٽائون، ماڙي پور ٽائون، گارڊن ٽائون ۽ آرام باغ ٽائون سميت مختلف انتظامي ٽائونن ۾ ورهايو ويو هو. 0

11 جولاءِ 2011ع تي سنڌ حڪومت ڪمشنري نظام جي بحالي سان گڏ ڪراچي ڊويزن جي تاريخي ضلعن کي به ٻيهر بحال ڪيو، جنهن تحت ڪراچي ڏکڻ ضلعو پنهنجي اڳوڻي حيثيت ۾ بحال ٿيو.[7] ان بحالي بابت سنڌ حڪومت پاران باضابطه نوٽيفڪيشن پڻ جاري ڪيو ويو ۽ ڪراچي جي پنجن تاريخي ضلعن کي ٻيهر فعال ڪيو ويو. 1

نومبر 2013ع ۾ جمشيد ٽائون کي نئين سر منظم ڪيل ڪراچي اوڀر ضلعو ۾ شامل ڪيو ويو. بعد ۾ ڪراچي جي اوڀرئين حصي مان ڪورنگي ضلعو قائم ڪيو ويو، جنهن سان ڪراچي جي انتظامي جوڙجڪ ۾ وڌيڪ تبديليون آيون. ان کان پوءِ ڪراچي ڏکڻ ضلعو بنيادي طور صدر ٽائون، لياري ٽائون، ڪلفٽن، ڊفينس، گارڊن ۽ شهر جي تاريخي مرڪزي علائقن تي مشتمل رهيو. 2

سنڌ لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ، 2021ع جي نفاذ کان پوءِ 2022ع ۾ ڪراچي جي مقامي حڪومت جي ڍانچي کي ٻيهر ترتيب ڏنو ويو ۽ ڪراچي ڏکڻ ضلعي کي ٻن ٽائونن، صدر ٽائون ۽ لياري ٽائون، ۾ منظم ڪيو ويو.[8] ان نئين نظام تحت ضلعي اندر يونين ڪائونسلن ۽ ٽائون ميونسپل ڪارپوريشنن جي جوڙجڪ پڻ تبديل ڪئي وئي. 3

2023ع ۾ حڪومت سنڌ ڪراچي جي چئن ضلعن جا نالا تبديل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، جنهن تحت ڪراچي ڏکڻ ضلعو جو سرڪاري نالو تبديل ڪري ڪراچي ضلعو رکيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪراچي ڊويزن جا اهم انتظامي ادارا، ڪمشنريٽ، صوبائي حڪومت جا مرڪزي دفتر ۽ تاريخي شهري مرڪز هن ئي ضلعي ۾ واقع آهن. 4

اڄڪلهه ڪراچي ضلعو شهر جي تاريخي مرڪز، بندرگاهي سان لاڳاپيل علائقن، مالي مرڪزن، نوآبادياتي دور جي عمارتن، عدالتي ادارن، سرڪاري هيڊڪوارٽرن ۽ اعليٰ رهائشي علائقن تي مشتمل آهي، جنهن ڪري اهو ڪراچي جو سياسي، اقتصادي، انتظامي ۽ ثقافتي دل تصور ڪيو ويندو آهي.

آبادي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪراچي ڏکڻ ضلعي جي آدمشماري

2023ع جي آدمشماري موجب ڪراچي ڏکڻ ضلعو جي ڪل آبادي 2,329,764 هئي، جيڪا 2017ع جي 1,791,751 آبادي جي ڀيٽ ۾ نمايان واڌ ڏيکاري ٿي. ضلعو 122 چورس ڪلوميٽر ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ آبادي جي گهاٽائي 19,096 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر هئي، جيڪا ان کي سنڌ جي سڀ کان وڌيڪ گهاٽي آبادي وارن ضلعن مان هڪ بڻائي ٿي. 2017ع کان 2023ع تائين آبادي جي سالياني واڌ جي شرح 4.7٪ رهي. ڪراچي ڏکڻ مڪمل طور شهري ضلعو آهي، جتي 100٪ آبادي شهري علائقن ۾ رهي ٿي. آباديءَ ۾ مردن جو حصو 53.3٪ ۽ عورتن جو 46.7٪ هو، جڏهن ته 63.7٪ آبادي ڪم ڪندڙ عمر (15–64 سال) واري گروهه سان تعلق رکي ٿي. ضلعو سنڌ جي سڀ کان وڌيڪ پڙهيل لکيل علائقن مان شمار ٿئي ٿو، جتي 10 سال يا ان کان وڌيڪ عمر واري آباديءَ ۾ شرح خواندگي 78.6٪ هئي. لساني لحاظ کان اردو سڀ کان وڏي مادري ٻولي آهي، جنهن کان پوءِ سنڌي، بلوچي، پشتو ۽ پنجابي ڳالهائيندڙ آبادي اچي ٿي.[9]


آبادي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪراچي ڏکڻ ضلعي جي آدمشماري

2023ع جي آدمشماري موجب ڪراچي ڏکڻ ضلعي جي ڪل آبادي 2,329,764 هئي. ضلعو 122 چورس ڪلوميٽر ايراضيءَ تي مشتمل آهي، جنهن ڪري آبادي جي گهاٽائي 19,096 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر بيهي ٿي. 2017ع کان 2023ع تائين ضلعي جي سالياني آبادي واڌ 4.7٪ رهي. ڪراچي ڏکڻ مڪمل طور شهري ضلعو آهي، جتي 100٪ آبادي شهري علائقن ۾ رهي ٿي. 2023ع ۾ مرد آبادي 1,240,860، عورت آبادي 1,088,520 ۽ خواجه سرا آبادي 384 هئي. 10 سال ۽ وڌيڪ عمر واري آباديءَ ۾ شرح خواندگي 78.6٪ هئي. لساني لحاظ کان اردو سڀ کان وڏي مادري ٻولي آهي، جنهن کان پوءِ سنڌي، بلوچي، پشتو ۽ پنجابي ڳالهائيندڙ آبادي اچي ٿي.[10]

مجموعي آبادياتي انگ اکر

[سنواريو]
ڪراچي ڏکڻ ضلعو: بنيادي آبادياتي انگ اکر (2023ع)
اشاريه انگ
ڪل آبادي 2,329,764
ايراضي 122 چورس ڪلوميٽر
آبادي جي گهاٽائي 19,096 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر
سالياني واڌ جي شرح (2017ع–2023ع) 4.7٪

جنس موجب آبادي

[سنواريو]
جنس موجب آبادي (2023ع)
جنس آبادي سيڪڙو
مرد 1,240,860 53.3٪
عورتون 1,088,520 46.7٪
خواجه سرا 384 0.0٪
ڪل 2,329,764 100٪




ڪراچي ڏکڻ ضلعي جي جنس موجب آبادي (2023ع)

  مرد (53.3%)
  عورتون (46.7%)
  خواجه سرا (0.0%)

عمري گروهن موجب آبادي

[سنواريو]
عمري گروهن موجب آبادي (2023ع)
عمري گروهه آبادي سيڪڙو
0–14 سال 740,280 31.8٪
15–64 سال 1,484,056 63.7٪
65 سال ۽ وڌيڪ 105,428 4.5٪
ڪل 2,329,764 100٪




عمري گروهن موجب آبادي (2023ع)

  0–14 سال (31.8%)
  15–64 سال (63.7%)
  65 سال ۽ وڌيڪ (4.5%)

تفصيلي عمري ورڇ

[سنواريو]
تفصيلي عمري ورڇ (2023ع)
عمر آبادي
0–9 سال 487,047
10–19 سال 485,347
20–29 سال 386,498
30–39 سال 340,251
40–49 سال 279,093
50–59 سال 184,832
60–69 سال 107,880
70 سال ۽ وڌيڪ 58,816

شهري ۽ ٻهراڙي آبادي

[سنواريو]
شهري ۽ ٻهراڙي آبادي (2023ع)
علائقو آبادي سيڪڙو
شهري 2,329,764 100٪
ٻهراڙي 0 0٪
ڪل 2,329,764 100٪





شهري آبادي (2023ع)

  شهري (100%)

شرح خواندگي

[سنواريو]
شرح خواندگي، 10 سال ۽ وڌيڪ عمر (2023ع)
حيثيت آبادي سيڪڙو
پڙهيل 1,447,743 78.6٪
اڻپڙهيل 394,974 21.4٪
ڪل 1,842,717 100٪





شرح خواندگي، 10 سال ۽ وڌيڪ عمر (2023ع)

  پڙهيل (78.6%)
  اڻپڙهيل (21.4%)

مادري ٻوليون

[سنواريو]
مادري ٻولين موجب آبادي (2023ع)
ٻولي ڳالهائيندڙ سيڪڙو
اردو 808,465 34.7٪
سنڌي 363,930 15.6٪
بلوچي 269,872 11.6٪
پشتو 219,474 9.4٪
پنجابي 190,438 8.2٪
هندڪو 86,498 3.7٪
سرائيڪي 61,543 2.6٪
براهوئي 8,434 0.4٪
ميواتي 1,501 0.1٪
ڪوهستاني 551 0.0٪
ٻيون ٻوليون 319,058 13.7٪
ڪل 2,329,764 100٪


وڏيون مادري ٻوليون (2023ع)

  اردو (34.7%)
  سنڌي (15.6%)
  بلوچي (11.6%)
  پشتو (9.4%)
  پنجابي (8.2%)
  هندڪو (3.7%)
  سرائيڪي (2.6%)
  ٻيون ٻوليون (14.2%)

مذهب

[سنواريو]
مذهب موجب آبادي (2023ع)
مذهب سيڪڙو
اسلام 93.85٪
هندو ڌرم 4.24٪
عيسائيت 1.65٪
ٻيا يا ظاهر نه ڪيل 0.26٪
ڪل 100٪
ڪراچي ڏکڻ ضلعي ۾ مذهب (2023ع)
مذهب سيڪڙو
اسلام
  
 93.85%
هندو ڌرم
  
 4.24%
عيسائيت
  
 1.65%
ٻيا يا ظاهر نه ڪيل
  
 0.26%
Historical population
YearPop.±% p.a.
1961...—    
1972...—    
1981...—    
19981,468,579—    
20171,769,230+0.99%
20232,329,764+4.69%
ذريعا: [11][10]

ميونسپل ٽائون ڪميٽيون

[سنواريو]

سنڌ لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ، 2021ع تحت حڪومت سنڌ ڪراچي جي مقامي حڪومت واري نظام کي نئين سر منظم ڪندي اڳوڻين ضلعي ميونسپل ڪارپوريشنن (DMCs) جي جاءِ تي 26 ٽائون ميونسپل ڪارپوريشنون (TMCs) قائم ڪيون. ان نئين انتظامي ڍانچي موجب ڪراچي ضلعو ٻن ٽائونن، صدر ٽائون ۽ لياري ٽائون، تي مشتمل آهي، جيڪي ضلعي جي مقامي حڪومت، شهري خدمتن، صفائي، پارڪن، روڊن، اسٽريٽ لائيٽن ۽ ٻين ميونسپل معاملن جي انتظام جا ذميوار آهن.[12][8]

صدر ٽائون ڪراچي جي تاريخي، نوآبادياتي ۽ انتظامي مرڪز تي مشتمل آهي، جتي صدر، ڪلفٽن، فرير هال، ميٺادر، کارادر ۽ ٻين تاريخي پاڙن جا علائقا واقع آهن. ٻئي طرف لياري ٽائون ڪراچي جي قديم ترين آبادين مان هڪ آهي، جيڪو پنهنجي ثقافتي ورثي، راندين، خاص طور تي فٽبال، ۽ بلوچ توڙي شيدي برادرين جي تاريخي موجودگي سبب شهرت رکي ٿو. 2022ع ۾ ٽائون نظام جي بحالي کان پوءِ اهي ٻئي ٽائون ڪراچي ضلعي جي بنيادي انتظامي وحدتن طور ڪم ڪري رهيا آهن. 0

ڪراچي ضلعي جون ٽائون ميونسپل ڪارپوريشنون ۽ يونين ڪائونسلون
ٽائون يونين ڪائونسلن جو تعداد يونين ڪائونسلون / اهم پاڙا
صدر ٽائون 13
  1. گھانچي پاڙو
  2. حسن لشڪري ڳوٺ
  3. گارڊن
  4. ملت نگر
  5. گزدر آباد
  6. نانڪ واڙا
  7. ميٺادر
  8. کارادر
  9. سٽي ريلوي ڪالوني
  10. صدر
  11. هجرت ڪالوني
  12. فرير ٽائون
  13. بوٽ بيسن
  14. ڪلفٽن – ڪهڪشان
لياري ٽائون 13
  1. آگرا تاج ڪالوني
  2. بهار ڪالوني
  3. گلشن ڪالوني
  4. سنگو لين
  5. نوا لين
  6. ڪلاڪوٽ
  7. غلام محمد لين – راڳي واڙو
  8. ڪلري – شاهه بيگ لائين
  9. درياآباد – هنگورا آباد
  10. کڏا ميمڻ سوسائٽي
  11. نيا آباد
  12. بغدادي
  13. جناح آباد – غلام شاهه لين

ٽائونن جو تقابلي جائزو

[سنواريو]
ڪراچي ضلعي جي ٽائونن جو مختصر تعارف
ٽائون نمايان خصوصيت اهم علائقا
صدر ٽائون ڪراچي جو تاريخي، تجارتي ۽ انتظامي مرڪز صدر، ڪلفٽن، فرير هال، ميٺادر، کارادر
لياري ٽائون ڪراچي جي قديم ترين آبادين مان هڪ، ثقافتي ۽ راندين جو مرڪز لياري، بغدادي، ڪلاڪوٽ، درياآباد

ڪراچي ڊويزن ۾ مقام

[سنواريو]


ڪراچي ڊويزن جو نقشو، جنهن ۾ ڪراچي ضلعو نارنگي رنگ سان ڏيکاريل آهي، جڏهن⁠تہ سائي رنگ ۾ ڪراچي ڪينٽونمينٽ ۽ ڪلفٽن ڪينٽونمينٽ ڏيکاريل آهن.

ڪراچي ضلعو انتظامي طور ٻن ٽائون ميونسپل ڪارپوريشنن تي مشتمل آهي:

تاريخي طور ضلعي جي حدن اندر آرام باغ، گارڊن، سول لائينز، صدر ۽ لياري جهڙيون سب ڊويزنون شامل رهيون آهن. موجوده انتظامي نظام ۾ آرام باغ، گارڊن ۽ سول لائينز جا علائقا صدر ٽائون ۾ شامل آهن، جڏهن⁠تہ لياري وارو علائقو لياري ٽائون جو حصو آهي.

تاريخي سب ڊويزنون

[سنواريو]
ڪراچي ضلعي جون تاريخي انتظامي سب ڊويزنون
سب ڊويزن موجوده حيثيت
آرام باغ صدر ٽائون جو حصو
گارڊن صدر ٽائون جو حصو
سول لائينز صدر ٽائون جو حصو
صدر صدر ٽائون جو حصو
لياري لياري ٽائون جو حصو

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "ADMINISTRATIVE DISTRICTS". Commissioner, Karachi Division. اصل نسخو مان 14 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 9 June 2021 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ "Karachi to have 26 towns, 233 union bodies under Sindh LG Act". Business Recorder (newspaper). 9 January 2022. 22 January 2023 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ "Usman Club clinch DC South Basketball Championship trophy". The Nation (newspaper). 8 December 2023. 31 December 2023 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, SINDH" (PDF).
  5. ↑ "Four Karachi districts to be renamed" (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-03-29. 2024-04-04 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Administrative Districts". Commissioner Karachi Division.
  7. ↑ سانچو:Usurped, Published in The News Tribe on 11 July 2011, Retrieved on 22 August 2012
  8. 1 2 Tahir Siddiqui (8 January 2022). "Division of Karachi into 26 towns, 233 UCs notified (by the government)". Dawn (newspaper) (آمريڪي انگريزي ۾). 17 January 2022 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "Karachi South District Population Statistics". City Population. 5 June 2026 تي حاصل ڪيل.
  10. 1 2 "Karachi South District Population Statistics". City Population. 5 June 2026 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "Population by administrative units 1951-1998" (PDF). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس.
  12. ↑ Maher, Mahim (2022-07-20). "All of Karachi's local government UC maps in one place". Aaj English TV (انگريزي ۾). 2025-09-01 تي حاصل ڪيل.

24°51′38″N 67°01′34″E / 24.8605°N 67.0261°E / 24.8605; 67.0261

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڪراچي_ضلعو_(ڏکڻ)&oldid=382813" تان ورتل