ڪتيرو
ڪتيرو (انگريزي ۾ Tragacanth؛ ٽريگاڪانٿ) عربي ۾ ڪري، ھندي ۾ ڪتيا، سمغ، جلوسير ۽ طرفويا ھڪ کؤنر آهي هيڊي مائل اڇي رنگ تي، ذائقي ۾ ڦڪو آهي.[1] هڪ قدرتي کنئور آهي، جيڪو وچ اوڀر سان واسطو رکندڙ فيبيسي جي جنس اسٽريگلس جي ڪيترين ئي قسمن جي سڪل رس مان حاصل ڪيو ويندو آهي، جن ۾ اي. ايڊسينڊينس، اي. گميفائر،[2] اي. بريڪيڪيلڪس [3] ۽ اي. ٽريگاڪانٿا شامل آهن. انهن مان ڪجهه قسمن کي گڏيل طور "ٻڪريءَ جو ڪنڊو" ۽ "لوڪوويڊ" (Locoweed) به چيو ويندو آهي. هن کنئور کي ڪڏهن ڪڏهن شيراز کنئور، شيراز، گم اليڪٽ يا گم ڊريگن پڻ سڏيو ويندو آهي.[4] هن نالي جي اصل يوناني لفظن ٽراگوس (معنيٰ: "ٻڪري") ۽ اڪانٿا (معنيٰ: "ڪنڊو") مان نڪتل آهي. ايران هن کنئور جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ آهي.
ڪتيري جي کنئور هڪ ڳاڙهي، بي بوءِ، بي ذائقي ۽ پاڻيءَ ۾ حل ٿيندڙ پولي سيڪيرائيڊن جو مرڪب آهي، جيڪو ٻوٽي جي پاڙ مان نڪرندڙ رس کي گڏ ڪري سڪائڻ سان حاصل ڪيو ويندو آهي.[5] هي کنئور ٻوٽي مان وڪريل پٽن يا فليڪن جي صورت ۾ نڪري ٿي، جن کي پيهي سفوف بڻائي سگهجي ٿو. اها پاڻي جذب ڪري جيل بڻجي ويندي آهي، جنهن کي ڳوهي پيسٽ تيار ڪري سگهجي ٿو. ان جا اهم جزا ٽرئگيڪينٿن آهن، جيڪو ميوسيليج جهڙو پاڻيءَ ۾ تمام گهڻو حل ٿيندڙ ڪولائيڊ آهي، ۽ ان سان ڪيميائي طور لاڳاپيل باسورن، جيڪو پاڻيءَ ۾ گهٽ حل ٿيندو آهي، پر پاڻي جذب ڪري جيل ٺاهي ٿو.
هي کنئور سبزيءَ سان دباغت ڪيل چمڙي جي صنعت ۾ ڪنارن کي هموار ۽ چمڪدار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي ۽ ڪڏهن ڪڏهن ڪپڙي کي سختي ڏيڻ لاءِ پڻ ڪم ايندي آهي. تاريخي طور تي هن کي جڙي ٻوٽين واري دوا طور کنگهه ۽ دست جهڙين بيمارين جي علاج لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. ڪتيري کي بنياد بڻائي تيار ڪيل سفوفن کي ڪڏهن ڪڏهن ڊائٽراگيڪنٿ چيو ويندو هو.[6] ميوسيليج يا پيسٽ جي صورت ۾ هن کي ساڙن جي ظاهري علاج لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويو آهي. دواسازي ۽ خوراڪ ۾ هن کي ايمولسيفائر، گاڙهو ڪندڙ، اسٽيبلائزر ۽ بناوت بهتر ڪندڙ اضافي (E نمبر E413) طور استعمال ڪيو ويندو آهي. هي مصورن جي بائنڊر طور پيسٽل ٺاهڻ ۾ روايتي طور استعمال ٿيندو آهي، ڇاڪاڻتہ سڪي وڃڻ کان پوءِ اها ٻين کنئورن (جهڙوڪ عربي کنئور) وانگر پاڻ سان نه چنبڙندي آهي.[7]
ڪتيري جي کنئور گلن جي شگر ڪرافٽ ۾ پڻ استعمال ٿيندي آهي، جتي ان مان اهڙو پيسٽ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن سان تارن تي لڳائڻ لاءِ حقيقت جهڙا گل ٺاهيا ويندا آهن، جيڪي ڪيڪن جي سينگار لاءِ استعمال ٿيندا آهن. اهو هوا ۾ سڪي سخت ٿي ويندو آهي ۽ ان ۾ رنگ پڻ ملائي سگهجن ٿا، جنهن سان انتهائي نفيس شڪل سازي ممڪن ٿيندي آهي. روايتي طور هن کي سگار سازي دوران چپڪندڙ مادو طور پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ته جيئن مٿئين "ڪيپ" يا "فليگ" واري پن کي سگار جي جسم سان مضبوطيءَ سان ڳنڍي سگهجي.[8]
وچ اوڀر، خاص طور تي ترڪي ۾، ڪتيري جي کنئور ڪاغذي مرمر سازي ۾ سائز تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جنهن جي مٿاڇري تي رنگ ترائي مختلف نمونا ٺاهيا ويندا آهن، بلڪل اهڙيءَ طرح جيئن اولهه ۾ ڪيريجينن استعمال ڪيو ويندو آهي.
ڪتيري جي کنئور لوبان سازي ۾ پڻ بائنڊر طور استعمال ٿيندي آهي ته جيئن سفوف ٿيل جڙي ٻوٽين کي گڏ رکيو وڃي. پاڻيءَ ۾ ان جي حل پذيري سبب ان سان ڪم ڪرڻ آسان هوندو آهي ۽ اهو ذرن کي معلق رکڻ لاءِ سڀ کان وڌيڪ مضبوط کنئورن مان هڪ آهي. عربي کنئور يا اهڙي قسم جي ٻين کنئورن جي ڀيٽ ۾ تقريباً اڌ مقدار ئي ڪافي هوندي آهي.[9][10]
خوراڪي استعمال
[سنواريو]ڪتيري جي کنئور (ٽريگاڪانٿ) هندستاني کاڌن ۾ عام طور "گوند ڪتيرہ"، Urdu: گوند کتیرا) جي نالي سان استعمال ٿيندي آهي. هندي ٻوليءَ ۾ "گوند" جو مطلب "کنئور" يا "وڻ جو رس" آهي، تنهنڪري "گوند ڪتيرا" جو مطلب "ڪتيري جو وڻ وارو کنئور" ٿئي ٿو. هن کي ڪڏهن ڪڏهن اونهاري جي مشروبات ۾ اضافي جزو طور شامل ڪيو ويندو آهي، ڇاڪاڻتہ روايتي طور ان کي ٿڌڪ ڏيندڙ خاصيتن وارو سمجهيو ويندو آهي.[11] تنهن هوندي به، اهڙي "ٺار ڏيندڙ" خاصيت جي حمايت لاءِ سائنسي ثبوت موجود ناهن.
هن کي استعمال ڪندڙ هڪ مشهور خوراڪ ڄمون ۽ ڪشمير جي کاڌي جو خاص ڀاڄو سُنڌ (Sundh) آهي.[12][13] يورپي مٺاڻ سازي ۾ ھن کنئور کي نفيس کنڊ ۽ رنگن سان ملائي هڪ پيسٽ تيار ڪئي ويندي آهي، جنهن کي کائڻ لائق سينگار جون شيون، جهڙوڪ مصنوعي گل ۽ ميوا ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو ڪم گهڻو ڪري فانڊنٽ وانگر ڪيو ويندو آهي. فشرمينس فرينڊ مينٿول واري گوري ۽ پاستيليي ليئوني ۾ ڪتيري جي کنئور هڪ جزو طور شامل هوندي آهي.
طب
[سنواريو]روايتي طب موجب، ڪتيري کي ٻاڪري جي کير سان گڏ استعمال ڪرڻ کي جگر ۽ ڦڦڙن مان رت اچڻ، کنگھ، آنڊن جي زخم، سوري، پيچش، بواسير مان رت اچڻ ۽ معدي جي سوزش جهڙين حالتن ۾ فائديمند سمجهيو ويندو آهي.[14]
حوالا
[سنواريو]- ↑ ڪتاب فرھنگ جعفري؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ايڊيشن: 2007؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.
- ↑ Japanese Pharmacopoeia (PDF) (15th ڇاپو). اصل نسخو (PDF) مان 2011-07-22 تي محفوظ ڪيل.
- ↑ سانچو:GRIN
- ↑ Wedgwood, Hensleigh (1855). "On False Etymologies". Transactions of the Philological Society (6): 67. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b3924121;view=1up;seq=77.
- ↑ Taghavizadeh Yazdi, Mohammad; Nazarnezhad, Simin; Mousavi, Seyed; Sadegh Amiri, Mohammad; Darroudi, Majid; Baino, Francesco; Kargozar, Saeid (2021-03-10). "Gum Tragacanth (GT): A Versatile Biocompatible Material beyond Borders" (en ۾). Molecules 26 (6): 1510. doi:. ISSN 1420-3049. PMID 33802011.
- ↑ سانچو:Cite Cyclopaedia 1728
- ↑ Mayer, Ralph (1991) [1940]. The Artist's Handbook of Materials and Techniques (5th ڇاپو). Viking. ص. 427. ISBN 0-670-83701-6.
chief use among artists' materials is as a binder for pastel and chalk crayons
- ↑ Gage, Tad (2007). The Complete Idiot's Guide to Cigars (2nd ڇاپو). Alpha. ص. 133. ISBN 978-1-59257-591-6.
- ↑ Cunningham, Scott (1989). The Complete Book of Incense, Oils, and Brews. Llewellyn Publications. ص. 49–50. ISBN 978-0-87542-128-5.
- ↑ Cunningham, Scott (1989). The Complete Book of Incense, Oils, and Brews. Woodbury, MN: Llewellyn Publications. ص. 49. ISBN 978-0-87542-128-5.
- ↑ "Health Benefits Of Tragacanth Gum Herb (Gond Katira) - By Dr. Pitamber Sadhwani". Lybrate (انگريزي ۾). 2025-04-28 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "The wonder herb".
- ↑ "Health Benefits of Tragacanth Gum (Kateer)". 21 May 2019.
- ↑ ڪتاب: فرھنگ جعفري؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ ايڊيشن: 2007ع؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.