پاڪستان ريلويز، (انگريزي ٻولي: Pakistan Railways) جيڪا اڳ ۾ سال 1947ع کان فيبروري، 1961ع تائين اتر ويسٽرن ريلوي (North Western Railway) جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي ۽ جنهن جو فيبروري، 1961ع کان مئي، 1974ع تائين نالو پاڪستان ويسٽرن ريلوي (Pakistan Western Railway) هيو، گورنمينٽ آف پاڪستان جو هڪ کاتو آهي۔ جيڪو پاڪستان ۾ ريلوي خدمتون ڏيندو آهي۔ ان جو صدر دفتر لاهور ۾ آهي ۽ ريلوي واري وزارت جي تحت ڪم ڪندو آهي۔ پاڪستان ريلوي پاڪستان جي معيشت ۾ اهم آهي، پاڪستان ۾ وڏي پيماني تي اچ وڃ جو سستو تيز رفتار آرام واريون سهولتون ڏيندو آهي۔

سال2014ع ۾، ريلوي واري وزارت پاڪستان ريلوي ويزن-2026 شروع ڪيو، جنهن ۾ پاڪستان جي ٽرانسپورٽ جي شعبي ۾ پاڪستان ريلوي جو حصو 4 سيڪڙو کان 20 سيڪڙو تائين وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي وئي۔ 886.68 بلين روپیا (3.1 بلين یو ایس دالر) چين۔پاڪستان اقتصادي راهداري (CPEC) ريل اپ گريڊ منصوبي ۾ شامل آهن،^[4] جن ۾ نئين ريلوي انجن (Locomotives) جي پيداوار، موجود ريل انفراسٽرڪچر جي ترقي ۽ بهتري، ٽرينن جي سراسري رفتار ۾ اضافو، وقت تي بهتر ڪارڪردگي ۽ مسافر خدمتن جي توسيع جا منصوبا شامل آھن۔ پروجيڪٽ جو پهريون مرحلو سال 2017ع ۾ مڪمل ڪيو ويو، ۽ ٻيو مرحلو سال 2021ع تائين مڪمل ٿيڻ لاءِ مقرر ڪيل آهي۔ انهن ۾ ایم ایل-1 پراجيڪٽ آهي، جيڪو ٽن مرحلن ۾ مڪمل ڪيو ويندو، جنهن تي 1.11 ٽريلين رپیا (3.8 بلين یو ایس ڈالر) جي لاڳت ايندي. ^[5] آڪٽوبر، 2022ع تائين، انهن منصوبن جي تعمير يا ٽينڊرنگ شروع نه ڪئي وئي۔ پاڪستان ريلوي انٽرنيشنل يونين آف ريلوي جو سرگرم ميمبر آهي.^[6] مالي سال 19-2018ع ۾، پاڪستان ريلوي 7 ڪروڙ مسافرن کي کڻايو۔^[7]

Mazhar Ali Shah is the current federal secretary & chairman for Pakistan Railways.^[8]

تاريخ

سال 1855ع ۾، برطانوي راڄ دوران، ڪيتريون ريلوي ڪمپنيون سنڌ ۽ پنجاب ۾ ٽريڪ وڇائڻ ۽ هلائڻ شروع ڪيون۔ ملڪ جو ريلوي سسٽم اصل ۾ مقامي ريل لائينن جو هڪ پيچ ورڪ هو، جيڪو ننڍين، خانگي ڪمپنين پاران هلائيدو ھو، جنهن ۾ سنڊي Scinde ريلوي، پنجاب ريلوي، دهلي ريلوي ۽ انڊس فلوٽیلا شامل آهن۔ سال 1870ع ۾ چئن ڪمپنين گڏجي سنڊي پنجاب ۽ دهلي ريلوي ٺاهي۔ جلد ئي ٻيون ڪيتريون ئي ريلوي لائينون تعمير ڪيون ويون، جن ۾ انڊس ويلي اسٽيٽ ريلوي، پنجاب ناردرن اسٽيٽ ريلوي، سنڌ-ساگر ريلوي، سنڌ-پشين اسٽيٽ ريلوي، ٽرانس-بلوچستان ريلوي ۽ قنڌار اسٽيٽ ريلوي شامل آهن۔ اهي ڇهه ڪمپنيون سال 1880ع ۾ نارٿ ويسٽرن اسٽيٽ ريلوي ٺاهڻ لاءِ سنڊي پنجاب ۽ دهلي ريلوي سان ضم ٿي ويون۔ سال 1880ع ۽ 1947ع جي وچ ۾، اتر ويسٽرن اسٽيٽ ريلوي سڄي پنجاب ۽ سنڌ ۾ پکڙجي وئي۔

سال 1947ع ۾ برطانوي هندستان جي ورهاڱي ۽ پاڪستان جي آزاديءَ کان پوءِ، اتر ويسٽرن اسٽيٽ ريلوي انفراسٽرڪچر جو گهڻو حصو پاڪستاني علائقي ۾ هو ۽ ان جو نالو بدلائي پاڪستان ويسٽرن ريلوي رکيو ويو۔ اوڀر بنگال ۾، آسام بنگال ريلوي جو حصو پاڪستاني علائقي ۾ تبديل ڪري پاڪستان ايسٽرن ريلوي رکيو ويو۔

سال 1954ع ۾ ڪراچي-پشاور ريلوي لائين کان مردان ۽ چارسده تائين برانچ لائين وڇائي وئي۔ ٻن سالن بعد، جيڪب آباد-ڪشمور ميٽر گيج لائين کي 1,676 ملي ميٽر (5 فوٽ 6 انچ) براڊ گيج ۾ تبديل ڪيو ويو۔ ڪوٽڙي-اٽڪ ريلوي لائين جو ڪوٽ ادو-ڪشمور سيڪشن 1969ع کان 1973ع تائين ٺاهيو ويو، جيڪو ڪراچي کان اتر پاڪستان تائين متبادل رستو فراهم ڪري ٿو۔ سال 1974ع ۾ پاڪستان ويسٽرن ريلوي جو نالو بدلائي پاڪستان ريلوي رکيو ويو۔ فيبروري، 2006ع ۾، 126-ڪلوميٽر (78 مايل) حيدرآباد-کوکراپار برانچ لائين 1,676 ایم ایم ۾ تبديل ٿي وئي۔ سال 2000 جي ڏهاڪي دوران ملڪ ۾ سڀ تنگ گيج ٽريڪ کي 1,676 ملي ميٽر (5 فوٽ 6 انچ) ۾ تبديل ڪيو ويو يا ختم ڪيو ويو۔ 8 جنوري، 2016 تي، لوڌران-رائيونڊ برانچ لائين ڊبل ريل منصوبو مڪمل ڪيو ويو۔

اتر ويسٽرن اسٽيٽ ريلوي جو سال 1890ع جو نقشو
سندھو دریاھہ تي سال 1895ع م اٽڪ ريلوي برج جي تصویر
راولپنڊي ریلوي اسٽيشن تي 1932جو ھڪ اسٽيم لوڪوموٽیو
اسلام آباد م گولرہ شریف ریلوي اسٽيشن تي ریلوي میوزیم

ساخت

پاڪستان ريلويز هڪ رياستي ملڪيت وارو ادارو آهي جيڪو پاڪستان جي حڪومت جي ريلوي وزارت (Ministry of Railways) جي ماتحت آهي، جنهن جي ذميواري بنيادي طور تي مسافر ريل سروس جي منصوبابندي، انتظام ۽ قائم ڪرڻ ۽ ريلوي ڪمپنين ۽ صنعتن کي ريگيوليشن ڪرڻ آهي۔ پاڪستان ريلوي جي پاليسي ۽ ترقيءَ جو انتظام وزارت طرفان ڪيو ويندو آهي۔^[9] سال 1947ع کان 1959ع تائين، پاڪستان ويسٽرن ريلوي ۽ پاڪستان ايسٽرن ريلوي وزارت مواصلات جي ريلوي ڊويزن طرفان سنڀاليو ويو، جنهن جو سربراهه ڊائريڪٽر جنرل آف ريلوي (ڊي جي ريلوي) هو۔ سال 1959ع ۾ پارليامينٽ پاران هڪ آرڊيننس پاس ڪيو ويو، جنهن ۾ نيم خودمختار ريلوي بورڊ جي ضرورت کي بيان ڪيو ويو۔ بورڊ جو تصور مرڪزي حڪومت جي بنيادي طاقتن مطابق ڪيو ويو، جيئن ريلوي ايڪٽ 1890ع ۾ بيان ڪيل آهي۔ ٽين قومي اسيمبليءَ جي پهرين اجلاس کان پوءِ صدر محمد ايوب خان، ٻنهي ريلويز (PWR ۽ PER) جو ڪنٽرول مرڪزي حڪومت کان، بالترتيب اولهه پاڪستان ۽ اوڀر پاڪستان جي صوبائي حڪومتن ڏانهن منتقل ڪرڻ لاء، 9 جون، 1962ع تي صدارتي آرڊر 33 جاري ڪيو۔^[10]جڏهن PO 33 1 جولاءِ 1962ع تي عمل ۾ آيو ته ٻنهي صوبن طرفان ريلوي بورڊ قائم ڪيا ويا۔^[11]

صدارتي آرڊر پڻ علحدگيءَ واري ڪنوينشن کي بحال ڪيو، جنهن تحت ريلوي جي ماليات کي عام ماليات کان الڳ ڪيو ويو، مالي سال 1961-62 کان شروع ٿي، هر بورڊ کي وڌيڪ خودمختياري ڏني وئي۔ سال 1974 ۾، ريلوي جي وزارت کي منصوبابندي، پاليسي سازي، ٽيڪنيڪل مشورو ۽ ريلوي جي انتظام کي منظم ڪرڻ لاء ٺاهي وئي۔ سال 1982ع ۾ ريلوي واري وزارت کي صدارتي آرڊر ذريعي ريلوي بورڊ ۾ ضم ڪيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ وفاقي وزارت بڻجي وئي۔

ريلوي بورڊ

ريلوي بورڊ، جيڪو سال 1959ع کان 2000ع تائين وجود ۾ آيو، سال 2000 ۽ 2014 تائين ايگزيڪيوٽو ڪميٽي سان تبديل ڪيو ويو۔ ريلوي بورڊ کي 20 فيبروري، 2015ع تي بحال ڪيو ويو. بورڊ جا ميمبر آھن:

• وفاقي سيڪريٽري ريلوي (بورڊ جو چيئرمين)

• وفاقي سيڪريٽري مواصلات

• پاڪستان جو فنانس سيڪريٽري

• پاڪستان جو منصوبابندي ۽ ترقي وارو سيڪريٽري جنرل مئنيجر ريلوي (آپريشنز)

• جنرل مئنيجر ريلوي (پيداوار ۽ خدمتون)

• ميمبر فنانس، وزارت ريلوي

يونٽ ۽ ڊويزن

پاڪستان ريلوي جا ٽي فنڪشنل يونٽ آهن:

• آپريشن

• پيداوار ۽

• ڀلائي ۽ خاص شروعات.

آپريشن يونٽ ٽن مکيه شعبن ۾ ورهايل آهي۔

• انفراسٽرڪچر ڊپارٽمينٽ ۽ سول انجنيئرنگ

• سگنلنگ، ٽيليڪميونيڪيشن ۽ ڊيزائن

• ڊائريڪٽوريٽ آف پراپرٽي

مڪينيڪل انجنيئرنگ ڊپارٽمينٽ مڪينيڪل انجنيئرنگ، خريداري، اسٽورز ۽ اليڪٽريڪل انجنيئرنگ جي نگراني ڪندو آهي ۽ ٽريفڪ ڊپارٽمينٽ مسافرن جي سهولتن، آپريشنز، مارڪيٽنگ ۽ ڊائريڪٽوريٽ آف انفارميشن ٽيڪنالاجي جي نگراني ڪندو آهي۔

عملدار، ريلوي پوليس، منصوبابندي، قانوني معاملا، عوامي تعلقات ۽ پاڪستان ريلوي اڪيڊمي سميت ڪيترائي ننڍا ادارا پڻ آپريشن يونٽ جو حصو آهن۔ ريلوي جي اٺ علائقائي آپريٽنگ ڊويزنون آهن: ڪراچي، لاهور، ملتان، پشاور، ڪوئيٽا، راولپنڊي، سکر ۽ گوادر۔

گوادر ڊويزن اڃا ڪم نه ڪيو آهي۔ انهن 8 ڊويزنن کان علاوه، هڪ ڊويزن نان آپريٽنگ ڊويزن آهي، جيڪا مغلپوره ڊويزن، لاهور آهي۔ هي ڊويزن، بنيادي طور تي، رولنگ اسٽاڪ جي سار سنڀال سان مصروف آهي۔

پاڪستان ريلوي جا ڊويزن

ريلوي جا 8 علائقائي آپريٽنگ ڊويزنون ۽ 1 غير آپريٽنگ ڊويزنون آهن:

• پاڪستان ريلوي ڪراچي ڊويزن

• پاڪستان ريلوي سکر ڊويزن

• پاڪستان ريلوي ملتان ڊويزن

• پاڪستان ريلوي لاهور ڊويزن

• پاڪستان ريلوي راولپنڊي ڊويزن

• پاڪستان ريلوي پشاور ڊويزن

• پاڪستان ريلوي ڪوئيٽا ڊويزن

• پاڪستان ريلوي گوادر ڊويزن (اڃا تائين فعال ناهي)

• پاڪستان ريلوي مغلپورا ڊويزن (نان آپريٽنگ ڊويزن)

رولنگ اسٽاڪ (گڏيون)

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو پاڪستان جا لوڪوموٽو

پاڪستان ريلوي وٽ 190 ڪم ڪندڙ ڊيزل۔ليڪٽرڪ انجڻيون آهن۔ بیڑی جي زندگي 25 سال آهي ۽ پاڪستان لوڪوموٽیو فئڪٽري ۾ انھن جی سروس ء اوورھالنگ ٿیندی آھی.^[12] جنوري 2016ع ۾ پاڪستان ريلوي چین جی "جنان ريلوي" کی گاڏين جي سامان سمیت 800 هاپر ويگنن جو آرڊر ڏنو۔ پهرين 205 ويگنون چين ۾ ٺاهيون وينديون ۽ باقي 595 ويگنون پاڪستان ۾ مغلپورہ ريلوي ورڪشاپس ۾ گڏ ڪيو ويو۔ ھی ويگنون ڪوئلي کي ڪراچي ۽ قادر آباد جي پاور اسٽيشنن تائين پهچائينديون آھن.^[13]

2017 ۾ آمريڪا ۾ تيار ڪيل 55 اضافي لوڪوموٽو (4000 هارس پاور) پاڪستان ريلوي جي بيڙي ۾ شامل ڪيا ويا.^[14]

جولاءِ 2025 ۾ آپريٽر سفري سهولتن کي بهتر بڻائڻ ۽ آمدني وڌائڻ جي ڪوشش ۾ 11 ٽرينن جو ڪمرشل انتظام خانگي شعبي جي حوالي ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.^[15] انهن ۾ هزاره ايڪسپريس، بهاءُ الدين ذڪريا ايڪسپريس، ملت ايڪسپريس، راول ايڪسپريس، سبڪ خرم ايڪسپريس، بدر ايڪسپريس، غوري ايڪسپريس، راوي ايڪسپريس، ٿل ايڪسپريس، فيض احمد فيض مسافر ۽ موهن جو دڙو مسافر شامل هئا.^[15] جڏهن ته، ٽرينن جو انفراسٽرڪچر ۽ ريگيوليٽري ڪنٽرول پاڪستان ريلوي وٽ برقرار رکيو ويو.^[16]

پيداوار

پاڪستان لوڪوموٽو فئڪٽري سال 1993ع ۾ رسالپور ۾ 228.4 ملين روپين (7,90,000 آمريڪي ڊالر) جي لاڳت سان ٺهي۔ فيڪٽري جي گنجائش، واحد شفٽ جي بنياد تي 150 ڪوچ في سال آهي۔[12] لاهور ۾ لاهور۔واھگهہ برانچ لائين تي مغلپورا جنڪشن ريلوي اسٽيشن(MGPR) تي مغلپورا ريلوي ورڪشاپس، ڪيترن ئي رولنگ اسٽاڪ مرمت جي سائيٽن مان هڪ آهی۔ ورڪشاپ ڪمپليڪس سال 1904 ۾ ان جي موجوده سائيٽ تي اتر ويسٽرن اسٽيٽ ريلوي لاءِ مسافر ڪوچ ۽ مال بردار ويگنن جي تياري ۽ مرمت ڪرڻ لاءِ ظاهر ٿيو۔ سال 1947ع ۾ پاڪستان ريلوي لاءِ اهو واحد اسٽيٽ آف دي آرٽ ورڪشاپ هو۔[13] ريلوي وٽ سکر، خانيوال، ڪوهاٽ، شاهين آباد ۽ ڪوٽڙي ۾ پنج ڪنڪريٽ سليپر فيڪٽريون آهن۔ پهريون ڪارخانو سکر ۾ سال 1967ع ۾ قائم ٿيو، باقي چار ڪارخانا سال 1979ع کان 1981ع جي وچ ۾ کوليا ويا۔ سال2017ع ۾، آمريڪا ۾ تيار ڪيل 55 اضافي انجڻيون (4000 هارس پاور) پاڪستان ريلوي جي فليٽ ۾ شامل ڪيون ويون.[14]

فهرست پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشنون

نيٽ ورڪ

بجلي: لاهور-خانيوال لائين کي 25 kV AC تي بجلي ڏني وئي هئي. پر بجلي سروس 2020 تائين بند ٿي وئي هئي. * ويجهن ملڪن سان ريل لنڪس: * ايران-پاڪستان ريلوي زاهدان ۾ اسلامي جمهوريه ايران ريلوي سان ڳنڍيل آهي. جتي 1,676 ملي ميٽر (5 فوٽ 6 انچ) ڪوئيٽا-تفتان لائين ۽ 1,435 ملي ميٽر (4 فوٽ 8+1⁄2 انچ) ڪرمان-زاهدان لائين جي وچ ۾ هڪ بريڪ آف گيج موجود آهي. لنڪ 18 مئي 2007 تي مڪمل ٿيو. * افغانستان - هن وقت افغانستان سان ڪو به ريل لنڪ ناهي. پر پاڪستان ريلوي ٽن مرحلن ۾ افغان ريل نيٽ ورڪ ٺاهڻ ۾ مدد ڪرڻ جي تجويز پيش ڪئي آهي. پهريون مرحلو چمن کان اسپين بولدڪ تائين روهڙي-چمن لائين جي واڌ جي طور تي وڌايو ويندو. ٻيو مرحلو اسپين بولدڪ کان قندھار تائين لائين کي وڌايو ويندو. ٽيون مرحلو قندھار کان هرات ۽ ترڪمانستان جي خوشڪا تائين هلندو. 1,676 ملي ميٽر (5 فوٽ 6 انچ) کي وچ ايشيائي 1,520 ملي ميٽر (4 فوٽ 11+27⁄32 انچ) سان ڳنڍيندو. اهو نامعلوم آهي ته بريڪ آف گيج اسٽيشن ڪٿي هوندو. هڪ ٻي تجويز ڪراچي-پشاور لائين کي جلال آباد ذريعي ڪابل تائين وڌايو ويندو. * ترڪمانستان افغانستان ذريعي - تجويز ڪيل، مداخلت ڪندڙ 1,435 ملي ميٽر (4 فوٽ 8+1⁄2 انچ) گيج کان بچڻ. * چين - چين سان ڪو به موجوده ريل لنڪ ناهي. 28 فيبروري 2007 تي. ٽيڪسلا-خنجراب لائين تي فزيبلٽي اسٽڊيز لاءِ ٺيڪا ڏنا ويا. ان کي حويليان کان خنجراب پاس ذريعي ڪاشغر ۾ چيني ريل هيڊ تائين وڌايو. تقريبن 750 ڪلوميٽر (470 ميل) جو فاصلو. * ترڪي - پاڪستان-ايران لنڪ جي مڪمل ٿيڻ سان اهو ممڪن ٿيو آهي. اصولي طور تي، ايران ذريعي پاڪستان ۽ ترڪي جي وچ ۾ ٽرينون هلائڻ لاءِ. وزيراعظم يوسف رضا گيلاني پاران 14 آگسٽ 2009 تي اسلام آباد ۽ استنبول جي وچ ۾ هڪ ڪنٽينر ٽرين آزمائشي سروس شروع ڪئي وئي. پهرين ٽرين ۾ 20 ڪنٽينر هئا جن جي گنجائش تقريباً 750 ٽن (738 ڊگھي ٽن؛ 827 ننڍي ٽن) هئي. ۽ ان کي اسلام آباد کان تهران ذريعي استنبول تائين 6,500 ڪلوميٽر (4,000 ميل) سفر ڪرڻ جو شيڊول هو. استنبول-تهران-اسلام آباد مسافر ريل سروس پڻ تجويز ڪئي وئي آهي. 2009 ۾. ريلوي جي وزير غلام احمد بلور اميد ظاهر ڪئي. ته ڪنٽينر ٽرين آزمائش کان پوءِ هڪ مسافر ٽرين متعارف ڪرائي ويندي. اميدون پڻ آهن. ته اهو رستو يورپ ۽ وچ ايشيا کي ڳنڍيندو ۽ مسافرن کي کڻي ويندو. * هندستان - هندستان سان ٻه ريل لنڪ موجود آهن: ٿر ايڪسپريس راجستان جي جوڌپور کان ڪراچي تائين. ۽ سمجهوتا ايڪسپريس دهلي کان لاهور تائين. وڌيڪ ريل لنڪ (ٻيهر کولڻ سميت) تجويز ڪيا پيا وڃن. * روس - وچ ايشيا ذريعي 1,676 ملي ميٽر (5 فوٽ 6 انچ) هندستاني براڊ گيج ڪوريڊور جي واڌ جي تجويز. سروس: حادثا ۽ واقعا: مستقبل: پڻ ڏسو: * پورٽل پاڪستان. ٽرينون. ڪراچي پشاور مين ريلوي لائين. پاڪستان ريلوي ميوزيم، گولڙه شريف.

حوالا

↑ "Railways revenue increases by Rs1b in 2020-21". Daily Times. 29 November 2021. 31 May 2023 تي حاصل ڪيل.
↑ Shehzad, Rizwan; Ahmed, Waqas (14 December 2020). "Railways suffers loss of Rs45b in 2018-19". The Express Tribune. 14 December 2020 تي حاصل ڪيل.
↑ Year Book 2017–2018 (PDF). Ministry of Railways, Government of Pakistan. 2018. ص. 3. اصل نسخو (PDF) مان 2 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 2 July 2019 تي حاصل ڪيل. آرڪائيو ڪيا ويا 2 July 2019 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
↑ Hasnain, Khalid (2021-04-21). "Railway project sent to Chinese bank for approval of $6bn loan". Dawn. 2021-06-04 تي حاصل ڪيل.
↑ Hasnain, Khalid (2021-04-21). "Railway project sent to Chinese bank for approval of $6bn loan". Dawn. 2021-06-04 تي حاصل ڪيل.
↑ "Pakistan Transport Plan Study in the Islamic Republic of Pakistan (PTPS)" (PDF). openjicareport.jica.go.jp. 7 July 2019. 8 November 2023 تي حاصل ڪيل.
↑ Qureshi, Naeem (20 August 2019). "Pakistan Railways achieves record income in 2018-19". International Railway Journal. Retrieved 20 August 2019.
↑ Railways, Ministry of. "Ministry of Railways". www.railways.gov.pk. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 December 2024 تي محفوظ ڪيل. 2025-04-05 تي حاصل ڪيل.
↑ Government of Pakistan Ministry of Railways". Retrieved 6 January 2018.
↑ History". railway.gov.bd. Bangladesh Railway. Archived from the original on 15 November 2007. Retrieved 18 July 2014.
↑ International Bank for Reconstruction and Development; International Development Association (31 August 1962). Appraisal of the Pakistan Railways Project (PDF) (Report). Department of Technical Operations. p. 2. TO-339a. Retrieved 31 May 2023.
↑ "Achievements and Plans". pakrail.gov.pk. Pakistan Railways. اصل نسخو مان 8 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 7 January 2017 تي حاصل ڪيل.
↑ Barrow, Keith (14 January 2016). "Pakistan Railways orders 800 wagons from CRRC". International Railway Journal. 31 May 2023 تي حاصل ڪيل.
↑ "7 Modern Locomotives Arrive at Karachi Port from US". Radio Pakistan website. اصل نسخو مان 26 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 10 January 2024 تي حاصل ڪيل.
1 2 Alam, Sher (2025-07-15). "Pakistan Railways to Hand Over Management of 11 Trains to Private Sector". ProPakistani (آمريڪي انگريزي ۾). 2025-07-15 تي حاصل ڪيل.
↑ "Pakistan Railways to privatize 11 more trains to boost services, revenue". The Nation (آمريڪي انگريزي ۾). 2025-07-15. 2025-07-15 تي حاصل ڪيل.

=ٻاهرين لنڪس

پاڪستان ريلويز
Pakistan Railways
	فائل:Pakistan Railways.svg
	پاڪستان ريلويز هيڊڪوارٽر، لاهور
مقامي نالو	پاکستان ریلویز
ڪمپني جو قسم	رياستي ملڪيت وارو ادارو
صنعت	ريل ٽرانسپورٽ
اڳوڻو ادارو	نارٿ ويسٽرن اسٽيٽ ريلوي (اتر اولهائين رياستي ريلوي) ; پاڪستان ويسٽرن ريلوي (پاڪستان اولهائين ريلوي)
قائم ٿيل	1886؛ 139 سال اَڳُ
ھيڊڪوارٽر	Lahore-54010، Pakistan
خدمت ڪيل علائق	پاڪستان
اھم ماڻھو	مظهر علي شاهه (وفاقي سيڪريٽري برائي ريلوي ۽ ريلوي بورڊ جو چيئرمين); عامر علي بلوچ (چيف ايگزيڪيوٽو، جنرل مئنيجر);
خدمتون	ريل ٽرانسپورٽ; ڪارگو ٽرانسپورٽ; پارسل ڪيريئر; ڪيٽرنگ;
آمدني	48.64 ارب پاڪستاني رپيا (46 ڪروڙ آمريڪي ڊالر) (2020–21)
خالص آمدني	45 ارب رپيا (43 ڪروڙ آمريڪي ڊالر) (2018–19)
مالڪ	حڪومت پاڪستان (1947ع کان موجوده)
ملازمن جو تعداد	72,078 (2016–17)
اصل	ريلويز جي وزارت
ڊويزنون	07
ماتحت ڪمپنيون	1
ويب سائيٽ	www.pakrail.gov.pk;

[1] "Railways revenue increases by Rs1b in 2020-21". Daily Times. 29 November 2021. 31 May 2023 تي حاصل ڪيل.

[2] Shehzad, Rizwan; Ahmed, Waqas (14 December 2020). "Railways suffers loss of Rs45b in 2018-19". The Express Tribune. 14 December 2020 تي حاصل ڪيل.

[Yearbook-3] Year Book 2017–2018 (PDF). Ministry of Railways, Government of Pakistan. 2018. ص. 3. اصل نسخو (PDF) مان 2 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 2 July 2019 تي حاصل ڪيل. آرڪائيو ڪيا ويا 2 July 2019 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.

[4] Hasnain, Khalid (2021-04-21). "Railway project sent to Chinese bank for approval of $6bn loan". Dawn. 2021-06-04 تي حاصل ڪيل.

[5] Hasnain, Khalid (2021-04-21). "Railway project sent to Chinese bank for approval of $6bn loan". Dawn. 2021-06-04 تي حاصل ڪيل.

[6] "Pakistan Transport Plan Study in the Islamic Republic of Pakistan (PTPS)" (PDF). openjicareport.jica.go.jp. 7 July 2019. 8 November 2023 تي حاصل ڪيل.

[7] Qureshi, Naeem (20 August 2019). "Pakistan Railways achieves record income in 2018-19". International Railway Journal. Retrieved 20 August 2019.

[8] Railways, Ministry of. "Ministry of Railways". www.railways.gov.pk. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 December 2024 تي محفوظ ڪيل. 2025-04-05 تي حاصل ڪيل.

[9] Government of Pakistan Ministry of Railways". Retrieved 6 January 2018.

[10] History". railway.gov.bd. Bangladesh Railway. Archived from the original on 15 November 2007. Retrieved 18 July 2014.

[11] International Bank for Reconstruction and Development; International Development Association (31 August 1962). Appraisal of the Pakistan Railways Project (PDF) (Report). Department of Technical Operations. p. 2. TO-339a. Retrieved 31 May 2023.

[12] "Achievements and Plans". pakrail.gov.pk. Pakistan Railways. اصل نسخو مان 8 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 7 January 2017 تي حاصل ڪيل.

[13] Barrow, Keith (14 January 2016). "Pakistan Railways orders 800 wagons from CRRC". International Railway Journal. 31 May 2023 تي حاصل ڪيل.

[14] "7 Modern Locomotives Arrive at Karachi Port from US". Radio Pakistan website. اصل نسخو مان 26 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 10 January 2024 تي حاصل ڪيل.

[:1-15] 1 2 Alam, Sher (2025-07-15). "Pakistan Railways to Hand Over Management of 11 Trains to Private Sector". ProPakistani (آمريڪي انگريزي ۾). 2025-07-15 تي حاصل ڪيل.

[:0-16] "Pakistan Railways to privatize 11 more trains to boost services, revenue". The Nation (آمريڪي انگريزي ۾). 2025-07-15. 2025-07-15 تي حاصل ڪيل.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]