چلاس

Chilas

چلاس
Chilas; چلاس
شھر
	چلاس چلاس
	جاگرافيائي بيھڪ : 35°25′10″N 74°05′40″E / 35.41944°N 74.09444°E
ملڪ	پاڪستان
انتظامي صوبو	گلگت-بلتستان
ضلعو	گلگت ضلعو
آبادي
• ڪثافت	auto في چورس ڪلوميٽر
ٻوليون
وقتي علائقو	UTC+5 (پاڪستان جو معياري وقت)
پوسٽل ڪوڊ	14100 – 1xx

چلاس(انگريزي: Chilas) پاڪستان جي انتظامي صوبي گلگت-بلتستان جي ضلعي گلگت جو ھڪ شھر جيڪو درياء سنڌ جي کاٻي ڪپ تي واقع آهي اھو شھر ريشم واري شاھراھ جو حصو ھيو قراقرم ھاء وي ۽ اين-90 نيشنل ھاء وي ذريعي ترتيبوار پشاور ۽ اسلام آباد سان ڏکڻ اولھ ۾ ۽ ھزارہ ڊويزن ۽ مالاڪنڊ ڊويزن سان ڳنڍيل آهي. اتر ۾ ھي شھر چين جي ژينجيانگ صوبي جي شھرن تاشڪرغان ۽ ڪشغر سان گلگت ۽ ھنزہ واري علي آباد شھرن ذريعي خنجراب واري لڪ جي رستي ڳنڍيل آهي.ھتان جي موسم اونھاري ۾ گرم ۽ خشڪ، ۽ سياري ۾ ٿڌي ۽ خشڪ ھوندي آھي.

تاريخ

قديم پٿر جا نقش

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گلگت بلتستان#پٿر جو فن ۽ پٿر جا نقش

پاڪستان جي گلگت بلتستان ۾ قراقرم شاهراهه جي ڪنارن سان گڏ ٻڌ مت سان لاڳاپيل 50,000 کان وڌيڪ پٿر جا نقش ۽ لکتون موجود آهن. اهي گهڻي ڀاڱي هنزا ۽ شتيال جي وچ ۾ ڏهن وڏن ماڳن تي مرڪوز آهن، جڏهن ته وڌيڪ نقش اسڪردو ۽ شگر جي ڀرپاسي به مليا آهن، جتي ڪارل جيٽمار ۽ ٿيوالٽ 1984ع ۾ ٻڌ مت جي هڪ خانقاهه جا آثار دريافت ڪيا. اهي نقش مختلف حملي آورن، واپارين، ياترين ۽ انهن مقامي ماڻهن ڇڏيا، جيڪي قديم واپاري رستي تان گذرندا هئا. سڀ کان پراڻا نقش تقريباً 5000 ق.م کان 1000 ق.م جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ اڪيلا جانور، ٽڪنڊي شڪل وارا انسان ۽ شڪار جا منظر ڏيکاريل آهن، جتي ڪڏهن ڪڏهن جانورن کي شڪارين کان وڏو ڏيکاريو ويو آهي. اهي نقاشيون پٿر جي اوزارن سان کوٽي ٺاهيون ويون هيون ۽ انهن تي قدرتي پيٽينا جي ٿلهي تهه چڙهيل آهي، جيڪا سندن قدامت جو ثبوت ڏئي ٿي. بعد وارا، خاص طور ٻڌ مت سان واسطو رکندڙ نقش، گهڻو ڪري تيز ڇيڻي سان اُڪيريا ويا هئا.^[5]^[2]

ڪارل جيٽمار مختلف لکتن کي گڏ ڪري علائقي جي تاريخ کي ترتيب ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پنهنجا نتيجا «پاڪستان جي اترين علائقن ۾ پٿر جا نقش ۽ لکتون» (Rock Carvings and Inscriptions in the Northern Areas of Pakistan) ۽ بعد ۾ «گنڌارا ۽ ريشم جي واٽن جي وچ ۾: قراقرم شاهراهه سان گڏ پٿر جا نقش» (Between Gandhara and the Silk Roads: Rock Carvings along the Karakoram Highway) ۾ شايع ڪيا.

چلاس مان مليل هڪ مختصر يادگاري خروشتي لکت ۾ خروشتي اصطلاح "ڪابوا" (يا "ڪمبوا") ملي ٿو، جنهن جو ذڪر پاڪستان جي آثارِ قديمه کاتي ڪيو آهي. هن لکت کي پاڪستاني ماهر آثارِ قديمه، مورخ ۽ لسانيات دان احمد حسن داني پڙهي، ترجمو ڪري ۽ ان جي تشريح ڪئي. ڏکڻ ايشيائي آثارِ قديمه ۽ تاريخ بابت داني کي اهم ماهرن مان شمار ڪيو وڃي ٿو. داني جي مطابق، لکت ۾ آيل "ڪابوا" يا "ڪمبوا"، سنسڪرت جي ڪمبوج لفظ جي خروشتي صورت آهي.^[6]^[7] ان بنياد تي امڪان ظاهر ڪيو ويو آهي ته قديم دور ۾ چلاس پڻ ڪمبوج سلطنت جو حصو رهيو هجي.

چلاس مان مليل بلرام ۽ واسديو ڪرشن جا نقش. ويجهو موجود خروشتي لکت ۾ Rama [kri]ṣa لکيل آهي. پهرين صدي عيسوي.^[8]
ٻڌ مت جو اسٽوپا، جيڪو قديم لکتن جي بنياد تي لڳ ڀڳ 300–350ع جو آهي.^[4]
مرڪزي ايشيائي لباس ۾ هڪ نذرانو پيش ڪندڙ شخص، جنهن جو سنسڪرت نالو لکيل آهي، ٿالپان-زيارت، اتر پاڪستان، لڳ ڀڳ ستين صدي عيسوي.^[9]

بعد واري تاريخ

چلاس تاريخي طور ياغستان جو حصو هو ۽ سنڌو ڪوهستان جي ننڍين خودمختيار رياستن سان ويجهو لاڳاپيل هو. 1852ع ۾ ڊوگرا حڪومت چلاس تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو، پر چلاسين پنهنجي اندروني خودمختياري برقرار رکي. 1888ع ۾ جڏهن برطانوي حڪومت گلگت ايجنسي قائم ڪئي، تڏهن چلاس پڻ ٻين قبائلي علائقن سان گڏ ان جو حصو بڻيو. برطانوي اقتدار قائم ٿيڻ کان پوءِ به چلاس جي اولهه ۾ سنڌو ماٿري ڪيترين ئي ننڍين خودمختيار رياستن جو مرڪز رهي، جتي لڳ ڀڳ هر پاسي واري ماٿريءَ ۾ هڪ الڳ جمهوريه موجود هئي. انهن جي رهنمائي قبائلي بزرگن جي جرڳي ذريعي ٿيندي هئي، پر عملي طور تي ڪو مرڪزي اڳواڻ نه هوندو هو ۽ اهي رياستون هڪ ٻئي سان ۽ پنهنجي اندروني ڌرين سان اڪثر ويڙهن ۾ مصروف رهنديون هيون.

انتظامي طور گلگت سان لاڳاپيل هجڻ باوجود، چلاس ۽ ان جا پاڙيسري علائقا پنهنجي مزاج ۽ سماجي ماحول جي لحاظ کان ڪوهستانين سان وڌيڪ مشابهت رکندا هئا، جنهن جو سبب هڪجهڙو سخت جغرافيائي ماحول ۽ ساڳئي سني مذهبي روايت هئي. مقامي روايتن موجب، سندن ابن ڏاڏن کي ڪاگهان ماٿري جي صوفي بزرگ سيد نور شاهه اسلام ۾ داخل ڪيو. سيد نور شاهه، جيڪو غازي بابا جي نالي سان پڻ مشهور هو، ٺڪ علائقي ۾ اسلام جي تبليغ ڪندڙ پهريون شخص هو ۽ اتي پهرين مسجد پڻ تعمير ڪئي، جيڪا اڄ به موجود آهي. غازي بابا ڪاگهان جي سادات خاندان سان تعلق رکندو هو. تنگير ۽ دريل ۾ اسلام سوات کان پهتو.^[10]

1947ع جي گلگت بغاوت کان پوءِ چلاس، ٻين اترين علائقن سان گڏ، پاڪستان ۾ شامل ٿي ويو. اهي علائقا بعد ۾ گلگت بلتستان جي نالي سان سڃاتا وڃڻ لڳا.

آبادي

چلاس جا رهواسي بنيادي طور شينا ٻولي ڳالهائين ٿا، جڏهن ته ڪجهه پشتون آبادگار پشتو پڻ ڳالهائين ٿا. اردو پڻ وڏي پيماني تي سمجهي ۽ ڳالهائي وڃي ٿي.

2026ع جي اندازي موجب، چلاس جي ڪل آبادي 100,000 کان وڌيڪ هئي، جنهن جي بنياد تي اهو گلگت بلتستان جو گلگت ۽ اسڪردو کان پوءِ ٽيون وڏو شهر هو.

آبهوا

چلاس ۾ ٿڌي نيم خشڪ آبهوا (ڪوپن: BSk) موجود آهي. جولاءِ ۾ سراسري گرمي پد 28.2 °C (82.8 °F) ۽ جنوري ۾ 5.6 °C (42.1 °F) هوندو آهي.

v t e Climate data for چلاس، اوچائي: 1,176 m (3,858 ft)، 1982–2012 جا سراسري انگ اکر
مھينو	جنور:	فبرو:	مارچ	اپريل	مئي	جون	جولاء	آگسٽ	سيپ:	آڪٽو:	نومبر	ڊسمبر	سال
اوچي پد جي سراسري°C (°F)	10.2 (50.4)	13.2 (55.8)	18.5 (65.3)	23.9 (75)	29.0 (84.2)	34.0 (93.2)	34.7 (94.5)	33.5 (92.3)	30.6 (87.1)	25.3 (77.5)	19.3 (66.7)	12.5 (54.5)	23.73 (74.71)
روزاني سراسري°C (°F)	5.6 (42.1)	8.2 (46.8)	13.0 (55.4)	18.0 (64.4)	22.3 (72.1)	26.9 (80.4)	28.2 (82.8)	27.4 (81.3)	23.9 (75)	18.3 (64.9)	12.5 (54.5)	7.3 (45.1)	17.63 (63.73)
گھٽ پد جي سراسري°C (°F)	1.1 (34)	3.2 (37.8)	7.5 (45.5)	12.1 (53.8)	15.7 (60.3)	19.8 (67.6)	21.8 (71.2)	21.4 (70.5)	17.2 (63)	11.3 (52.3)	5.7 (42.3)	2.2 (36)	11.58 (52.86)
سراسري پرسپييئيشن mm (انچ)	17 (0.67)	25 (0.98)	42 (1.65)	46 (1.81)	35 (1.38)	10 (0.39)	17 (0.67)	19 (0.75)	8 (0.31)	18 (0.71)	6 (0.24)	11 (0.43)	254 (9.99)
Source: Climate-Data.org^[11]

آمد و رفت

چلاس قراقرم شاهراهه ذريعي مانسهره، ايبٽ آباد ۽ هري پور سان ڳنڍيل آهي، جيڪي هزاره ڊويزن ۾ واقع آهن. اتر طرف قراقرم شاهراهه چلاس کي گلگت، جيڪو علائقي جو گاديءَ وارو شهر آهي، سان ڳنڍي ٿي. ان کان اڳتي اتر ۾ هي شاهراهه گلگت، علي آباد، سُست ۽ خنجراب لڪ رستي سنڪيانگ، چين جي شهرن تاشقرغان ۽ ڪاشغر سان پڻ ڳنڍي ٿي.

اين-15 قومي شاهراهه، بابوسر لڪ ۽ ڪاگهان ماٿري ذريعي، چلاس کي اسلام آباد سان ملائي ٿي. هي رستو خيبر پختونخوا مان گذري ٿو.

چلاس هوائي اڏو شهر جي ڀرسان واقع آهي، جيڪو ويهين صديءَ جي آخري ڏهاڪن تائين بنيادي طور فوجي مقصدن لاءِ استعمال ٿيندو رهيو.

قابلِ ذڪر شخصيتون

محمد بلال خان، صحافي (1997ع – 2019ع)

پڻ ڏسو

پڙي بنگلو

نوٽس

↑ "Post Codes". Pakistan Post Office. اصل نسخو مان 23 September 2017 تي محفوظ ڪيل. 22 September 2017 تي حاصل ڪيل.
1 2 Yi, Joy Lidu (January 2020). The Global Connections of Gandhāran Art (انگريزي ۾). ص. 114. doi:10.32028/9781789696950-1.
↑ Twist, Rebecca L. (Art Department, Pacific University, Forest Grove, OR 97123, USA) (2018). "Images of the Crowned Buddha along the Silk Road: Iconography and Ideology". Humanities 7 (92): 10. doi:10.3390/h7040092. https://www.mdpi.com/2076-0787/7/4/92/pdf-vor.
1 2 Dated "between A.D. 300-350 based on Kharosthi, Brahmi, and Sodian inscriptions written before and after the drawing was completed (fig.3) In the center of the triptych, a spectacular stupa with a relatively small dome [anda], a chattravali with seven disks, columns, banners, and multiple bells illustrates a trend towards decorative profusion." "Chital petroglyphs" (en ۾). Bulletin of the Asia Institute (Wayne State University Press): 152. 2002. https://books.google.com/books?id=RuhtAAAAMAAJ&pg=PA152.
↑ See: Volker Thewalt, Stupas und verwandte Bauwerke in Felsbildern am oberen Indus, Wiesenbach 2008, ISBN 978-3-9802753-4-7
↑ Chilas: The City of Nanga Parvat (Dyamar), 1983, p 120, Ahmad Hasan Dani - Chilās Region (Pakistan)
↑ See also: The Name 'Cambyses', Pakistan Archaeology, 1991, p 123, Wojciech Skalmowski, Pakistan Dept. of Archaeology & Museums - Pakistan.
↑ Srinivasan, Doris (1997). Many Heads, Arms, and Eyes: Origin, Meaning, and Form of Multiplicity in Indian Art (انگريزي ۾). BRILL. ص. 215. ISBN 978-90-04-10758-8.
↑ Flood, Finbarr Barry (2017). "A Turk in the Dukhang? Comparative Perspectives on Elite Dress in Medieval Ladakh and the Caucasus". Interaction in the Himalayas and Central Asia (Austrian Academy of Science Press): 231. https://www.academia.edu/35061254.
↑ Asad Ali Khan 1992: 291, English translation by the author
↑ "Chilas چلاس climate: Average Temperature, weather by month, Chilas چلاس weather averages - Climate-Data.org". en.climate-data.org. 2020-06-04 تي حاصل ڪيل.

حوالا

Jettmar, Karl & Thewalt, Volker (1985): Zwischen Gandhāra und den Seidenstraßen: Felsbilder am Karakorum Highway: Entdeckungen deutsch-pakistanischer Expeditionen 1979–1984. Mainz am Rhein, Philipp von Zabern.
Jettmar, Karl (1980): Bolor & Dardistan. Islamabad, National Institute of Folk Heritage.
Leitner, G. W. (1893): Dardistan in 1866, 1886 and 1893: Being An Account of the History, Religions, Customs, Legends, Fables and Songs of Gilgit, Chilas, Kandia (Gabrial), Yasin, Chitral, Hunza, Nagyr and other parts of the Hindukush, as also a supplement to the second edition of The Hunza and Nagyr Handbook. And An Epitome of Part III of the author's "The Languages and Races of Dardistan." First Reprint 1978. Manjusri Publishing House, New Delhi.
MacNeil, Rod: The Fight at Chilas (1893). Soldiers of the Queen (Journal of the Victorian Military Society), March 1999.

ٻاهريان ڳنڍڻا

Mountains on Webshots.com

[1] "Post Codes". Pakistan Post Office. اصل نسخو مان 23 September 2017 تي محفوظ ڪيل. 22 September 2017 تي حاصل ڪيل.

[academia.edu-2] 1 2 Yi, Joy Lidu (January 2020). The Global Connections of Gandhāran Art (انگريزي ۾). ص. 114. doi:10.32028/9781789696950-1.

[3] Twist, Rebecca L. (Art Department, Pacific University, Forest Grove, OR 97123, USA) (2018). "Images of the Crowned Buddha along the Silk Road: Iconography and Ideology". Humanities 7 (92): 10. doi:10.3390/h7040092. https://www.mdpi.com/2076-0787/7/4/92/pdf-vor.

[BAI-4] 1 2 Dated "between A.D. 300-350 based on Kharosthi, Brahmi, and Sodian inscriptions written before and after the drawing was completed (fig.3) In the center of the triptych, a spectacular stupa with a relatively small dome [anda], a chattravali with seven disks, columns, banners, and multiple bells illustrates a trend towards decorative profusion." "Chital petroglyphs" (en ۾). Bulletin of the Asia Institute (Wayne State University Press): 152. 2002. https://books.google.com/books?id=RuhtAAAAMAAJ&pg=PA152.

[5] See: Volker Thewalt, Stupas und verwandte Bauwerke in Felsbildern am oberen Indus, Wiesenbach 2008, ISBN 978-3-9802753-4-7

[6] Chilas: The City of Nanga Parvat (Dyamar), 1983, p 120, Ahmad Hasan Dani - Chilās Region (Pakistan)

[7] See also: The Name 'Cambyses', Pakistan Archaeology, 1991, p 123, Wojciech Skalmowski, Pakistan Dept. of Archaeology & Museums - Pakistan.

[8] Srinivasan, Doris (1997). Many Heads, Arms, and Eyes: Origin, Meaning, and Form of Multiplicity in Indian Art (انگريزي ۾). BRILL. ص. 215. ISBN 978-90-04-10758-8.

[9] Flood, Finbarr Barry (2017). "A Turk in the Dukhang? Comparative Perspectives on Elite Dress in Medieval Ladakh and the Caucasus". Interaction in the Himalayas and Central Asia (Austrian Academy of Science Press): 231. https://www.academia.edu/35061254.

[10] Asad Ali Khan 1992: 291, English translation by the author

[climate-data-11] "Chilas چلاس climate: Average Temperature, weather by month, Chilas چلاس weather averages - Climate-Data.org". en.climate-data.org. 2020-06-04 تي حاصل ڪيل.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]