مواد ڏانھن هلو

ٽيلي ڪميونيڪيشن

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
جرمني جي باويريا صوبي جي رائسٽنگ ۾ سيٽلائيٽ مواصلات جي سڀ کان وڏي مرڪز تي سيٽلائيٽ مواصلات جي اينٽينا
اوپٽي پراجيڪٽ پاران انٽرنيٽ جي هڪ حصي مان گذرندڙ مختلف رستن جي بصري نمائش


ٽيلي ڪميونيڪيشن (Telecommunication)، جنهن کي اڪثر جمع جي صورت ۾ يا مختصر طور ٽيليڪام پڻ چيو ويندو آهي، معلومات کي ڊگهي فاصلي تي برقي يا اليڪٽرانڪ ذريعن وسيلي منتقل ڪرڻ جو عمل آهي، جيڪو عام طور ڪيبلن، ريڊيو لهرن يا ٻين مواصلاتي ٽيڪنالاجين ذريعي انجام ڏنو ويندو آهي. اهي ترسيلي وسيلا مواصلاتي چينلن ۾ ورهايا ويندا آهن، جيڪي ملٽي پليڪسنگ جي ذريعي هڪ ئي وسيلي تي ڪيترن ئي هم وقت مواصلاتي سيشنن جي ترسيل کي ممڪن بڻائيندا آهن. اوڻيهين، ويهين ۽ ايڪويهين صديءَ دوران ايجاد ٿيل ڊگهي فاصلي واريون ٽيڪنالاجيون عام طور برقي توانائي استعمال ڪنديون آهن، جن ۾ برقي تاربرقي، ٽيليفون، ٽيليويزن ۽ ريڊيو شامل آهن.

شروعاتي ٽيليڪميونيڪيشن ڄارن ۾ سگنلن جي ترسيل لاءِ ڌاتي تارون استعمال ٿينديون هيون. اهي ڄار ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين تاربرقي ۽ ٽيليفوني لاءِ استعمال ٿيندا رهيا. ويهين صديءَ جي پهرئين ڏهاڪي ۾ بي تار مواصلات جي ميدان ۾ هڪ وڏو انقلاب آيو، جنهن ۾ ريڊيو مواصلات بابت گوليئلمو مارڪوني جون اهم ڪاميابيون شامل هيون، جنهن تي کيس 1909ع جو فزڪس ۾ نوبل انعام مليو. برقي ۽ اليڪٽرانڪ ٽيليڪميونيڪيشن جي ٻين ابتدائي اڳواڻن ۾ چارلس ويٽ اسٽون ۽ سيميوئل مورس (تاربرقي جا گڏيل موجد)، انٽونيو ميوچي، فلپ رائيس، اليشا گري ۽ اليگزينڊر گراهم بيل (ٽيليفون جا موجد ۽ ترقي ڏيندڙ)، ايڊون آرمسٽرانگ ۽ لي ڊي فاريسٽ (ريڊيو جا موجد)، ۽ ولاديمير زوورڪِن، جان لوگي بيئرڊ ۽ فائلو فارنسورٿ (ٽيليويزن جا موجد) شامل آهن.

1960ع واري ڏهاڪي کان پوءِ ڊجيٽل ٽيڪنالاجين جي تيزي سان واڌ سبب آوازي مواصلات کي آهستي آهستي ڊيٽا جي ترسيل سان گڏايو ويو. ڌاتي وسيلي جي طبعياتي حدن آپٽيڪل فائبر جي ترقي کي هٿي ڏني.[1][2][3] انٽرنيٽ، جيڪا ڪنهن هڪ مخصوص وسيلي تي دارومدار نٿي رکي، انفرادي استعمال ڪندڙن کي عالمي سطح تي خدمتن تائين رسائي فراهم ڪئي آهي ۽ مواصلات ۾ هنڌ ۽ وقت جون حدون وڌيڪ گهٽائي ڇڏيون آهن.

وصف

[سنواريو]

1932ع ۾ مڪمل اختيار ٽيليگراف ڪانفرنس ۽ ميڊرڊ ۾ ٿيل بين الاقوامي ريڊيو ٽيليگراف ڪانفرنس دوران ٻنهي تنظيمن گڏجي بين الاقوامي ٽيليڪميونيڪيشن يونين (ITU) جوڙي.[4] هنن ٽيليڪميونيڪيشن جي وصف هن ريت ڪئي: "تار، بي تار يا برقي سگنلنگ يا بصري سگنلنگ جي ٻين نظامن يا عملن وسيلي نشانين، سگنلن، تحرير، فيڪسيملين ۽ هر قسم جي آوازن جي ڪا به ٽيليگرافڪ يا ٽيليفونڪ مواصلات."

بعد ۾ آئي ٽي يو ريڊيو ضابطا جي آرٽيڪل 1.3 تحت اها وصف ٻيهر تصديق ڪئي وئي، جنهن ۾ ان کي "نشانين، سگنلن، تحريرن، تصويرن، آوازن يا ڪنهن به نوعيت جي ڄاڻ جي ڪا به ترسيل، اخراج يا وصولي، جيڪا تار، ريڊيو، بصري يا ٻين برقي مقناطيسي نظامن وسيلي ڪئي وڃي" قرار ڏنو ويو.[5]

انهيءَ ڪري آهستي رفتار واريون مواصلاتي ٽيڪنالاجيون، جهڙوڪ ٽپال ۽ هوا-دٻاءُ نليون، ٽيليڪميونيڪيشن جي وصف ۾ شامل ناهن.[6][7]

ٽيليڪميونيڪيشن اصطلاح 1904ع ۾ فرانسيسي انجنيئر ۽ ناول نگار ايڊوار ايسٽونيئي وضع ڪيو، جنهن ان جي وصف "بجلي وسيلي خيال جي پري کان ترسيل" طور ڪئي.[8] ٽيليڪميونيڪيشن هڪ مرڪب اسم آهي، جيڪو يوناني اڳياڙي tele- (τῆλε)، جنهن جي معنيٰ "پري"، "دور" يا "فاصلي تي" آهي،[9] ۽ لاطيني فعل ڪميونيڪيئر، جنهن جي معنيٰ "ونڊڻ" آهي، مان ٺهيل آهي.[10][11] ڪميونيڪيشن لفظ انگريزيءَ ۾ پهريون ڀيرو چوڏهين صديءَ جي آخر ۾ استعمال ٿيو. اهو پراڻي فرانسيسي لفظ ڪومونيڪاسيون مان آيو، جيڪو لاطيني ڪميونيڪيشنم مان نڪتل آهي؛ اهو ڪميونيڪيئر جي ماضي واري جز جي بنياد مان ٺهيل عمل جو اسم آهي، جنهن جي معنيٰ "ونڊڻ، ورهائڻ، اطلاع ڏيڻ، گڏ ڪرڻ، شامل ڪرڻ" آهي، ۽ لفظي معنيٰ "عام ڪرڻ" آهي.[12]

تاريخ

[سنواريو]

تاريخ دوران ڊگهي مفاصلي واري رابطي لاءِ ڪيترائي ترسيل وسيلا استعمال ڪيا ويا آهن، جن ۾ دونهين جا اشارا، مشعلون، سيميفور ٽيليگراف، اشارتي جهنڊا، بصري هيليوگراف، برقي تارون، ۽ برقي مقناطيسي سگنل منتقل ڪرڻ لاءِ خالي فضا شامل آهن.[13]

برقي ۽ اليڪٽرانڪ دور کان اڳ

[سنواريو]
ڪلاڊ شاپ جي سيميفور ٽاورن مان هڪ جي نقل

ڊگهي مفاصلي وارو رابطو بجلي ۽ برقي مقناطيسيت جي دريافت کان گهڻو اڳ استعمال ٿيندو هو، جنهن بعد ٽيليڪميونيڪيشن جي ايجاد ممڪن ٿي.[14] ان کان اڳ فاصلي تي رابطي لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪيترن ئي ذهين طريقن مان ڪجهه هتي بيان ڪيا ويا آهن.

ڪبوتر پيغام رسان تاريخ دوران مختلف تهذيبن طرفان استعمال ڪيا ويا. ڪبوتر ٽپال جون پاڙون فارس ۾ هيون، جنهن کي پوءِ رومنن پنهنجي فوجي مقصدن لاءِ استعمال ڪيو. فرونٽينس جي دعويٰ موجب جوليس سيزر گال جي فتح دوران ڪبوترن کي پيغام رسان طور استعمال ڪيو.[15] يوناني پڻ اولمپڪ رانديون جي فاتحن جا نالا مختلف شهرن ڏانهن ڪبوترن ذريعي موڪليندا هئا.[16] اوڻيهين صديءَ جي شروعات ۾ ڊچ حڪومت اهو نظام جاوا ۽ سوماترا ۾ استعمال ڪيو. 1849ع ۾ پال جوليس روئٽر آخن ۽ برسلز جي وچ ۾ اسٽاڪ مارڪيٽ جون قيمتون موڪلڻ لاءِ ڪبوترن جي خدمت شروع ڪئي، جيڪا ٽيليگرافي رابطو مڪمل ٿيڻ تائين هڪ سال جاري رهي.[17]

وچئين دور ۾ مشعلن جون زنجيرون عام طور ٽڪرين جي چوٽين تي اشارا پهچائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون. انهن جو هڪ وڏو نقصان اهو هو ته اهي صرف هڪ بِٽ معلومات منتقل ڪري سگهنديون هيون، تنهنڪري پيغام جي معنيٰ، جهڙوڪ "دشمن نظر اچي ويو آهي"، اڳواٽ طئي ٿيل هوندي هئي. انهن جي استعمال جو هڪ مشهور مثال اسپيني آرماڊا دوران ملي ٿو، جڏهن مشعلن جي زنجير پليموٿ کان لنڊن تائين خبرداريءَ جو اشارو پهچايو.[18]

1792ع ۾ فرانسيسي انجنيئر ڪلاڊ شاپ ليل ۽ پيرس جي وچ ۾ پهريون مستقل بصري ٽيليگرافي نظام (يا سيميفور لائين) قائم ڪيو.[19] پر سيميفور نظام لاءِ ماهر آپريٽرن ۽ هر ڏهه کان ٽيهه ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي مهانگا ٽاور گهربل هوندا هئا. برقي ٽيليگراف سان مقابلي جي نتيجي ۾ ان جي آخري تجارتي لائين 1880ع ۾ بند ڪئي وئي.[20]

ٽيليگراف ۽ ٽيليفون

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ٽيليگرافي ۽ ٽيليفوني

25 جولاءِ 1837ع تي پهريون تجارتي برقي ٽيليگراف انگريز موجد سر وليم فوٿرگل ڪوڪ ۽ انگريز سائنسدان سر چارلس ويٽسٽون پاران پيش ڪيو ويو.[21][22] ٻنهي موجدن پنهنجي اوزار کي نئين ايجاد بدران ”موجوده برقي مقناطيسي ٽيليگراف ۾ هڪ سڌارو“ قرار ڏنو.[23]

سيميوئل مورس به آزاديءَ سان برقي ٽيليگراف جو هڪ نمونو تيار ڪيو، جنهن جو هن 2 سيپٽمبر 1837ع تي ڪامياب نه ٿيندڙ مظاهرو ڪيو. سندس ڪوڊ ويٽسٽون جي اشارتي طريقي جي ڀيٽ ۾ هڪ اهم ترقي هئي. پهرين ائٽلانٽڪ سمنڊ پار ٽيليگراف ڪيبل 27 جولاءِ 1866ع تي ڪاميابي سان مڪمل ڪئي وئي، جنهن سان پهريون ڀيرو ائٽلانٽڪ سمنڊ پار ٽيليڪميونيڪيشن ممڪن ٿي.[24]

انتونيو ميوچي جي ”ڳالهائيندڙ ٽيليگراف“ ۽ يوهان فلپ رائس جي Telefon تي ابتدائي ڪوششن کان پوءِ، روايتي ٽيليفون جو پيٽنٽ اليگزينڊر بيل فيبروري 1876ع ۾ داخل ڪرايو (صرف ڪجهه ڪلاڪ اڳ ايليشا گري ساڳئي قسم جي اوزار لاءِ پيٽنٽ ڪيويٽ داخل ڪئي هئي).[25][26] پهرين تجارتي ٽيليفون خدمتون بيل ٽيليفون ڪمپني پاران 1878ع ۽ 1879ع ۾ ائٽلانٽڪ جي ٻنهي ڪنارن تي نيو هيون ۽ لنڊن شهرن ۾ قائم ڪيون ويون.[27][28]

ريڊيو ۽ ٽيليويزن

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ريڊيو ۽ ٽيليويزن

1894ع ۾ اطالوي موجد گوليئلمو مارڪوني نئين دريافت ٿيل ريڊيو لهرن جي اصول تي ٻڌل بي تار رابطي جي ترقي شروع ڪئي، ۽ 1901ع تائين هن اهو ثابت ڪري ڏيکاريو ته اهي لهرون ائٽلانٽڪ سمنڊ پار به موڪلي سگهجن ٿيون.[29] اهو ريڊيو ذريعي بي تار ٽيليگرافي جي شروعات هئي. 17 ڊسمبر 1902ع تي ڪينيڊا جي نووا اسڪوٽيا صوبي جي گليس بي ۾ مارڪوني اسٽيشن تان موڪليل پيغام اتر آمريڪا کان ائٽلانٽڪ پار پهچندڙ دنيا جو پهريون ريڊيو پيغام بڻيو. 1904ع ۾ هڪ تجارتي خدمت قائم ڪئي وئي، جيڪا رڪنيت رکندڙ جهازن ڏانهن هر رات خبرن جا خلاصا موڪليندي هئي، ۽ اهي جهاز انهن کي پنهنجي اندروني اخبارن ۾ شامل ڪندا هئا.[30]

پهرين عالمي جنگ فوجي رابطن لاءِ ريڊيو جي ترقي کي تيز ڪيو. جنگ کان پوءِ 1920ع واري ڏهاڪي ۾ تجارتي اي ايم نشريات شروع ٿي، جيڪا تفريح ۽ خبرن جو هڪ اهم عوامي ذريعو بڻجي وئي. ٻي عالمي جنگ وري جهازن ۽ زميني فوجي رابطن، ريڊيو نيويگيشن ۽ ريڊار جي جنگي ضرورتن سبب ريڊيو جي ترقي کي وڌيڪ تيز ڪيو.[31] ريڊيو جي اسٽيريو ايف ايم نشريات جي ترقي آمريڪا ۾ 1930ع واري ڏهاڪي ۽ برطانيا ۾ 1940ع واري ڏهاڪي ۾ شروع ٿي،[32] ۽ 1970ع واري ڏهاڪي ۾ ان اي ايم کي غالب تجارتي معيار طور گهڻي حد تائين تبديل ڪري ڇڏيو.[33]

25 مارچ 1925ع تي جان لوگي بيئرڊ لنڊن جي سيلفرجز ڊپارٽمينٽل اسٽور ۾ هلندڙ تصويرن جي ترسيل جو مظاهرو ڪيو. بيئرڊ جو اوزار پال نپڪو جي نپڪو ڊسڪ تي ٻڌل هو، تنهنڪري اهو ميڪانيڪي ٽيليويزن جي نالي سان مشهور ٿيو. اهو نظام برٽش براڊڪاسٽنگ ڪارپوريشن پاران 30 سيپٽمبر 1929ع کان شروع ڪيل تجرباتي نشريات جو بنياد بڻيو.[34]

ويڪيوم ٽيوب

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ويڪيوم ٽيوب

ويڪيوم ٽيوبون ڪيترن ئي بنيادي برقياتي عملن، جهڙوڪ سگنلن جي طاقت واڌاري ۽ برقي رو جي سڌارڻ لاءِ گرم ڪيٿوڊ مان نڪرندڙ ٿرميونڪ اخراج ٿيندڙ اليڪٽرانن کي استعمال ڪنديون آهن.[35]

سڀ کان سادي ويڪيوم ٽيوب، يعني ڊائيوڊ، جيڪا 1904ع ۾ جان ايمبروز فليمنگ ايجاد ڪئي، رڳو هڪ گرم اليڪٽران خارج ڪندڙ ڪيٿوڊ ۽ هڪ اينوڊ تي مشتمل هوندي آهي. اليڪٽران هن اوزار ۾ صرف هڪ طرف، يعني ڪيٿوڊ کان اينوڊ ڏانهن وهي سگهن ٿا. ٽيوب اندر هڪ يا وڌيڪ ضابطو ڄاري شامل ڪرڻ سان ڪيٿوڊ ۽ اينوڊ جي وچ ۾ وهندڙ برقي رو کي ڄاري يا ڄارين تي لاڳو ٿيل وولٽيج ذريعي ڪنٽرول ڪري سگهجي ٿو.[36] اهي اوزار ويهين صديءَ جي پهرين اڌ دوران برقي سرڪٽن جو بنيادي حصو بڻيا ۽ ريڊيو، ٽيليويزن، ريڊار، آواز جي رڪارڊنگ ۽ ٻيهر پيداوار، ڊگهي فاصلي وارن ٽيليفون نيٽ ورڪن، ۽ اينالاگ توڙي شروعاتي ڊجيٽل ڪمپيوٽرن جي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. جيتوڻيڪ ڪجهه شعبن ۾ اڳ ئي اسپارڪ گيپ ٽرانسميٽر ۽ ميڪانيڪي ڪمپيوٽر جهڙيون ٽيڪنالاجيون استعمال ٿي رهيون هيون، پر ٿرميونڪ ويڪيوم ٽيوب جي ايجاد انهن ٽيڪنالاجين کي وسيع ۽ عملي استعمال لائق بڻايو، جنهن سان برقيات جي شعبي جي بنياد پئي.[37]

ويهين صديءَ جي اڪثر حصي دوران ٽيليويزنن ۾ هڪ خاص قسم جي ويڪيوم ٽيوب، يعني ڪيٿوڊ ري ٽيوب، استعمال ٿيندي هئي، جيڪا ڪارل فرڊيننڊ برائون ايجاد ڪئي هئي. اهڙي ٽيليويزن جو پهريون اميد افزا نمونو فائلو فارنسورٿ تيار ڪيو، جنهن 7 سيپٽمبر 1927ع تي پنهنجي خاندان آڏو ان جو مظاهرو ڪيو.[38] ٻي عالمي جنگ کان پوءِ رڪجي ويل تجربا ٻيهر شروع ٿيا ۽ ٽيليويزن گهرن ۾ تفريح ۽ نشريات جو هڪ اهم ذريعو بڻجي ويو.

1940ع واري ڏهاڪي دوران نيم موصل اوزارن جي ايجاد سان ٺوس-حالت وارا اوزار تيار ڪرڻ ممڪن ٿيو، جيڪي ويڪيوم ٽيوبن جي ڀيٽ ۾ ننڍا، سستا، وڌيڪ ڪارائتا، وڌيڪ قابلِ اعتماد ۽ وڌيڪ پائيدار هئا. 1960ع واري ڏهاڪي جي وچ کان ويڪيوم ٽيوبن جي جاءِ ٽرانزسٽرن وٺڻ شروع ڪئي. تنهن هوندي به ويڪيوم ٽيوبون اڄ به ڪجهه اعليٰ فريڪوئنسي وارن طاقت وڌائيندڙن ۾ استعمال ٿين ٿيون.

ڪمپيوٽر نيٽ ورڪ ۽ انٽرنيٽ

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ڪمپيوٽر نيٽ ورڪ ۽ انٽرنيٽ

11 سيپٽمبر 1940ع تي جارج اسٽيبٽز نيويارڪ مان ٽيليٽائپ ذريعي پنهنجي ڪامپليڪس نمبر ڪيلڪيوليٽر لاءِ مسئلا موڪليا ۽ انهن جا حساب ڪيل نتيجا نيو هيمپشائر ۾ ڊارٽمٿ ڪاليج مان واپس حاصل ڪيا.[39] مرڪزي ڪمپيوٽر (مرڪزي ڪمپيوٽر) ۽ پري موجود غير ذهين ٽرمينلن تي ٻڌل هي ترتيب 1970ع واري ڏهاڪي تائين وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي رهي.

1960ع واري ڏهاڪي ۾ پال باران ۽ آزاديءَ سان ڊونلڊ ڊيوس پيڪيٽ سوئچنگ تي تحقيق شروع ڪئي، جيڪا اهڙي ٽيڪنالاجي آهي جنهن ۾ پيغام کي ننڍن حصن ۾ ورهائي، مرڪزي ڪمپيوٽر مان گذارڻ کان سواءِ، غير هم وقت طريقي سان منزل ڏانهن موڪليو ويندو آهي. 5 ڊسمبر 1969ع تي چار-نوڊن تي مشتمل هڪ ڪمپيوٽر نيٽ ورڪ قائم ٿيو، جيڪو آرپانيٽ جي شروعات ثابت ٿيو، ۽ 1981ع تائين اهو وڌي 213 نوڊن تائين پهچي ويو.[40] بعد ۾ آرپانيٽ ٻين نيٽ ورڪن سان ضم ٿي انٽرنيٽ بڻجي ويو. جڏهن ته انٽرنيٽ جي ترقي انٽرنيٽ انجنيئرنگ ٽاسڪ فورس (IETF) جي مرڪزي ڌيان هيٺ رهي، جنهن تبصري لاءِ درخواست (RFC) دستاويزن جو هڪ سلسلو جاري ڪيو، ساڳئي وقت صنعتي تحقيقاتي مرڪزن ۾ ٻيون به اهم نيٽ ورڪنگ ترقيون ٿيون، جهڙوڪ ايٿرنيٽ (1983ع)، ٽوڪن رنگ (1984ع)[حوالو گهربل] ۽ تاري نما نيٽ ورڪ بناوت تي ٻڌل مقامي ايراضي نيٽ ورڪ (LAN) جي ترقي.

ڪمپيوٽر نيٽ ورڪ ۽ انٽرنيٽ

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ڪمپيوٽر نيٽ ورڪ ۽ انٽرنيٽ

11 سيپٽمبر 1940ع تي جارج اسٽيبٽز نيويارڪ مان ٽيليٽائپ ذريعي پنهنجي ڪامپليڪس نمبر ڪيلڪيوليٽر لاءِ مسئلا موڪليا ۽ انهن جا حساب ڪيل نتيجا نيو هيمپشائر ۾ ڊارٽمٿ ڪاليج مان واپس حاصل ڪيا.[41] مرڪزي ڪمپيوٽر (مرڪزي ڪمپيوٽر) ۽ پري موجود غير ذهين ٽرمينلن تي ٻڌل هي ترتيب 1970ع واري ڏهاڪي تائين وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي رهي.

1960ع واري ڏهاڪي ۾ پال باران ۽ آزاديءَ سان ڊونلڊ ڊيوس پيڪيٽ سوئچنگ تي تحقيق شروع ڪئي، جيڪا اهڙي ٽيڪنالاجي آهي جنهن ۾ پيغام کي ننڍن حصن ۾ ورهائي، مرڪزي ڪمپيوٽر مان گذارڻ کان سواءِ، غير هم وقت طريقي سان منزل ڏانهن موڪليو ويندو آهي. 5 ڊسمبر 1969ع تي چار-نوڊن تي مشتمل هڪ ڪمپيوٽر نيٽ ورڪ قائم ٿيو، جيڪو آرپانيٽ جي شروعات ثابت ٿيو، ۽ 1981ع تائين اهو وڌي 213 نوڊن تائين پهچي ويو.[42] بعد ۾ آرپانيٽ ٻين نيٽ ورڪن سان ضم ٿي انٽرنيٽ بڻجي ويو. جڏهن ته انٽرنيٽ جي ترقي انٽرنيٽ انجنيئرنگ ٽاسڪ فورس (IETF) جي مرڪزي ڌيان هيٺ رهي، جنهن تبصري لاءِ درخواست (RFC) دستاويزن جو هڪ سلسلو جاري ڪيو، ساڳئي وقت صنعتي تحقيقاتي مرڪزن ۾ ٻيون به اهم نيٽ ورڪنگ ترقيون ٿيون، جهڙوڪ ايٿرنيٽ (1983ع)، ٽوڪن رنگ (1984ع)[حوالو گهربل] ۽ تاري نما نيٽ ورڪ بناوت تي ٻڌل مقامي ايراضي نيٽ ورڪ (LAN) جي ترقي.

ترسيل جي گنجائش ۾ واڌ

[سنواريو]

ٻطرفي ٽيليڪميونيڪيشن نيٽ ورڪن وسيلي دنيا ۾ معلومات جي مٽاسٽا جي مؤثر گنجائش 1986ع ۾ بهترين نموني سان دٻايل معلومات جي 281 پيٽابائيٽ (PB) مان وڌي 1993ع ۾ 471 پيٽابائيٽ، 2000ع ۾ 2.2 ايگزابائيٽ (EB)، ۽ 2007ع ۾ 65 ايگزابائيٽ تائين پهچي وئي.[43] معلومات جي لحاظ کان هي مقدار 1986ع ۾ في ماڻهو روزانو اخبار جي ٻن صفحن جي برابر هئي، جيڪا 2007ع تائين وڌي في ماڻهو روزانو ڇهن مڪمل اخبارن جي برابر ٿي وئي.[44]

هن واڌ کي نظر ۾ رکندي، ٽيليڪميونيڪيشن عالمي معيشت ۾ ڏينهون ڏينهن وڌيڪ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي، ۽ 2012ع ۾ عالمي ٽيليڪميونيڪيشن صنعت جو حجم لڳ ڀڳ 4.7 ٽريلين آمريڪي ڊالر هو.[45][46] 2010ع ۾ عالمي ٽيليڪميونيڪيشن صنعت جي خدمتن مان حاصل ٿيندڙ آمدني جو اندازو 1.5 ٽريلين آمريڪي ڊالر لڳايو ويو، جيڪا دنيا جي مجموعي قومي پيداوار (جي ڊي پي) جو لڳ ڀڳ 2.4 سيڪڙو هئي.[45]

فني تصور

[سنواريو]

جديد ٽيليڪميونيڪيشن ڪيترن ئي بنيادي تصورن تي ٻڌل آهي، جيڪي هڪ صديءَ کان به وڌيڪ عرصي دوران تدريجي طور ترقي ۽ بهتري ماڻيندا رهيا آهن.

بنيادي جزا

[سنواريو]

ٽيليڪميونيڪيشن ٽيڪنالاجين کي بنيادي طور تارائتن ۽ بي تار طريقن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. مجموعي طور هڪ بنيادي ٽيليڪميونيڪيشن نظام ٽن اهم حصن تي مشتمل هوندو آهي، جيڪي ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ هميشه موجود هوندا آهن:

  • موڪليندڙ، جيڪو معلومات حاصل ڪري ان کي اشاري ۾ تبديل ڪري ٿو.
  • ترسيل ذريعو، جنهن کي جسماني چينل پڻ چيو ويندو آهي، جيڪو اشاري کي منتقل ڪري ٿو (مثال طور آزاد خلا وارو چينل).
  • وصول ڪندڙ، جيڪو چينل مان اشاري کي حاصل ڪري ان کي ٻيهر وصول ڪندڙ لاءِ قابلِ استعمال معلومات ۾ تبديل ڪري ٿو.

هڪ ريڊيو نشرياتي اسٽيشن ۾ اسٽيشن جو وڏو طاقت وڌائيندڙ موڪليندڙ هوندو آهي، جڏهن ته نشرياتي ريڊيو اينٽينا طاقت وڌائيندڙ ۽ آزاد خلا واري چينل جي وچ ۾ رابطي جو ذريعو هوندي آهي. آزاد خلا وارو چينل ترسيل جو ذريعو هوندو آهي، ۽ وصول ڪندڙ جي اينٽينا آزاد خلا واري چينل ۽ وصول ڪندڙ جي وچ ۾ رابطي جو ذريعو هوندي آهي. ان کان پوءِ ريڊيو وصول ڪندڙ ريڊيو اشاري جي آخري منزل هوندو آهي، جتي برقي اشاري کي آواز ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي.

ٽيليڪميونيڪيشن نظام ڪڏهن ڪڏهن ٻطرفا (ڊيوپليڪس) پڻ هوندا آهن، جن ۾ هڪ ئي برقي اوزار موڪليندڙ ۽ وصول ڪندڙ ٻنهي طور ڪم ڪندو آهي، جنهن کي ٽرانسيور چيو ويندو آهي (مثال طور موبائل فون).[47] ٽرانسيور اندر موڪليندڙ ۽ وصول ڪندڙ جا برقي حصا هڪ ٻئي کان گهڻي حد تائين آزاد هوندا آهن. ان جو سبب اهو آهي ته ريڊيو موڪليندڙن ۾ طاقت وڌائيندڙ واٽ يا ڪلوواٽ جي سطح تي ڪم ڪندا آهن، جڏهن ته ريڊيو وصول ڪندڙ صرف مائيڪروواٽ يا نانوواٽ جي سطح جي اشارن سان ڪم ڪندا آهن. تنهن ڪري ٽرانسيورن کي اهڙي احتياط سان ٺاهيو ويندو آهي جو انهن جا وڌيڪ طاقت وارا ۽ گهٽ طاقت وارا حصا هڪ ٻئي تي اثرانداز نه ٿين.

مقرر ٿيل تارن ذريعي ٿيندڙ ٽيليڪميونيڪيشن کي نقطو-کان-نقطو مواصلات چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها هڪ موڪليندڙ ۽ هڪ وصول ڪندڙ جي وچ ۾ ٿيندي آهي. جڏهن ته ريڊيو ذريعي ٿيندڙ مواصلات کي نشرياتي مواصلات چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان ۾ هڪ طاقتور موڪليندڙ ۽ ڪيترائي گهٽ طاقت وارا پر حساس ريڊيو وصول ڪندڙ شامل هوندا آهن.[47]

اهڙا ٽيليڪميونيڪيشن نظام، جن ۾ ڪيترائي موڪليندڙ ۽ ڪيترائي وصول ڪندڙ گڏيل طور هڪ ئي جسماني چينل کي استعمال ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هوندا آهن، گهڻ رستي منتقلي (ملٽي پليڪس سسٽمس) سڏبا آهن. جسماني چينلن جي اهڙي گڏيل استعمال سان عام طور تي خرچن ۾ نمايان گهٽتائي اچي ٿي. گهڻ رستي وارا نظام ٽيليڪميونيڪيشن نيٽ ورڪن ۾ ترتيب ڏنا ويندا آهن، جتي گهڻ رستي وارا اشارا مختلف مرڪزن تي سوئچ ٿي صحيح وصول ڪندڙ تائين پهچندا آهن.

اينالاگ ۽ ڊجيٽل مواصلات

[سنواريو]

مواصلات کي اينالاگ يا ڊجيٽل اشارون جي صورت ۾ رمزبند ڪري سگهجي ٿو، جيڪي وري اينالاگ يا ڊجيٽل نظامن ذريعي منتقل ٿيندا آهن. اينالاگ اشارا معلومات جي لحاظ کان مسلسل تبديل ٿيندا رهندا آهن، جڏهن ته ڊجيٽل اشارا معلومات کي الڳ الڳ قدرن (جهڙوڪ هڪن ۽ صفرن) جي صورت ۾ ظاهر ڪندا آهن.[48]

منتقلي ۽ وصولي دوران اينالاگ اشارن ۾ موجود معلومات غير مطلوب شور سبب خراب ٿيندي آهي. عام طور مواصلاتي نظام ۾ شور کي هڪ بي ترتيب عمل جي ذريعي گهربل اشاري ۾ اضافي يا گهٽتائي جي صورت ۾ ظاهر ڪيو ويندو آهي. اهڙي قسم جي شور کي واڌو شور چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ مختلف وقتن تي اهو مثبت يا منفي ٻنهي صورتن ۾ ٿي سگهي ٿو.

جيستائين واڌو شور ڪنهن خاص حد کان وڌيڪ نه ٿئي، تيستائين ڊجيٽل اشارن ۾ موجود معلومات محفوظ رهندي آهي. شور جي مقابلي ۾ اها مزاحمت ڊجيٽل اشارن جو اينالاگ اشارن تي هڪ اهم فائدو آهي. بهرحال، جڏهن شور نظام جي پاڻمرادو غلطي درست ڪرڻ جي صلاحيت کان وڌي وڃي ٿو، تڏهن ڊجيٽل نظام اوچتو مڪمل طور ناڪام ٿي وڃي ٿو. ان جي ابتڙ، اينالاگ نظام آهستي آهستي خراب ٿيندو آهي؛ شور وڌڻ سان اشارو بتدريج گهٽ معيار وارو ٿيندو آهي، پر ڪجهه حد تائين استعمال لائق رهندو آهي.

ان کان علاوه، مسلسل ڊيٽا جي ڊجيٽل منتقلي دوران لازمي طور مقداربندي شور پيدا ٿيندو آهي. هن شور کي گهٽائي سگهجي ٿو، پر مڪمل طور ختم نٿو ڪري سگهجي، ۽ ان لاءِ چينل جي وڌيڪ پٽي ويڪر جي ضرورت پوندي آهي.

اينالاگ ۽ ڊجيٽل مواصلات

[سنواريو]

مواصلات کي اينالاگ يا ڊجيٽل اشارن جي صورت ۾ رمزبند ڪري سگهجي ٿو، جيڪي وري اينالاگ يا ڊجيٽل نظامن ذريعي منتقل ڪيا ويندا آهن. اينالاگ اشارا معلومات جي لحاظ کان لڳاتار تبديل ٿيندا رهن ٿا، جڏهن ته ڊجيٽل اشارا معلومات کي الڳ الڳ قدرن (مثال طور، هڪن ۽ صفرن جي مجموعي) جي صورت ۾ رمزبند ڪندا آهن.[48]

منتقلي ۽ وصولي دوران اينالاگ اشارن ۾ موجود معلومات غير مطلوب شور سبب خراب ٿيندي آهي. عام طور تي مواصلاتي نظام ۾ شور کي بي ترتيب عمل جي ذريعي گهربل اشاري ۾ واڌ يا گهٽتائي جي صورت ۾ ظاهر ڪيو ويندو آهي. اهڙي قسم جي شور کي واڌو شور چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ مختلف وقتن تي اهو منفي يا مثبت ٻنهي صورتن ۾ ٿي سگهي ٿو.

جيستائين واڌو شور ڪنهن مقرر حد کان وڌي نه وڃي، تيستائين ڊجيٽل اشارن ۾ موجود معلومات محفوظ رهندي آهي. شور جي مقابلي ۾ انهن جي مزاحمت، اينالاگ اشارن جي ڀيٽ ۾ ڊجيٽل اشارن جو هڪ اهم فائدو آهي. بهرحال، جڏهن شور نظام جي پاڻمرادو غلطي درست ڪرڻ جي صلاحيت کان وڌي وڃي ٿو، تڏهن ڊجيٽل نظام اوچتي مڪمل ناڪامي جو شڪار ٿي ويندو آهي. ان جي ابتڙ، اينالاگ نظام آهستي آهستي خراب ٿيندو آهي؛ شور وڌڻ سان اشارو بتدريج گهٽ معيار وارو ٿيندو آهي، پر ڪجهه حد تائين استعمال لائق رهندو آهي.

ان کان علاوه، مسلسل ڊيٽا جي ڊجيٽل منتقلي دوران لازمي طور مقداربندي شور پيدا ٿيندو آهي. هن شور کي گهٽائي سگهجي ٿو، پر مڪمل طور ختم نٿو ڪري سگهجي، ۽ ان لاءِ چينل جي وڌيڪ پٽي ويڪر جي ضرورت پوندي آهي.

مواصلاتي چينل

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو مواصلاتي چينل

چينل جي اصطلاح جا ٻه مختلف مطلب آهن. پهرئين معنيٰ موجب، چينل اهو طبعياتي ذريعو آهي جيڪو موڪليندڙ ۽ وصول ڪندڙ جي وچ ۾ اشارو کڻي وڃي ٿو. ان جا مثال آهن: آواز جي مواصلات لاءِ فضا، ڪجهه قسمن جي نوري مواصلات لاءِ شيشي جا نوري فائبر، وولٽيج ۽ برقي رو جي ذريعي مواصلات لاءِ هم محور ڪيبل، ۽ آزاد خلا، جتي نظر ايندڙ روشني، تحتِ سرخ شعاعون، بالابنفشي روشني ۽ ريڊيو لهرن ذريعي مواصلات ٿيندي آهي. هم محور ڪيبلن جي قسمن کي RG يا ريڊيو گائيڊ جي درجي بندي موجب سڃاتو ويندو آهي، جيڪا اصطلاح ٻي عالمي جنگ دوران وجود ۾ آئي. مختلف RG درجابنديون مخصوص اشارن جي منتقلي وارين استعمالن جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ٿينديون آهن.[49] هن آخري قسم کي آزاد خلا چينل چيو ويندو آهي. ريڊيو لهرن جي هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ تائين منتقلي جو ٻنهي هنڌن جي وچ ۾ فضا جي موجودگي يا غير موجودگي سان ڪو واسطو ناهي. ريڊيو لهرون مڪمل خلا مان به اوتري ئي آساني سان گذرن ٿيون، جيتري هوا، ڪوهيڙي، ڪڪرن يا ڪنهن ٻئي گئس مان.

مواصلات ۾ چينل جو ٻيو مطلب مواصلاتي چينل جي اصطلاح ۾ ملي ٿو، جنهن مان مراد منتقلي واري ذريعي جي اهڙي ورهاست آهي، جنهن سان هڪ ئي وقت ڪيترن ئي معلوماتي وهڪرن کي موڪلڻ ممڪن ٿئي. مثال طور، هڪ ريڊيو اسٽيشن 94.5 MHz جي ويجهو فريڪوئنسي تي آزاد خلا ۾ ريڊيو لهرون نشر ڪري سگهي ٿي، جڏهن ته ٻي ريڊيو اسٽيشن ساڳئي وقت 96.1 MHz جي ويجهو فريڪوئنسي تي نشريات ڪري سگهي ٿي. هر ريڊيو اسٽيشن لڳ ڀڳ 180 kHz جي پٽي ويڪر اندر ريڊيو لهرون منتقل ڪندي، جنهن جو مرڪز مخصوص حامل فريڪوئنسي هوندو آهي. هن مثال ۾ هر اسٽيشن پنهنجي پاڙيسري اسٽيشن کان 200 kHz جي فاصلي تي هوندي آهي، جڏهن ته 200 kHz ۽ 180 kHz جي وچ وارو 20 kHz مواصلاتي نظام جي فني خامين لاءِ رکيل انجنيئرنگ مارجن هوندو آهي.

مٿين مثال ۾ آزاد خلا چينل کي فريڪوئنسي جي بنياد تي مختلف مواصلاتي چينلن ۾ ورهايو ويو آهي، ۽ هر چينل کي ريڊيو لهرن جي نشريات لاءِ الڳ فريڪوئنسي پٽي ويڪر ڏني وئي آهي. ذريعي کي فريڪوئنسي جي بنياد تي چينلن ۾ ورهائڻ واري هن نظام کي فريڪوئنسي ڊويزن ملٽي پليڪسنگ چيو ويندو آهي. ساڳئي تصور لاءِ ٻيو اصطلاح موج ڊگھائي ڊويزن ملٽي پليڪسنگ آهي، جيڪو گهڻو ڪري نوري مواصلات ۾ استعمال ٿيندو آهي، جتي ڪيترائي موڪليندڙ هڪ ئي طبعياتي ذريعي کي گڏيل طور استعمال ڪندا آهن.

مواصلاتي ذريعي کي چينلن ۾ ورهائڻ جو هڪ ٻيو طريقو اهو آهي ته هر موڪليندڙ کي وقت جو هڪ ورجندڙ حصو (وقت جي سلاٽ، مثال طور هر سيڪنڊ مان 20 ملي سيڪنڊ) ڏنو وڃي، ۽ هر موڪليندڙ کي رڳو پنهنجي مقرر وقت واري حصي اندر پيغام موڪلڻ جي اجازت هجي. ذريعي کي وقت جي بنياد تي مواصلاتي چينلن ۾ ورهائڻ واري هن طريقي کي وقت ڊويزن ملٽي پليڪسنگ (TDM) چيو ويندو آهي، جيڪو نوري فائبر مواصلات ۾ استعمال ٿيندو آهي. ڪجهه ريڊيو مواصلاتي نظام، اڳ ۾ مختص ڪيل FDM چينل جي اندر TDM پڻ استعمال ڪندا آهن. تنهن ڪري اهڙا نظام TDM ۽ FDM ٻنهي جو گڏيل (هائبرڊ) استعمال ڪندا آهن.

ماڊيوليشن

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ماڊيوليشن

معلومات منتقل ڪرڻ لاءِ اشارو (سگنل) کي هڪ مخصوص شڪل ڏيڻ جي عمل کي ماڊيوليشن چيو ويندو آهي. ماڊيوليشن ذريعي ڊجيٽل پيغام کي اينالاگ موجي شڪل (waveform) ۾ پيش ڪري سگهجي ٿو. هن عمل کي عام طور ڪيئنگ چيو ويندو آهي، جيڪا اصطلاح مواصلات ۾ مورس ڪوڊ جي پراڻي استعمال مان نڪتل آهي. ڪيئنگ جون ڪيتريون ئي ٽيڪنيڪون موجود آهن، جن ۾ مرحلي جي تبديليءَ واري ڪيئنگ، فريڪوئنسي جي تبديليءَ واري ڪيئنگ ۽ ايمپليٽيوڊ جي تبديليءَ واري ڪيئنگ شامل آهن. مثال طور، بلوٽوٿ نظام مختلف اوزارن جي وچ ۾ معلومات جي ڏي وٺ لاءِ مرحلي جي تبديليءَ واري ڪيئنگ استعمال ڪندو آهي.[50][51] ان کان علاوه، مرحلي جي تبديليءَ واري ڪيئنگ ۽ ايمپليٽيوڊ جي تبديليءَ واري ڪيئنگ جي گڏيل استعمال کي چوڪنڊي ايمپليٽيوڊ ماڊيوليشن (QAM) چيو ويندو آهي، جيڪو وڌيڪ گنجائش وارن ڊجيٽل ريڊيو مواصلاتي نظامن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي.

ماڊيوليشن کي گهٽ فريڪوئنسي وارن اينالاگ اشارن جي معلومات کي وڌيڪ فريڪوئنسي تي منتقل ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو ان ڪري فائديمند آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ گهٽ فريڪوئنسي وارا اينالاگ اشارا آزاد خلا ذريعي مؤثر نموني منتقل نٿا ٿي سگهن. تنهن ڪري، اهڙي اينالاگ اشاري جي معلومات کي منتقلي کان اڳ هڪ وڌيڪ فريڪوئنسي واري اشاري، جنهن کي حامل لهر چيو ويندو آهي، تي سوار ڪيو ويندو آهي. ان مقصد لاءِ ماڊيوليشن جون مختلف اسڪيمون موجود آهن، جن مان ٻه بنيادي اسڪيمون ايمپليٽيوڊ ماڊيوليشن (AM) ۽ فريڪوئنسي ماڊيوليشن (FM) آهن. هن عمل جو هڪ مثال اهو آهي ته ڊسڪ جاڪي جو آواز فريڪوئنسي ماڊيوليشن ذريعي 96 MHz واري حامل لهر تي منتقل ڪيو وڃي، جنهن کي پوءِ ريڊيو تي 96 FM چينل طور وصول ڪيو ويندو آهي.[52] ان کان علاوه، ماڊيوليشن جو هڪ ٻيو فائدو اهو به آهي ته ان سان فريڪوئنسي ڊويزن ملٽي پليڪسنگ (FDM) استعمال ڪري سگهجي ٿي.

مواصلاتي نيٽ ورڪ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ٽيلي ڪميونيڪيشن نيٽورڪ

مواصلاتي نيٽ ورڪ موڪليندڙن، وصول ڪندڙن ۽ مواصلاتي چينلن جو اهڙو مجموعو هوندو آهي، جيڪو هڪ ٻئي ڏانهن پيغام منتقل ڪندو آهي. ڪجهه ڊجيٽل مواصلاتي نيٽ ورڪن ۾ هڪ يا وڌيڪ رائوٽر هوندا آهن، جيڪي گڏجي معلومات کي صحيح استعمال ڪندڙ تائين پهچائيندا آهن. اينالاگ مواصلاتي نيٽ ورڪ هڪ يا وڌيڪ ٽيليفون سوئچن تي مشتمل هوندو آهي، جيڪي ٻن يا وڌيڪ استعمال ڪندڙن جي وچ ۾ رابطي جوڙي ڇڏيندا آهن. ٻنهي قسمن جي نيٽ ورڪن ۾، جڏهن اشارو ڊگهي فاصلي تي منتقل ڪيو وڃي ٿو، تڏهن ان کي مضبوط ڪرڻ يا ٻيهر تخليق ڪرڻ لاءِ ريپيٽرن جي ضرورت پئجي سگهي ٿي. اهو سگنل جي ڪمزوري جي اثر کي گهٽائڻ لاءِ ڪيو ويندو آهي، جيڪو اشارو کي شور کان الڳ سڃاڻڻ ڏکيو بڻائي سگهي ٿو.[53] اينالاگ نظامن جي ڀيٽ ۾ ڊجيٽل نظامن جو هڪ ٻيو فائدو اهو آهي ته انهن جي پيداوار (آئوٽ پُٽ) کي ياداشت ۾ محفوظ ڪرڻ وڌيڪ آسان هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻه وولٽيج حالتون (وڏي ۽ ننڍي) لاڳيتي قدرن جي وسيع حد جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آساني سان محفوظ ڪري سگهجن ٿيون.

سماجي اثر

[سنواريو]

جديد سماج ۾ مواصلات جو سماجي، ثقافتي ۽ اقتصادي لحاظ کان تمام وڏو اثر آهي. 2008ع ۾ اندازو لڳايو ويو ته ٽيليڪميونيڪيشن صنعت جي آمدني 4.7 ٽريلين آمريڪي ڊالر هئي، جيڪا عالمي مجموعي پيداوار (سرڪاري مٽاسٽا جي شرح موجب) جي لڳ ڀڳ ٽن سيڪڙو کان ٿورو گهٽ هئي.[45] هيٺين حصن ۾ سماج تي مواصلات جي اثرن جو جائزو پيش ڪيو ويو آهي.

خرد اقتصاديات

[سنواريو]

خرد اقتصادي سطح تي ڪمپنين مواصلات کي عالمي ڪاروباري سلطنتون قائم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو آهي. اهو Amazon.com جهڙن آن لائين پرچون واپارين جي صورت ۾ واضح نظر اچي ٿو، پر تعليمي ماهر ايڊورڊ لينرٽ موجب روايتي پرچون ڪمپني Walmart به پنهنجي مقابلي ڪندڙن جي ڀيٽ ۾ بهتر مواصلاتي ڍانچي مان فائدو حاصل ڪيو.[54] دنيا جي ڪيترن ئي شهرن ۾ گهر مالڪ پنهنجي ٽيليفون ذريعي پيزا پهچائڻ کان وٺي بجليءَ جي مسترين تائين مختلف گهريلو خدمتون گهرائيندا آهن. نسبتاً غريب برادرين به مواصلات مان فائدو حاصل ڪيو آهي. بنگلاديش جي نرسنگدي ضلعي ۾ الڳ ٿيل ڳوٺاڻا سڌو سنئون موبائل فون ذريعي هول سيل واپارين سان رابطو ڪري پنهنجي شين جي بهتر قيمت طئي ڪندا آهن. آئيوري ڪوسٽ ۾ ڪافي پوکيندڙ موبائل فون ذريعي ڪافي جي اگهن ۾ ڪلاڪ وار تبديليون ڏسي مناسب وقت تي پنهنجو مال وڪڻندا آهن.[55]

ڪل اقتصاديات

[سنواريو]

ڪل اقتصادي سطح تي لارس هينڊرڪ رولر ۽ ليونارڊ واورمين بهتر مواصلاتي ڍانچي ۽ اقتصادي واڌ ويجهه جي وچ ۾ سببي تعلق جو امڪان پيش ڪيو.[56][57] جيتوڻيڪ هن لاڳاپي جي موجودگي عام طور قبول ڪئي وڃي ٿي، ڪجهه ماهرن جو خيال آهي ته ان کي سڌو سنئون سببي تعلق سمجهڻ درست ناهي.[58]

بهتر مواصلاتي ڍانچي جي اقتصادي فائدن سبب دنيا جي مختلف ملڪن ۾ مواصلاتي خدمتن تائين غير مساوي رسائي بابت وڌندڙ ڳڻتي موجود آهي، جنهن کي ڊيجيٽل فرق چيو وڃي ٿو. بين الاقوامي مواصلاتي اتحاد (ITU) جي 2003ع واري سروي موجب، دنيا جي لڳ ڀڳ ٽئين حصي ملڪن ۾ هر ويهن ماڻهن تي هڪ کان گهٽ موبائل سبسڪرپشن ۽ هر ويهن ماڻهن تي هڪ کان گهٽ لينڊ لائن سبسڪرپشن موجود هئي. انٽرنيٽ جي حوالي سان به تقريباً اڌ ملڪن ۾ هر ويهن ماڻهن مان هڪ کان گهٽ ماڻهو انٽرنيٽ تائين رسائي رکندا هئا. ITU انهن انگن اکرن ۽ تعليمي معلومات جي بنياد تي هڪ اهڙو اشاري نظام تيار ڪيو، جيڪو شهرين جي معلوماتي ۽ مواصلاتي ٽيڪنالاجين تائين رسائي ۽ انهن جي استعمال جي مجموعي صلاحيت کي ماپي ٿو.[59] هن اشاري موجب سوئيڊن، ڊينمارڪ ۽ آئس لينڊ سڀ کان مٿانهين درجي تي رهيا، جڏهن ته آفريقي ملڪ نائيجر، برڪينا فاسو ۽ مالي سڀ کان هيٺين درجي تي رهيا.[60]

سماجي اثر

[سنواريو]

مواصلات سماجي لاڳاپن ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. بهرحال، شروعاتي دور ۾ ٽيليفون جهڙن اوزارن جي اشتهارن ۾ انهن جي سماجي پهلوئن بدران عملي فائدن تي زور ڏنو ويندو هو، جهڙوڪ ڪاروباري رابطا ڪرڻ يا گهر جون خدمتون گهرائڻ. 1920ع واري ڏهاڪي جي پڇاڙي ۽ 1930ع واري ڏهاڪي تائين پهچندي ٽيليفون جي سماجي اهميت اشتهارن جو نمايان موضوع بڻجي وئي. نون اشتهارن ۾ صارفين جي احساسن کي مخاطب بڻايو ويو ۽ سماجي گفتگو، خاندان ۽ دوستن سان رابطي ۾ رهڻ جي اهميت تي زور ڏنو ويو.[61]

ان کان پوءِ سماجي لاڳاپن ۾ مواصلات جو ڪردار وڌيڪ اهم ٿيندو ويو. تازن سالن ۾سانچو:Since when سماجي رابطن جي ويب سائيٽن جي مقبوليت ۾ نمايان اضافو ٿيو آهي. اهي ويب سائيٽون استعمال ڪندڙن کي هڪ ٻئي سان رابطو ڪرڻ، تصويرون، تقريبون ۽ ذاتي پروفائيل شيئر ڪرڻ جي سهولت ڏين ٿيون. پروفائيل ۾ عمر، دلچسپيون، جنسي رجحان ۽ ازدواجي حيثيت جهڙي معلومات شامل ٿي سگهي ٿي. اهڙيءَ ريت اهي ويب سائيٽون سماجي گڏجاڻين جي انتظام کان وٺي محبت بازي تائين مختلف سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون.[62]

سماجي رابطن جي ويب سائيٽن کان اڳ به مختصر پيغام سروس (SMS) ۽ ٽيليفون جهڙين ٽيڪنالاجين سماجي رابطن تي وڏو اثر ڇڏيو هو. 2000ع ۾ مارڪيٽ ريسرچ اداري Ipsos MORI ٻڌايو ته برطانيا ۾ 15 کان 24 سالن جي عمر وارن SMS استعمال ڪندڙن مان 81 سيڪڙو ماڻهن سماجي ملاقاتن جي ترتيب لاءِ، جڏهن ته 42 سيڪڙو ماڻهن محبت ڀريا پيغام موڪلڻ لاءِ هن سهولت کي استعمال ڪيو.[63]

وندر، خبرون ۽ اشتهارسازي

[سنواريو]
2006ع ۾ آمريڪين جي خبرن جي ذريعن بابت ترجيح.[64]
ذريعوشرح
مقامي ٽيليويزن59%
قومي ٽيليويزن47%
ريڊيو44%
مقامي اخبار38%
انٽرنيٽ23%
قومي اخبار12%
سروي ۾ هڪ کان وڌيڪ جواب ڏيڻ جي اجازت هئي.

ثقافتي لحاظ کان مواصلات عوام جي موسيقي ۽ فلمن تائين رسائي ۾ نمايان واڌ آندي آهي. ٽيليويزن ذريعي ماڻهو بغير وڊيو اسٽور يا سينيما وڃڻ جي پنهنجي گهر ۾ اهي فلمون ڏسي سگهن ٿا، جيڪي اڳ نه ڏٺيون هجن.[65] ساڳيءَ طرح ريڊيو ۽ انٽرنيٽ ذريعي ماڻهو بغير موسيقي جي دڪان تي وڃڻ جي نئين موسيقي ٻڌي سگهن ٿا.[66]

مواصلات ماڻهن جي خبرون حاصل ڪرڻ جي طريقي کي پڻ تبديل ڪري ڇڏيو آهي. آمريڪا ۾ غير منافع بخش پيو انٽرنيٽ اينڊ آمريڪن لائيف پراجيڪٽ پاران 2006ع ۾ ٽن هزار کان وڌيڪ ماڻهن تي ڪيل هڪ سروي (ساڄي پاسي واري جدول) موجب، اڪثر ماڻهن اخبارن جي ڀيٽ ۾ ٽيليويزن يا ريڊيو کي خبرن جو بنيادي ذريعو قرار ڏنو.

اشتهارسازي جي شعبي تي پڻ مواصلات جو وڏو اثر پيو آهي. ٽي ايم ايس ميڊيا انٽيليجنس موجب، 2007ع ۾ آمريڪا جي اشتهاري خرچن مان 58 سيڪڙو اهڙن ميڊيا تي خرچ ٿيو، جيڪي مواصلاتي ٽيڪنالاجين تي ڀاڙين ٿا.[67]

2007ع ۾ آمريڪا ۾ اشتهارن تي خرچ[حوالو گهربل]
ذريعوشرحخرچ
انٽرنيٽ7.6%$11.31 بلين
ريڊيو7.2%$10.69 بلين
ڪيبل ٽيليويزن12.1%$18.02 بلين
سنڊيڪيٽيڊ ٽيليويزن2.8%$4.17 بلين
مقامي ٽيليويزن11.3%$16.82 بلين
نيٽ ورڪ ٽيليويزن17.1%$25.42 بلين
اخبار18.9%$28.22 بلين
رسالا20.4%$30.33 بلين
ٻاهريون اشتهارسازي2.7%$4.02 بلين
ڪل100%$149 بلين

ضابطو

[سنواريو]

ڪيترن ئي ملڪن اهڙا قانون نافذ ڪيا آهن، جيڪي بين الاقوامي ٽيليڪميونيڪيشن يونين (ITU) پاران مقرر ڪيل بين الاقوامي ٽيليڪميونيڪيشن ضابطن سان مطابقت رکن ٿا. هي ادارو "معلوماتي ۽ مواصلاتي ٽيڪنالاجي جي معاملن بابت گڏيل قومن جو اڳواڻ ادارو" آهي.[68]

1947ع ۾ ائٽلانٽڪ سٽي ڪانفرنس دوران ITU فيصلو ڪيو ته نئين بين الاقوامي فريڪوئنسي فهرست ۾ درج ۽ ريڊيو ضابطن مطابق استعمال ٿيندڙ سڀني فريڪوئنسيز کي بين الاقوامي تحفظ ڏنو وڃي. ITU جي ريڊيو ضابطن، جيڪي ائٽلانٽڪ سٽي ۾ منظور ٿيا، موجب اهي سڀ فريڪوئنسيز جيڪي بين الاقوامي فريڪوئنسي رجسٽريشن بورڊ ۾ داخل ڪيون وڃن، بورڊ طرفان جاچيون وڃن ۽ بين الاقوامي فريڪوئنسي فهرست ۾ درج ٿين، انهن کي نقصانڪار مداخلت کان بين الاقوامي تحفظ حاصل هوندو.[69]

عالمي سطح تي ٽيليڪميونيڪيشن ۽ نشريات جي انتظام بابت سياسي بحث ۽ قانون سازي ٿيندي رهي آهي. نشريات جي تاريخ ۾ روايتي مواصلات، جهڙوڪ ڇپائي، ۽ ريڊيو نشريات جهڙي ٽيليڪميونيڪيشن جي وچ ۾ توازن بابت ڪجهه بحثن جو ذڪر ملي ٿو.[70] ٻي عالمي جنگ جي شروعات سان بين الاقوامي نشرياتي پروپيگنڊا ۾ پهريون وڏو اضافو ٿيو.[70] ملڪن، انهن جي حڪومتن، باغين، دهشتگردن ۽ مليشيا گروهن سڀني پنهنجي پروپيگنڊا کي هٿي ڏيڻ لاءِ ٽيليڪميونيڪيشن ۽ نشرياتي طريقا استعمال ڪيا آهن.[70][71]

سياسي تحريڪن ۽ نوآبادڪاري لاءِ حب الوطني واري پروپيگنڊا 1930ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري شروع ٿي. 1936ع ۾ بي بي سي عرب دنيا لاءِ پروپيگنڊا نشريات شروع ڪئي، جنهن جو هڪ مقصد اٽلي جي اهڙين نشريات جو مقابلو ڪرڻ هو، ڇاڪاڻ⁠تہ اٽلي جا به اتر آفريڪا ۾ نوآبادياتي مفاد هئا.[70]

ٽيليڪميونيڪيشن بابت جديد سياسي بحثن ۾ براڊبينڊ انٽرنيٽ سروس کي ٽيليڪميونيڪيشن سروس طور ٻيهر درجابند ڪرڻ، جنهن کي نيٽ غير جانبداري پڻ چيو وڃي ٿو،[72][73] موبائل فون اسپيم جي ضابطي،[74][75] ۽ سستي براڊبينڊ رسائي کي وڌائڻ جهڙا موضوع شامل آهن.[76]

جديد ميڊيا

[سنواريو]

عالمي اوزارن جو وڪرو

[سنواريو]

گارٽنر[77][78] ۽ آرس ٽيڪنيڪا[79] پاران گڏ ڪيل انگن اکرن موجب، دنيا ۾ صارفين جي اهم ٽيليڪميونيڪيشن اوزارن جو وڪرو، ملين يونٽن ۾، هيٺين ريت هو:

اوزار / سال197519801985199019941996199820002002200420062008
ڪمپيوٽر018204075100135130175230280
موبائل فونN/AN/AN/AN/AN/AN/A1804004206608301000

ٽيليفون

[سنواريو]
نوري فائبر ڊگهي فاصلي واري مواصلات لاءِ سستي پٽي ويڪر مهيا ڪري ٿو.

ٽيليفون نيٽ ورڪ ۾ سڏ ڪندڙ کي مختلف ٽيليفون ايڪسچينجن ۾ موجود سوئچن ذريعي ان شخص سان ڳنڍيو ويندو آهي، جنهن سان هو ڳالهائڻ چاهي ٿو.[80] اهي سوئچ ٻنهي استعمال ڪندڙن جي وچ ۾ برقي رابطو قائم ڪن ٿا، ۽ انهن سوئچن جي ترتيب تڏهن برقي طور طئي ڪئي ويندي آهي، جڏهن سڏ ڪندڙ نمبر ڊائل ڪري ٿو. رابطو قائم ٿيڻ کان پوءِ، سڏ ڪندڙ جي آواز کي سندس هينڊ سيٽ ۾ لڳل ننڍڙي مائڪروفون ذريعي برقي اشاري ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. پوءِ اهو برقي اشارو نيٽ ورڪ وسيلي ٻئي پاسي موجود استعمال ڪندڙ تائين موڪليو ويندو آهي، جتي ان شخص جي هينڊ سيٽ ۾ موجود ننڍڙي اسپيڪر ذريعي اهو ٻيهر آواز ۾ تبديل ٿيندو آهي.

2015ع گهڻن رهائشي گهرن ۾ لينڊ لائن ٽيليفون اينالاگ هوندا آهن؛ يعني ڳالهائيندڙ جو آواز سڌو سنئون اشاري جي وولٽيج کي طئي ڪندو آهي.[81] جيتوڻيڪ مختصر فاصلي وارا سڏ شروع کان آخر تائين اينالاگ اشارن طور هلايا وڃي سگهن ٿا، پر ٽيليفون خدمتون مهيا ڪندڙ ادارا وڌندڙ حد تائين اشارن کي منتقلي لاءِ ڊجيٽل اشارن ۾ تبديل ڪري رهيا آهن. ان جو فائدو اهو آهي ته ڊجيٽل آواز ڊيٽا انٽرنيٽ جي ڊيٽا سان گڏ سفر ڪري سگهي ٿي ۽ ڊگهي فاصلي واري مواصلات ۾ تقريباً مڪمل طور ٻيهر پيدا ٿي سگهي ٿي، جڏهن ته اينالاگ اشارا لازمي طور شور کان متاثر ٿيندا آهن.

موبائل فونن ٽيليفون نيٽ ورڪن تي نمايان اثر ڇڏيو آهي. ڪيترين ئي مارڪيٽن ۾ هاڻي موبائل فون سبسڪرپشنون مقرر لائين سبسڪرپشنن کان وڌيڪ آهن. 2005ع ۾ موبائل فونن جو وڪرو ڪل 816.6 ملين هو، جيڪو ايشيا/پئسفڪ (204 ملين)، اولهه يورپ (164 ملين)، CEMEA يعني وچ يورپ، وچ اوڀر ۽ آفريڪا (153.5 ملين)، اتر آمريڪا (148 ملين) ۽ لاطيني آمريڪا (102 ملين) جي مارڪيٽن ۾ لڳ ڀڳ برابر ورهايل هو.[82] 1999ع کان پنجن سالن دوران نون سبسڪرپشنن جي لحاظ کان آفريڪا 58.2 سيڪڙو واڌ سان ٻين مارڪيٽن کان اڳتي نڪري ويو.[83] وڌندڙ طور تي اهي فون اهڙن نظامن ذريعي هلن ٿا، جن ۾ آواز جو مواد ڊجيٽل طور منتقل ٿيندو آهي، جهڙوڪ GSM يا W-CDMA، جڏهن ته ڪيترين ئي مارڪيٽن اينالاگ نظامن، جهڙوڪ AMPS، کي ختم ڪرڻ شروع ڪيو آهي.[84]

پردي جي پويان ٽيليفون مواصلات ۾ پڻ ڊرامائي تبديليون آيون آهن. 1988ع ۾ TAT-8 جي ڪم شروع ڪرڻ کان پوءِ 1990ع واري ڏهاڪي ۾ نوري فائبر تي ٻڌل نظامن جو وڏي پيماني تي استعمال شروع ٿيو. نوري فائبر وسيلي مواصلات جو فائدو اهو آهي ته اهي ڊيٽا گنجائش ۾ تمام وڏي واڌ فراهم ڪن ٿا. TAT-8 پاڻ ان وقت وڇايل آخري ٽامي واري ڪيبل جي ڀيٽ ۾ ڏهه ڀيرا وڌيڪ ٽيليفون ڪالون کڻي سگهندو هو، جڏهن ته اڄ جون نوري فائبر ڪيبلون TAT-8 جي ڀيٽ ۾ 25 ڀيرا وڌيڪ ٽيليفون ڪالون کڻي سگهن ٿيون.[85] ڊيٽا گنجائش ۾ اها واڌ ڪيترن سببن ڪري ٿي: پهريون، نوري فائبر مقابلي وارين ٽيڪنالاجين جي ڀيٽ ۾ جسماني طور تمام ننڍا هوندا آهن. ٻيو، انهن ۾ ڪراس ٽاڪ جو مسئلو نه هوندو آهي، جنهن سبب انهن جا سوين فائبر آساني سان هڪ ئي ڪيبل ۾ گڏ ڪري سگهجن ٿا.[86] آخرڪار، ملٽي پليڪسنگ ۾ بهتري هڪ ئي فائبر جي ڊيٽا گنجائش ۾ انتهائي تيز واڌ آندي آهي.[87][88]

ڪيترن ئي جديد نوري فائبر نيٽ ورڪن ۾ مواصلات کي مدد ڏيڻ وارو هڪ پروٽوڪول ايسنڪرونس ٽرانسفر موڊ (ATM) سڏجي ٿو. ATM پروٽوڪول ٻئي پيراگراف ۾ ذڪر ڪيل گڏيل ڊيٽا ترسيل کي ممڪن بڻائي ٿو. اهو عوامي ٽيليفون نيٽ ورڪن لاءِ مناسب آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو نيٽ ورڪ اندر ڊيٽا لاءِ هڪ رستو قائم ڪري ٿو ۽ ان رستي سان هڪ ٽريفڪ معاهدو ڳنڍي ٿو. ٽريفڪ معاهدو بنيادي طور صارف ۽ نيٽ ورڪ جي وچ ۾ اهو اتفاق آهي ته نيٽ ورڪ ڊيٽا سان ڪيئن ورتاءُ ڪندو؛ جيڪڏهن نيٽ ورڪ ٽريفڪ معاهدي جون شرطون پوريون نٿو ڪري سگهي، ته اهو رابطو قبول نٿو ڪري. هي ڳالهه اهم آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٽيليفون ڪالون اهڙو معاهدو طئي ڪري سگهن ٿيون، جنهن سان پاڻ لاءِ مستقل بِٽ شرح جي ضمانت حاصل ڪن؛ اهڙي ضمانت سڏ ڪندڙ جي آواز کي حصن ۾ دير ٿيڻ يا مڪمل طور ڪٽجڻ کان بچائي ٿي.[89] ATM جا مقابلي وارا نظام، جهڙوڪ گھڻ-پروٽوڪول ليبل سوئچنگ (MPLS)، ساڳيو ڪم ڪن ٿا ۽ اميد ڪئي وڃي ٿي ته مستقبل ۾ ATM جي جاءِ وٺندا.[90][91]

ريڊيو ۽ ٽيليويزن

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ريڊيو, ٽيليويزن ۽ نشريات
ڊجيٽل ٽيليويزن جا معيار ۽ دنيا ۾ انهن جي اختيار جو نقشو

نشرياتي نظام ۾ مرڪزي اعليٰ طاقت وارو نشرياتي ٽاور هڪ اعليٰ فريڪوئنسي واري برقي مقناطيسي لهر ڪيترن ئي گهٽ طاقت وارن وصول ڪندڙن ڏانهن موڪليندو آهي. ٽاور مان موڪليل اعليٰ فريڪوئنسي واري لهر کي اهڙي سگنل سان ماڊوليٽ ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ تصويري يا صوتي معلومات شامل هوندي آهي. وصول ڪندڙ پوءِ اينٽينا ٽيونر ذريعي ان اعليٰ فريڪوئنسي واري لهر کي وصول ڪندو آهي، ۽ ڊي ماڊوليٽر استعمال ڪري تصويري يا صوتي معلومات وارو سگنل ٻيهر حاصل ڪيو ويندو آهي. نشرياتي سگنل يا ته اينالاگ هوندو آهي (جنهن ۾ سگنل معلومات جي لحاظ کان لڳاتار تبديل ٿيندو رهي ٿو) يا ڊجيٽل هوندو آهي (جنهن ۾ معلومات کي الڳ الڳ عددي قدرن جي صورت ۾ ڪوڊ ڪيو ويندو آهي).[47][92]

نشرياتي ميڊيا جي صنعت هن وقت پنهنجي ترقيءَ جي هڪ اهم موڙ تي بيٺل آهي، جتي ڪيترائي ملڪ اينالاگ نشريات مان ڊجيٽل نشريات ڏانهن منتقل ٿي رهيا آهن. اها تبديلي سستا، تيز ۽ وڌيڪ صلاحيت رکندڙ انٽيگريٽيڊ سرڪٽ تيار ٿيڻ سبب ممڪن ٿي آهي. ڊجيٽل نشريات جو بنيادي فائدو اهو آهي ته اهي روايتي اينالاگ نشريات سان لاڳاپيل ڪيترين ئي خامين کي ختم ڪن ٿيون. ٽيليويزن ۾ ان سان برف جهڙي تصوير، گھوسٽنگ ۽ ٻين بگاڙن جو خاتمو ٿئي ٿو. اهي مسئلا اينالاگ ٽرانسميشن جي فطرت سبب پيدا ٿيندا آهن، جتي شور سبب ٿيندڙ تبديليون سڌو سنئون آخري نتيجي ۾ ظاهر ٿينديون آهن. ڊجيٽل ٽرانسميشن ۾ سگنلن کي وصول ٿيڻ وقت الڳ عددي قدرن ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي، تنهن ڪري ننڍيون تبديليون آخري نتيجي تي اثرانداز نه ٿينديون آهن. مثال طور جيڪڏهن ثنائي پيغام 1011 کي سگنل جي شدت [1.0 0.0 1.0 1.0] سان موڪليو وڃي ۽ اهو [0.9 0.2 1.1 0.9] جي شدت سان وصول ٿئي، ته به اهو صحيح طرح 1011 طور ئي ڊيڪوڊ ٿيندو. البت جيڪڏهن شور تمام گهڻو هجي ته ڊيڪوڊ ٿيل پيغام بدلجي سگهي ٿو. فارورڊ ايرر ڪوريڪشن استعمال ڪندي وصول ڪندڙ ڪجهه بٽ غلطيون درست ڪري سگهي ٿو، پر جيڪڏهن شور حد کان وڌي وڃي ته پيغام ناقابلِ سمجهه ٿي ويندو ۽ ٽرانسميشن ناڪام ٿي سگهي ٿي.[93][94]

ڊجيٽل ٽيليويزن نشريات ۾ ٽي مقابلي وارا عالمي معيار موجود آهن، جن جي عالمي سطح تي اختيار ٿيڻ جا امڪان آهن. اهي اي ٽي ايس سي، ڊي وي بي ۽ آء ايس ڊي بي معيار آهن، ۽ انهن جو عالمي اختيار مٿئين نقشو ۾ ڏيکاريل آهي. اهي ٽيئي معيار وڊيو ڪمپريشن لاءِ ايم پي اي جيظ-2 استعمال ڪن ٿا. ATSC آڊيو ڪمپريشن لاءِ ڊولبي ڊجيٽل AC-3 استعمال ڪري ٿو، ISDB ايڊوانسڊ آڊيو ڪوڊنگ (MPEG-2 پارٽ 7) استعمال ڪري ٿو، جڏهن ته DVB ۾ آڊيو ڪمپريشن لاءِ ڪو مقرر معيار ناهي، پر عام طور تي ايم پي اي جي-1 پارٽ 3 ليئر 2 استعمال ٿيندو آهي.[95][96] انهن نظامن ۾ ماڊوليشن جو طريقو پڻ مختلف هوندو آهي. ڊجيٽل آڊيو نشريات ۾ صورتحال وڌيڪ متحد آهي، جتي تقريباً سڀني ملڪن ڊجيٽل آڊيو براڊڪاسٽنگ (جنهن کي يوريڪا 147 معيار به چيو وڃي ٿو) اختيار ڪيو آهي. رڳو آمريڪا ايڇ ڊيظ ريڊيو اختيار ڪيو، جيڪو يوريڪا 147 جي ابتڙ اِن-بينڊ آن-چينل ٽرانسميشن تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ ڊجيٽل معلومات روايتي AM يا FM اينالاگ نشريات سان گڏ موڪلي ويندي آهي.[97]

ان جي باوجود جو دنيا ڊجيٽل نشريات ڏانهن منتقل ٿي رهي آهي، اينالاگ ٽيليويزن اڃا به ڪيترن ئي ملڪن ۾ نشر ڪيو وڃي ٿو. آمريڪا هڪ نمايان استثنا هو، جنهن 12 جون 2009ع تي (تمام گهٽ طاقت وارن ٽي وي اسٽيشنن کان سواءِ) اينالاگ ٽيليويزن نشريات مڪمل طور بند ڪري ڇڏي، جڏهن ته ان کان اڳ تبديليءَ جي تاريخ ٻه ڀيرا ملتوي ڪئي وئي هئي.[98] ڪينيا پڻ ڪيترين ئي ديرن کان پوءِ ڊسمبر 2014ع ۾ اينالاگ ٽيليويزن نشريات بند ڪئي. رنگين اينالاگ ٽيليويزن لاءِ ٽي معيار استعمال ٿيندا هئا (انهن جي عالمي اختيار جو نقشو هتي ڏسو)، جيڪي پال (جرمني)، اين ٽي ايس سي (آمريڪا) ۽ سيڪام (فرانس) جي نالن سان سڃاتا وڃن ٿا. اينالاگ ريڊيو لاءِ ڊجيٽل ريڊيو ڏانهن منتقلي وڌيڪ ڏکي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڊجيٽل وصول ڪندڙن جي قيمت وڌيڪ آهي.[99] اينالاگ ريڊيو ۾ ماڊوليشن لاءِ عام طور تي ايمپليٽيوڊ ماڊوليشن (اي ايم) يا فريڪوئنسي ماڊوليشن (ايف ايم) استعمال ڪئي ويندي آهي. اسٽيريو آواز حاصل ڪرڻ لاءِ FM ۾ ايمپليٽيوڊ ماڊوليٽ ٿيل سب ڪيريئر استعمال ٿيندو آهي، جڏهن ته اسٽيريو اي ايم يا سي-قئام لاءِ ڪواڊريچر ايمپليٽيوڊ ماڊوليشن استعمال ڪئي ويندي آهي.

انٽرنيٽ

[سنواريو]
او ايس آءِ حوالو ماڊل

انٽرنيٽ ڪمپيوٽرن ۽ ڪمپيوٽر نيٽ ورڪن جو هڪ عالمي نيٽ ورڪ آهي، جيڪي هڪ ٻئي سان انٽرنيٽ پروٽوڪول (IP) استعمال ڪندي رابطو ڪن ٿا.[100] انٽرنيٽ تي موجود هر ڪمپيوٽر وٽ هڪ منفرد آءِ پي پتو هوندو آهي، جنهن جي ذريعي ٻيا ڪمپيوٽر ان ڏانهن معلومات موڪلي سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح انٽرنيٽ تي موجود هر ڪمپيوٽر پنهنجي آءِ پي پتي ذريعي ڪنهن به ٻئي ڪمپيوٽر ڏانهن پيغام موڪلي سگهي ٿو. انهن پيغامن ۾ موڪليندڙ ڪمپيوٽر جو آءِ پي پتو پڻ شامل هوندو آهي، جنهن سان ٻه طرفي رابطي جي سهولت پيدا ٿئي ٿي. اهڙيءَ ريت انٽرنيٽ بنيادي طور ڪمپيوٽرن جي وچ ۾ پيغامن جي مٽاسٽا جو هڪ نظام آهي.[101]

اندازو آهي ته سال 2000ع ۾ ٻه طرفي ٽيليڪميونيڪيشن نيٽ ورڪن مان وهندڙ معلومات جو 51٪ انٽرنيٽ ذريعي منتقل ٿي رهيو هو، جڏهن ته باقي گهڻو حصو (42٪) لينڊ لائن ٽيليفون ذريعي منتقل ٿيندو هو. 2007ع تائين انٽرنيٽ واضح طور تي غالب ٿي ويو ۽ ٽيليڪميونيڪيشن نيٽ ورڪن مان منتقل ٿيندڙ سموري معلومات جو 97٪ انٽرنيٽ ذريعي وهڻ لڳو، جڏهن ته باقي لڳ ڀڳ 2٪ موبائل فون ذريعي منتقل ٿيو.[43] 2008ع، دنيا جي اندازاً 21.9٪ آبادي کي انٽرنيٽ تائين رسائي حاصل هئي، جنهن ۾ سڀ کان وڌيڪ رسائي اتر آمريڪا (73.6٪)، اوشيانيا/آسٽريليا (59.5٪) ۽ يورپ (48.1٪) ۾ هئي.[102] براڊبينڊ انٽرنيٽ رسائي جي لحاظ کان آئس لينڊ (26.7٪)، ڏکڻ ڪوريا (25.4٪) ۽ نيدرلينڊز (25.3٪) دنيا ۾ اڳواڻ هئا.[103]

انٽرنيٽ جزوي طور رابطي وارن پروٽوڪولن جي ڪري ڪم ڪندو آهي، جيڪي اهو طئي ڪن ٿا ته ڪمپيوٽر ۽ رائوٽر هڪ ٻئي سان ڪيئن رابطو ڪن. ڪمپيوٽر نيٽ ورڪ جي رابطي جي نوعيت اهڙي آهي جو ان ۾ پرت وار (Layered) طريقو اختيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ پروٽوڪول اسٽيڪ جا مختلف پروٽوڪول تقريباً هڪ ٻئي کان آزاد نموني ڪم ڪندا آهن. ان سان هيٺين سطح وارن پروٽوڪولن کي مقامي نيٽ ورڪ جي ضرورتن موجب تبديل ڪري سگهجي ٿو، بغير ان جي ته مٿين سطح جا پروٽوڪول متاثر ٿين. ان جو هڪ عملي مثال اهو آهي ته ويب برائوزر ساڳيو ڪوڊ استعمال ڪندو، ڀلي اهو ڪمپيوٽر ايٿرنيٽ ذريعي انٽرنيٽ سان ڳنڍيل هجي يا وائي فائي ذريعي. پروٽوڪولن بابت اڪثر او ايس آءِ حوالو ماڊل جي لحاظ سان ڳالهايو ويندو آهي، جيڪو 1983ع ۾ عالمي سطح تي هڪجهڙي نيٽ ورڪنگ پروٽوڪول جو مجموعو تيار ڪرڻ جي پهرين ڪوشش طور متعارف ٿيو هو، جيتوڻيڪ اها ڪوشش مڪمل ڪامياب نه ٿي سگهي.[104]

انٽرنيٽ ۾ جڏهن ڊيٽا جا پيڪٽ دنيا جي مختلف حصن مان گذرن ٿا، تڏهن جسماني ذريعو ۽ ڊيٽا لنڪ پروٽوڪول ڪيترائي ڀيرا تبديل ٿي سگهن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ انٽرنيٽ ڪنهن خاص جسماني ذريعو يا ڊيٽا لنڪ پروٽوڪول جي پابندي نٿو رکي. ان ڪري هر مقامي نيٽ ورڪ لاءِ سڀ کان مناسب ميڊيا ۽ پروٽوڪول اختيار ڪيا ويندا آهن. عملي طور گهڻو ڪري بين البراعظمي رابطا نظري فائبر تي اسنڪرومس ٽرانسفر موڊ (ATM) يا ان جهڙي جديد ٽيڪنالاجي استعمال ڪندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انٽرنيٽ اهڙن رابطن لاءِ عوامي سوئچ ٿيل ٽيليفون نيٽ ورڪ واري بنيادي ڍانچي کي به استعمال ڪري ٿو.

نيٽ ورڪ پرت تي منطقي پتي لاءِ انٽرنيٽ پروٽوڪول (IP) معيار طور اختيار ڪيو ويو آهي. ورلڊ وائڊ ويب ۾ اهي آءِ پي پتا ڊومين نيم سسٽم ذريعي انسانن لاءِ پڙهڻ لائق نالن مان حاصل ڪيا ويندا آهن (مثال طور گوگل جو نالو 72.14.207.99 جهڙي آءِ پي پتي سان ڳنڍيل هوندو آهي). هن وقت انٽرنيٽ پروٽوڪول جو سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ نسخو نسخو چوٿون (IPv4) آهي، پر آهستي آهستي نسخو ڇهون (IPv6) ڏانهن منتقلي جاري آهي.[105]

ٽرانسپورٽ پرت تي گهڻو ڪري رابطو يا ته ٽرانسميشن ڪنٽرول پروٽوڪول (TCP) يا يوزر ڊيٽاگرام پروٽوڪول (UDP) ذريعي ٿيندو آهي. TCP تڏهن استعمال ڪيو ويندو آهي جڏهن اهو ضروري هجي ته موڪليل هر پيغام سامهون واري ڪمپيوٽر تائين لازمي پهچي، جڏهن ته UDP تڏهن استعمال ٿيندو آهي جڏهن پيغام جو هر حالت ۾ پهچڻ ضروري نه هجي. TCP ۾ جيڪڏهن پيڪٽ گم ٿي وڃن ته انهن کي ٻيهر موڪليو ويندو آهي ۽ صحيح ترتيب سان مٿين پرتن ڏانهن پهچايو ويندو آهي. ان جي ابتڙ UDP ۾ نه ته گم ٿيل پيڪٽ ٻيهر موڪليا ويندا آهن ۽ نه ئي انهن جي ترتيب بحال ڪئي ويندي آهي. TCP ۽ UDP ٻنهي پيڪٽن ۾ پورٽ نمبر شامل هوندا آهن، جيڪي اهو طئي ڪن ٿا ته پيڪٽ کي ڪهڙي ايپليڪيشن يا عمل سنڀاليندو.[106] ڇاڪاڻ⁠تہ ڪجهه ايپليڪيشن پروٽوڪول مخصوص پورٽ استعمال ڪندا آهن، تنهن ڪري نيٽ ورڪ منتظم ٽرئفڪ کي مخصوص گهرجن مطابق منظم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ ڪنهن خاص پورٽ ڏانهن ويندڙ ٽرئفڪ کي روڪي انٽرنيٽ رسائي محدود ڪرڻ يا ڪجهه ايپليڪيشنن کي ترجيح ڏيڻ.

ٽرانسپورٽ پرت کان مٿي ڪجهه اهڙا پروٽوڪول به استعمال ٿيندا آهن، جيڪي تقريباً سيشن ۽ پريزنٽيشن پرت سان واسطو رکن ٿا، جن ۾ خاص طور سڪيور ساڪيٽس ليئر (SSL) ۽ ٽرانسپورٽ ليئر سڪيورٽي (TLS) شامل آهن. اهي پروٽوڪول يقيني بڻائين ٿا ته ٻن ڌرين جي وچ ۾ منتقل ٿيندڙ ڊيٽا مڪمل طور رازداري سان محفوظ رهي.[107] ايپليڪيشن پرت تي ڪيترائي اهڙا پروٽوڪول آهن، جن سان انٽرنيٽ استعمال ڪندڙ روزمره واقف هوندا آهن، جهڙوڪ ايڇ ٽي ٽي پي (ويب برائوزنگ)، POP3 (اي ميل)، ايف ٽي پي (فائيل منتقلي)، آء آر سي (انٽرنيٽ چيٽ)، بٽ ٽورينٽ (فائيل شيئرنگ) ۽ ايڪس ايم پي پي (فوري پيغام رساني).

وائس اوور انٽرنيٽ پروٽوڪول (VoIP) ڊيٽا پيڪٽن کي هم وقتي آواز واري رابطي لاءِ استعمال ڪرڻ جي سهولت فراهم ڪري ٿو. اهڙن پيڪٽن کي آواز وارا پيڪٽ طور نشان لڳايو ويندو آهي، ۽ نيٽ ورڪ منتظم انهن کي ترجيح ڏئي سگهن ٿا ته جيئن حقيقي وقت واري گفتگو تي ٻين قسمن جي ڊيٽا (جهڙوڪ فائيل منتقلي يا اي ميل) جي ڀيٽ ۾ گهٽ اثر پوي. بهرحال، اهڙي ترجيح صرف انهن نيٽ ورڪن ۾ مؤثر هوندي آهي، جتي ڪافي گنجائش موجود هجي ۽ ترجيحي نظام فعال هجي، جهڙوڪ خانگي ڪارپوريٽ نيٽ ورڪ. عام انٽرنيٽ تي اهڙو انتظام هر هنڌ موجود نه هوندو آهي، تنهن ڪري خانگي نيٽ ورڪ ۽ عوامي انٽرنيٽ تي VoIP ڪالن جي معيار ۾ نمايان فرق ٿي سگهي ٿو.[108]

مقامي علائقي جا نيٽ ورڪ ۽ وسيع علائقي جا نيٽ ورڪ

[سنواريو]

انٽرنيٽ جي تيزيءَ سان واڌ ويجهه باوجود، مقامي علائقي جي نيٽ ورڪن (LANs) جون خاصيتون—جيڪي اهڙا ڪمپيوٽر نيٽ ورڪ آهن، جيڪي چند ڪلوميٽرن کان وڌيڪ نه پکڙجن—اڃا تائين الڳ ۽ نمايان آهن. ان جو سبب اهو آهي ته اهڙي پيماني جا نيٽ ورڪ وڏن نيٽ ورڪن سان لاڳاپيل سڀني خاصيتن جا محتاج ناهن، ۽ گهڻو ڪري گهٽ خرچ وارا ۽ وڌيڪ ڪارائتا هوندا آهن. جڏهن اهي انٽرنيٽ سان ڳنڍيل نه هوندا آهن ته کين رازداري ۽ سلامتي جا اضافي فائدا پڻ حاصل هوندا آهن. بهرحال، ڄاڻي واڻي انٽرنيٽ سان سڌي ڳانڍاپي کان پاسو ڪرڻ به هيڪرن، فوجي ادارن يا معاشي قوتن کان مڪمل تحفظ جي ضمانت نٿو ڏئي. جيڪڏهن LAN سان پري کان ڳنڍجڻ جو ڪو به طريقو موجود هجي ته اهي خطرا برقرار رهندا آهن.

وسيع علائقي جا نيٽ ورڪ (WANs) خانگي ڪمپيوٽر نيٽ ورڪ هوندا آهن، جيڪي هزارين ڪلوميٽرن تائين پکڙيل ٿي سگهن ٿا.[109] انهن جا پڻ اهم فائدا رازداري ۽ سلامتي آهن.[110] خانگي LAN ۽ WAN جا سڀ کان اهم استعمال ڪندڙ هٿياربند فوجون ۽ انٽيليجنس ادارا آهن، جن لاءِ پنهنجي معلومات کي محفوظ ۽ ڳجهي رکڻ انتهائي ضروري هوندو آهي.[111]

1980ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري، او ايس آءِ حوالو ماڊل جي ڊيٽا لنڪ پرت ۽ ايپليڪيشن پرت جي وچ ۾ موجود خالن کي ڀرڻ لاءِ ڪيترائي رابطي جا پروٽوڪول متعارف ٿيا. انهن ۾ ايپل ٽاڪ، آء پي ايڪس ۽ نيٽ بايوس شامل هئا. 1990ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ ايم ايس-ڊوس استعمال ڪندڙن ۾ مقبوليت سبب آء پي ايڪسسڀ کان وڌيڪ غالب پروٽوڪول بڻجي ويو. ان وقت ٽي سي پي/آء پي پڻ موجود هو، پر اهو گهڻو ڪري وڏين سرڪاري ۽ تحقيقي ادارن تائين محدود هو.[112]

جڏهن انٽرنيٽ جي مقبوليت وڌي ۽ ان جي ٽرئفڪ کي خانگي نيٽ ورڪن تائين پهچائڻ جي ضرورت پيش آئي، تڏهن ٽي سي پي/آء پي پروٽوڪولن پراڻين مقامي نيٽ ورڪ ٽيڪنالاجين جي جاءِ وٺڻ شروع ڪئي. ان سان گڏ ڊي ايڇ سي پي جهڙيون اضافي ٽيڪنالاجيون پڻ متعارف ٿيون، جن جي مدد سان TCP/IP تي ٻڌل ڪمپيوٽر نيٽ ورڪ اندر پاڻمرادو پنهنجي ترتيب (ڪنفگريشن) مڪمل ڪرڻ لڳا. اهڙيون سهولتون ايپل ٽاڪ، آء پي ايڪس۽ نيٽ بايوس جي پروٽوڪولن ۾ به موجود هيون.[113]

جڏهن ته اسنڪرونڪس ٽرانسفر موڊ (ATM) يا ملٽي پروٽوڪول ليبل سوچنگ (MPLS) وڏن نيٽ ورڪن، جهڙوڪ WANs، لاءِ عام ڊيٽا لنڪ پروٽوڪول آهن، ايٿرنيٽ ۽ ٽوڪن رنگ مقامي علائقي جي نيٽ ورڪن (LANs) لاءِ عام ڊيٽا لنڪ پروٽوڪول آهن. اهي پروٽوڪول اڳين پروٽوڪولن کان ان لحاظ کان مختلف آهن جو اهي وڌيڪ سادا آهن؛ مثال طور، اهي خدمت جي معيار (QoS) جي ضمانتن ۽ ميڊيم رسائي ڪنٽرول سان لاڳاپيل ڪجهه خاصيتون شامل نٿا ڪن. انهن سادگين سبب وڌيڪ اقتصادي ۽ گهٽ خرچ وارا نيٽ ورڪ قائم ڪرڻ ممڪن ٿئي ٿو.[114]

1980ع ۽ 1990ع واري ڏهاڪي ۾ ٽوڪن رنگ کي مناسب مقبوليت حاصل هئي، پر هاڻي تقريباً سڀئي LAN يا ته تارن وارا يا وائرليس ايٿرنيٽ استعمال ڪن ٿا. جسماني پرت تي، گهڻا تارن وارا ايٿرنيٽ نظام ٽوئسٽڊ پئير ٽامي جي ڪيبلن تي ٻڌل هوندا آهن، جن ۾ مشهور 10 بيس-ٽي نيٽ ورڪ پڻ شامل آهن. بهرحال، شروعاتي نظامن ۾ ڳريون ڪوئڪسيل ڪيبلون استعمال ٿينديون هيون، جڏهن ته ڪجهه جديد، خاص طور تي تيز رفتار نظامن ۾ نظري فائبر استعمال ڪيو وڃي ٿو.[115] جڏهن نظري فائبر استعمال ڪيا وڃن ٿا ته ملٽي موڊ فائبر ۽ سنگل موڊ فائبر جي وچ ۾ فرق ڪرڻ ضروري هوندو آهي. ملٽي موڊ فائبر نسبتاً ٿلها نظري فائبر هوندا آهن، جن لاءِ اوزار ٺاهڻ گهٽ خرچ وارو هوندو آهي، پر انهن ۾ استعمال لائق بينڊوڊٿ گهٽ ۽ سگنل جي ڪمزوري (اٽينيوئيشن) وڌيڪ هوندي آهي، جنهن سبب ڊگهي مفاصلي تي انهن جي ڪارڪردگي گهٽجي ويندي آهي.[116]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]

حوالا (Citation)

[سنواريو]
  1. ↑ "How does a Gigabit Passive Optical Network (GPON) work?". European Investment Bank (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 7 June 2021 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ National Research Council (2006). Renewing U.S. Telecommunications Research (انگريزي ۾). Bibcode:2006nap..book11711N. doi:10.17226/11711. ISBN 978-0-309-10265-0. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 25 June 2021 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ Cyphers, Bennett (16 October 2019). "The Case for Fiber to the Home, Today: Why Fiber is a Superior Medium for 21st Century Broadband". Electronic Frontier Foundation (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 7 June 2021 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "International Telegraph Conference (Madrid, 1932)". ITU. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 January 2023 تي محفوظ ڪيل. 8 January 2023 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "Communication vs Telecommunications vs Data Communication: Best CCNA Guide on Key Differences in 3 Terms - The Cyber Skills" (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-05-11. 2026-06-14 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Article 1.3" (PDF), ITU Radio Regulations, International Telecommunication Union, 2012, اصل نسخو (PDF) مان 19 March 2015 تي محفوظ ڪيل
  7. ↑ Constitution and Convention of the International Telecommunication Union, Annex (Geneva, 1992)
  8. ↑ Dilhac, Jean-Marie (2004). "From tele-communicare to Telecommunications" (PDF). Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE). اصل نسخو (PDF) مان 2 December 2010 تي محفوظ ڪيل.
  9. ↑ "Online Etymology Dictionary". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 December 2016 تي محفوظ ڪيل. 19 August 2016 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ "Telecommunication". Oxford Dictionaries. Oxford University Press. اصل نسخو مان 30 April 2013 تي محفوظ ڪيل. 28 February 2013 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ Telecommunication, tele- and communication, New Oxford American Dictionary (2nd edition), 2005.
  12. ↑ "communication". Online Etymology Dictionary. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 September 2016 تي محفوظ ڪيل. 19 August 2016 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "Telecommunications and Networking" (PDF). Atlantic International University. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 10 January 2025 تي محفوظ ڪيل. 14 June 2026 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Wheeler, Heather. "The evolution of long distance communication". The Hawk Eye. 2026-06-14 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ Levi, Wendell (1977). The Pigeon. Sumter, SC: Levi Publishing Co, Inc. ISBN 978-0-85390-013-9.
  16. ↑ Blechman, Andrew (2007). Pigeons-The fascinating saga of the world's most revered and reviled bird. St Lucia, Queensland: University of Queensland Press. ISBN 978-0-7022-3641-9. اصل نسخو مان 14 مَئي 2008 تي محفوظ ڪيل.
  17. ↑ "Chronology: Reuters, from pigeons to multimedia merger" (Web article). Reuters. 19 February 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 March 2008 تي محفوظ ڪيل. 21 February 2008 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ Ross, David. "The Spanish Armada". Britain Express. اصل نسخو مان 4 January 2020 تي محفوظ ڪيل. October 1, 2007 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ "Les Télégraphes Chappe". Cédrick Chatenet. l'Ecole Centrale de Lyon. 2003. اصل نسخو مان 2004-04-09 تي محفوظ ڪيل.
  20. ↑ "CCIT/ITU-T 50 Years of Excellence" (PDF). International Telecommunication Union. 2006. اصل نسخو (PDF) مان 12 February 2020 تي محفوظ ڪيل.
  21. ↑ Brockedone, William (11 March 2013). Cooke and Wheatstone and the Invention of the Electric Telegraph. Routledge. ISBN 9780415846783.
  22. ↑ "Who made the first electric telegraph communications?". The Telegraph (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 7 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ Calvert, J. B. (19 May 2004). "The Electromagnetic Telegraph". اصل نسخو مان 2001-06-16 تي محفوظ ڪيل.
  24. ↑ "The Atlantic Cable". Bern Dibner. Burndy Library Inc. 1959. اصل نسخو مان 1 July 2017 تي محفوظ ڪيل – Smithsonian Libraries وسيلي.
  25. ↑ "Who is credited with inventing the telephone?", published 2022-02-22, updated 2024-9-12. Science Reference Section, Library of Congress.
  26. ↑ "Elisha Gray". Oberlin College Archives. Electronic Oberlin Group. 2006. اصل نسخو مان 28 June 2017 تي محفوظ ڪيل.
  27. ↑ "Connected Earth: The telephone". BT. 2006. اصل نسخو مان 22 August 2006 تي محفوظ ڪيل.
  28. ↑ "History of AT&T". AT&T. اصل نسخو مان 2003-01-14 تي محفوظ ڪيل.
  29. ↑ Vujovic, Ljubo (1998). "Tesla Biography". Tesla Memorial Society of New York. اصل نسخو مان 14 January 2016 تي محفوظ ڪيل.
  30. ↑ "TR Center - Talking Across the Ocean". www.theodorerooseveltcenter.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-12 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ Thompson, R.J. Jr. (2011). Crystal Clear: The Struggle for Reliable Communications Technology in World War II. Hoboken, NJ: Wiley. ISBN 9781118104644.
  32. ↑ "Report 1946-04 – Frequency Modulation". BBC Research & Development. January 1946. اصل نسخو مان 2020-01-03 تي محفوظ ڪيل. 2020-01-03 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ Théberge, P.; Devine, K.; Everrett, T (2015). Living Stereo: Histories and Cultures of Multichannel Sound. New York: Bloomsbury Publishing. ISBN 9781623566654.
  34. ↑ "The Pioneers". MZTV Museum of Television. 2006. اصل نسخو مان 14 May 2013 تي محفوظ ڪيل.
  35. ↑ "Electron tube | Vacuum Tubes, Cathode Rays, & Applications | Britannica". Encyclopedia Britannica (انگريزي ۾). 2026-06-14 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ Hoddeson, L. "The Vacuum Tube". PBS. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 April 2012 تي محفوظ ڪيل. 6 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ Macksey, Kenneth; Woodhouse, William (1991). "Electronics". The Penguin Encyclopedia of Modern Warfare: 1850 to the present day. Viking. ص. 110. ISBN 978-0-670-82698-8. The electronics age may be said to have been ushered in with the invention of the vacuum diode valve in 1902 by the Briton John Fleming (himself coining the word 'electronics'), the immediate application being in the field of radio.
  38. ↑ Postman, Neil (29 March 1999). "Philo Farnsworth". TIME Magazine. اصل نسخو مان 30 September 2009 تي محفوظ ڪيل.
  39. ↑ "George Stibitz (1904–1995)". www.kerryr.net. Kerry Redshaw. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ Hafner, Katie (1998). Where Wizards Stay Up Late: The Origins Of The Internet. Simon & Schuster. ISBN 978-0-684-83267-8.
  41. ↑ "George Stibitz (1904–1995)". www.kerryr.net. Kerry Redshaw. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ Hafner, Katie (1998). Where Wizards Stay Up Late: The Origins Of The Internet. Simon & Schuster. ISBN 978-0-684-83267-8.
  43. 1 2 Hilbert, Martin; López, Priscila (2011). "The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information". Science 332 (6025): 60–65. doi:10.1126/science.1200970. PMID 21310967. Bibcode: 2011Sci...332...60H.
  44. ↑ "video animation". The Economist. اصل نسخو مان 18 January 2012 تي محفوظ ڪيل.
  45. 1 2 3 "Worldwide Telecommunications Industry Revenues". Plunkett's Telecommunications Industry Almanac 2010. 1 June 2010. اصل نسخو مان 28 March 2010 تي محفوظ ڪيل.
  46. ↑ "Introduction to the Telecommunications Industry". Plunkett Research. اصل نسخو مان 22 October 2012 تي محفوظ ڪيل.
  47. 1 2 3 Haykin, Simon (2001). Communication Systems (4th ڇاپو). John Wiley & Sons. ص. 1–3. ISBN 978-0-471-17869-9.
  48. 1 2 Ambardar, Ashok (1999). Analog and Digital Signal Processing (2nd ڇاپو). Brooks. ص. 1–2. ISBN 978-0-534-95409-3.
  49. ↑ "Coax Cable FAQ Series: What is RG Cable? – Conwire". Conwire (آمريڪي انگريزي ۾). 12 January 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 7 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ Haykin, pp. 344–403.
  51. ↑ Bluetooth Specification Version 2.0 + EDR آرڪائيو ڪيا ويا 14 August 2014 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (p. 27), Bluetooth, 2004.
  52. ↑ Haykin, pp. 88–126.
  53. ↑ "ATIS Telecom Glossary 2000". ATIS Committee T1A1 Performance and Signal Processing (approved by the American National Standards Institute). 28 February 2001. اصل نسخو مان 2 March 2008 تي محفوظ ڪيل.
  54. ↑ Lenert, Edward (December 1998). "A Communication Theory Perspective on Telecommunications Policy". Journal of Communication 48 (4): 3–23. doi:10.1111/j.1460-2466.1998.tb02767.x.
  55. ↑ Mireille Samaan (April 2003). The Effect of Income Inequality on Mobile Phone Penetration (Honors thesis). Boston University. اصل نسخو (PDF) مان 14 February 2007 تي محفوظ ڪيل. 8 June 2007 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ Röller, Lars-Hendrik; Leonard Waverman (2001). "Telecommunications Infrastructure and Economic Development: A Simultaneous Approach". American Economic Review 91 (4): 909–23. doi:10.1257/aer.91.4.909. ISSN 0002-8282.
  57. ↑ Christine Zhen-Wei Qiang and Carlo M. Rossotto with Kaoru Kimura. "Economic Impacts of Broadband" (PDF). siteresources.worldbank.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 31 March 2016 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ Riaz, Ali (1997). "The role of telecommunications in economic growth: proposal for an alternative framework of analysis". Media, Culture & Society 19 (4): 557–83. doi:10.1177/016344397019004004.
  59. ↑ "Digital Access Index (DAI)". itu.int. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 6 March 2008 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ "World Telecommunication Development Report 2003: Access Indicators for the Information Society: Executive Summary" (PDF). International Telecommunication Union (ITU). December 2003. ص. 22. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 6 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ Fischer, Claude S. (January 1988). "Touch Someone: The Telephone Industry Discovers Sociability". Technology and Culture 29 (1): 32–61. doi:10.2307/3105226..
  62. ↑ "How do you know your love is real? Check Facebook". CNN. 4 April 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 8 February 2009 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ "I Just Text To Say I Love You". Ipsos MORI. September 2005. اصل نسخو مان 27 December 2016 تي محفوظ ڪيل.
  64. ↑ "Online News: For many home broadband users, the internet is a primary news source" (PDF). Pew Internet Project. 22 March 2006. اصل نسخو (PDF) مان 21 October 2013 تي محفوظ ڪيل.
  65. ↑ "8.2 The History of Movies" (en ۾). Intro to mass media. 2016-03-22. https://textbooks.whatcom.edu/mediaandculture/chapter/8-2-the-history-of-movies/.
  66. ↑ "How the music industry works 2: From recording technology to radio broadcast royalties". school.disco.ac (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-06-14 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ "100 Leading National Advertisers" (PDF). Advertising Age. 23 June 2008. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 27 July 2011 تي محفوظ ڪيل. 21 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ "International Telecommunication Union : About ITU". ITU. اصل نسخو مان 15 July 2009 تي محفوظ ڪيل. 21 July 2009 تي حاصل ڪيل. (PDF) آرڪائيو ڪيا ويا 7 June 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. of regulation)
  69. ↑ Codding, George A. (1955). "Jamming and the Protection of Frequency Assignments". American Journal of International Law 49 (3): 384–388. doi:10.1017/S0002930000170046..
  70. 1 2 3 4 Wood, James (1992). History of international broadcasting. P. Peregrinus Limited. ص. 2. ISBN 9780863413025.
  71. ↑ Garfield, Andrew (Fall 2007). "The U.S. Counter-propaganda Failure in Iraq". Middle East Quarterly 14 (4): 23–32. https://www.meforum.org/1753/the-us-counter-propaganda-failure-in-iraq.
  72. ↑ Wyatt, Edward (10 November 2014). "Obama Asks F.C.C. to Adopt Tough Net Neutrality Rules". New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 April 2019 تي محفوظ ڪيل. 15 November 2014 تي حاصل ڪيل.
  73. ↑ "Why the F.C.C. Should Heed President Obama on Internet Regulation". New York Times. 14 November 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 15 November 2014 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ McGill, Margaret Harding (26 September 2022). "FCC takes long-delayed step against spam text surge". Axios (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 8 February 2023 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ Hall, Madison. "Robocallers are preying on the elderly with fake Medicare calls. It's a no-brainer to stop it, but nobody has". Business Insider. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 8 February 2023 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ "Affordable Broadband: FCC Could Improve Performance Goals and Measures, Consumer Outreach, and Fraud Risk Management". www.gao.gov (انگريزي ۾). February 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 8 February 2023 تي حاصل ڪيل.
  77. ↑ Arthur, Charles (4 March 2009). "Why falling PC sales means Windows 7 is on the way". The Guardian. ISSN 0261-3077. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 May 2017 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  78. ↑ "Mobile Phone Sales To Exceed One Billion in 2009". Palm Infocenter. 21 July 2005. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 March 2018 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ Reimer, Jeremy (15 December 2005). "Total share: 30 years of personal computer market share figures". Ars Technica. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  80. ↑ "What is the purpose of a telephone exchange?". www.newrocktech.com. 2026-06-14 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ Hacker, Michael; Burghardt, David; Fletcher, Linnea; Gordon, Anthony; Peruzzi, William (3 April 2015). Engineering and Technology. Cengage Learning. ص. 433. ISBN 978-1305855779.
  82. ↑ "Gartner Says Top Six Vendors Drive Worldwide Mobile Phone Sales to 21% Growth in 2005" (Press release). Gartner. 28 February 2006. اصل نسخو مان 10 May 2012 تي محفوظ ڪيل.
  83. ↑ Mbarika, V.W.A.; Mbarika, I. (2006). "Africa calling [African wireless connection]". IEEE Spectrum 43 (5): 56–60. doi:10.1109/MSPEC.2006.1628825.
  84. ↑ "Ten Years of GSM in Australia". Australia Telecommunications Association. 2003. اصل نسخو مان 20 July 2008 تي محفوظ ڪيل.
  85. ↑ "Milestones in AT&T History". AT&T Knowledge Ventures. 2006. اصل نسخو مان 6 September 2008 تي محفوظ ڪيل.
  86. ↑ Bhatti, Saleem (1995). "Optical fibre waveguide". اصل نسخو مان 24 May 2006 تي محفوظ ڪيل.
  87. ↑ "Fundamentals of DWDM Technology" (PDF). Cisco Systems. 2006. اصل نسخو (PDF) مان 9 August 2012 تي محفوظ ڪيل.
  88. ↑ Jander, Mary (15 April 2003). "Report: DWDM No Match for Sonet". Light Reading. اصل نسخو مان 24 July 2012 تي محفوظ ڪيل.
  89. ↑ Stallings, William (2004). Data and Computer Communications (7th intl ڇاپو). Pearson Prentice Hall. ص. 337–66. ISBN 978-0-13-183311-1.
  90. ↑ Dix, John (2002). "MPLS is the future, but ATM hangs on". Network World. اصل نسخو مان 6 July 2007 تي محفوظ ڪيل.
  91. ↑ Lazar, Irwin (22 February 2011). "The WAN Road Ahead: Ethernet or Bust?". Telecom Industry Updates. اصل نسخو مان 2 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 22 February 2011 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ "How Radio Works". HowStuffWorks (آمريڪي انگريزي ۾). 2000-12-07. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 January 2016 تي محفوظ ڪيل. 2023-02-12 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ "Digital Television in Australia". Digital Television News Australia. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 March 2018 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  94. ↑ Stallings, William (2004). Data and Computer Communications (7th intl ڇاپو). Pearson Prentice Hall. ISBN 978-0-13-183311-1.
  95. ↑ "HDV Technology Handbook" (PDF). سوني. 2004. اصل نسخو (PDF) مان 23 June 2006 تي محفوظ ڪيل.
  96. ↑ "Audio". Digital Video Broadcasting Project. 2003. اصل نسخو مان 27 September 2006 تي محفوظ ڪيل.
  97. ↑ "Status of DAB (US)". World DAB Forum. March 2005. اصل نسخو مان 21 July 2006 تي محفوظ ڪيل.
  98. ↑ Brian Stelter (13 June 2009). "Changeover to Digital TV Off to a Smooth Start". New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 December 2017 تي محفوظ ڪيل. 25 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ "DAB Products". World DAB Forum. 2006. اصل نسخو مان 21 June 2006 تي محفوظ ڪيل.
  100. ↑ Kahn, Robert; Cerf, Vinton G. (December 1999). "What Is The Internet (And What Makes It Work)". Corporation for National Research Initiatives (CNRI). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2023 تي حاصل ڪيل. Specifically see footnote xv.
  101. ↑ Jeff Tyson (2007). "How Internet Infrastructure Works". Computer.HowStuffWorks.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 April 2010 تي محفوظ ڪيل. 22 May 2007 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "World Internet Users and Population Stats". Internet World Stats. 30 June 2008. اصل نسخو مان 2 February 2009 تي محفوظ ڪيل.
  103. ↑ "OECD Broadband Statistics, December 2005". OECD. اصل نسخو مان 6 January 2009 تي محفوظ ڪيل.
  104. ↑ Kozierok, Charles M. (2005). "The TCP/IP Guide - History of the OSI Reference Model". The TCP/IP Guide. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 September 2017 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  105. ↑ "Introduction to IPv6". Microsoft Corporation. February 2006. اصل نسخو مان 13 October 2008 تي محفوظ ڪيل.
  106. ↑ Stallings, pp. 683–702.
  107. ↑ T. Dierks and C. Allen, The TLS Protocol Version 1.0, RFC 2246, 1999.
  108. ↑ Multimedia, Crucible (7 May 2011). "VoIP, Voice over Internet Protocol and Internet telephone calls". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2018 تي محفوظ ڪيل. 30 June 2011 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "What is a Wide Area Network (WAN)?-AweSeed". aweseed.aweray.com (آسٽريليائي انگريزي ۾). 2026-06-14 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ "The Advantages & Disadvantages of WAN". M247 (برطانوي انگريزي ۾). 2025-02-18. 2026-06-14 تي حاصل ڪيل.
  111. ↑ "Mission-critical WAN for defense | Nokia.com". Nokia.com (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2026-03-08 تي محفوظ ڪيل. 2026-06-14 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ Martin, Michael (2000). "Understanding the Network". The Networker's Guide to AppleTalk, IPX, and NetBIOS (PDF). SAMS Publishing. ISBN 0-7357-0977-7. اصل نسخو (PDF) مان 29 March 2009 تي محفوظ ڪيل.
  113. ↑ Droms, Ralph (November 2003). "Resources for DHCP". اصل نسخو مان 4 July 2007 تي محفوظ ڪيل.
  114. ↑ Stallings, pp. 500–26.
  115. ↑ Stallings, pp. 514–16.
  116. ↑ "Fiber Optic Cable single-mode multi-mode Tutorial". ARC Electronics. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2023 تي حاصل ڪيل.

ڪتابيات

[سنواريو]

خارجي ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Telecommunications سانچو:Communication studies

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ٽيلي_ڪميونيڪيشن&oldid=390628" تان ورتل