مواد ڏانھن هلو

وسڪونسن

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
وسڪونسن
رياست
وسڪونسن
پرچم		وسڪونسن
مہر
نعرو: اڳتي وڌو
ترانو: On, Wisconsin!
گڏيل رياستن جي نقشي ۾ وسڪونسن کي نمايان ڏيکاريل
گڏيل رياستن جي نقشي ۾ وسڪونسن کي نمايان ڏيکاريل
ملڪ يونائيٽيڊ اسٽيٽس
رياست بڻجڻ کان اڳ وسڪونسن ٽيريٽري
يونين ۾ شامل ٿيو 29 مئي 1848(30هون)
گاديءَ جو هنڌ ميڊيسن
سڀ کان وڏو شهر ميلواڪي
سڀ کان وڏو ميٽرو علائقو ميلواڪي
حڪومت
 • گورنر ٽوڻي ايورز
 • لفٽننٽ گورنر سارا روڊريگيز
پکيڙ
 • ڪل 65,498.37 ميل2 (169,640 ڪ.م2)
 • زمینی 54,153.1 ميل2 (140,256 ڪ.م2)
پکيڙ ۾ درجو 23هون
بلندي 1,050 ft (320 ميل)
بلند ترین  پیمائش (ٽمز هِل) 1,951 ft (595 ميل)
پست ترین  پیمائش (ليڪ مشيگن) 579 ft (176 ميل)
آبادي (2024)
 • ڪل 5,960,975

وسڪونسن (تلفظ: وِسڪانسن) آمريڪا جي گڏيل رياستن جي هڪ رياست آهي، جيڪا اپر مڊويسٽ ۽ وڏين ڍنڍن واري علائقي ۾ واقع آهي. ان جي اولهه ۾ مني سوٽا، ڏکڻ اولهه ۾ آئيوا، ڏکڻ ۾ ايلينوئي، اوڀر ۾ مشيگن ڍنڍ، اتر اوڀر ۾ مشيگن ۽ اتر ۾ سپيرير ڍنڍ واقع آهن. لڳ ڀڳ 60 لک آبادي سان وسڪونسن آباديءَ جي لحاظ کان آمريڪا جي 21هين وڏي رياست ۽ رقبي جي لحاظ کان 23هين وڏي رياست آهي. هن رياست ۾ ڪُل 72 ڪائونٽيون آهن. وسڪونسن جو سڀ کان وڏو شهر ميلواڪي آهي، جڏهن ته گاديءَ جو هنڌ ۽ ٻيو وڏو شهر ميڊيسن آهي. ٻين اهم شهري علائقن ۾ گرين بي ۽ فاڪس سٽيز شامل آهن. وسڪونسن جي جاگرافي گهڻي تنوع رکي ٿي. اتر ۾ گهڻا ٻيلا آهن (جن ۾ چيوا ميگون–نيڪوليٽ نيشنل فاريسٽ شامل آهي)، اولهه ۾ غير برفاني ڊرفٽ ليس ايريا جون ٽڪريون آهن، جڏهن ته اندروني حصن کان اوڀر طرف ليڪ مشيگن تائين ميداني علائقا، نچاڻيون زمينون ۽ فارم پکڙيل آهن. وسڪونسن وٽ گريٽ ليڪس جي ٽئين وڏي سامونڊي ڪناري جي ڊگھائي آهي، جيڪا صرف اونٽاريو ۽ مشيگن کان گهٽ آهي. يورپي رابطي وقت هن علائقي ۾ الگونڪين ۽ سيوئن قومون رهنديون هيون، ۽ اڄ وسڪونسن ۾ وفاقي سطح تي تسليم ٿيل يارهن اصلي آمريڪي قبيلن جا علائقا موجود آهن. وسڪونسن اڳ ۾ نارتھ ويسٽ ٽيريٽري جو حصو هو ۽ 1848ع ۾ رياست طور يونين ۾ شامل ٿيو. اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ گهڻا يورپي مهاجر، خاص طور جرمني ۽ اسڪينڊي نيويا مان، هتي اچي آباد ٿيا.

وسڪونسن اڄ به جرمن-آمريڪي ۽ اسڪينڊي نيوين-آمريڪي ثقافت جو اهم مرڪز آهي، خاص طور کاڌي ۾، جهڙوڪ براتوُرسٽ ۽ ڪرنگل. هي رياست آمريڪا جي اهم ڏوهي پالڻ وارن علائقن مان هڪ آهي ۽ ان کي “آمريڪا جو کيرستان” چيو وڃي ٿو. وسڪونسن خاص طور پنهنجي پنير لاءِ مشهور آهي. ميلواڪي ۾ بيئر جي صنعت ڊگهي عرصي کان قائم آهي، ۽ وسڪونسن پنهنجي نرم وسڪونسن جي شراب وارا قانون ۽ پيئڻ واري ثقافت لاءِ پڻ سڃاتي وڃي ٿي. هن رياست جي معيشت جو بنياد پيداوار، صحت جون خدمتون، معلوماتي ٽيڪنالاجي ۽ زراعت تي آهي، خاص طور کير، ڪرين بيري ۽ جنسنگ تي. سياحت به وسڪونسن جي معيشت ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. وسڪونسن ۾ يونيسڪو جو هڪ عالمي ورثو پڻ موجود آهي، جيڪو مشهور معمار فرينڪ لوئيڊ رائيٽ جي ڊزائين ڪيل ٻن اهم عمارتن تي مشتمل آهي: ٽيلائيسن ۽ هيربرٽ ۽ ڪيٿرين جيڪبز فرسٽ هائوس. سياسي طور وسڪونسن کي قومي ۽ رياستي چونڊن ۾ هڪ “سوئنگ اسٽيٽ” سمجهيو ويندو آهي، ۽ ريپبلڪن پارٽي جو بنياد به 1854ع ۾ وسڪونسن ۾ پيو. وسڪونسن زمين جي لحاظ کان 25 نمبر وڏي رياست آهي ۽ 20 هين وڏي آبادي واري رياست آهي. اهو 72 ڪائونٽين ۾ ورهايل آهي ۽ 2020ع جي مردم شماري جي مطابق تقريبن 59 لک جي آبادي هئي. آبادي جي ٻين وڏن مرڪزن ۾ گرين بي، ڪينوشا، ريسائن ۽ فاڪس سٽيز شامل آهن. يورپي رابطي جي وقت، علائقو الگونڪوائن (Algonquian) ۽ سايووان (Siouan) قومن طرفان آباد هو، ۽ اڄ اهو يارنهن وفاق طور تسليم ٿيل قبيلن جو گهر آهي. ان جي معيشت تي، پيداوار، صحت جي سار سنڀار، معلوماتي ٽيڪنالاجي، ۽ زراعت، خاص طور تي ڊيري، ڪرينبيري ۽ جينسنگ (ginseng) جو تسلط آهي. سياحت پڻ رياست جي معيشت ۾ هڪ اهم حصو آهي. سال 2020ع ۾ مجموعي گھربل پيداوار 348 بلين آمريڪي ڊالر هئي. وڪوسنسن هڪ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ جو گهر آهي، جنهن ۾ ٻه اهم عمارتون شامل آهن جيڪي وڪونسن ۾ پيدا ٿيل آرڪيٽيڪٽ فرينڪ لائيڊ رائٽ پاران ٺاهيل آهن: هن جو اسٽوڊيو ٽاليسن ۾ اسپرنگ گرين جي ويجهو ۽ ميڊيسن ۾ سندس جيڪبس l هائوس. ريپبلڪن پارٽي سال 1854ع ۾ وسڪونسن ۾ قائم ڪئي وئي. وڌيڪ تازن سالن ۾، خاص ڪري 2016ع ۽ 2020ع ۾، وسڪونسن صدارتي چونڊن ۾ هڪ جنگ جو ميدان رهيو آهي.

وسڪونسن نالو

[سنواريو]

لفظ وسڪونسن اُن نالي مان نڪتل آهي، جيڪو يورپي نوآبادڪاريءَ جي زماني ۾ هن علائقي ۾ رهندڙ الگونڪين ٻوليون ڳالهائيندڙ مقامي آمريڪي گروهن مان ڪنهن هڪ وسڪونسن درياهه لاءِ رکيو هو.[1] فرانسيسي ڳولا ڪندڙ جاڪ مارڪيٽ 1673ع ۾ وسڪونسن درياهه تائين پهچندڙ پهريون يورپي هو، ۽ هن پنهنجي جرنل ۾ درياهه کي Meskousing (ممڪن طور ᒣᔅᑯᐤᓯᣙ meskowsin) سڏيو.[2] پوءِ وارن فرانسيسي ليکڪن Meskousing جي اِسپيلنگ بدلائي Ouisconsin ڪئي، ۽ وقت سان گڏ اهو نالو وسڪونسن درياهه سان گڏ ڀرپاسي وارن علائقن لاءِ به استعمال ٿيڻ لڳو. جڏهن 19هين صديءَ جي شروعات ۾ انگريزي ڳالهائيندڙ وڏي تعداد ۾ هتي اچڻ لڳا، ته هنن Ouisconsin جي اِسپيلنگ کي انگريزي بڻائي Wisconsin ڪيو. وسڪونسن ٽيريٽري جي قانونساز اداري 1845ع ۾ موجوده اِسپيلنگ کي سرڪاري طور منظور ڪيو.[3]

الگونڪين ٻولين ۾ “وسڪونسن” لاءِ استعمال ٿيندڙ لفظ ۽ اُن جي اصلي معنيٰ ٻنهي بابت ڄاڻ وقت سان ڌنڌلي ٿي وئي آهي. جيتوڻيڪ مختلف تشريحون موجود آهن، پر گهڻيون تشريحون درياهه ۽ اُن جي ڪنارن سان لڳل ڳاڙهي سينڊ اسٽون (sandstone) سان ڳنڍين ٿيون. هڪ نمايان نظريي مطابق نالو مائيامي ٻوليءَ جي لفظ مسڪانسنگ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ سانچو:Gloss (“اها ڳاڙهي پئي آهي/ڳاڙهي نظر اچي ٿي”) آهي—هي وسڪونسن درياھ جي اُن منظر ڏانهن اشارو آهي، جتان اهو وسڪونسن ڊيلز درياھ جي ڳاڙهي سينڊ اسٽون (وارياسي پٿر) مان وهي ٿو.[4] ٻين نظرين ۾ چيو ويو آهي ته نالو Ojibwa ٻوليءَ جي ڪيترن ممڪن لفظن مان ڪنهن هڪ مان آيو آهي، جن جي معنيٰ سانچو:Gloss (“ڳاڙهي پٿر واري جاءِ”)، سانچو:Gloss (“جتي پاڻي گڏ ٿين ٿا”) يا سانچو:Gloss (“وڏو پٿر”) ٿي سگهي ٿي.[5] وڌيڪ تازو، يونيورسٽي آف وسڪونسن-گرين بي جي ليڪچرر ۽ مينوميني بزرگ ناپوس ٽرني تجويز ڏني ته نالي جو ماخذ مينوميني ٻوليءَ جو لفظ Wēskōhsaeh ٿي سگهي ٿو، جنهن جي معنيٰ “سٺي جاءِ” آهي.[6][7]


تاريخ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وسڪونسن جي تاريخ

قديم تاريخ

[سنواريو]
ازٽالان اسٽيٽ پارڪ اُن قديم مسيسيپيائي ثقافت جي وسنديءَ جي جڳهه ڏيکاري ٿو، جيڪا ڏهين کان تيرهين صدي عيسويءَ دوران عروج تي هئي.

وسڪونسن گذريل لڳ ڀڳ 14,000 سالن دوران ڪيترين ئي ثقافتن جو گهر رهيو آهي. سڀ کان پهريان ماڻهو لڳ ڀڳ 10,000 ق م ۾ وسڪونسن برفاني دور دوران هتي پهتا. اهي ابتدائي رهواسي، جن کي پيلئو-انڊين سڏيو وڃي ٿو، برفاني دور جي هاڻي ختم ٿي ويل جانورن جو شڪار ڪندا هئا، جهڙوڪ بواز ماسٽوڊان—هڪ قديم ماسٽوڊان جو ڍانچو، جيڪو ڏکڻ اولهه وسڪونسن ۾ ڀالن جي نوڪن سان گڏ مليو.[8] برفاني دور جي پڄاڻي لڳ ڀڳ 8000 ق م ۾ ٿي، جنهن کان پوءِ ايندڙ آرڪيئڪ دور ۾ ماڻهو شڪار، مڇي مارڻ ۽ جهنگلي ٻوٽن مان خوراڪ گڏ ڪرڻ تي گذر ڪندا هئا. زرعي سماج آهستي آهستي ووڊلينڊ دور دوران، 1000 ق م کان 1000 عيسويءَ تائين، وجود ۾ آيا. هن دور جي آخر ۾ وسڪونسن “ايفيجي ماونڊ ثقافت” جو مرڪز هو، جنهن زمين تي جانورن جي شڪلن وارا هزارين دڙا (ماونڊ) تعمير ڪيا.[9]

ان کان پوءِ، 1000 کان 1500 عيسويءَ جي وچ ۾، مسيسيپيائي ۽ انيئوٽا ثقافتن مضبوط وسنديون ٺاهيون، جن ۾ ڏکڻ اوڀر وسڪونسن ۾ موجود قلعي بند ڳوٺ ازٽالان به شامل هو.[10] ونيوٽا ماڻهن کي جديد آئيوائي ۽ ھو-چنڪ قومن جا ابا ڏاڏا سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي يورپين جي اچڻ وقت مينوميني قوم سان گڏ وسڪونسن علائقي ۾ رهندا هئا.[11] ٻيا مقامي آمريڪي گروهه، جيڪي يورپين جي پهرين آبادڪاريءَ وقت وسڪونسن ۾ رهندا هئا، انهن ۾ اوجبوي، ساڪ، ميسڪواڪي، ڪيڪاپو ۽ پوٽاواٽومي شامل هئا، جيڪي 1500 کان 1700ع جي وچ ۾ اوڀر کان لڏي هتي آيا.[12]

يورپي آبادڪاري

[سنواريو]
جين نڪوليٽ، جنهن کي 1910ع ۾ فرينڪ روهر بيڪ جي ٺهيل تصوير ۾ ڏيکاريو ويو آهي، غالباً وسڪونسن جو جائزو وٺندڙ پهريون يورپي هو. هي ڀت-تصوير براون ڪائونٽي ڪورٽ هائوس، گرين بي ۾ موجود آهي.

اهو امڪان آهي ته وسڪونسن تائين پهچندڙ پهريون يورپي فرانسيسي ڳولا ڪندڙ جين نڪوليٽ هو. هن 1634ع ۾ جارجين بي کان وڏيون ڍنڍون وسيلي ٻيڙي هلائي اولهه طرف سفر ڪيو، ۽ روايتي طور سمجهيو وڃي ٿو ته هو گرين بي ڀرسان ڳاڙھن ڪنارن وٽ لٿو.[13] پيري ريڊيسن ۽ ميڊرڊ ڊيس گروسيليئرس 1654–1666ع دوران ٻيهر گرين بي آيا ۽ 1659–1660ع ۾ چيڪوميگن بي پهتا، جتي هنن مقامي آمريڪين سان فر جي واپار ڪئي.[14] 1673ع ۾ جيڪس مارڪئٽي ۽ لوئيس جوليئٽ پهريان ماڻهو هئا، جن فاڪس-وسڪانسن واٽر وي وسيلي مسيسيپي درياھ تائين، پريئري دو شين، وسڪونسن ڀرسان، سفر جو رڪارڊ لکيو.[15]

سترهين ۽ ارڙهين صديءَ دوران فرانسيسي واپاري، جهڙوڪ نڪولس پيرٽ، وسڪونسن ۾ پشم جي واپار ۾ سرگرم رهيا، پر فرانسيسين 1763ع ۾ فرينچ انڊين جنگ کان پوءِ برطانيا کي علائقي جو ڪنٽرول وڃائڻ تائين وسڪونسن ۾ ڪا به مستقل آبادڪاري نه ڪئي. ان جي باوجود، جنگ کان پوءِ به ڪيترائي فرانسيسي واپاري علائقي ۾ رهيا، ۽ ڪجهه، جهڙوڪ چارلس ڊي لينگليڊ، 1764ع کان مستقل طور وسڪونسن ۾ آباد ٿي ويا.[16] برطانوي آهستي آهستي فرينچ اينڊ انڊين وار دوران وسڪونسن تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، 1761ع ۾ گرين بي تي قبضو ڪيو ۽ 1763ع ۾ سڄي علائقي تي حاوي ٿيا. فرانسيسين وانگر، برطانوي به بنيادي طور فر جي واپار ۾ دلچسپي رکندا هئا. 1791ع ۾ هڪ اهم واقعو تڏهن پيش آيو، جڏهن ٻه آزاد آفريقي-آمريڪي واپاري موجوده مارينيٽ ڀرسان مينوميني ماڻهن سان گڏ فر واپار جو مرڪز قائم ڪيو.

آمريڪي علائقو

[سنواريو]
فرانسوا ورٽيفيئي هائوس، پريئري دو شين، وسڪونسن ۾ واقع آهي، جيڪو 1810ع واري ڏهاڪي دوران کلن جي واپار ڪندڙن طرفان تعمير ڪيو ويو.

آمريڪي انقلابي جنگ کان پوءِ، 1783ع ۾ وسڪونسن گڏيل رياستن جي ملڪيت بڻيو. 1787ع ۾ اهو نارٿ ويسٽ ٽيريٽري جو حصو بڻيو، پوءِ مختلف وقتن تي انڊيانا ٽيريٽري، اليونوائي ٽيريٽري ۽ مشيگن ٽيريٽري ۾ شامل رهيو. برطانوي اثر 1812ع جي جنگ کان پوءِ ختم ٿيو، جنهن سان علائقي ۾ آمريڪي موجودگي پڪي ٿي.[17] آمريڪي دور ۾ معيشت کلن جي واپار مان هٽي ڪري شيھي (lead) جي کاڻن ڏانهن مڙي. معدني دولت جي اميد ڪيترن ئي مهاجرن کي معدنياتي جاين ۽ ڊاج وِل ڏانهن آندو. ڪجهه کاڻ کوٽيندڙ ڪندڙ پنهنجي کوٽيل کوهن ۾ رهندا هئا، جنهن سبب کين “بيجر” سڏيو ويو—۽ اتان ئي وسڪونسن کي “بيجر اسٽيٽ” جو لقب مليو.[18]

رياستي حيثيت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو يونين ۾ شموليت
1948ع ۾ آمريڪي پوسٽ آفيس وسڪونسن جي رياست بڻجڻ جي سئو ساله جشن لاءِ يادگاري ٽپال جاري ڪئي.

آباديءَ ۾ واڌ کان پوءِ، وسڪونسن 29 مئي 1848ع تي گڏيل رياستن جي 30هين رياست طور شامل ٿيو. ان وقت Nelson Dewey پهريون گورنر ٿيو، جنهن نئين رياستي حڪومت جي قيام ۽ بنيادي ڍانچي، رستن، ريلوي لائينن، واهن ۽ بندرگاهن، جي ترقيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.[19]

گهرو ويڙهه وارو دور ۽ معاشي واڌ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Wisconsin in the American Civil War
ننڍو اڇو اسڪول هائوس، رائپون ۾، ريپبلڪن پارٽي جي قوم-سطح تي پهرين گڏجاڻيءَ جي ميزباني ڪئي.

شروعاتي وسڪونسن جي سياست غلامي بابت قومي سطح جي وڏي بحث سان جڙيل هئي. پنهنجي بنياد کان ئي آزاد رياست هئڻ سبب، وسڪونسن اترين غلامي جو خاتمي واري (ابوليشنسٽ) تحريڪ جو اهم مرڪز بڻيو. هي بحث 1854ع ۾ خاص طور تي تڏهن تيز ٿي ويو جڏهن يشوع گلوور، ميزوري جو ڀڳوڙو غلام، ريسين ۾ گرفتار ڪيو ويو. گلوور کي وفاقي ڀڳوڙن غلامن واري قانون (1850) تحت حراست ۾ ورتو ويو، پر ابوليشنسٽن جي هڪ هجوم اُن جيل تي حملو ڪيو جتي گلوور قيد هو ۽ کيس ڪينيڊا ڀڄڻ ۾ مدد ڏني. ان واقعي مان پيدا ٿيل مقدمي ۾ وسڪونسن سپريم ڪورٽ آخرڪار ڀڳوڙن غلامن واري قانون کي غيرآئيني قرار ڏنو.[20] ريپبلڪن پارٽي، جيڪا 20 مارچ 1854ع تي غلاميءَ جي واڌ خلاف سرگرم ڪارڪنن پاران رائپون ۾ قائم ڪئي وئي، انهن واقعن کان پوءِ رياستي سياست تي حاوي ٿيندي وئي.[21]

آمريڪي گهرو ويڙھ دوران، وسڪونسن جا لڳ ڀڳ 91,000 فوجي يونين لاءِ وڙهيا.[22] وسڪونسن جون ڪيتريون ئي ريجمينٽون نمايان رهيون، جن مان ٽي ريجمينٽون مشهور "آئرن بريگيڊ" ۾ شامل هيون— ٻي وسڪونسن, ڇهين وسڪونسن، ۽ ستين وسڪونسن. اٺين وسڪونسن، جيڪا پڻ سخت جنگين ۾ شامل رهي، اڪثر ڪري پنهنجي مسڪوٽ اولڊ ايب (هڪ گنجو عقاب) سان گڏ ميدانِ جنگ ۾ داخل ٿيندي هئي.

ڊينيل اي. ڪراوس اسٽون بارن، چيس ۾، 1903ع ۾ تعمير ٿيو، جڏهن رياست ۾ کير-ڌنڌو (ڊئري فارمنگ) ڦهلجڻ لڳو.

رياست بڻجڻ جي شروعاتي سالن ۾ وسڪونسن جي معيشت ۾ به تنوع آيو. سيصا (ليڊ) جي کاڻڪني گهٽجڻ لڳي، جڏهن ته زراعت رياست جي ڏاکڻي اڌ ۾ هڪ وڏو پيشو بڻجي وئي. اناج کي منڊيءَ تائين پهچائڻ لاءِ رياست اندر ريلويون وڇايون ويون، ۽ ريسين ۾ جي. آءِ. ڪيس اينڊ ڪمپني جهڙيون صنعتون زرعي اوزار ۽ مشينري ٺاهڻ لاءِ قائم ٿيون. 1860ع واري ڏهاڪي دوران وسڪونسن ٿوري عرصي لاءِ ملڪ جي اهم ڪڻڪ پيدا ڪندڙ رياستن مان هڪ بڻيو.[23] ساڳئي وقت، ڪاٺ/لڪڙي جي صنعت رياست جي گهڻ-ٻيلن واري اترين علائقن تي حاوي رهي، ۽ لا ڪراس، او ڪليئر، ۽ واساو جهڙن شهرن ۾ آرا مشينون اڀري آيون. انهن معاشي سرگرمين جا ماحولياتي لحاظ کان ڳرا نتيجا نڪتا. 19هين صديءَ جي آخر تائين، گهڻي ۽ سخت زراعت مٽيءَ جي زرخيزي کي نقصان پهچايو ۽ ڪاٺ ڪٽائي رياست جا گهڻا ٻيلَ ختم ڪري ڇڏيا.[24] انهن حالتن ڪڻڪ جي زراعت ۽ ڪاٺ جي صنعت کي تيزيءَ سان زوال ڏانهن ڌڪي ڇڏيو.

1890ع واري ڏهاڪي کان وسڪونسن جي هارين ڪڻڪ کان هٽي کير-پيداواري (ڊئري) ڌنڌي ڏانهن رخ ڪيو، ته جيئن زمين جو وڌيڪ پائيدار ۽ منافعي بخش استعمال ٿي سگهي. ڪيترائي مهاجر پنير ٺاهڻ جون روايتون ساڻ کڻي آيا، جيڪي رياست جي موافق جاگرافي ۽ يونيورسٽي آف وسڪونسن ۾ اسٽيفن بيبڪاڪ جي اڳواڻي هيٺ ڊئري تحقيق سان گڏجي، وسڪونسن کي آمريڪا جي کير واري زمين جي شهرت ڏيارڻ ۾ مددگار بڻيون.[25] ان دوران، الڊو ليئوپولڊ سميت تحفظِ فطرت جا حامي 20هين صديءَ جي شروعات ۾ رياست جا ٻيلَ ٻيهر بحال ڪرڻ ۾ مددگار ٿيا،[26] جنهن سان وڌيڪ نون سرن سان هلندڙ ڪاٺ ۽ پيپر مل صنعت لاءِ راهه هموار ٿي ۽ اترين ٻيلن ۾ تفريحي سياحت کي به وڌايو ويو. 20هين صديءَ جي شروعاتي دور ۾ وسڪونسن ۾ صنعتڪاري پڻ زور وٺندي وئي، جنهن کي يورپ مان ايندڙ وڏي مهاجر مزدور قوت هٿي ڏني. ميلواڪي جهڙن شهرن ۾ صنعتون شراب سازي ۽ خوراڪ پروسيسنگ کان وٺي ڳري مشينري ۽ اوزار سازي تائين پکڙيل هيون، ۽ 1910ع تائين ڪُل پيداوار جي قدر موجب وسڪونسن آمريڪي رياستن ۾ اٺين نمبر تي اچي ويو.[27]

پروگريسِو دور ۽ عالمي جنگون

[سنواريو]
عورتن جي ووٽ جي حق لاءِ مهم هلائيندڙ، 1916ع. وسڪونسن انهن شروعاتي رياستن مان هئي جن آمريڪي آئين ۾ اوڻويهين ترميم کي توثيق ڏني.[28]

20هين صديءَ جي شروعاتي دور ۾ ترقي پسندظ سياست جي اڀار کي نمايان حيثيت حاصل ٿي، جنهن جي اڳواڻي رابرٽ ايم. لا فولٽ ڪئي، جيڪو 1901ع کان 1906ع تائين گورنر ۽ 1906ع کان 1925ع تائين آمريڪي سينيٽر رهيو. 1901ع کان 1914ع جي وچ ۾ وسڪونسن ۾ پروگريسِو ريپبلڪنن ملڪ جو پهريون جامع رياستي پرائمري چونڊ نظام قائم ڪيو،[29] ڪم جي هنڌ زخمن بابت پهريون اثرائتو مزدورن جي معاوضي جو قانون نافذ ڪيو،[30] ۽ پهريون رياستي آمدني ٽيڪس پڻ متعارف ڪرايو،[31] جنهن سان ٽيڪس لاڳو ٿيڻ کي اصل ڪمائيءَ سان وڌيڪ متناسب بڻايو ويو.

پهريئن عالمي جنگ دوران، وسڪونسن ۽ ان جي ڪيترن وسڪونسن جيظريپبلڪن پارٽي ريپبلڪنن، ترقي پسند ۽ قدامت پسندن جي غيرجانبداريءَ سبب، ۽ رياست جي آباديءَ ۾ جرمن-آمريڪي ۽ اسڪينڊي نيوين-آمريڪين جي وڏي حصي جي ڪري، ڪيترن “تمام گهڻن محب وطنن” طرفان وسڪونسن تي “غدار رياست" هجڻ جا الزام لڳايا ويا.[32][33][34][35]

يورپ ۾ جنگ جاري رهندي، لا فولٽ وسڪونسن ۾ جنگ-مخالفت تحريڪ جي اڳواڻي ڪئي ۽ پروگريسِو سينيٽرن جو هڪ گروهه صدر ووڊرو ولسن جي اُن بل کي روڪڻ ۾ سرگرم رهيو، جنهن تحت واپاري جهازن کي هٿياربند ڪرڻ جي ڳالهه هئي. ڪيترن وسڪونسن جي سياستدانن، جهڙوڪ ايمانوئل ايل. فلپ ۽ آروِن لينروٽ تي “ٻٽي وفاداري” جا الزام لڳايا ويا.[36] جنگ جا کُلا مخالفت ڪندڙ موجود هئڻ باوجود، جنگ شروع ٿيندي ئي ڪيترن وسڪونسن وارن غيرجانبداري ڇڏي ڏني. ڪاروبار، محنت ڪش، ۽ زراعت جنگ مان خوشحالي ماڻي. 118,000 کان وڌيڪ ماڻهو فوجي خدمتن ۾ ويا، ۽ وسڪونسن اُن قومي ڀرتي بابت سڀ کان پهرين رپورٽ ڪندڙ رياست هئي، جيڪا آمريڪي فوج جي ذريعي ڪئي وئي.[37] گورنر فلپ رياست ۾ جرمن-مخالف هسٽيريا کي روڪڻ ۾ ڪامياب رهيو.[38]

ان دور ۾ ترقي پسنف “وسڪونسن آئيڊيا” تحت يو ڊبليو–ايڪسٽينشن نظام وسيلي يونيورسٽي آف وسڪونسن جي خدمتن کي سڄي رياست تائين وڌايو ويو.[39] 1932ع ۾ يو ڊبليو جي معاشيات جي پروفيسرن جان آر. ڪامنز ۽ هيرالڊ گرووز وسڪونسن کي آمريڪا جو پهريون بي روزگاري معاوضي وارو پروگرام ٺاهڻ ۾ مدد ڏني.[40] يونيورسٽيءَ جي ٻين “وسڪونسن آئيڊيا” وارن عالمن اهو منصوبو تيار ڪرڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو، جيڪو 1935ع جي نيو ڊيل واري سوشل سيڪيورٽي ايڪٽ جو بنياد بڻيو، ۽ وسڪونسن جي ماهر آرٿر جي. آلٽمائيئر ان ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.[41] لا فولٽ جي وفات کان پوءِ، سندس پُٽ فلپ ۽ رابرٽ لا فولٽ وسڪونسن ريپبلڪن پارٽيءَ جي قيادت سنڀالي، ۽ پوءِ پنهنجي والد جي آمريڪي پروگريسِو پارٽي جي جانشين طور وسڪونسن پروگريسِو پارٽي قائم ڪئي. هي پارٽي 1930ع واري ڏهاڪي جي وچ ۾ صدر فرينڪلِن ڊي. روزويلٽ ۽ پروگريسِو ڊيموڪريٽن جي سهڪار سان طاقت ورتي، ۽ رياست ۽ ڪانگريس ۾ ڪيترائي عهدا کٽي ورتا. پارٽي پوءِ ڪمزور ٿيڻ لڳي، ۽ فلپ تي اسڪينڊل ۽ آمرانه رويي جا الزام لڳڻ کان پوءِ، هو 1938 ۾ گورنري جي چونڊ جوليس پي. هائل کان هارائي ويو ۽ سياست ڇڏي ٻي عالمي جنگ ۾ خدمتون انجام ڏيڻ لاءِ ويو. فلپ جنهن تنظيم کي قومي سياسي نئين ترتيب لاءِ اڳڀرو ڪرڻ گهريو، نيشنل پروگريسِوز آف آمريڪا—اها به پوءِ ڪمزور ٿي وئي، ۽ آخرڪار وسڪونسن پروگريسِوز پارٽي ختم ڪرڻ لاءِ ووٽ ڏنو.[42][43]

ويهين صديءَ جي وچ کان اڄ تائين

[سنواريو]

ٻي عالمي جنگ جي فوري پوءِ واري دور ۾ وسڪونسن وارا ڪيترن مسئلن تي ورهايل هئا، جهڙوڪ گڏيل قومن جو قيام، يورپ جي بحاليءَ جي حمايت، ۽ سوويت يونين جي وڌندڙ طاقت. پر جڏهن يورپ جو “آئرن ڪرٽن” جي پس منظر ۾ ڪميونسٽ ۽ سرمائيدار ڪئمپن ۾ ورهائجي ويو، ۽ پروگريسِو پارٽي ٽٽي پئي، تڏهن رابرٽ لا فولٽ جونيئر 1946ع جي سينيٽ چونڊ وڙهڻ لاءِ ٻيهر وسڪونسن ريپبلڪن پارٽيءَ ۾ شامل ٿيو. هو جوزف ميڪارٿي کان 1946 واري ريپبلڪن پرائمري]] ۾ ٿوري فرق سان هارائي ويو. 1949ع جي يني ڪميونسٽ انقلاب کان پوءِ، عوامي راءِ ڪميونسٽ واڌاري جي مقابلي ۾ جمهوريت ۽ سرمائيداريءَ جي تحفظ جي حمايت ڏانهن وڌيڪ جهڪڻ لڳي.[44]

20هين صديءَ ۾ سُپيرِيئر وڏين ڍنڍن وسيلي ليڪ فريٽر جهازن ذريعي لوهي ڌاتو (iron ore) جي موڪل (شپمينٽ) لاءِ وڏو مرڪز هو.

ويهين صديءَ جي وچ کان آخر تائين، وسڪونسن ڪيترن سياسي انتهاپسند رخن جو شاهد رهيو: 1950ع واري ڏهاڪي ۾ سينيٽر ميڪارٿي جي ڪميونزم-مخالفت مهم، ۽ 1970ع ۾ ماحولياتي اڳواڻ گيلورڊ نيلسن طرفان زمين جو ڏينھن جي بنياد. يو ڊبليو-ميڊيسن ۾ ويتنام جنگ خلاف شديد احتجاجن دوران، انارڪسٽن جي حملي جو انجام آگسٽ 1970ع ۾ اسٽرلنگ هال بم ڌماڪي جي صورت ۾ نڪتو. 1990ع واري ڏهاڪي ۾ ريپبلڪن گورنر ٽامي ٿامپسن جي دور ۾ رياست ويلفيئر سڌارا به آندا.[45] ان سان گڏ، 20هين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ وسڪونسن جي معيشت ۾ وڌيڪ تبديليون آيون، جتي ڳري صنعت ۽ پيداوار گهٽجڻ لڳي ۽ ان جي جاءِ تي دوا، تعليم، زرعي ڪاروبار، ۽ سياحت تي ٻڌل سروس معيشت وڌيڪ اهم ٿي وئي.


جاگرافي

[سنواريو]

سانچو:وِسڪانسن جي جاگرافي

وِسڪانسن جا جاگرافيائي علائقا

وِسڪانسن آمريڪا جي وچ اولھ ۾ واقع آھي ۽ اھو عظيم ڍنڍن جو علائقو ۽ اپر مڊ ويسٽ ٻنھي جو حصو آھي۔ رياست جو ڪُل رقبو 65٬496 چورس ميل (169٬630 km2) آھي۔ وِسڪانسن جي اتر ۾ ڍنڍ سپيرير ۽ مشِيگن، اوڀر ۾ ڍنڍ مشيگن، ڏکڻ ۾ الينواءِ، ڏکڻ اولهه ۾ آئيوا ۽ اتر اولهه ۾ منيسوٽا واقع آھن۔ مشيگن سان سرحدي تڪرار ٻه عدالتي ڪيسن ذريعي حل ڪيو ويو، ٻئي وِسڪانسن بمقابله مشيگن، 1934ع ۽ 1935ع ۾۔ رياست جون حدون اولهه ۾ مسيسيپي درياهه ۽ سينٽ ڪروئي درياهه، ۽ اتر اوڀر ۾ مينومِني درياهه ۽ مونٽريل درياهه تي مشتمل آھن۔[46] وڏين ڍنڍن ۽ مسيسيپي درياھ جي وچ ۾ واقع ھجڻ سبب، وِسڪانسن ۾ جاگرافيائي خاصيتن جي وڏي تنوع موجود آھي۔ رياست کي پنج نمايان علائقن ۾ ورھايو ويو آھي۔ اتر ۾، سپيرير ڍنڍ جو گھٽ ميداني علائقو ڍنڍ سپيرير جي ڪناري سان گڏ ھڪ پٽو والاري ٿو۔ ان کان ٿورو ڏکڻ طرف، اتر ھاءِ لينڊ واقع آھي، جتي گڏيل سخت ڪاٺ ۽ سدا بہار وڻن جا وڏا ٻيلا آھن، جن ۾ 1٬500٬000-acre (610٬000-هيڪٽر) تي پکڙيل شيڪوا ميگون–نڪوليٽ نيشنل فاريسٽ پڻ شامل آھي، گڏوگڏ ھزارين برفاني ڍنڍون، ۽ رياست جو سڀ کان اوچو نقطو ٽِمز ھِل پڻ ھتي واقع آھي۔ رياست جي وچ ۾، مرڪزي ميداني علائقو موجود آھي، جتي سينڊ اسٽون جون منفرد بناوٽون جهڙوڪ وِسڪانسن درياھ جا ڊيلز موجود آھن، ۽ ساڳئي وقت زرعي لحاظ کان زرخيز زمينون پڻ ملن ٿيون۔ ڏکڻ اوڀر ۾ اوڀر ريڄز ۽ گھٽ زميني علائقو واقع آھي، جيڪو وِسڪانسن جي ڪيترن ئي وڏن شھرن جو گھر آھي۔ ھن علائقي ۾ ريڄن ۾ نائيگرا ايسڪارپمينٽ شامل آھي، جيڪو نيو يارڪ کان وڌي ٿو، گڏوگڏ بليڪ رِور ايسڪارپمينٽ ۽ ميگنيشيَن ايسڪارپمينٽ پڻ شامل آھن۔[47][48] ڏکڻ اولهه ۾، اولهه اپلينڊ ھڪ سخت ۽ اڀريلو منظرنامو آھي، جتي ٻيلا ۽ زراعت گڏيل صورت ۾ موجود آھن، جن ۾ مسيسيپي درياهه جي ڪنارن تي ڪيترائي اڀرا ٽڪر (بلفس) ۽ بارابو رينج شامل آھن۔ ھي علائقو ڊرفٽ ليس علائقو جو حصو آھي، جيڪو آئيوا، الينواءِ ۽ منيسوٽا جي حصن تائين پکڙيل آھي۔ مجموعي طور، وِسڪانسن جي زمين جو 46٪ حصو ٻيلن سان ڍڪيل آھي۔

ڊرفٽ ليس علائقو، جتي برفاني دور (برفاني زمانو) جي ڳرندڙ برف مان وهندڙ پاڻي تلڇي پٿر ۾ کوٽائي ڪري اڀرا ٽڪر پيدا ڪيا۔
سمنڊ جون غارون ايپسٽل ٻيٽن جي ڪنارن تي ڍنڍ سپيرير ۾ موجود آھن۔

وِسڪانسن ۾ اهڙيون جيالاجيڪل بناوٽون ۽ معدني تهه موجود آهن، جن جي عمر ٽن ارب سالن کان به وڌيڪ کان وٺي ڪجهہ هزار سالن تائين پکڙيل آهي، جڏهن ته گهڻا پٿر لکين سالن پراڻا آهن۔[49] سڀ کان پراڻيون جيالاجيڪل بناوٽون 600 ملين سالن کان وڌيڪ اڳ پري ڪيمبرين دور ۾ ٺهيون، جيڪي گهڻو ڪري برفاني تههن جي هيٺان واقع آهن۔ بارابو رينج جو وڏو حصو بارابو ڪوارٽزائيٽ ۽ ٻين پري ڪيمبرين ميٽامورفڪ پٿرن تي مشتمل آهي۔[50][51] هي علائقو تازين برفاني دور دوران، يعني وِسڪانسن گليشيئيشن ۾، گليشيئرن سان ڍڪيل نه رهيو۔ لينگليڊ ڪائونٽي ۾ هڪ اهڙي مٽي ملي ٿي، جيڪا ڪائونٽي کان ٻاهر تمام گهٽ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن کي اينٽيگو سلٽ لوم سڏيو وڃي ٿو۔[52]

رياست ۾ 12,000 کان وڌيڪ نالن وارا درياهه ۽ وهڪرا موجود آهن، جن جي ڪُل ڊيگهه 84٬000 ميل (135٬000 km) آهي۔[53] رياست ۾ 15,000 کان وڌيڪ نالن وارا ڍنڍون آهن، جن جو ڪُل رقبو لڳ ڀڳ 1 ملين acre (4٬000 km2) آهي۔ ڍنڍ وِنيبيگو سڀ کان وڏي اندرين ڍنڍ آهي، جنهن جو رقبو 137٬700 acre (557 km2) کان وڌيڪ آهي، ۽ ان جي ڪناري جي ڊيگهه 88 ميل (142 km) آهي۔ ٻنهي عظيم ڍنڍن جي ڪنارن سان گڏ، وِسڪانسن وٽ 800 ميل (1٬300 km) کان وڌيڪ ساحلي پٽي آهي (500 ميل (800 km) کان وڌيڪ، جيڪڏهن ننڍا ٻيٽ ۽ کوٽايون شامل نه ڪيون وڃن)۔[54][55] وِسڪانسن جا ڪيترائي نالن وارا ٻيٽ عظيم ڍنڍن ۾ واقع آهن؛ ڪيترائي ڊور پيننسولا جي چوڌاري ڍنڍ مشيگن ۾ آهن يا ايپسٽل ٻيٽن جو حصو آهن، جيڪي ڍنڍ سپيرير ۾ واقع آهن۔[56] باقي وِسڪانسن جا ٻيٽ مسيسيپي درياهه ۽ اندرين ڍنڍن ۽ درياهن ۾ واقع آهن۔

نيشنل پارڪ سروس جي تحفظ هيٺ علائقن ۾ ايپسٽل ٻيٽ نيشنل ليڪ شور، آئيس ايج نيشنل سينڪ ٽريل، ۽ سينٽ ڪروئي نيشنل سينڪ رِوَر وي ۽ نارٿ ڪنٽري نيشنل سينڪ ٽريل جا حصا شامل آهن۔[57] ان کان علاوه، رياست ۾ 18 وڌيڪ قومي قدرتي نشانيون موجود آهن، جن ۾ واريءَ جا ٽڪر، دلدل، ٻوڏيل علائقا، ۽ پراڻا ٻيلا شامل آهن۔ وِسڪانسن ۾ 50 رياستي پارڪ يونٽ آهن، جيڪي 60٬570 acre (245.1 km2) کان وڌيڪ رقبو والارين ٿا، ۽ انهن کي وِسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف نيچرل ريسورسز سنڀالي ٿو۔ ٻيلي کاتي وٽ 471٬329 acre (1٬907.40 km2) وڌيڪ زمين آهي، جيڪا وِسڪانسن جا رياستي ٻيلا آهن۔[58]

موسم

[سنواريو]
وِسڪانسن جا ڪوپن موسمي قسم

وِسڪانسن جو گهڻو حصو گرم-اونهاري واري نمي واري براعظمي آبهوا (ڪوپن Dfb) ۾ شامل آهي، جڏهن ته ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولهه جا حصا گرم-اونهاري واري نمي واري براعظمي آبهوا (ڪوپن Dfa) ۾ اچن ٿا۔ رياست ۾ سڀ کان وڌيڪ گرمي پد وِسڪانسن ڊيلز ۾ 13 جولاءِ 1936ع تي رڪارڊ ٿيو، جتي گرمي 114 °F (46 °C) تائين پهتي۔ سڀ کان گهٽ گرمي پد ڪوڊري ڳوٺ ۾ 2 ۽ 4 فيبروري 1996ع تي −55 °F (−48 °C) رڪارڊ ٿيو۔ وِسڪانسن ۾ ساليانو برفباري به گهڻي ٿيندي آهي، ڏکڻ علائقن ۾ سراسري طور 40 انچ (100 cm) ۽ ڍنڍ سپيرير جي سنوبيلٽ علائقي ۾ هر سال 160 انچ (410 cm) تائين۔[59]

وِسڪانسن جي چونڊيل شهرن لاءِ مهينيوار سراسري وڌ ۽ گهٽ گرمي پد [°F (°C)]
جنوريفيبروريمارچاپريلمئيجونجولاءِآگسٽسيپٽمبرآڪٽوبرنومبرڊسمبر
25/10
(−4/−12)		 29/13
(−2/−11)		 40/23
(5/−5)		 55/35
(13/1)		 67/45
(19/7)		 76/55
(25/13)		 81/59
(27/15)		 79/58
(26/14)		 71/49
(22/10)		 58/38
(14/4)		 43/28
(6/−2)		 30/15
(−1/−9)
موسمي رڪارڊ : وِسڪانسن (معياري قدر 1981–2010)
مھينو جنور: فبرو: مارچ اپريل مئي جون جولاء آگسٽ سيپ: آڪٽو: نومبر ڊسمبر سال
وڌ ۾ وڌ رڪارڊ°F (°C) 66
(19)		 69
(21)		 89
(32)		 97
(36)		 109
(43)		 106
(41)		 114
(46)		 108
(42)		 104
(40)		 95
(35)		 84
(29)		 70
(21)		 114
(46)
اوچي پد جي
سراسري°F (°C)		 23.9
(−4.5)		 29.2
(−1.6)		 40.6
(4.8)		 55.5
(13.1)		 67.3
(19.6)		 76.3
(24.6)		 80.4
(26.9)		 78.2
(25.7)		 69.8
(21)		 56.9
(13.8)		 41.2
(5.1)		 27.5
(−2.5)		 52.9
(11.6)
روزاني سراسري°F (°C) 15.0
(−9.4)		 19.6
(−6.9)		 30.5
(−0.8)		 44.0
(6.7)		 55.3
(12.9)		 64.7
(18.2)		 69.1
(20.6)		 67.1
(19.5)		 58.7
(14.8)		 46.5
(8.1)		 33.1
(0.6)		 19.4
(−7)		 43.58
(6.44)
گھٽ پد جي
سراسري°F (°C)		 3.7
(−15.7)		 6.3
(−14.3)		 18.3
(−7.6)		 31.6
(−0.2)		 42.6
(5.9)		 52.4
(11.3)		 57.2
(14)		 55.0
(12.8)		 47.1
(8.4)		 36.2
(2.3)		 23.7
(−4.6)		 10.6
(−11.9)		 31.8
(−0.1)
گھٽ ۾ گھٽ
رڪارڊ°F (°C)		 −54
(−48)		 −55
(−48)		 −48
(−44)		 −20
(−29)		 7
(−14)		 20
(−7)		 27
(−3)		 22
(−6)		 10
(−12)		 −7
(−22)		 −34
(−37)		 −52
(−47)		 −55
(−48)
سراسري پرسپييئيشن انچ (cm) 1.15
(29.2)		 1.03
(26.2)		 1.80
(45.7)		 2.63
(66.8)		 3.54
(89.9)		 4.17
(105.9)		 3.79
(96.3)		 3.78
(96)		 3.75
(95.3)		 2.38
(60.5)		 2.00
(50.8)		 1.27
(32.3)		 31.29
(794.9)
سراسري برفباري انچ (cm) 11.4
(29)		 9.5
(24.1)		 8.7
(22.1)		 3.2
(8.1)		 0.4
(1)		 0.0
(0)		 0.0
(0)		 0.0
(0)		 0.0
(0)		 0.8
(2)		 4.9
(12.4)		 10.2
(25.9)		 48.7
(123.7)
Source: "وِسڪانسن اسٽيٽ ڪلائيميٽالاجي آفيس"۔ 

شهر

[سنواريو]
وِسڪانسن جون ميونسپلٽيون: ڪائونٽيون، شهر، ڳوٺ، ۽ ٽائونون.

وِسڪانسن ۾ ٽن قسمن جون ميونسپلٽيون آهن: شهر، ڳوٺ، ۽ ٽائونون۔ شهر ۽ ڳوٺ شامل ٿيل شهري علائقا آهن۔ ٽائونون ڪائونٽين جون غير شامل ٿيل ننڍيون سول ورهاستون آهن، جن وٽ محدود خود حڪمراني هوندي آهي۔ وِسڪانسن جي ٻه ٽيهائي کان وڌيڪ آبادي شهري علائقن ۾ رهي ٿي۔[60] ملواڪي، جيڪو ڏکڻ اوڀر وِسڪانسن ۾ واقع آهي، رياست جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي، جنهن جي آبادي لڳ ڀڳ 580,000 آهي۔ ملواڪي ميٽروپوليٽن علائقو رياست جي 1.57 ملين آبادي تي مشتمل آهي۔ لڳ ڀڳ 280,000 آبادي سان، رياستي گاديءَ جو هنڌ ميڊيسن مستقل طور تي رياست ۽ ملڪ جي رهائش لائق شهرن ۾ شمار ٿيندو آهي، ۽ اهو وِسڪانسن جو تيزي سان وڌندڙ شهر پڻ آهي۔[61][62] ڏکڻ وِسڪانسن ۾ واقع ميڊيسن ميٽروپوليٽن علائقو ۾ لڳ ڀڳ 680,000 ماڻهو رهن ٿا۔ رياست ۾ وچولي جسامت وارا ڪيترائي شهر پکڙيل آهن۔ انهن مان سڀ کان وڏو گرين بي آهي، جيڪو اتر اوڀر وِسڪانسن ۾ واقع آهي، ۽ ان جي ميٽرو علائقي ۾ لڳ ڀڳ 320,000 ماڻهو رهن ٿا۔ ٻين ميٽروپوليٽن شهرن ۾ ايپلٽن، ريسِين، او اسڪوش، ايو ڪليئر، جينز وِل، واوساو، لا ڪراس، شيبوئگن، ۽ فونڊ ڊو ليڪ شامل آهن۔ ان کان علاوه، ٻيا 12 شهر مائيڪروپوليٽن شمارياتي علائقن جا مرڪز طور ڪم ڪن ٿا، جيڪي عام طور تي ڀرپاسي ڪم ڪندڙ فارمن جي نيٽ ورڪ سان ڳنڍيل هوندا آهن۔ 2011ع تائين، وِسڪانسن ۾ 12 اهڙا شهر هئا جن جي آبادي 50,000 يا ان کان وڌيڪ هئي، جيڪي رياست جي 73٪ روزگار جي نمائندگي ڪن ٿا۔[63]

 
وِسڪانسن جا وڏا شھر يا ٽائون
[64]
درجو Administrative division آبادي درجو [[{{{div_name}}} وِسڪانسن|{{{div_name}}}]] آبادي
1ملواڪيملواڪي577,22211ويسٽ ايلسملواڪي60,325
2ميڊيسنڊين269,84012لا ڪراسلا ڪراس52,680
3گرين بيبراون107,39513شيبوئگنشيبوئگن49,929
4ڪينوشاڪينوشا99,98614واوواٽوساملواڪي46,396
5ريسِينريسِين77,81615فونڊ ڊو ليڪفونڊ ڊو ليڪ44,678
6ايپلٽنآئوٽاگامي75,64416بروڪ فيلڊواوڪيشا41,464
7واوڪيشاواوڪيشا71,15817نيو برلنواوڪيشا40,451
8ايو ڪليئرايو ڪليئر69,42118واوساوميريٿان39,994
9او اسڪوشوِنيبيگو66,81619مينومني فالزواوڪيشا38,527
10جينز وِلراڪ65,61520گرين فيلڊملواڪي37,803

آبادي (ڊيموگرافڪس)

[سنواريو]

آبادي

[سنواريو]
تاريخي آبادي
مردم شماريPop.%±
18201,444—
18303,635151.7%
184030,945751.3%
1850305,391886.9%
1860775,881154.1%
18701,054,67035.9%
18801,315,45724.7%
18901,693,33028.7%
19002,069,04222.2%
19102,333,86012.8%
19202,632,06712.8%
19302,939,00611.7%
19403,137,5876.8%
19503,434,5759.5%
19603,951,77715.1%
19704,417,73111.8%
19804,705,7676.5%
19904,891,7694%
20005,363,6759.6%
20105,686,9866%
20205,893,7183.6%
2025 (اندازو)5,972,787[65]5%
ذريعو: 1910–2020[66]
وسڪانسن 2020 آباديءَ جي گهاٽائيءَ جو نقشو
وسڪانسن ۾ نسلي/قومياتي اصل
وسڪانسن جي آبادي بابت 2024 جا انگ اکر

آمريڪا جي مردم شماري بيورو وسڪانسن جي آباديءَ جو اندازو 1 جولاءِ 2019 تي 5,822,434 لڳايو، جيڪو 2010 آمريڪا جي مردم شماري کان پوءِ 2.4٪ واڌ ڏيکاري ٿو.[67] هن ۾ گذريل مردم شماري کان پوءِ 150,659 ماڻهن جي قدرتي واڌ شامل هئي (يعني 614,771 ڄمڻيون منفي 464,112 فوتگيون)، ۽ خالص لڏپلاڻ (net migration) سبب 12,755 ماڻهن جي گهٽتائي پڻ شامل هئي. اميگريشن (immigration) نتيجي طور 59,251 ماڻهن جي خالص واڌ ٿي، جڏهن ته آمريڪا جي اندروني لڏپلاڻ سبب 72,006 ماڻهن جي خالص گهٽتائي ٿي.[68]

HUD جي 2022 واري سالياني بي گهرن جي جائزي جي رپورٽ موجب، وسڪانسن ۾ اندازاً 4,775 بي گهر ماڻهو هئا.[69][70]

2020 مردم شماري موجب نسلي/قومياتي جوڙجڪ
نسل ۽ قوميت[71] صرف (Alone) ڪل (Total)
اڇا (غير-هسپانڪ) 78.6%78.6
 
 81.9%81.9
 
هسپانڪ يا لاطيني[lower-alpha 1] — 7.6%7.6
 
افريقي آمريڪي (غير-هسپانڪ) 6.2%6.2
 
 7.3%7.3
 
ايشيائي 3.0%3
 
 3.6%3.6
 
مقامي آمريڪي 0.8%0.8
 
 2.0%2
 
پئسفڪ ٻيٽ واسي 0.03%0.03
 
 0.1%0.1
 
ٻيا 0.3%0.3
 
 1.1%1.1
 
وسڪانسن ۾ نسل موجب تاريخي آبادي
نسلي جوڙجڪ1990[72]2000[73]2010[74]2020[75]
اڇا92.2%88.9%86.2%80.4%
ڪارا5.0%5.7%6.3%6.4%
ايشيائي1.1%1.7%2.3%3.0%
مقامي0.8%0.9%1.0%1.0%
مقامي هاوائي ۽
ٻيا پئسفڪ ٻيٽ واسي		––––
ٻيو نسل0.9%1.6%2.4%3.1%
ٻه يا وڌيڪ نسل–1.3%1.8%6.1%
هسپانڪ يا لاطيني

(ڪنهن به نسل جا)

 1.9% 3.6% 5.9% 7.6%
غير-هسپانڪ اڇا 91.3% 87.3% 83.3% 78.6%

2022 ۾، يورپي نسب جا پنج سڀ کان وڏا گروهه هي هئا: جرمن (36٪)، آئرش (10.2٪)، پولش (7.9٪)، انگريز (6.7٪)، ۽ نارويجي (6.3٪).[76] رياست جي هر ڪائونٽي ۾ سڀ کان عام نسب جرمن آهي، سواءِ مينومني، ٽريمپيلو، ۽ ورنين جي.[77] وسڪانسن ۾ ڪنهن به ٻي رياست جي ڀيٽ ۾ پولش نسب وارن رهواسين جو سيڪڙو سڀ کان وڌيڪ آهي.[78] 2022 واري آمريڪي ڪميونٽي سروي مطابق، وسڪانسن جي آباديءَ مان 7.6٪ هسپانڪ يا لاطيني اصل (ڪنهن به نسل جا) هئا. سڀ کان وڏا هسپانڪ نسب وارا گروهه هي هئا: ميڪسيڪن (5.1٪)، پورٽو ريڪن (1.1٪)، وچ آمريڪا وارا (0.4٪)، ۽ ڪيوبي (0.1٪)، جڏهن ته 0.9٪ ماڻهن ٻين هسپانڪ يا لاطيني اصليتن جي رپورٽ ڪئي.[79]

پنهنجي قيام کان وٺي، وسڪانسن نسلي طور گهڻ-گڏيل (ethnically heterogeneous) رهيو آهي. فرانسيسي فر-واپارين (fur traders) واري دور کان پوءِ آبادگارن جي ايندڙ لهر کني ڪندڙن (miners) تي مشتمل هئي، جن مان ڪيترائي ڪورنيش هئا؛ اهي رياست جي ڏکڻ اولهه واري علائقي ۾ اچي رهيا. ان کان پوءِ ايندڙ لهر تي “يانڪيز” (Yankees) جو غلبو هو—اهي انگريز نسل جا لڏپلاڻ ڪندڙ هئا جيڪي نيو انگلينڊ ۽ اپ اسٽيٽ نيو يارڪ مان آيا؛ رياست-هئڻ جي شروعاتي سالن ۾ انهن رياست جي ڳري صنعت، مالي معاملن، سياست، ۽ تعليم تي غلبو رکيو. 1850 کان 1900 جي وچ ۾، مهاجر گهڻو ڪري جرمن، اسڪينڊي ني وين (جنهن ۾ سڀ کان وڏو گروهه نارويجي هو)، آئرش، ۽ پولش هئا. 20هين صديءَ ۾، ڪافي افريقي آمريڪي ۽ ميڪسيڪن ملواڪي ۾ اچي رهيا؛ ۽ ويٽنام جنگ جي خاتمي کان پوءِ همونگ ماڻهن جي هڪ وڏي آمد ٿي.

مختلف نسلي گروهه رياست جي مختلف علائقن ۾ وڃي وسيا. جيتوڻيڪ جرمن مهاجر سڄي رياست ۾ وسي رهيا، پر سڀ کان وڏو ارتڪاز (concentration) ملواڪي ۾ هو. نارويجي مهاجر اتر ۽ اولهه ۾ ڪاٺ ڪٽائي (lumbering) ۽ زراعت/فارمنگ وارن علائقن ۾ وسي رهيا. آئرش، اطالوي، ۽ پولش مهاجر بنيادي طور شهري علائقن ۾ آباد ٿيا.[80] مينومني ڪائونٽي اوڀر آمريڪا ۾ اها واحد ڪائونٽي آهي جتي مقامي آمريڪين جي اڪثريت آهي.

افريقي آمريڪي ملواڪي ڏانهن آيا، خاص طور 1940 کان پوءِ. وسڪانسن جي افريقي-آمريڪي آباديءَ جو 86٪ چار شهرن ۾ رهندو آهي: ملواڪي، ريسين، بيلواٽ، ۽ ڪينوشا؛ جڏهن ته ملواڪي ۾ رياست جي ڪارن آمريڪين مان لڳ ڀڳ ٽي-چوٿون رهندا آهن. گريٽ ليڪس واري علائقي ۾، صرف ڊيٽرائيٽ ۽ ڪليولئنڊ ۾ افريقي-آمريڪي رهواسين جو سيڪڙو وڌيڪ آهي.[81]

وسڪانسن جي ايشيائي آباديءَ مان لڳ ڀڳ 33٪ همونگ آهن، ۽ وڏيون برادريون ملواڪي، واسو، گرين بي، شيبوگن، ايپلٽن، ميڊيسن، لا ڪراس، ايو ڪليئر، اوشڪوش، ۽ مينٽووڪ ۾ موجود آهن.[82] وسڪانسن ۾ 61,629 ماڻهو—يا آباديءَ جو لڳ ڀڳ 1٪—پاڻ کي همونگ طور سڃاڻن ٿا.[83]

وسڪانسن جي رهواسين مان 71.7٪ وسڪانسن ۾ ڄائو، 23.0٪ آمريڪا جي ڪنهن ٻي رياست ۾ ڄائو، 0.7٪ پورٽو ريڪو، آمريڪا جي ٻيٽ وارن علائقن ۾ ڄائو، يا آمريڪي والدين وٽ پرڏيهه ۾ ڄائو، ۽ 4.6٪ پرڏيهي ڄاول هئا.[84]

2018 ۾، وسڪانسن ڏانهن مهاجرن (immigrants) جا اصل ملڪ هي هئا: ميڪسيڪو، ڀارت، چين، لاوس، ۽ فلپائن.[85]

ڄمڻين جي ڊيٽا
2020 آمريڪا جي مردم شماري مطابق، نسل جي اڪثريت (racial plurality) موجب وسڪانسن جي ڪائونٽين جو نقشو

نوٽ: جدول ۾ ڄمڻ جا انگ 100٪ کان وڌيڪ ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هسپانوي ماڻهن کي سندن نسل (ethnicity) ۽ سندن نسلاني درجي (race) ٻنهي حسابن سان ڳڻيو ويندو آهي، جنهن سبب ڪُل انگ وڌي ويندو آهي.

ماءُ جي واحد نسل يا نسلي سڃاڻپ موجب زنده ڄمڻ (Live births)
نسل / نسلي سڃاڻپ 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023
غير هسپانوي اڇا 49,357 (74.0%) 49,440 (73.6%) 49,024 (73.1%) 47,994 (72.0%) 46,309 (71.3%) 45,654 (71.2%) 44,784 (70.8%) 42,715 (70.5%) 43,991 (71.2%) 42,455 (70.7%) 41,471 (69.4%)
افريقي آمريڪي 6,956 (10.4%) 7,328 (10.9%) 7,386 (11.0%) 6,569 (9.9%) 6,864 (10.6%) 6,622 (10.3%) 6,859 (10.8%) 6,429 (10.6%) 5,964 (9.6%) 5,688 (9.5%) 5,592 (9.3%)
ايشيائي آمريڪي 3,197 (4.8%) 3,333 (5.0%) 3,276 (4.9%) 3,220 (4.8%) 3,017 (4.6%) 3,155 (4.9%) 2,942 (4.6%) 2,870 (4.7%) 2,692 (4.3%) 2,661 (4.4%) 2,651 (4.4%)
آمريڪي انڊين 1,011 (1.5%) 980 (1.5%) 1,029 (1.5%) 689 (1.0%) 745 (1.1%) 707 (1.1%) 664 (1.0%) 573 (0.9%) 546 (0.9%) 499 (0.8%) 486 (0.8%)
هسپانوي (ڪنهن به نسل مان) 6,398 (9.6%) 6,375 (9.5%) 6,604 (9.9%) 6,504 (9.8%) 6,368 (9.8%) 6,365 (9.9%) 6,463 (10.2%) 6,438 (10.6%) 6,923 (11.2%) 6,971 (11.6%) 7,591 (12.7%)
ڪل 66,649 (100%) 67,161 (100%) 67,041 (100%) 66,615 (100%) 64,975 (100%) 64,098 (100%) 63,270 (100%) 60,594 (100%) 61,781 (100%) 60,049 (100%) 59,754 (100%)
  • 2016 کان پوءِ، اڇا هسپانوي نسل جا ڄمڻ الڳ الڳ گڏ نه ڪيا ويندا آهن، پر هڪ ئي هسپانوي درجي ۾ شامل ڪيا ويندا آهن؛ هسپانوي اصل جا ماڻهو ڪنهن به نسل سان تعلق رکي سگهن ٿا.


مذهب

[سنواريو]

مذهبي پاڻ-سڃاڻپ، پبلڪ رليجن ريسرچ انسٽيٽيوٽ جي 2022 واري آمريڪن ويلوز سروي (American Values Survey) مطابق[86]

  پروٽيسٽنٽ ازم (41%)
  ڪيٿولڪيت (27%)
  جِيهوواه جا شاهد (1%)
  يهوديت (1%)
  ٻڌ ڌرم (1%)
  هندومت (1%)
  يونيٽيرين يونيورسلزم (1%)
  نيو ايج (1%)
  غير وابسته (Unaffiliated) (25%)
  ٻيا (1%)

پبلڪ رليجن ريسرچ انسٽيٽيوٽ جي 2022 واري آمريڪن ويلوز سروي (American Values Survey) مطابق، جيڪي ماڻهو ڪنهن مذهب يا روحاني روايت سان پاڻ کي وابسته سمجهندا هئا، اهي رياست جي آباديءَ جو لڳ ڀڳ 75٪ هئا.[87] وسڪانسن وارن مان 69٪ پاڻ کي عيسائي طور سڃاڻايو. تفصيل سان، جواب ڏيندڙن مان 25٪ پاڻ کي مين لائن پروٽيسٽنٽ، 12٪ ايونجيليڪل پروٽيسٽنٽ، 4٪ ٻين پروٽيسٽنٽن، ۽ 27٪ ڪيٿولڪ طور سڃاڻايو. آباديءَ مان لڳ ڀڳ 25٪ ڪنهن به مذهبي جماعت سان وابسته نه هئا. هن سروي مطابق ننڍيون اقليتون يهودي (1٪)، هندو (1٪)، ٻڌ (1٪)، جِيهوواه جا شاهد (1٪)، يونيٽيرين يونيورسلِسٽ (1٪)، مسلمان (<1٪)، مورمن (<1٪)، ۽ ٻيا عقيدا پڻ موجود آهن.[86] وسڪانسن ۾ عيسائيت غالب مذهب آهي. ايسوسيئيشن آف رليجن ڊيٽا آرڪائيوز جي 2020 واري مطالعي مطابق، ڪيٿولڪيت هڪ واحد سڀ کان وڏي فرقي طور هئي جنهن جا 1,237,342 پيروڪار هئا؛ ان کان پوءِ ايونجيليڪل لٿرن چرچ اِن آمريڪا جا 316,245 ميمبر، ۽ وسڪانسن ايونجيليڪل لٿرن سنوڊ جا 209,788 پيروڪار هئا.[88] 276,904 ماڻهو غيرفرقي عيسائيت سان وابسته هئا.

ڏوھ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وسڪانسن ۾ ڏوھ

2009 لاءِ سڄي رياست ۾ ايف بي آءِ (FBI) جي ڏوهن واري شماريات ۾ هي انگ شامل هئا: 144 قتل/غيرغفلت واري انسان ڪشي؛ 1,108 زنا بالجبر ؛ 4,850 ڦرلٽ؛ 8,431 شديد حملا؛ ۽ 147,486 ملڪيت جا ڏوھ .[89] وسڪانسن، بيورو آف جسٽس انفارميشن اينڊ انالسس وسيلي پنهنجون شماريات پڻ شايع ڪري ٿو.[90] رياست 2009 ۾ 14,603 پرتشدد ڏوهن جي رپورٽ ڏني، جن جي ڪليئرنس ريٽ ( يعني % حل ٿيل) 50٪ هئي.[91] رياست 2009 ۾ 4,633 جنسي حملا رپورٽ ڪيا، ۽ جنسي حملن لاءِ ڪُل ڪليئرنس ريٽ 57٪ هئي.

معيشت

[سنواريو]

2023ع ۾ وسڪانسن جي رياستي مجموعي پيداوار 413.966 ارب ڊالر هئي، جيڪا ان کي آمريڪا جي رياستن ۾ مجموعي پيداوار جي لحاظ کان 21هين نمبر تي رکي ٿي.[92] وسڪانسن جي معيشت جو بنياد صنعتڪاري، زراعت ۽ سياحت تي آهي. 2022ع ۾ في فرد ذاتي آمدني 61,475 ڊالر هئي، جڏهن⁠تہ علائقائي قيمتي برابري مطابق ترتيب ڏيڻ کان پوءِ اها 66,596 ڊالر ٿي. مئي 2025ع تائين رياست ۾ بيروزگاري جي شرح 3.3٪ هئي.[93] 2009ع کان وٺي وسڪانسن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 7.25 ڊالر في ڪلاڪ آهي، جيڪا وفاقي شرح جي برابر آهي.[94] وسڪانسن ۾ قائم اٺ وڏيون ڪمپنيون فارچون 500 جي فهرست ۾ شامل آهن. 2024ع ۾ هن فهرست ۾ نارٿ ويسٽرن ميچوئل، فائزرِو، مين پاور گروپ، راڪ ويل آٽوميشن ۽ ڊبليو اي سي انرجي گروپ (سڀئي ملواڪي ۾)، ان کان سواءِ ڪولز (مينومني فالز)، امريڪن فيملي انشورنس (ميڊيسن) ۽ اوشڪوش ڪارپوريشن (اوشڪوش) شامل هيون.[95]

صنعت

[سنواريو]

2015ع تائين وسڪانسن ۾ صنعتڪاري سان لاڳاپيل روزگار جو انگ لڳ ڀڳ 500,000 هو، جيڪو 1970ع جي سطح جي برابر هو. بهرحال، 2000ع کان 2016ع تائين رياستي مجموعي پيداوار ۾ صنعت جو حصو 21.5٪ کان گهٽجي 18.5٪ ٿي ويو، جيڪو سڀني رياستن ۾ اٺين نمبر تي هو.[96] 1970ع ۾ ڪُل روزگار جو 28٪ صنعت سان لاڳاپيل هو، جيڪو 2015ع ۾ گهٽجي 14٪ رهجي ويو. 2008ع ۾ صنعتڪاري مان حاصل ٿيندڙ پيداوار 48.9 ارب ڊالر هئي، جنهن وسڪانسن کي صنعتي پيداوار ۾ ڏهين نمبر تي رکيو.[97] وسڪانسن جون اهم صنعتي ڪمپنيون هي آهن: ڪوهلر ڪمپني، مرڪري مرين، راڪ ويل آٽوميشن، جانسن ڪنٽرولز، جان ڊيئر، برگس اينڊ اسٽرئٽن، ملواڪي اليڪٽرڪ ٽول ڪمپني، ملر اليڪٽرڪ، ڪيٽرپلر، اوشڪوش ڪارپوريشن، هارلي ڊيوڊسن، ڪيس آءِ ايڇ، ايس سي جانسن اينڊ سن، ايشلي فرنيچر ۽ ايرينس. وسڪانسن ڪاٺ ۽ ڪاغذ جي صنعت ۾ به نمايان حيثيت رکي ٿو. رياست ڪاغذ ۽ پيڪيجنگ جي پيداوار ۾ ملڪ اندر پهرين نمبر تي آهي. ليڪ ونيباگو کان گرين بي تائين لوئر فاڪس نديءَ جي 39 ميلن واري حصي ۾ 24 ڪاغذ جا ڪارخانا قائم آهن.[98] وسڪانسن ۾ ڪاٺ جي صنعت انتهائي اهم حيثيت رکي ٿي، ۽ رياست ڪاغذ ۽ پيڪيجنگ جي وڏي پيدا ڪندڙن مان هڪ آهي. وسڪانسن ڪاغذي شين جي پيداوار ۾ سڄي ملڪ اندر پهرين نمبر تي آهي؛ ليڪ ونيباگو کان گرين بي تائين هيٺئين فاڪس نديءَ جي 39 ميل (63 km) ڊگهي حصي سان گڏ 24 ڪاغذ جا ڪارخانا قائم آهن.[99] رياست جي صنعتڪاري شعبي جو وڏو حصو تجارتي خوراڪ جي تياري تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ مشهور برانڊ جهڙوڪ آسڪر ميئر، ٽامب اسٽون منجمد پيزا، جانسن وِل براٽس، ۽ يوزنگر جي ساسج شامل آهن. صرف ڪرافٽ فوڊز وسڪانسن ۾ پنج هزار کان وڌيڪ ماڻهن کي روزگار ڏئي ٿي. ملواڪي بِيئر جي وڏي پيدا ڪندڙن مان هڪ آهي ۽ اڳ ۾ ملر بريونگ ڪمپني—ملڪ جي ٻي وڏي بِيئر ٺاهيندڙ—جو مرڪزي دفتر پڻ هتي موجود هو، جيستائين اها ڪُورز سان ضم نه ٿي. ان کان اڳ شلٽز، بليٽز، ۽ پيبسٽ ملواڪي جون بنيادي بِيئر ٺاهيندڙ ڪمپنيون هيون. صحت جي سار سنڀال وارن اوزارن ۽ سافٽ ويئر جي ترقي ۽ تياري پڻ رياست جي معيشت جو هڪ وڌندڙ شعبو آهي، جنهن ۾ اهم ادارا جهڙوڪ جي اي هيلٿ ڪيئر، ايپڪ سسٽمز، ۽ ٽو مو ٿراپي شامل آهن.

زراعت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وسڪانسن ۾ زراعت
وسڪانسن جي کير واري فارم تي کير ڏيندڙ ڳئون

وسڪانسن آمريڪا جي لڳ ڀڳ چوٿين حصي جي پنير پيدا ڪري ٿو، ۽ پنير جي پيداوار ۾ قومي سطح تي اڳواڻ آهي.[100] کير جي پيداوار ۾ وسڪانسن ڪيليفورنيا کان پوءِ ٻئي نمبر تي آهي،[101] ۽ في فرد کير جي پيداوار ۾ ڪيليفورنيا ۽ ورمونٽ کان پوءِ ٽئين نمبر تي آهي.[102] وسڪانسن مکڻ جي پيداوار ۾ به ٻئي نمبر تي آهي، ۽ ملڪ جي لڳ ڀڳ چوٿين حصي جو مکڻ پيدا ڪري ٿو.[103] وسڪانسن آمريڪا جي اها واحد رياست آهي جتي پنير ۽ مکڻ ٺاهيندڙن لاءِ لائسنس رکڻ لازمي آهي.[104] رياست قومي سطح تي سيلج لاءِ مکئي، ڪرئن بيري،[105] جنسنگ،[106] ۽ سنيپ بين جي پيداوار ۾ پهرين نمبر تي آهي. رياست قومي سطح تي ڪرئن بيري جي اڌ کان وڌيڪ فصل ۽ 97٪ جنسنگ پيدا ڪري ٿي. وسڪانسن جَو، آلو، گاجر، کٽا چيري، ميپل شربت، ۽ مٺو مکڻ جي پيداوار ۾ به اڳواڻ آهي. رياست جي زرعي اهميت وسڪانسن جي رياستي چوٿائي سڪو تي هولسٽائن ڳئون، مکئي جي ٻوٽي، ۽ پنير جي ڦيٿي جي تصويرن مان ظاهر ٿئي ٿي.[107] رياست هر سال "ايلس اِن ڊيريلينڊ" چونڊي ٿي، جيڪا سڄي دنيا ۾ وسڪانسن جي زرعي شين جي تشهير ڪري ٿي.[108] ڊيري صنعت جي اهميت سبب وسڪانسن کي "آمريڪا جي ڊيريلينڊ" سڏيو وڃي ٿو،[109] جيڪو 1940ع ۾ سرڪاري رياستي نعرو بڻايو ويو.[110]

سياحت

[سنواريو]
وسڪانسن ندي جا ڊيلز، جيڪي دريائي منظرن ۽ ويجهن تفريحي پارڪن تي ٻڌل سياحتي علائقو آهن.

وسڪانسن جي سياحت کاتي موجب، 2021ع ۾ سياحت مان ڪُل 20.9 ارب ڊالر جو معاشي اثر پيدا ٿيو، جيڪو رياست جو ٽيون وڏو شعبو آهي.[111] سمر فيسٽ ۽ اي اي اي ايئر وينچر اوشڪوش جهڙا ميلا عالمي ڌيان ڇڪائين ٿا ۽ هر سال لکين سياح آڪرش ڪن ٿا.[112] رياست جا اهم سياحتي ماڳ هارلي ڊيوڊسن ميوزيم، ليمبو فيلڊ، ملواڪي آرٽ ميوزيم، چيذن ميوزيم آف آرٽ، هينري وِلاس زو، نيشنل ريل روڊ ميوزيم، ۽ وسڪانسن اسٽيٽ ڪيپيٽل آهن.[113] ٻيا اهم سياحتي هنڌ ٽاليئسن—معمار فرينڪ لائيڊ رائيٽ جو اسٽوڊيو—هاوس آن دي راڪ، ۽ سرڪس ورلڊ ميوزيم آهن، جيڪو رِنگلنگ برادرز جي آبائي شهر بارابو ۾ واقع آهي. وسڪانسن ندي جا ڊيلز، جيڪي ڏکڻ-مرڪزي وسڪانسن ۾ پٿريلي بناوتن سبب مشهور هڪ تنگ وادي (گهاري) آهن، هر سال چار ملين کان وڌيڪ سياحن کي پاڻ ڏانهن متوجه ڪن ٿا، جتي دريائي نظارن جي پاڻيءَ واري سير ۽ علائقي ۾ موجود ڪيترن ئي تفريحي پارڪن جو وڏو ڪردار آهي.[111] ويجهو موجود ڊيولز ليڪ اسٽيٽ پارڪ پڻ وسڪانسن جا رياستي پارڪن مان سڀ کان وڌيڪ گهميل پارڪن مان هڪ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ڊيلز جي ويجهو آهي ۽ پنهنجي قدرتي نظارن سبب به مشهور آهي. ڊور پيننسولا، جيڪو رياست جي اوڀرئين ڪناري کان ٻاهر طرف وڌيل آهي، ان ۾ ڊور ڪائونٽي شامل آهي، جيڪا ٻيڙين هلائيندڙن لاءِ هڪ مشهور منزل آهي، ڇو⁠تہ پيننسولا جي ٻنهي پاسن—گرين بي ۽ ليڪ مشيگن—تي قدرتي بندرن ۽ ٻيڙين جي لانچنگ پوائنٽن جو وڏو تعداد موجود آهي. هي علائقو هر سال ٻن ملين کان وڌيڪ سياحن کي پاڻ ڏانهن ڇڪي ٿو، جيڪي ان جي خوبصورت ڳوٺن، موسمي چيري چونڊ، ۽ مڇي اُبالڻ (فش بوئل) جي روايت مان لطف اندوز ٿين ٿا.[114][115] رياست ۾ ڍنڍن ۽ ندين جي وڏي تعداد سبب، پاڻيءَ سان لاڳاپيل وندر انتهائي مقبول آهي. نارٿ ووڊز ليڪ ڪنٽري ۾، جيڪو اڳ ۾ ڪاٺ جي صنعت تي ٻڌل علائقو هو، هاڻي گهڻو ڪري موڪلن جي منزل ۾ تبديل ٿي چڪو آهي. ماحول ۽ ماحوليات بابت وڌندڙ دلچسپي، شڪار ۽ مڇي مارڻ جهڙين روايتي دلچسپين سان گڏجي، ويجهن شهرن مان وڏي شهري آبادي کي پاڻ ڏانهن ڇڪي ٿي.[116] ڏکڻ اوڀر وسڪانسن ۾ ليڪ جنيوا پڻ پاڻيءَ سان لاڳاپيل وندر لاءِ اهڙي ئي مقبول آهي.

توانائي

[سنواريو]
وسڪانسن جو بجلي نظام

وسڪانسن ۾ تيل، گئس يا ڪوئلي جي ڪا به پيداوار نٿي ٿئي.[117] رياست اندر بجلي جي پيداوار گهڻي ڀاڱي ڪوئلي مان ٿئي ٿي. ٻيا اهم ذريعا قدرتي گئس ۽ نيوڪليئر توانائي آهن.[117] رياست وٽ اهو قانوني هدف مقرر هو ته 2015 جي پڄاڻي تائين ان جي بجليءَ جو ڏهه سيڪڙو قابلِ تجديد ذريعن مان حاصل ڪيو وڃي.[118] اهو هدف حاصل ڪيو ويو، پر گهڻو ڪري رياست کان ٻاهر وارن ذريعن ذريعي. As of 2014، ان ڏهه سيڪڙو مان لڳ ڀڳ ٽيون حصو ٻاهرين رياستن، خاص طور تي مني سوٽا ۽ آئيوا مان هوا ذريعي پيدا ٿيل بجلي مان حاصل ٿيندو هو. رياست وٽ اندروني سطح تي هوا جي توانائي جي ترقي لاءِ غير جانبدار پاليسيون آهن.[119]

ٽيڪس نظام

[سنواريو]
وسڪانسن جو بجيٽ (2021)

وسڪانسن ذاتي آمدني ٽيڪس وصول ڪري ٿو، جيڪو پنج آمدني درجان جي بنياد تي 4٪ کان 7.65٪ تائين آهي. رياست جو وڪرو ٽيڪس ۽ استعمال ٽيڪس 5.0٪ آهي. اُڻونجاهه ڪائونٽين ۾ اضافي طور 0.5٪ وڪرو/استعمال ٽيڪس به لاڳو آهي.[120] وسڪانسن جي رهواسين تي لاڳو ٿيندڙ سڀ کان عام ملڪيت ٽيڪس حقيقي ملڪيت ٽيڪس آهي، يعني رهائشي ملڪيت تي ٽيڪس. وسڪانسن گاڏين تي ملڪيت ٽيڪس لاڳو نٿو ڪري، پر سالياني رجسٽريشن فيس ضرور وصول ڪري ٿو. ملڪيت ٽيڪس مقامي حڪومتن لاءِ آمدني جو سڀ کان اهم ذريعو آهي، ۽ اسڪول ضلعن، فني-تربيتي ڪاليجن، خاص مقصد وارن ضلعن ۽ ٽيڪس واڌاري واري مالي ضلعن جي فنڊنگ جو به بنيادي طريقو آهي. برابر ڪيل قدر رياست ۾ سڀني ٽيڪس لائق ملڪيتن جي مڪمل مارڪيٽ قيمت تي ٻڌل هوندا آهن، سواءِ زرعي زمين جي. هارين کي رليف ڏيڻ لاءِ زرعي زمين جي قيمت ان جي زرعي استعمال جي بنياد تي مقرر ڪئي ويندي آهي، نه⁠ته ممڪن ترقياتي قيمت جي بنياد تي. اهي برابر ڪيل قدر رياستي امدادي ادائيگين جي ورڇ لاءِ استعمال ٿين ٿا، جڏهن⁠تہ مقامي اسيسرن طرفان تيار ڪيل اسيسمينٽون هر ميونسپلٽي اندر ملڪيت ٽيڪس جو بار ورهائڻ لاءِ استعمال ٿين ٿيون. وسڪانسن غير محسوس ملڪيت تي ڪو به ٽيڪس لاڳو نٿو ڪري. وسڪانسن وارثي ٽيڪس به وصول نٿو ڪري. 1 جنوري 2008 تائين، وسڪانسن جو جاگير ٽيڪس وفاقي جاگير ٽيڪس قانونن کان الڳ هو؛ ان ڪري رياست ڪجهه وڏين جاگيرن تي پنهنجو جاگير ٽيڪس لاڳو ڪندي هئي.[121] وسڪانسن ۾ ڪا به ٽول روڊ موجود ناهي؛ شاهراهن جي تعمير ۽ سار سنڀال لاءِ ڪجهه حصو موٽر ايندھن ٽيڪس مان ۽ باقي رقم رياستي جنرل فنڊ مان ڏني ويندي آهي. غير شاهراهي رستن جي تعمير ۽ سار سنڀال مقامي حڪومتون (ميونسپلٽيون يا ڪائونٽيون) ڪن ٿيون.


ثقافت

[سنواريو]
چيزهيڊ ٽوپيون 2024 سمر اولمپڪس ۾

وسڪانسن جي رهواسين کي ”وسڪانسنائٽس“ چيو ويندو آهي. رياست جي ڳوٺاڻي معيشت ۾ کير پالڻ ۽ چيز ٺاهڻ سان لاڳاپيل حوالن جي روايتي اهميت (رياست جون لائسنس پليٽون 1940 کان وٺي ”آمريڪا جو ڊيريلينڊ“ لکن ٿيون)[122] سبب هڪ لقب (ڪڏهن ڪڏهن غير رهواسين وٽان طعن طور به استعمال ٿيندڙ) ”چيزهيڊز“ مشهور ٿيو، ۽ پيل فوم مان پنير جي ٽڪري (وِج) جهڙي شڪل ۾ ٺهندڙ ”چيزهيڊ ٽوپين“ جو رواج به پيدا ٿيو. وسڪانسن ۾ شهرين جي ورثي کي ملهائڻ لاءِ ڪيترائي نسلي ميلا سڄي رياست ۾ منعقد ٿين ٿا. اهڙن ميلن ۾ سمر فيسٽ، اوڪٽوبر فيسٽ، پولش فيسٽ، فيسٽا اٽاليانا، آئرش فيسٽ، باستيل ڊييز، سٽيندي مائي (نارويجي آئين جو ڏينهن)، شيبوئگن ۾ براٽ(ورسٽ) ڊييز، پولڪا ڊييز، منرو ۽ ميڪوان ۾ چيز ڊييز، آفريڪن ورلڊ فيسٽيوَل، انڊين سمر، عرب فيسٽ، وسڪانسن هاءِلينڊ گيمز، ۽ ٻيا ڪيترائي شامل آهن.[123]

معماري

[سنواريو]
ٽاليئسن معمار فرينڪ لوئڊ رائيٽ جو اسٽوڊيو هو.

اتر يورپي ماڻهن جي وسڪانسن ڏانهن لڏپلاڻ ۽ اپر مڊويسٽ ۾ اچڻ سان گڏ، اهي ڪاٺين ٿنڀن وارا گهر (لاگ گهر) ٺاهڻ جون تڪنيڪون به پاڻ سان گڏ کڻي آيا.[124] ملواڪي آرٽ ميوزيم پنهنجي ”ڪوادرئچي پيويلين“ سبب مشهور آهي، جيڪو اسپيني معمار سانتيئگو ڪالاتراوا پاران ٺاهيو ويو. ڪوادرئچي پيويلين ۾ هڪ هلندڙ، پرن جهڙو ”برڪ بريز سوليئل“ موجود آهي، جيڪو ڏينهن جو 217 فٽ (66 m) جيتري پر ڦهلاءُ تائين کلي ويندو آهي، ۽ رات يا خراب موسم ۾ اوچي محرابي ڍانچي تي ويڙهجي بند ٿي ويندو آهي.[125] فرينڪ لوئڊ رائيٽ، جيڪو پريئري اسڪول طرزِ تعمير ۽ يوسونيا ن گهر واري تصور جو اڳواڻ معمار طور سڃاتو وڃي ٿو، وسڪانسن ۾ ئي پرورش پائي. 20هين صدي ۾ رائيٽ جو گهر ۽ اسٽوڊيو ٽاليئسن ۾ هو، جيڪو اسپرنگ گرين، وسڪانسن جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. ٽاليئسن ۽ ميڊيسن ۾ يوسونين جيڪبس آءِ هائوس، ”فرينڪ لوئڊ رائيٽ جي 20هين صدي جي تعمير“ جي حصي طور يونيسڪو جي عالمي ورثي ماڳن ۾ شامل آهن.[126] وسڪانسن ۾ رائيٽ جا ٻيا اهم ڪم واواتوسا ۾ ايننشيئيشن گريڪ آرتھوڊڪس چرچ، ميڊيسن جي فرسٽ يونيٽيرين سوسائٽي، ۽ جانسن وئڪس هيڊڪوارٽرز آهن. ميڊيسن ۾ مونو نا ٽيرس—هڪ ڪنوينشن سينٽر، جيڪو ٽاليئسن جي معمار اينٿني پٽنَم پاران ڊزائين ڪيو ويو—رائيٽ جي 1930ع واري ڊزائين تي ٻڌل آهي.[127]

شراب

[سنواريو]
ملواڪي ۾ ملر بروري

شراب نوشي ڊگهي عرصي کان وسڪانسن جي ثقافت جو هڪ اهم حصو سمجهي ويندي رهي آهي، ۽ رياست في-ڪس شراب استعمال، رياست وار شراب استعمال، ۽ پيئندڙن جي تناسب جهڙن قومي ماپن ۾ اڪثر مٿين درجن ۾ يا ويجهو رهندي آهي. البت في-واقعي في-ڪس استعمال ۾ رياست جو درجو گهٽ آهي؛ واقعن جو تعداد (يعني اهي موقعا جن ۾ شراب شامل هجي) نمايان طور تي وڌيڪ يا سڀ کان وڌيڪ هوندو آهي، پر هر واقعي ۾ مقدار گهٽ هوندي آهي—جنهن سبب وسڪانسن جي پيئڻ واري صورت کي بار بار ۽ نسبتاً معتدل چيو وڃي ٿو.[128] جرمن لڏپلاڻ واري ورثي سان ثقافتي سڃاڻپ، ملواڪي ۾ وڏين برورين جي ڊگهي موجودگي، ۽ ٿڌي آبهوا جهڙا عنصر اڪثر وسڪانسن ۾ شراب نوشي جي گهڻائي سان ڳنڍيا وڃن ٿا. وسڪانسن ۾ ڪيترائي وڏا بروري ڪارخانا قائم ٿيا، خاص طور تي ملواڪي ۾، جنهن کي صديءَ جي موڙ کان اڳ ”برو سٽي“ جو لقب به مليو. ملر برونگ ڪمپني، پابسٽ برونگ ڪمپني، جوزف شليٽز برونگ ڪمپني، ۽ جيڪب لائيننڪُوگل برونگ ڪمپني سڀ مقامي ڪاروبار طور شروع ٿيا ۽ پوءِ قومي مارڪيٽن تائين پهتا. ٻين مشهور ڪرافٽ برون ۾ ”ايلي اسائلم“[129]، ڪئپيٽل، اسپريخر، ۽ نيو گليرس شامل آهن؛ آخري برانڊ پنهنجي ”اسپاٽيڊ ڪا“ فارم هائوس ايلي لاءِ مشهور آهي، جيڪا رڳو وسڪانسن ۾ ئي وڪرو ٿيندي آهي.[130] وسڪانسن ۾ قانوني شراب نوشي جي عمر 21 سال آهي، سواءِ ان حالت جي جڏهن ڪو شخص والدين، سرپرست، يا مڙس/زوجه (جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 21 سال جو هجي) سان گڏ هجي. جيڪڏهن ڪو شخص برور، بروپب، هول سيلر، يا ”شراب اِيڌن“ جو پيدا ڪندڙ وٽ ملازمت ڪري، ته شراب رکڻ بابت عمر جون ڪجهه گهرجون ختم ڪيون وڃن ٿيون. شراب خريد ڪرڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ قانوني عمر 21 سال آهي، ۽ ان بابت ڪا به استثنا ناهي.[131] ”ايبسولوٽ سوبراٽي“ قانون موجب، جيڪو شخص قانوني عمر (هن وقت 21) کان گهٽ هجي، اهو شراب استعمال ڪرڻ بعد گاڏي هلائي نٿو سگهي.[132] 2003 ۾ وفاقي حڪومت جي دٻاءَ سبب، ڊي يو آءِ (نشئي حالت ۾ ڊرائيونگ) جي جرم لاءِ منع ٿيل رت ۾ شراب جي حد 0.08 بي اي سي تي گهٽائي وئي.[133]

کاڌو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وسڪانسن جو کاڌو
تريل چيز ڪرڊز

وسڪانسن جو کاڌو پنهنجي چيز ۽ ٻين کير وارين شين سبب مشهور آهي. ڪولبي چيز پهريون ڀيرو 1885 ۾ وسڪانسن ۾ تيار ٿيو (نالو ڪولبي، وسڪانسن تان رکيو ويو)، ۽ برڪ چيز پهريون ڀيرو 1877 ۾ رياست ۾ ٺهيو.[134][135] رياست آمريڪا ۾ لمبرگر چيز جي واحد پيدا ڪندڙ پڻ آهي. چيز ڪرڊز هڪ مشهور صورت آهي، جيڪا الڳ ڪري ٿڌي حالت ۾ سنئڪ طور به کائي سگهجي ٿي، يا بيٽر ۾ ويڙهي تري ڪري شروعاتي کاڌي طور پيش ڪئي وڃي ٿي—اڪثر رينچ ڊريسنگ سان ڊِپنگ ساس طور گڏ ڏني ويندي آهي. هاٽ اينڊ اسپائسي چيز بريڊ، جيڪو ميڊيسن ۾ تيار ۽ وڪرو ٿيندو آهي، مانيءَ جو هڪ مشهور قسم آهي. وسڪانسن چيز جو ملڪ اندر سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ آهي، ۽ چيز کي رياست جي سرڪاري کير واري پيداوار قرار ڏنل آهي. رياست ڪرين بيريز (سرڪاري ڦر) ۽ جنسينگ جي به اهم پيدا ڪندڙن مان آهي.[136] ميڊيسن ۾ ڊين ڪائونٽي فارمرز مارڪيٽ ملڪ جو سڀ کان وڏو ”صرف پيدا ڪندڙن“ وارو هارين جو مارڪيٽ آهي.[137][138] جمعي رات جو فش فراءِ—اڪثر بيٽر ۾ ويڙهي تريل پرچ يا والي آئي—وسڪانسن ۾ عام روايت آهي، جڏهن⁠تہ اتر اوڀر وسڪانسن ۽ ڊور ڪائونٽي ۾ مڇي اُبالڻ (فش بوئل) وڌيڪ مقبول آهي. سپر ڪلب به وسڪانسن جي کاڌي واري ورثي جو هڪ عام رجحان آهي ۽ اڪثر فش فراءِ لاءِ منزل بڻجي ٿو؛ ٻين تريل شين کي به عام طور ساٿين کاڌن طور پيش ڪيو ويندو آهي، جڏهن⁠تہ ٽارٽر ساس ۽ ڪول سلا يا ”ڪرِمزَن سلا“ جهڙا ڪنڊيمينٽ پڻ ملن ٿا—ڪرِمزَن سلا، ڪول سلا جو اهڙو قسم آهي جنهن ۾ وسڪانسن جون ڪرين بيري شامل هونديون آهن.[139] بيئر-چيز سوپ عام طور مختلف قسم جي بيئر ۽ چيڊر يا ڪولبي چيز مان، ساڳي وقت ساسيج، آلو ۽ سائي پياز سان گڏ تيار ڪيو ويندو آهي. بويا وسڪانسن ۾ عام هڪ اسٽو آهي، جيڪو اڪثر گوشت ۽ ڀاڄين جي ”ميرپوا“ (ڀاڄين جو ملايل بنياد) سان تيار ڪيو ويندو آهي ۽ ”بويا ڪيٽل“ ۾ هلڪي آنچ تي ڪيترن ڏينهن تائين پچايو ويندو آهي.[140] ڏکڻ اوڀر واري شهر ريسين پنهنجي ڪرِنگل سبب مشهور آهي، جيڪو هڪ مٺو پَتلو-پف پيسٽري جهڙو مٺاڻ آهي ۽ اڪثر ڊيسرٽ طور پيش ڪيو ويندو آهي. هي نسخو 1800ع واري ڏهاڪي ۾ ڊينش آمريڪين هن علائقي ۾ آندو، ۽ 2013 ۾ ڪرِنگل کي وسڪانسن جي سرڪاري رياستي پيسٽري قرار ڏنو ويو.[141][142] وسڪانسن اسٽيٽ فيئر پنهنجي وڏن ڪريم پفس سبب به مشهور آهي.[143][144] بٽر برگر جو آغاز وسڪانسن ۾ ٿيو، گهڻو امڪان سوليءَز گرِل ( گلينڊيل ) ۾.[145] ڪلورز هڪ مڊويسٽ علائقي جي فاسٽ-ڪيجول کاڌي واري ريسٽورنٽ چين آهي، جيڪا اصل ۾ ساڪ سٽي مان شروع ٿي ۽ هن وقت پريئري ڊُو سَيڪ ۾ هيڊڪوارٽر رکي ٿي؛ اهو بٽر برگر، تريل چيز ڪرڊز ۽ منجمد ڪسٽڊ پيش ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. لا ڪرواءِ اسپارڪلنگ واٽر جو آغاز لا ڪراس مان ٿيو.

فلم

[سنواريو]

وسڪانسن ۾ هڪ محدود پر وڌندڙ فلم انڊسٽري موجود آهي، جنهن کي 2025 ۾ رياستي ترغيبن جي ٻيهر بحالي سان جزوي سهارو مليو.

موسيقي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وسڪانسن جي موسيقي
سمر فيسٽ ملواڪي جي ڊائون ٽائون ۾ هر سال ٿيندڙ موسيقي فيسٽيوَل آهي.

ملواڪي هر سال سمر فيسٽ جي ميزباني ڪري ٿو، جنهن کي ”دنيا جو سڀ کان وڏو موسيقي فيسٽيوَل“ سڏيو ويندو آهي؛[146][147] هي فيسٽيوَل ڍنڍ ڪناري هينري مائير فيسٽيوَل پارڪ ۾ منعقد ٿيندو آهي، جيڪو ڊائون ٽائون جي ڏکڻ پاسي واقع آهي؛ ۽ اتي ئي اونهاري دوران ڪيترن نسلي موسيقي فيسٽيوَلن جي به ڊگهي قطار لڳندي آهي. وسڪانسن ايريا ميوزڪ انڊسٽري هر سال وسڪانسن جي بهترين فنڪارن لاءِ ايوارڊ شو منعقد ڪري ٿي.[148] ايپلٽن ۾ مائيل آف ميوزڪ مختلف اندازن جو هڪ ساليانو ”سڀ اصل“ موسيقي فيسٽيوَل آهي، جيڪو اڻڄاتل گهمندڙ موسيقارن ۽ بينڊن تي ڌيان ڏئي ٿو.[149] ٻين موسيقي فيسٽيوَلن ۾ هوف بيٽ ڪنٽري فيسٽ، ڪنٽري جئم يو ايس اي، هوڊاگ ڪنٽري فيسٽيوَل، لائيفسٽ، پورٽر فيلڊ ڪنٽري ميوزڪ فيسٽيوَل، ٽوئن ليڪس ۾ ڪنٽري ٿنڊر يو ايس اي،[150] ۽ ڪنٽري يو ايس اي شامل آهن.

تفريح

[سنواريو]

وسڪانسن جو گهڻ رخو قدرتي نظارو رياست کي ٻاهرين تفريح لاءِ هڪ مقبول موڪلن واري منزل بڻائي ٿو. سياري وارن واقعن ۾ اسڪينگ، برف تي مڇيگيري، ۽ ورلڊ چيمپيئن شپ سنوموبائل ڊربي شامل آهن. وسڪانسن ٻن وڏين ڍنڍن (گريٽ ليڪس) جي ڪنارن تي واقع آهي ۽ اندروني علائقن ۾ به مختلف سائيزن جون ڪيترين ڍنڍون موجود آهن؛ رياست ۾ 11٬188 چورس ميل (28٬980 km2) پاڻي موجود آهي، جيڪو ٽي ٻين رياستن—الاسڪا، مشيگن، ۽ فلوريڊا—کان سواءِ سڀني کان وڌيڪ آهي.[151] وسڪانسن شپ ريڪ ڪوسٽ نيشنل ميرين سينڪچوئري 2021 ۾ ڍنڍ مشيگن جي وسڪانسن ڀرسان پاڻيءَ ۾ قائم ڪئي وئي، ۽ اها تاريخي لحاظ کان اهم ڪيترن ٻڏل جهازن جي ماڳ طور سڃاتي وڃي ٿي.[152][153][154] وسڪانسن ۾ ٻاهرين سرگرميون تمام مقبول آهن، خاص طور شڪار ۽ مڇيگيري. شڪار ٿيندڙ جانورن مان سڀ کان وڌيڪ عام وائيٽ ٽيل هرڻ آهي. وسڪانسن ۾ هر سال 600,000 کان به وڌيڪ هرڻ-شڪار لائسنس وڪرو ٿين ٿا.[155] 2008 ۾ وسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف نيچرل ريسورسز شڪار کان اڳ هرڻن جي آبادي جو اندازو 1.5 کان 1.7 ملين جي وچ ۾ لڳايو.

راندين

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وسڪانسن ۾ راندين
ليمبو فيلڊ عوامي ملڪيت واري گريِن بي پيڪرز ( نيشنل فٽبال ليگ ) جو گهر آهي.
روڊ آمريڪا، ايلکارٽ ليڪ جي ويجهو، 1950ع واري ڏهاڪي کان موٽر اسپورٽ ريسون ميزباني ڪندو رهيو آهي.

وسڪانسن ٽن راندين ۾ ميجر ليگ ٽيمن وسيلي نمائندگي رکي ٿو: فٽبال، بيسبال، ۽ باسڪيٽبال. ليمبو فيلڊ، جيڪو گريِن بي، وسڪانسن ۾ واقع آهي، نيشنل فٽبال ليگ جي گريِن بي پيڪرز جو گهر آهي. پيڪرز 1921 ۾ ليگ جي ٻي سيزن کان اين ايف ايل جو حصو آهن، ۽ اين ايف ايل ۾ سڀ کان ننڍي شهر جي فرنچائز آهن، ۽ واحد فرنچائز جيڪا رياست ڀر ۾ شيئر هولڊرن جي ملڪيت آهي.[156] ملواڪي بروئرز، رياست جي واحد ميجر ليگ بيسبال ٽيم، 2001 کان ملواڪي ۾ امريڪن فيملي فيلڊ ۾ کيڏي رهي آهي. بروئرز کان اڳ ملواڪي وٽ ٻه اڳيون ميجر ليگ ٽيمون رهيون آهن. پهرين ٽيم (نالي ۾ به بروئرز) 1901 ۾ رڳو هڪ سيزن کيڏي، پوءِ سينٽ لوئس برائونز بڻجي وئي. ملواڪي 1953 کان 1965 تائين (جڏهن هو بوسٽن کان لڏي آيا) هاڻي واري اٽلانٽا بريوز فرنچائز جو به گهر رهيو، ۽ 1957 ۾ ورلڊ سيريز کٽي.[157] ملواڪي بڪس ( نيشنل باسڪيٽبال ايسوسيئيشن ) پنهنجا گهريلو ميچ فائزرَو فورم ۾ کيڏن ٿا.[158] رياست ۾ هوڪي ( ملواڪي ايڊمرلز ) ۽ بيسبال ( وسڪانسن ٽِمبَر ريٽلرز، جيڪي ايپلٽن ۾ آهن، ۽ بيلوئٽ اسڪاءِ ڪارپ، هاءِ-اي مائنر ليگز جا) جون مائنر ليگ ٽيمون به آهن. انهن وابسته مائنر ليگ ٽيمن کان علاوه، وسڪانسن وٽ امريڪن ايسوسيئيشن آف پروفيشنل بيسبال جون ٻه ٽيمون به آهن: ملواڪي مِلڪ مين ( فرينڪلِن ۾)[159] ۽ ليڪ ڪَنٽري ڊاڪ هائونڊز ( اوڪونومووڪ ۾)[160] وسڪانسن ۾ نارٿ وُڊز ليگ جون نَو ٽيمون پڻ آهن. ميڊيسن مالارڊز، لا ڪراس لاگرز، ليڪ شور چِنوڪس، او ڪليئر ايڪسپريس، فونڊ ڊُو لاڪ ڊاڪ اسپائيڊرز، گريِن بي راڪرز، ڪينوشا ڪِنگ فِش، واساو وُڊچڪس، ۽ وسڪانسن ريپڊز رافٽرز—سڀئي ڪاليجي آل-اسٽار اونهاري ليگ ۾ کيڏن ٿا. پيڪرز کان علاوه، گريِن بي هڪ اِنڊور آمريڪن فٽبال ٽيم گريِن بي بليزَرد ( اِنڊور فٽبال ليگ ) جو به گهر آهي. رياست ست ڀيرا ايم آءِ ايس ايل/ايم اي ايس ايل چيمپيئن ملواڪي ويو جو پڻ گهر آهي.[161] وسڪانسن فارورڊ ميڊيسن ايف سي جو به گهر آهي، جيڪا پروفيشنل فٽبال (ساڪر) ٽيم آهي ۽ يو ايس ايل ليگ وَن ۾ کيڏي ٿي. ناردرن ايليٽ فٽبال ليگ ۾ وسڪانسن جون ڪيترين شوقيا نيم-پرو ٽيمون شامل آهن. وسڪانسن ۾ ڪيترائي ڪاليجي راندين جا پروگرام پڻ آهن، جن ۾ اين سي اي اي ڊويزن ون جون وسڪانسن بيجرز، ملواڪي پينٿرز، ۽ گريِن بي فينڪس شامل آهن. مارڪيٽ گولڊن ايگلز ( بِگ ايسٽ ڪانفرنس ) رياست جو ٻيو وڏو ڪاليجي پروگرام آهي، ۽ پنهنجي مردن جي باسڪيٽبال ٽيم لاءِ مشهور آهي. يونيورسٽي آف وسڪانسن سسٽم جا ٻيا ڪيترائي اسڪول وسڪانسن اِنٽر ڪاليجيئيٽ اٿليٽڪ ڪانفرنس ۾ ڊويزن ٿري سطح تي مقابلو ڪن ٿا. هي ڪانفرنس ملڪ جي ڪامياب ترين ڪانفرنسن مان هڪ آهي؛ 30 مارچ 2015 تائين 15 مختلف راندين ۾ 107 اين سي اي اي قومي چيمپيئن شپون دعويٰ ڪيون ويون.[162] ملواڪي مائيل، هڪ اوول ٽريڪ جيڪو 1903 ۾ کليو، دنيا جو سڀ کان پراڻو هلندڙ موٽر اسپورٽس وينيو آهي؛ هن اِنڊي ڪار سيريز ۽ ناسڪار ايڪسفنيٽي سيريز جي ميزباني ڪئي آهي.[163] روڊ آمريڪا، ايلکارٽ ليڪ، وسڪانسن جي ويجهو، 2024 تائين اِنڊي ڪار سيريز، آءِ ايم ايس اي اسپورٽس ڪار چيمپيئن شپ، اسپورٽس ڪار ڪلب آف آمريڪا جي جي ٽي ورلڊ چيلنج آمريڪا، ٽرانس-ايم سيريز، ۽ موٽو آمريڪا سوپر بائيڪ چيمپيئن شپ جون ريسون ميزباني ڪري ٿو. ورلڊ چيمپيئن شپ سنوموبائل ڊربي ايگل رِور، وسڪانسن ۾ منعقد ٿيندو آهي. عالمي چيمپيئن شپ آف-روڊ ريسنگ جو ايونٽ ڪرينڊن اِنٽرنيشنل آف-روڊ ريس وي ۾ ٿيندو آهي. وسڪانسن ۾ ملڪ جو سڀ کان پراڻو هلندڙ ويلوڊروم ڪينوشا ۾ آهي، جتي 1927 کان وٺي هر سال ريسون ٿينديون رهن ٿيون.[164] شيبوئگن ۾ وِسلِنگ اسٽريٽس گولف ڪلب واقع آهي، جنهن 2004، 2010 ۽ 2015 ۾ پي جي اي چيمپيئن شپس ۽ 2020 ۾ رائيڊر ڪپ (يو ايس اي ۽ يورپ جي وچ ۾ گولف مقابلو) جي ميزباني ڪئي.[165] گريٽر ملواڪي اوپن، جيڪو پوءِ يو ايس بئنڪ چيمپيئن شپ اِن ملواڪي سڏجڻ لڳو، 1968 کان 2009 تائين پي جي اي ٽور جو ٽورنامينٽ هو، جيڪو هر سال برائون ڊير ۾ ٿيندو هو. 2017 ۾، ايرِن هِلز—ايرِن، وسڪانسن ۾ هڪ گولف ڪورس، ملواڪي کان لڳ ڀڳ 30 ميل اتر اولهه—يو ايس اوپن جي ميزباني ڪئي.[166]

حڪومت ۽ سياست

[سنواريو]
وسڪانسن اسٽيٽ ڪيپيٽل شهر ميڊيسن ۾ مينڊوٽا ڍنڍ ۽ مونوونا ڍنڍ جي وچ واري اسٿمس (زميني تنگ پٽو) تي واقع آهي.

وسڪانسن جو آئين رياستي حڪومت جي ڍانچي ۽ ڪم کي واضح ڪري ٿو، جيڪا ٽن شاخن ۾ منظم آهي: انتظامي، قانون ساز، ۽ عدالتي. وسڪانسن بليو بُڪ رياست جي حڪومت ۽ سياست بابت بنيادي ڇپيل حوالو سمجهيو وڃي ٿو. اهو هر ٻن سالن بعد ٻيهر ڇپبو آهي، ۽ ان جون ڪاپيون رياستي قانون سازن وٽان ملي سگهن ٿيون.[167] مينومني جو قانون به مينومني انڊين رزرويشن اندر لاڳو ٿئي ٿو.

رياستي حڪومت

[سنواريو]

انتظامي شاخ جي اڳواڻي وسڪانسن جو گورنر ڪري ٿو. موجوده گورنر ٽوني ايورز آهي، جنهن 7 جنوري 2019 تي عهدو سنڀاليو. وسڪانسن جو آئين گورنر کي رياستي قانون ساز اداري پاران پاس ڪيل بلن تي ويٽو جو اختيار ڏئي ٿو، ۽ خرچن/رقمن وارن بلن تي لائين-آئيٽم ويٽو جو اختيار به ڏئي ٿو. ليفٽيننٽ گورنر، جيڪڏهن گورنر عهدو ڇڏڻ يا هٽجڻ سبب موجود نه هجي، ته سندس جاءِ تي اچي ٿو ۽ گورنر پاران سونپيل ذميواريون ادا ڪري ٿو. موجوده ليفٽيننٽ گورنر سارا روڊريگز آهي. انتظامي شاخ جا ٻيا چونڊيل آئيني عهدا هي آهن: سيڪريٽري آف اسٽيٽ (سارا گوڊليوسڪي)، ٽريزرر (جان ليبر), اٽارني جنرل (جوش ڪول), ۽ غير پارٽي بندي سپرنٽنڊنٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن (جل انڊرلي).[168][169]

وسڪانسن اسٽيٽ ڪيپيٽل ۾ سينيٽ چيئمبر

وسڪانسن اسٽيٽ ليجسليچر وسڪانسن جي قانون ساز شاخ آهي. ليجسليچر هڪ ٻن ايوانن وارو ادارو آهي، جنهن ۾ وسڪانسن اسٽيٽ اسيمبلي ۽ وسڪانسن اسٽيٽ سينيٽ شامل آهن. اسيمبلي ۾ 99 ميمبر آهن، ۽ سينيٽ ۾ 33 ميمبر آهن. وسڪانسن اسيمبلي جا سڀ 99 ميمبر ٻه سالن جي مدت لاءِ چونڊيا وڃن ٿا ۽ انهن تي مدت جون حدون لاڳو ناهن. اهڙيءَ طرح وسڪانسن سينيٽ جا سڀ 33 ميمبر چار سالن جي مدت لاءِ چونڊيا وڃن ٿا ۽ انهن تي به مدت جون حدون لاڳو ناهن.[170] سينيٽ جو اڌ حصو هر ٻن سالن بعد چونڊبو آهي. ٻنهي ايوانن جا ميمبر پنهنجين صفن مان ووٽ ذريعي صدارت ڪندڙ عهديدار چونڊين ٿا، جيئن اسيمبلي جو اسپيڪر ۽ سينيٽ جو صدر. سينيٽ ۽ اسيمبلي ٻنهي جا قانون ساز ساليانو $55,141 پگهار وٺن ٿا. ٻن سالن ۾ هر قانون ساز کي $66,008 عام آفيسي خرچن، ڇپائي، ٽپال ۽ ضلعي خط و ڪتابت لاءِ ڏنا وڃن ٿا.[171]

وسڪانسن جي عدالتي نظام جا چار درجا آهن: ميونسپل عدالتون، سرڪٽ عدالتون، اپيلن جي عدالت، ۽ سپريم ڪورٽ. ميونسپل عدالتون عام طور مقامي آرڊيننس سان لاڳاپيل معاملن جا ڪيس ٻڌن ٿيون. سرڪٽ عدالتون وسڪانسن جون ٽرائل عدالتون آهن؛ انهن کي رياست اندر سڀني ديواني ۽ فوجداري ڪيسن ۾ ابتدائي اختيار حاصل آهي. سرڪٽ ڪورٽن جي فيصلن خلاف چئلينج وسڪانسن ڪورٽ آف اپيلز ۾ ٻڌا وڃن ٿا، جيڪا 16 ججن تي مشتمل آهي ۽ عام طور ٽي ججن وارن بينچن ۾ ويهندي آهي. رياست جي اعليٰ ترين اپيلٽ عدالت طور، وسڪانسن سپريم ڪورٽ هيٺين عدالتن مان اپيلون به ٻڌي سگهي ٿي ۽ ڪجهه اصل ڪارروايون به. ڪيسن جا فيصلا ڪرڻ کان علاوه، سپريم ڪورٽ رياست جي عدالتي نظام جي انتظام ۽ وسڪانسن ۾ قانوني پيشو اختيار ڪرڻ جي ضابطن جي نگراني جي ذميوار پڻ آهي.[172]

وفاقي نمائندگي

[سنواريو]


2020 جي مردم شماري کان پوءِ آمريڪي جي ڪانگريسي ورهاست مطابق، وسڪانسن وٽ آمريڪي ايوانِ نمائندگان ۾ اٺ سيٽون آهي. آمريڪا جي 119هين گڏيل رياستن واري ڪانگريس جي وقت تائين ڇهه وفاقي نمائندا ريپبلڪن آهن جڏهن ته ٻه ڊيموڪريٽ آهن. گوين مور وسڪانسن جي وفد ۾ سڀ کان سينيئر ميمبر آهي، جڏهن ته سڀ کان جونيئر ٽوني وِڊ آهي. وسڪانسن جو سينيئر آمريڪي سينيٽر رون جانسن (ريپبلڪن) آهي، ۽ جونيئر ٽيمي بالڊون (ڊيموڪريٽ) آهي.[173]

وسڪانسن آمريڪا جي ستين سرڪٽ جي اپيلٽ عدالت جي اپيلٽ اختيار هيٺ اچي ٿو، جنهن ۾ وسڪانسن جو اوڀر ضلعي ڊسٽرڪٽ ڪورٽ ۽ وسڪانسن جو اولهه ضلعي ڊسٽرڪٽ ڪورٽ شامل آهن.

سياست

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وسڪانسن جي سياست
2024 United States presidential election in Wisconsin
ضلعن موجب نتيجا      ڊيموڪريٽ     ريپبلڪن
ضلعن موجب نتيجا      ڊيموڪريٽ     ريپبلڪن 
ميونسپلٽي موجب نتيجا
ميونسپلٽي موجب نتيجا 

وسڪانسن کي وفاقي سطح تي جھول واري رياست سمجهيو وڃي ٿو، جتي ڪڏهن ڊيموڪريٽ ۽ ڪڏهن ريپبلڪن اميدوار ڪامياب ٿين ٿا.[174] ريپبلڪن ڊونلڊ ٽرمپ 2024 جي آمريڪي صدارتي چونڊ ۾ رياست 0.87٪ جي فرق سان کٽي؛ ۽ اُن چونڊ ۾ هي فرق سڀني رياستن مان سڀ کان گهٽ هو. ڊيموڪريٽ جو بائيڊن 2020 جي آمريڪي صدارتي چونڊ ۾ 0.63٪ جي ننڍڙي فرق سان وسڪانسن کٽي هئي.[175] ٽرمپ 2016 ۾ به 0.77٪ جي اهڙي ئي گهٽ فرق سان وسڪانسن کٽي، ۽ اهو پهريون ڀيرو هو جو وسڪانسن 1984 کان پوءِ ڪنهن ريپبلڪن صدارتي اميدوار کي ووٽ ڏنو. وسڪانسن نيري ڀت جو حصو هو—اهڙيون رياستون جن کي ڊيموڪريٽ پارٽي هر صدارتي چونڊ ۾ 1992 جي آمريڪي صدارتي چونڊ کان 2012 جي آمريڪي صدارتي چونڊ تائين کٽي رهي.[176] 1848 ۾ رياست بڻجڻ کان وٺي، وسڪانسن ۾ ريپبلڪن صدارتي اميدوار 26 ڀيرا کٽيا، ڊيموڪريٽ 18 ڀيرا، ۽ هڪ ڀيرو پروگريسِو پارٽي کٽي. رياستي سطح تي وسڪانسن مقابلي واري نوعيت رکي ٿو؛ حڪومت تي ڪنٽرول باقاعدي طور ٻنهي پارٽين جي وچ ۾ بدلجندو رهي ٿو. 2014 جي وسڪونسن جون عام چونڊون کان پوءِ گورنر، ليفٽيننٽ گورنر، اٽارني جنرل ۽ ٽريزرر سڀ ريپبلڪن هئا، جڏهن ته سيڪريٽري آف اسٽيٽ ڊيموڪريٽ هو.[177] پر 2018 جي چونڊن ۾ ڊيموڪريٽن بيلٽ تي موجود سڀ آئيني رياستي عهدا کٽي ورتا؛ وسڪانسن ۾ 1982 کان پوءِ اهو پهريون ڀيرو ٿيو.[178] وسڪانسن جي 46 گورنرن مان 32 ريپبلڪن، 12 ڊيموڪريٽ، هڪ وِگ، ۽ ٻه وسڪانسن پروگريسِو پارٽي جا ميمبر رهيا آهن. 2020 جي هڪ مطالعي موجب، شهرين لاءِ ووٽ ڏيڻ جي آسانيءَ جي لحاظ کان وسڪانسن کي 25هين نمبر تي رکيو ويو.[179] ڪجهه ماڻهن جو دليل آهي ته 2011 کان پوءِ رياست ۾ جمھوريت جي واپسي جا لاڙا وڌيا آهن.[180][181][182] ڪجهه سياسي سائنسدان وسڪانسن کي مخلوط نظام طور درجا بندي ڪن ٿا؛[180] رياست جون وسڪونسن جو ايوانِ نمائندگان ۽ رياستي ليجسليچر (يونائيٽيڊ اسٽيٽس) واريون چونڊون آزاد ته آهن، پر منصفاڻي ناهن، ۽ ضلعن ۾ “تمام شديد پارٽي بندي واري جيريمانڊرنگ” وسيلي ريپبلڪنن کي “چونڊاتي گردش کان وڌيڪ” مضبوط ڪرڻ جي ڳالهه ڪئي وڃي ٿي.[180][181][183] وسڪانسن سپريم ڪورٽ 2023 جي فيصلي [ڪلارڪ بنام وسڪانسن اليڪشنز ڪميشن]] ۾ قانون ساز جيريمانڊرنگ کي رد ڪيو.[184]

2011 وسڪانسن ايڪٽ 10 سبب ميڊيسن ۾ رياستي ڪيپيٽل عمارت جي چوڌاري وڏي پيماني تي احتجاج ٿيا.[185]

آمريڪي گهرو ويڙهه دوران، وسڪانسن هڪ تاريخي طور ريپبلڪن رياست هئي؛ حقيقت ۾ اها ئي اها رياست آهي جتي ريپبلڪن پارٽي جنم ورتو، پر 19هين صديءَ جي آخر ۾ نسلي ۽ مذهبي مسئلن اتحاد ۾ عارضي ورهاست پيدا ڪئي. 1890ع جي بينٽ قانون واري مهم تڪراري طور سڀني اسڪولن ۾ تعليم جو واحد ذريعو انگريزي کي لازمي قرار ڏنو، جنهن سبب جرمن برادري ريپبلڪن پارٽي ڇڏي ڊيموڪريٽڪ پارٽي ڏانهن منتقل ٿي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ ريپبلڪن پارٽي ان قانون جي حمايت ڪئي هئي.[186]

وسڪانسن جي سياسي تاريخ وسيع دائري تي پکڙيل آهي، جنهن ۾ رابرٽ لا فوليٽ ۽ پروگريسِو تحريڪ کان وٺي نمايان ڪميونزم مخالف جوزف مڪ ڪارٿي تائين شخصيتون شامل آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان آمريڪا جي سوشلسٽ پارٽي جو مرڪز ملواڪي ۾ رهيو. هن رجحان کي “''سيور سوشلسزم''" سڏيو ويندو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ چونڊيل عهديدار انقلاب بدران عوامي ڪم ۽ سڌارن تي وڌيڪ ڌيان ڏيندا هئا (جيتوڻيڪ شهر ۾ انقلابي سوشلسزم به موجود هو). هن جو اثر 1950ع جي ڏهاڪي جي آخر ۾ وڏي حد تائين ڳاڙهي خوف ۽ نسلي ڇڪتاڻ سبب گهٽجي ويو.[187] گڏيل رياستن جي ڪنهن وڏي شهر جو پهريون سوشلسٽ ميئر ايمِل سائيڊل هو، جيڪو 1910ع ۾ ملواڪي جو ميئر چونڊيو ويو؛ ان کان پوءِ شهر ڊينيل هوان، فرينڪ پي زيڊلر ۽ هينري مائر کي پڻ سوشلسٽ ميئر چونڊيو. سوشلسٽ اخبار ايڊيٽر وڪٽر برگر کي بار بار آمريڪي ايوانِ نمائندگان جو ميمبر چونڊيو ويو.

1942 ۾، اورلينڊ اسٽين لومِس وسڪانسن جو آخري وسڪانسن پروگريسِو پارٽي سان لاڳاپيل گورنر چونڊيو ويو، پر چونڊجڻ کان ٿوري ئي دير پوءِ وفات ڪري ويو.[188]

20هين صديءَ جي پهرين اڌ دوران، وسڪانسن جي سياست تي رابرٽ لا فوليٽ ۽ سندس پٽن جو غلبو رهيو، جيڪي شروعات ۾ ريپبلڪن پارٽي سان ۽ پوءِ وسڪانسن پروگريسِو پارٽي سان لاڳاپيل رهيا. 1945ع کان وٺي، رياست ۾ ريپبلڪن ۽ ڊيموڪريٽن جي وچ ۾ ويجهو توازن برقرار رهيو آهي.[189] وسڪانسن جو ڪانگريس ميمبر پال ريان 2012 جي چونڊ ۾ مِٽ رومني سان گڏ ريپبلڪن نائب صدارتي اميدوار هو،[190] ۽ بعد ۾ گڏيل رياستن جي ايوانِ نمائندگان جو اسپيڪر طور 54هين نمبر تي خدمتون سرانجام ڏنيون.[191]

بين الاقوامي لاڳاپا

[سنواريو]

وسڪانسن جا ڀيڻ-رياست لاڳاپا هيسه (جرمني)، چيبا پريفيڪچر (جاپان)، جاليسڪو (ميڪسيڪو)، هيلونگجيانگ (چين)، ۽ نڪاراگوا سان آهن.[192] ميڪسيڪو قونصل خانو 1 جولاءِ 2016 تي ملواڪي ۾ کوليو ويو.[193]

تعليم

[سنواريو]
وسڪانسن يونيورسٽي–ميڊيسن، وسڪانسن يونيورسٽي سسٽم جو مرڪزي (فليگ شپ) ڪيمپس آهي.

وسڪانسن، مشيگن ۽ مينيسوٽا سان گڏ، مڊويسٽرن علائقي ۾ آمريڪي رياستي يونيورسٽي تحريڪ جي اُڀار دوران، آمريڪي گهرو ويڙهه کان پوءِ، اڳواڻ رياستن مان هو. 20هين صديءَ جي شروعات تائين، رياست ۾ تعليم “وسڪانسن آئيڊيا” جي حمايت ڪندي هئي، جنهن جو زور رياست جي ماڻهن جي خدمت تي هو. “وسڪانسن آئيڊيا” ان دور ۾ ڪاليجن ۽ يونيورسٽين اندر موجود پروگريسِو تحريڪ جو نمايان مثال هئي.[194] وسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن رياست ۾ رياستي تعليمي ايجنسي ۽ عوامي لائبريرين جي انتظام جو ذميوار ادارو آهي.[195] هن کاتي جي اڳواڻي وسڪانسن جو سپرنٽنڊنٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن ڪندو آهي، جيڪو غير پارٽي بندي، آئيني عهديدار هوندو آهي ۽ هر چار سالن بعد بهار جي پرائمري چونڊن ۾ چونڊيو ويندو آهي، جيڪا گذريل سال جي صدارتي چونڊ کان ڇهه مهينا پوءِ ٿيندي آهي. وسڪانسن ۾ سرڪاري پوسٽ سيڪنڊري تعليم ٻن ادارن تي مشتمل آهي. وسڪانسن يونيورسٽي سسٽم ۾ رياست جون ٻه ٽئير ون تحقيقي يونيورسٽيون شامل آهن، جيئن ڪارنيگي فائونڊيشن فار دي ايڊوانسمينٽ آف ٽيچنگ پاران درجا بندي ڪيل آهن: مرڪزي وسڪانسن يونيورسٽي–ميڊيسن ۽ وسڪانسن يونيورسٽي–ملواڪي.[196] هن سسٽم ۾ وڌيڪ يارهن جامع يونيورسٽيون ۽ ڏهه ٻه-ساله برانچ ڪيمپس شامل آهن. اهو ملڪ جي سڀ کان وڏن سرڪاري اعليٰ تعليمي نظامن مان هڪ آهي، جتي هر سال 160,000 کان وڌيڪ يونيورسٽي شاگرد داخل ٿين ٿا ۽ سڄي رياست ۾ لڳ ڀڳ 41,000 تدريسي ۽ غير تدريسي عملي کي روزگار مهيا ڪيو وڃي ٿو.[197] 16 ڪيمپس تي ٻڌل وسڪانسن ٽيڪنيڪل ڪاليج سسٽم ٻه-ساله اسوسيئيٽ ڊگريون، هڪ ۽ ٻه ساله ٽيڪنيڪل ڊپلوما، ۽ مختصر مدي وارا ٽيڪنيڪل ڊپلوما ۽ سرٽيفڪيٽ جاري ڪري ٿو. اهو وسڪانسن جي ڪاروباري ۽ صنعتي برادري کي تربيت ۽ ٽيڪنيڪي سهائتا پڻ فراهم ڪري ٿو. ڪيرول يونيورسٽي وسڪانسن جو پهريون اعليٰ تعليمي ادارو هو. اهو علائقائي قانون ساز اسيمبلي طرفان 31 جنوري 1846 تي قائم ڪيو ويو، ۽ گهرو ويڙهه دوران عارضي طور پنهنجون ڪارروائيون معطل ڪيون ويون.[198] بيلوئٽ ڪاليج رياست جو سڀ کان پراڻو لڳاتار هلندڙ ڪاليج آهي، جيڪو 2 فيبروري 1846 تي قائم ٿيو.[199] مارڪيٽ يونيورسٽي ٽئير ٽو تحقيقي يونيورسٽي ۽ داخلا جي لحاظ کان وسڪانسن جي سڀ کان وڏي نجي يونيورسٽي آهي.[200][201] اها 1909 ۾ دنيا جي پهرين گڏيل تعليم ڏيندڙ ڪيٿولڪ يونيورسٽي بڻجي.[202] ٻين نجي ڪاليجن ۽ يونيورسٽين ۾ الورنو ڪاليج، ڪارٿيچ ڪاليج، ڪانڪورڊيا يونيورسٽي وسڪانسن، ايج وُڊ يونيورسٽي، ليڪلينڊ يونيورسٽي، لارنس يونيورسٽي، ميڊيڪل ڪاليج آف وسڪانسن، ملواڪي اسڪول آف انجنيئرنگ، ريپن ڪاليج، سينٽ نوربرٽ ڪاليج، وسڪانسن لوٿرن ڪاليج، ۽ ويٽربو يونيورسٽي شامل آهن.

آمد و رفت

[سنواريو]
ونڊ پوائنٽ لائيٽ هائوس، ڍنڍ مشِيگن ڍنڍ تي واقع آهي

وسڪانسن ۾ اٺ تجارتي خدمتون مهيا ڪندڙ هوائي اڏا آهن، جن کان علاوه ڪيترائي جنرل ايويئيشن جا هوائي اڏا پڻ موجود آهن. ملواڪي مچل انٽرنيشنل ايئرپورٽ وسڪانسن ۾ واقع سڀ کان وڏو هوائي اڏو آهي، جنهن کي ايف اي اي ايئرپورٽ درجابندي موجب وچولي-هب بنيادي تجارتي سروس سهولت طور درجا ڏنو ويو آهي.[203] ڊين ڪائونٽي ريجنل ايئرپورٽ ۽ ايپلٽن انٽرنيشنل ايئرپورٽ کي ننڍي-هب بنيادي تجارتي هوائي اڏن طور درجا ڏنو ويو آهي، جيڪي ميڊيسن ۽ فاڪس سٽيز علائقن کي خدمتون فراهم ڪن ٿا. وسڪانسن ۾ ڪيترائي انٽر سٽي بس هلائيندڙ ادارا خدمتون مهيا ڪن ٿا، جيڪي 71 اسٽاپن ۽ 53 شهرن تائين پهچ رکن ٿا. هيٺيان بس آپريٽر مقرر شيڊول موجب بس سروس فراهم ڪن ٿا: ايم ٽريڪ ٿرووَي، بيجر بس، فلڪس بس، گري هائونڊ لائينز، انڊين ٽريلز، جيفرسن لائينز، ليمرز بس لائينز، ميگا بس، وين گيلڊر بس ڪمپني، ۽ وسڪانسن ڪوچ لائينز.[204] وسڪانسن ۾ اٺ وسڪانسن ۾ انٽر اسٽيٽ هاءِ ويز جي فهرست شامل آهن، جن مان پنج انٽر اسٽيٽ هاءِ وي سسٽم#پرائمري رستا ۽ ٽي انٽر اسٽيٽ هاءِ وي سسٽم#معاون رستا آهن. هن نظام جو پهريون حصو 1956 ۾ تعمير ٿيو، ۽ ان جي تازين توسيع 2015 ۾ ٿي، جڏهن آءِ-41 کي نظام ۾ شامل ڪيو ويو. وسڪانسن جي سڀ کان ڊگهي انٽر اسٽيٽ هاءِ وي آءِ-94 آهي. رياست ۾ چوڏهن آمريڪي نمبر ڏنل هاءِ ويز پڻ آهن، جيڪي 1926 کان وچ 1930ع واري ڏهاڪي تائين مقرر ڪيا ويا. ان کان علاوه ڪيترائي ڪاروباري رستا به آهن، جيڪي عام طور مقامي حڪومتن طرفان سنڀاليا وڃن ٿا. وسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف ٽرانسپورٽيشن 158 رياستي ٽرنڪ هاءِ ويز سنڀالي ٿو، جيڪي ٻه-لين وارا ڳوٺاڻا رستا کان وٺي محدود داخلا واري فري ويز تائين پکڙيل آهن. اهي هاءِ ويز رياست جي ٽرانسپورٽيشن فنڊ ذريعي مالي سهائتا حاصل ڪن ٿيون، جيڪو ٻين رياستن جي هاءِ وي فنڊن کان ان لحاظ سان منفرد آهي جو اهو مڪمل طور عام فنڊ کان الڳ رکيو ويندو آهي؛ تنهنڪري ٽرانسپورٽيشن مان حاصل ٿيندڙ آمدني لازمي طور ٽرانسپورٽيشن تي ئي خرچ ڪئي وڃي ٿي. رياستي هاءِ ويز جي اڪثريتي فنڊنگ پيٽرول ٽيڪسن ۽ گاڏين جي رجسٽريشن فيسن مان اچي ٿي.[205]

سانچو:Wisconsin rail network ايم ٽريڪ روزانو مسافر ريل سروس ملواڪي ۽ شڪاگو جي وچ ۾ هياواٿا ذريعي فراهم ڪري ٿو. بوريالس روزانو شڪاگو ۽ سينٽ پال، مينيسوٽا تائين سروس مهيا ڪري ٿو، ۽ ڊگهي فاصلي واري بين الرياستي ايمپاير بِلڊر ريل جي مددگار سروس آهي؛ اهي ٻئي وسڪانسن جي ڪيترن ئي شهرن ۾ اسٽاپ رکن ٿا.[206] شهري ريل فراهم ڪندڙ ميٽرا جي يونين پيسفڪ / نارٿ لائين جو اترئين آخري اسٽيشن ڪينوشا ۾ آهي، جيڪا وسڪانسن رياست ۾ واحد ميٽرا لائين ۽ اسٽيشن آهي.[207] دي هاپ، ملواڪي ۾ جديد اسٽريٽ ڪار نظام، 2018 ۾ سروس شروع ڪئي. 2.1 ميل (3.4 ڪلو ميٽر) تي مشتمل شروعاتي لائين ملواڪي انٽرموڊل اسٽيشن کان برنس ڪامنز تائين هلي ٿي.

رياستي نشان

[سنواريو]
آمريڪن بيجر وسڪانسن جو رياستي جانور آهي.

وسڪانسن کي روايتي طور “بيجر اسٽيٽ” سڏيو ويندو آهي، جنهن جو سبب ان جي شروعاتي تاريخ ۾ سيسو جي کان کني آهي. رياست جا ڪيترائي ابتدائي آبادڪار ڏکڻ اولهه وسڪانسن جي معدنيات سان مالا مال علائقي ۾ کان کني جي امڪان سبب هتي آيا، اهو علائقو اڳ ۾ آمريڪا جا مقامي ماڻهو ۽ گڏيل رياستن جي وچ ۾ تڪرار هيٺ رهيو هو. ڪجهه کان کنيندڙ سياري دوران زمين جي مٿان عمارتون ٺاهڻ لاءِ وقت يا وسيلن جي کوٽ سبب ٽڪرين جي اندر کوٽ ڪري رهائش اختيار ڪندا هئا. جيئن آمريڪن بيجر پنهنجن پنجن سان کوٽ ڪري ٻُريون ٺاهي ٿو، اهڙيءَ طرح انهن کان کنيندڙن کي “بيجر” جو لقب ڏنو ويو. وسڪانسن يونيورسٽي–ميڊيسن 1889 ۾ هن لقب کان پوءِ بيجر کي پنهنجي ماسڪوٽ طور اختيار ڪيو؛ ۽ 1957 ۾ بيجر کي وسڪانسن جو سرڪاري رياستي جانور قرار ڏنو ويو.[208]

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

[سنواريو]
وڌيڪ ڪتاب ڏسو وسڪانسن جي تاريخ تي

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
پيشرو
آئيوا		 رياست بڻجڻ جي تاريخ موجب آمريڪي رياستن جي فهرست
29 مئي 1848 تي شامل ٿيو (30هون)		 جانشين
ڪيليفورنيا

44°N 90°W / 44°N 90°W / 44; -90 (رياست وسڪانسن)

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Wisconsin's Name: Where it Came from and What it Means", Wisconsin Historical Society, اصل کان 28 آڪٽوبر 2005 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 24 جولاءِ 2008۔
  2. ↑ Marquette, Jacques (1673). "The Mississippi Voyage of Jolliet and Marquette, 1673". in Kellogg, Louise P.. Early Narratives of the Northwest, 1634–1699. New York: Charles Scribner's Sons. p. 235. OCLC 31431651. http://www.americanjourneys.org/aj-051/. Retrieved July 25, 2008.
  3. ↑ Smith, Alice E. (September 1942). "Stephen H. Long and the Naming of Wisconsin". Wisconsin Magazine of History 26 (1): 67–71. http://content.wisconsinhistory.org/u?/wmh,14413. Retrieved July 24, 2008.
  4. ↑ McCafferty, Michael. 2003. On Wisconsin: The Derivation and Referent of an Old Puzzle in American Placenames آرڪائيو ڪيا ويا September 11, 2017, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Onoma 38: 39–56
  5. ↑ Vogel, Virgil J. (1965). "Wisconsin's Name: A Linguistic Puzzle". Wisconsin Magazine of History 48 (3): 181–186. http://content.wisconsinhistory.org/u?/wmh,23263. Retrieved July 24, 2008.
  6. ↑ McCoy, Kate (10 مئي 2019), "How Did Wisconsin Get Its Name? Well, It's Complicated", Wisconsin Public Radio, Madison, WI, حاصل ڪيل 07 جون 2025۔
  7. ↑ Reid, Claire (31 آگسٽ 2023), "From Meskousing to Ouisconsin to Wisconsin: How the Badger State got its name", Milwaukee Journal Sentinel, Milwaukee, WI: Andy Fisher, حاصل ڪيل 07 جون 2025۔
  8. ↑ Theler, James; Boszhardt, Robert (2003). Twelve Millennia: Archaeology of the Upper Mississippi River Valley. Iowa City, Iowa: University of Iowa Press. p. 59. ISBN 978-0-87745-847-0.
  9. ↑ Birmingham, Robert; Eisenberg, Leslie (2000). Indian Mounds of Wisconsin. Madison, Wisconsin: University of Wisconsin Press. pp. 100–110. ISBN 978-0-299-16870-4.
  10. ↑ Birmingham 2000, pp. 152–56
  11. ↑ Birmingham 2000, pp. 165–67
  12. ↑ Boatman, John (1987). "Historical Overview of the Wisconsin Area: From Early Years to the French, British, and Americans". in Fixico, Donald. An Anthology of Western Great Lakes Indian History. University of Wisconsin–Milwaukee. OCLC 18188646.
  13. ↑ Rodesch, Gerrold C. (1984), "Jean Nicolet", University of Wisconsin–Green Bay, اصل کان 17 جنوري 2013 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 13 مارچ 2010۔
  14. ↑ "Turning Points in Wisconsin History: Arrival of the First Europeans", Wisconsin Historical Society, اصل کان 19 مارچ 2022 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 13 مارچ 2010۔
  15. ↑ Jaenen, Cornelius (1973). "French colonial attitudes and the exploration of Jolliet and Marquette". Wisconsin Magazine of History 56 (4): 300–310. http://content.wisconsinhistory.org/cdm/ref/collection/wmh/id/26553. Retrieved January 31, 2017.
  16. ↑ "Dictionary of Wisconsin History: Langlade, Charles Michel", Wisconsin Historical Society, اصل کان 4 ڊسمبر 2010 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 13 مارچ 2010۔
  17. ↑ Nesbit, Robert (1973). Wisconsin: A History. Madison, WI: University of Wisconsin Press. pp. 62–64. ISBN 978-0-299-06370-2. https://archive.org/details/wisconsinhistory0000nesb/page/62.
  18. ↑ "Badger Nickname", University of Wisconsin, اصل کان 23 مارچ 2011 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 14 مارچ 2010۔
  19. ↑ Toepel, M. G. (1960). Kuehn, Hazel L.. ed. The Wisconsin Blue Book, 1960. Wisconsin Legislative Reference Library. pp. 71–74.
  20. ↑ Legler, Henry (1898). "Rescue of Joshua Glover, a Runaway Slave". Leading Events of Wisconsin History. Milwaukee, Wis.: Sentinel. pp. 226–229. http://digicoll.library.wisc.edu/WIReader/WER1124.html. Retrieved October 17, 2017.
  21. ↑ Nesbit (1973). Wisconsin: a history. University of Wisconsin Press. pp. 238–239. ISBN 978-0-299-06370-2. https://archive.org/details/wisconsinhistory0000nesb/page/238.
  22. ↑ "Turning Points in Wisconsin History: The Iron Brigade, Old Abe and Military Affairs", Wisconsin Historical Society, اصل کان 4 ڊسمبر 2010 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 13 مارچ 2010۔
  23. ↑ Nesbit (1973). Wisconsin: a history. University of Wisconsin Press. p. 273. ISBN 978-0-299-06370-2. https://archive.org/details/wisconsinhistory0000nesb/page/273.
  24. ↑ Nesbit (1973). Wisconsin: a history. University of Wisconsin Press. pp. 281, 309. ISBN 978-0-299-06370-2. https://archive.org/details/wisconsinhistory0000nesb/page/281.
  25. ↑ Buenker, John (1998). Thompson, William Fletcher. ed. The Progressive Era, 1893–1914. History of Wisconsin. 4. Madison, WI: State Historical Society of Wisconsin. pp. 25, 40–41, 62. ISBN 978-0-87020-303-9.
  26. ↑ "Turning Points in Wisconsin History: The Modern Environmental Movement", Wisconsin Historical Society, اصل کان 4 ڊسمبر 2010 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 13 مارچ 2010۔
  27. ↑ Buenker, John (1998). Thompson, William Fletcher. ed. The Progressive Era, 1893–1914. History of Wisconsin. 4. Madison, WI: State Historical Society of Wisconsin. pp. 80–81. ISBN 978-0-87020-303-9.
  28. ↑ "Suffrage 2020 Illinois", Suffrage 2020 Illinois (ٻولي ۾ انگريزي), حاصل ڪيل 16 جنوري 2021۔
  29. ↑ Ware, Alan (2002). The American direct primary: party institutionalization and transformation in the North. Cambridge, England: Cambridge University Press. p. 118. ISBN 978-0-521-81492-8.
  30. ↑ Ranney, Joseph, "Wisconsin's Legal History: Law and the Progressive Era, Part 3: Reforming the Workplace", اصل کان 18 سيپٽمبر 2012 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 13 مارچ 2010۔
  31. ↑ Stark, John (1987). "The Establishment of Wisconsin's Income Tax". Wisconsin Magazine of History 71 (1): 27–45. http://content.wisconsinhistory.org/cdm/ref/collection/wmh/id/36669. Retrieved January 31, 2017.
  32. ↑ Cary, Lorin Lee (1969). "The Wisconsin Loyalty Legion, 1917–1918". The Wisconsin Magazine of History 53 (1): 33–50. ISSN 0043-6534. https://www.jstor.org/stable/4634484. Retrieved February 2, 2024.
  33. ↑ "Expression Leads to Repression", Wisconsin Historical Society (ٻولي ۾ انگريزي), 10 آڪٽوبر 2012, اصل کان 1 اپريل 2016 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 1 فيبروري 2024۔
  34. ↑ Falk, Karen (1942). "Public Opinion in Wisconsin during World War I". The Wisconsin Magazine of History 25 (4): 389–407. ISSN 0043-6534. https://www.jstor.org/stable/4631476. Retrieved February 2, 2024.
  35. ↑ "ODD WISCONSIN: State denounced as 'traitor' in 1917", La Crosse Tribune (ٻولي ۾ انگريزي), 21 آگسٽ 2013, اصل کان 2 فيبروري 2024 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 2 فيبروري 2024۔
  36. ↑ The History of Wisconsin 1914–1940 by Paul W. Glad, 1990. State Historical Society of Wisconsin, p.309-310.
  37. ↑ "World War I", Wisconsin Historical Society (ٻولي ۾ انگريزي), 3 آگسٽ 2012, اصل کان 2 فيبروري 2024 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 2 فيبروري 2024۔
  38. ↑ "Philipp, Emanuel Lorenz 1861 - 1925", Wisconsin Historical Society (ٻولي ۾ انگريزي), 08 آگسٽ 2017, حاصل ڪيل 29 اپريل 2025۔
  39. ↑ Stark, Jack (1995). "The Wisconsin Idea: The University's Service to the State". The State of Wisconsin Blue Book, 1995–1996. Madison: Legislative Reference Bureau. pp. 99–179. OCLC 33902087. http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/WI/WI-idx?type=article&did=WI.WIBlueBk1995.i0009&id=WI.WIBlueBk1995&isize=L. Retrieved January 31, 2017.
  40. ↑ Nelson, Daniel (1968). "The Origins of Unemployment Insurance in Wisconsin". Wisconsin Magazine of History 51 (2): 109–21. http://content.wisconsinhistory.org/cdm/ref/collection/wmh/id/31447. Retrieved January 31, 2017.
  41. ↑ Arthur J. Altmeyer, "The Wisconsin Idea and Social Security." Wisconsin Magazine of History (1958) 42#1: 19–25.
  42. ↑ Kasparek, Jonathan (2006). Fighting Son: A Biography of Philip F. La Follette. Wisconsin Historical Society. ISBN 978-0-87020-353-4.
  43. ↑ TIME, "WISCONSIN: Heil Heil", TIME (ٻولي ۾ انگريزي), اصل کان 24 مئي 2025 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 14 نومبر 2025۔
  44. ↑ A Short History of Wisconsin By Erika Janik page 149
  45. ↑ "Tommy Thompson: Human Services Reformer", ABC News, 4 سيپٽمبر 2004, اصل کان 30 جنوري 2011 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 13 مارچ 2010۔
  46. ↑ "وِسڪانسن – درياهه (آمريڪي نيشنل پارڪ سروس)", نيشنل پارڪ سروس, حاصل ڪيل 21 جون 2024ع۔
  47. ↑ لارنس مارٽن (1965ع). وِسڪانسن جي جسماني جاگرافي. يونيورسٽي آف وِسڪانسن پريس. p. 247. ISBN 978-0-299-03475-7. https://archive.org/details/physicalgeograph0000mart. Retrieved 14 سيپٽمبر 2010ع.
  48. ↑ "وِسڪانسن جا اوڀر ريڄز ۽ گھٽ زميني علائقا". وِسڪانسن آن لائن. http://www.wisconline.com/wisconsin/geoprovinces/easternridges.html.
  49. ↑ مدري، ايم. جي.; براون، بي. اي.; گرينبرگ، جي. ڪي. (1982ع), وِسڪانسن جو بيڊراڪ جيالاجيڪل نقشو, يونيورسٽي آف وِسڪانسن ايڪسٽينشن۔
  50. ↑ هانسن، جي. ايف.، بارابو ضلعي جي جيالاجي، وِسڪانسن آرڪائيو ڪيا ويا 22 فيبروري 2014ع حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.، يونيورسٽي آف وِسڪانسن ايڪسٽينشن، نومبر 1970ع، انفارميشن سرڪيولر 14
  51. ↑ "وِسڪانسن جي بيڊراڪ جيالاجي", اپريل 1981ع, اصل کان 4 آگسٽ 2021ع تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 14 آڪٽوبر 2021ع۔
  52. ↑ آمريڪي زراعت کاتو، قدرتي وسيلن جي تحفظ واري سروس (اپريل 1999ع), "وِسڪانسن جي رياستي مٽي: اينٽيگو سلٽ لوم", اصل کان 16 مئي 2017ع تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 17 آڪٽوبر 2017ع۔
  53. ↑ "درياهه | وِسڪانسن ڊي اين آر", dnr.wisconsin.gov, اصل کان 30 آڪٽوبر 2020ع تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 30 آڪٽوبر 2020ع۔
  54. ↑ (مارٽن 191621)
  55. ↑ "وِسڪانسن جون عظيم ڍنڍون: ڍنڍ مشيگن ۽ ڍنڍ سپيرير", وِسڪانسن ڊي اين آر۔
  56. ↑ "ڊور ڪائونٽي جو نقشو", ڊور ڪائونٽي ٽرانسپورٽيشن کاتو, اصل کان 1 فيبروري 2021ع تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 29 ڊسمبر 2020ع۔
  57. ↑ "وِسڪانسن", نيشنل پارڪ سروس, حاصل ڪيل 24 جولاءِ 2024ع۔
  58. ↑ واٽرز، ايللي (15 جولاءِ 2024ع), "وِسڪانسن جي 50 رياستي پارڪن لاءِ رهنمائي", ملواڪي ميگزين, حاصل ڪيل 7 آڪٽوبر 2024ع۔
  59. ↑ بينڊيٽي, مائيڪل, "وِسڪانسن جي موسميات", يونيورسٽي آف وِسڪانسن–ايڪسٽينشن, اصل کان 17 جنوري 2013ع تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 16 مارچ 2007ع۔
  60. ↑ نيلر, "وِسڪانسن ڪائونٽين لاءِ شهري/ڳوٺاڻين آباديءَ جو انگ ۽ سيڪڙو: 1 اپريل 2000ع" (PDF), رياست وِسڪانسن، ڊپارٽمينٽ آف ايڊمنسٽريشن, اصل کان 11 مارچ 2007ع تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 16 مارچ 2007ع۔
  61. ↑ "سنسس: ميڊيسن ۽ ان جا ڀرپاسي علائقا وِسڪانسن جي تيزي سان وڌندڙ شهرن ۾ مٿانهون". Madison.com. https://madison.com/wsj/news/local/govt-and-politics/census-madison-suburbs-top-list-of-fastest-growing-cities-in-wisconsin/article_c079b92b-1f18-5ac4-8538-0c74e004e018.html.
  62. ↑ Wells, Kevin (7 مارچ 2019ع). "ٽي وِسڪانسن جا شهر ٽاپ 100 بهترين رهائش وارن هنڌن ۾ شامل". WTMJ-TV. https://www.tmj4.com/news/local-news/three-wisconsin-cities-ranked-in-top-100-best-places-to-live-per-livability.
  63. ↑ وِسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف روينيو، "وِسڪانسن جا ميٽروپوليٽن شمارياتي علائقا"، سمر 2011ع.
  64. ↑ "آبادي موجب وِسڪانسن جا ٽاپ 100 وڏا شهر", biggestuscities.com, حاصل ڪيل 3 مارچ 2021ع۔
  65. ↑ "وسڪانسن", census.gov, حاصل ڪيل 28 جون 2024۔
  66. ↑ "تاريخي آباديءَ ۾ تبديليءَ جي ڊيٽا (1910–2020)", Census.gov, آمريڪا جي مردم شماري بيورو (United States Census Bureau), اصل کان 29 اپريل 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 1 مئي 2021۔
  67. ↑ "QuickFacts وسڪانسن؛ آمريڪا (United States)", 2018 آباديءَ جا اندازا (Population Estimates), آمريڪا جي مردم شماري بيورو (United States Census Bureau), آبادي ڊويزن (Population Division), 8 فيبروري 2019, اصل کان 15 آگسٽ 2019 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 8 فيبروري 2019۔
  68. ↑ "رهواسي آباديءَ ۾ تبديليءَ جي جزن جا اندازا: آمريڪا، علائقا، رياستون، ۽ پورٽو ريڪو: 1 جولاءِ 2018 کان 1 جولاءِ 2019 تائين", اصل کان 26 جنوري 2020 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 10 جون 2020۔
  69. ↑ "2007–2022 رياست موجب PIT ڳڻپون", اصل کان 14 مارچ 2023 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 14 مارچ 2023۔
  70. ↑ "2022 سالياني بي گهرائيءَ جي جائزي جي رپورٽ (AHAR) ڪانگريس ڏانهن", اصل کان 11 مارچ 2023 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 14 مارچ 2023۔
  71. ↑ "آمريڪا ۾ نسل ۽ قوميت: 2010 مردم شماري ۽ 2020 مردم شماري", census.gov, آمريڪا جي مردم شماري بيورو (United States Census Bureau), 12 آگسٽ 2021, اصل کان 15 آگسٽ 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 26 سيپٽمبر 2021۔
  72. ↑ آبادي ڊويزن، لورا ڪي. يڪس (Laura K. Yax), "تاريخي مردم شماري انگ اکر: نسل موجب آباديءَ جا ڪُل (1790 کان 1990)، ۽ هسپانڪ اصل موجب (1970 کان 1990) — آمريڪا، علائقا، ڊويزنون، ۽ رياستون", اصل کان 12 آگسٽ 2012 تي آرڪائيو ٿيل۔
  73. ↑ "وسڪانسن جي آبادي—مردم شماري 2010 ۽ 2000 انٽرايڪٽو نقشو، ڊيموگرافڪس، انگ اکر، Quick Facts—CensusViewer", اصل کان 23 مارچ 2016 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 23 جولاءِ 2015۔
  74. ↑ سينٽر فار نيو ميڊيا اينڊ پروموشنز (C2PO), "2010 مردم شماري ڊيٽا", اصل کان 22 مئي 2017 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 18 فيبروري 2018۔
  75. ↑ "2020 ڏهاڪي مردم شماري، وسڪانسن، ٽيبل P1: نسل", data.census.gov, يو. ايس. مردم شماري بيورو (U.S. Census Bureau), اصل کان 8 جولاءِ 2022 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 8 جولاءِ 2022۔
  76. ↑ "گرڊ ڏيک: ٽيبل B04006 - سينس رپورٽر", censusreporter.org, حاصل ڪيل 29 جون 2024۔
  77. ↑ "وِسڪانسن بليو بڪ 2003–2004", اصل کان 25 مارچ 2009 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 25 جولاءِ 2010۔
  78. ↑ ""نسب: 2000"، آمريڪا جو مردم شماري بيورو (U.S. Census Bureau)", اصل کان 20 سيپٽمبر 2004 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 25 جولاءِ 2010۔
  79. ↑ "گرڊ ڏيک: ٽيبل B03001 - سينس رپورٽر", censusreporter.org, حاصل ڪيل 29 جون 2024۔
  80. ↑ Miller, Frank H., "وِسڪانسن ۾ پولينڊ جا ماڻهو (The Polanders in Wisconsin)" آرڪائيو ڪيا ويا 29 August 2009[Date mismatch] حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., پارڪمين ڪلب پبليڪيشنز نمبر 10. ملواڪي، وِسڪانسن: پارڪمين ڪلب، 1896؛ حاصل ڪيل: 29 جنوري 2008.
  81. ↑ Slesinger, Doris P., "وسڪانسن ۾ افريقي آمريڪي", اصل کان 29 جون 2023 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 29 جون 2023۔
  82. ↑ "وسڪانسن جي همونگ آبادي", يونيورسٽي آف وِسڪانسن–ميڊيسن اپلائيڊ پاپوليشن ليبارٽري (University of Wisconsin–Madison Applied Population Laboratory), اصل کان 31 مارچ 2022 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 26 اپريل 2010۔
  83. ↑ "گرڊ ڏيک: ٽيبل B02018 - سينس رپورٽر", censusreporter.org, حاصل ڪيل 29 جون 2024۔
  84. ↑ آمريڪا جي مردم شماري ويب سائيٽ (U.S. Census website) آرڪائيو ڪيا ويا 27 December 1996[Date mismatch] حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. . Factfinder2.census.gov؛ حاصل ڪيل: 2 آگسٽ 2013.
  85. ↑ "وسڪانسن ۾ مهاجر", اصل کان 9 مارچ 2024 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 4 جنوري 2024۔
  86. 1 2 Staff (24 فيبروري 2023), "2022 آمريڪن ويلوز ايٽلس: مذهبي روايت", Public Religion Research Institute, حاصل ڪيل 29 آگسٽ 2024۔
  87. ↑ Carroll, Brett E. (28 ڊسمبر 2000). آمريڪا ۾ مذهب جو روٽليج تاريخي ايٽلس (The Routledge Historical Atlas of Religion in America). روٽليج آمريڪي تاريخ جا ايٽلس (Routledge Atlases of American History). Routledge. ISBN 978-0-415-92137-4.
  88. ↑ "2020 لاءِ نقشا ۽ ڊيٽا فائيل: آمريڪا مذهب مردم شماري | مذهبي شماريات ۽ آبادي جا انگ (Religious Statistics & Demographics)", www.usreligioncensus.org, اصل کان 15 جنوري 2023 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 30 آگسٽ 2024۔
  89. ↑ "ٽيبل 5—آمريڪا ۾ ڏوھ 2009 (Table 5—Crime in the United States 2009)", .fbi.gov, اصل کان 14 آڪٽوبر 2013 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 15 سيپٽمبر 2013۔
  90. ↑ بيورو آف جسٽس انفارميشن اينڊ انالسس، اڳ ۾ هي ڪم آفيس آف جسٽس اسسٽنس ڪندي هئي، ڏسو آرڪائيو ڪيا ويا 23 July 2012[Date mismatch] حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  91. ↑ Oja.wi.gov (آرڪائيو ڪيل: 26 اپريل 2012)
  92. ↑ خالي حوالو (مدد)
  93. ↑ خالي حوالو (مدد)
  94. ↑ خالي حوالو (مدد)
  95. ↑ خالي حوالو (مدد)
  96. ↑ خالي حوالو (مدد)
  97. ↑ خالي حوالو (مدد)
  98. ↑ خالي حوالو (مدد)
  99. ↑ ليڊيا لارسن (6 ڊسمبر 2022), "وسڪانسن جي ڪاغذي صنعت جي ارتقا", دي بيجر هيرالڊ, حاصل ڪيل 26 آگسٽ 2024۔
  100. ↑ "ڪوٽيچ پنير کان سواءِ ڪُل پنير جي پيداوار—رياستون ۽ آمريڪا: فيبروري 2010 ۽ 2011" آمريڪي زراعت کاتي ۾، ڊيري پراڊڪٽس آرڪائيو ڪيا ويا 13 January 2012[Date mismatch] حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., ص 13–14.
  101. ↑ "کير ڏيندڙ ڳئون ۽ پيداوار—23 چونڊيل رياستون: مارچ 2011 ۽ 2012" آمريڪي زراعت کاتي ۾، کير جي پيداوار، ص 3.
  102. ↑ "جدول 6: رياست موجب في فرد کير جي پيداوار، 2003" CITEC ۾، آمريڪا ۽ اتر نيو يارڪ ۾ ڊيري صنعت آرڪائيو ڪيا ويا 26 April 2012[Date mismatch] حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., ص 25.
  103. ↑ وسڪانسن ملڪ مارڪيٽنگ بورڊ، وسڪانسن جي قومي ڊيري صنعت ۾ حيثيت: 2007
  104. ↑ مالينا, ڪرس (1 جون 2016), "وسڪانسن ۾ پنير ٺاهڻ چاهيو ٿا؟ اهو اوترو آسان ناهي", وسڪانسن پبلڪ ريڊيو, حاصل ڪيل 7 سيپٽمبر 2021۔
  105. ↑ آمريڪي زراعت کاتو، وسڪانسن زرعي خبرون – ڪرئن بيري آرڪائيو ڪيا ويا 17 May 2024[Date mismatch] حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., 4 مئي 2022، ص 1.
  106. ↑ آمريڪي زراعت کاتو، 2012ع جي زراعت جي مردم شماري آرڪائيو ڪيا ويا 2017-12-06 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., واشنگٽن ڊي سي: 2014، ص 475–476.
  107. ↑ والٽرز, اسٽيون. "ڊوئل فيصلي ۾ تبديلي آڻي، سڪي تي ڳئون شامل ڪري ٿو". ملواڪي جرنل سينٽينل. http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=173693.
  108. ↑ وسڪانسن کاتو زراعت، واپار ۽ صارف تحفظ، ايلس اِن ڊيريلينڊ.
  109. ↑ "وسڪانسن ڇا لاءِ مشهور آهي؟", ورلڊ ايٽلس, حاصل ڪيل 7 سيپٽمبر 2021۔
  110. ↑ "وسڪانسن جون رياستي نشانيون", وسڪانسن هسٽاريڪل سوسائٽي, 23 مئي 2012, حاصل ڪيل 27 آگسٽ 2024۔
  111. 1 2 لابريا واٽسن (9 مئي 2023), "وسڪانسن ۾ سياحت هر سال اربين ڊالر ڪمائي ٿي", وسڪانسن پبلڪ ريڊيو, حاصل ڪيل 31 آگسٽ 2024۔
  112. ↑ برگٽ ليزن، "تصويري ورهاست: سياحتي ماڳ جو مثال"، جرنل آف سروسز مارڪيٽنگ (2001).
  113. ↑ مارڪ اسٽونمين (3 مارچ 2023), "ڊيٽا موجب وسڪانسن جا ست مشهور سياحتي ماڳ", هيلو ڊور ڪائونٽي, حاصل ڪيل 31 آگسٽ 2024۔
  114. ↑ ٽائون آف سيوستوپول جامع منصوبا 2028، نومبر 2008، باب 4، صفحو 11 (پي ڊي ايف جو صفحو 64) (آرڪائيو: 29 آڪٽوبر 2014)
  115. ↑ وليم ايڇ ٽشلر، ڊور ڪائونٽي جو زمردي خزانو: پيننسولا اسٽيٽ پارڪ جي تاريخ (يونيورسٽي آف وسڪانسن پريس، 2006)
  116. ↑ ايرن شيپيرو، اتر ووڊز جي ڪشش: اپر مڊويسٽ ۾ سياحت جي واڌ (يونيورسٽي آف مني سوٽا پريس، 2015)
  117. 1 2 "آمريڪي توانائي معلوماتي اداري (EIA) — آزاد انگ اکر ۽ تجزيو", اصل کان 20 ڊسمبر 2014 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 20 ڊسمبر 2014۔
  118. ↑ آرڪائيو ڪيا ويا 20 December 2014[Date mismatch] حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. ٿنڪ پروگريس — وسڪانسن قابلِ تجديد هدف وقت کان اڳ حاصل ڪيو
  119. ↑ "هوا جي توانائي جي صنعت وڌي ٿي، مخالفت به وڌي ٿي — والا والا يونين", 20 ڊسمبر 2014, اصل کان 20 ڊسمبر 2014 تي آرڪائيو ٿيل۔
  120. ↑ "ڪائونٽي وڪرو ٽيڪس ورڇ—2007", وسڪانسن کاتوِ آمدني, 6 مارچ 2007, اصل کان 13 مئي 2008 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 24 مارچ 2007۔
  121. ↑ "وسڪانسن کاتوِ آمدني", Revenue.wi.gov, اصل کان 22 جولاءِ 2010 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 25 جولاءِ 2010۔
  122. ↑ ڪرسٽوپولس، مائيڪ ۽ جوسلن، جي. "Legislators took license with ideas for slogan on plate" Milwaukee Sentinel 12–27–85; صفحو 5، حصو 1
  123. ↑ "وسڪانسن جا ميلا ۽ فيسٽيوَل—ٽريول وسڪانسن", TravelWisconsin, اصل کان 14 مئي 2015 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 5 مئي 2015۔
  124. ↑ "آمريڪي لاگ گهر جي تاريخ", Hankering for History (ٻولي ۾ en-US), 27 اپريل 2016, اصل کان 9 جولاءِ 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 5 جولاءِ 2021۔
  125. ↑ Museum, Milwaukee Art, "Visit | Milwaukee Art Museum", mam.org, حاصل ڪيل 5 نومبر 2024۔
  126. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named whs
  127. ↑ Pure Contemporary interview آرڪائيو ڪيا ويا October 12, 2007, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. اينٿني پٽنَم سان انٽرويو
  128. ↑ Rick Romell (October 19, 2008). "Drinking deeply ingrained in Wisconsin's culture". Milwaukee Journal Sentinel. http://www.jsonline.com/news/wisconsin/31237904.html.
  129. ↑ "Ale Asylum", www.aleasylum.com, حاصل ڪيل 23 مارچ 2021۔
  130. ↑ Rotman, Audrey (12 نومبر 2021), "Explained: Why New Glarus beer is only sold in Wisconsin", 608 Today, حاصل ڪيل 23 مئي 2024۔
  131. ↑ "Alcohol Beverage Laws for Retailers, Underage Alcohol Questions", Wisconsin Department of Revenue, 25 نومبر 2014, اصل کان 13 ڊسمبر 2014 تي آرڪائيو ٿيل۔
  132. ↑ "Wisconsin's Absolute Sobriety Law, What It Means And Its Consequences", University of Wisconsin, Platteville, WI, 2012, اصل کان 9 جنوري 2017 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 12 مارچ 2016۔
  133. ↑ "Prohibited Blood Alcohol Concentration Reduced to .08", Wisconsin Briefs from the Legislative Reference Bureau, December 2003, Brief 03–9, اصل کان 30 جنوري 2015 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 5 مئي 2015۔
  134. ↑ Norton, James; Dilley, Becca (2009). The Master Cheesemakers of Wisconsin. University of Wisconsin Press. p. 151. ISBN 978-0-299-23433-1.
  135. ↑ "Story of Brick Cheese | Widmer's Cheese Cellar | (888) 878-1107"۔
  136. ↑ "About Cranberries | Wisconsin State Cranberry Growers Association", www.wiscran.org, اصل کان 2 جنوري 2023 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 2 جنوري 2023۔
  137. ↑ Reidy, Kiyoko (11 نومبر 2015), "Public market gets green light from Madison City Council", The Badger Herald, اصل کان 8 آگسٽ 2016 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 8 آگسٽ 2016, "The Dane County Farmers' Market is the largest producers-only farmers' market in the country, with additional markets around the county nearly every day of the week, Kemble said."
  138. ↑ Wax, Emily (August 24, 2012). "The Impulsive Traveler: In Wisconsin, supper clubs make a comeback". The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/lifestyle/travel/the-impulsive-traveler-in-wisconsin-supper-clubs-make-a-comeback/2012/08/23/83b1c48a-db3f-11e1-9745-d9ae6098d493_story.html. Retrieved August 8, 2016. "Beyond the supper clubs, one highlight of our trip that surprised me was the epic Saturday Dane County farmers market, which stretches for blocks around the capitol. It's said to be the largest producers-only farmers market — meaning that all items must be produced locally — in the country."
  139. ↑ "Crimson Slaw", Midwest Living (ٻولي ۾ انگريزي), حاصل ڪيل 24 مارچ 2021۔
  140. ↑ "Booyah! This northeastern Wisconsin tradition could become the official state soup", The Capital Times, 10 ڊسمبر 2015, حاصل ڪيل 21 سيپٽمبر 2016۔
  141. ↑ "Wisconsin State Pastry - Kringle", statesymbolsusa.org, 20 جون 2016, حاصل ڪيل 6 نومبر 2020۔
  142. ↑ Brandt, Jaclyn (1 جولاءِ 2013), "Kringle becomes Wisconsin state pastry", Today'S TMJ4, Journal Communications, اصل کان 29 نومبر 2014 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 26 جولاءِ 2013۔
  143. ↑ "Original Cream Puffs" (en ۾). Wisconsin State Fair. https://wistatefair.com/fair/original-cream-puffs/.
  144. ↑ Garcia-Navarro, Lulu (August 12, 2018). "The Cream Puffs Of Wisconsin" (en ۾). NPR. https://www.npr.org/2018/08/12/637932151/the-cream-puffs-of-wisconsin.
  145. ↑ Christenson, Ann (2 آڪٽوبر 2020), "Your Guide to Finding the Best Burger in Milwaukee", Milwaukee Magazine, حاصل ڪيل 6 نومبر 2020۔
  146. ↑ "OnMilwaukee", Onmilwaukee.com, حاصل ڪيل 13 September 2023۔
  147. ↑ "金沙电子游戏app下载(中国)有限公司", Mymidwestmagazine.com, اصل کان 29 June 2007 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 13 September 2023۔
  148. ↑ "WAMI—Wisconsin Area Music Industry", اصل کان 23 اپريل 2015 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 5 مئي 2015۔
  149. ↑ "News Talk 1150 WHBY Appleton, Green Bay, Fox Cities", اصل کان 21 آگسٽ 2015 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 26 آگسٽ 2015۔
  150. ↑ "Wisconsin Country Music Festivals", Eaux Claires, اصل کان 23 جون 2017 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 22 جون 2017۔
  151. ↑ Statistical Abstract of the United States: 2012. U.S. Government Printing Office. 2012. p. 223. https://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s0358.pdf. Retrieved November 23, 2012.
  152. ↑ "Wisconsin Shipwreck Coast National Marine Sanctuary Designation; Final Regulations", NOAA via Federal Register, 23 جون 2021, اصل کان 23 آڪٽوبر 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 29 جون 2021۔
  153. ↑ "National Marine Sanctuaries media document: Wisconsin Shipwreck Coast National Marine Sanctuary Accessed 29 June 2021", اصل کان 11 سيپٽمبر 2023 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 9 سيپٽمبر 2023۔
  154. ↑ "NOAA News "NOAA designates new national marine sanctuary in Wisconsin's Lake Michigan," June 22, 2021 Accessed 29 June 2021", 22 جون 2021, اصل کان 3 جون 2023 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 9 سيپٽمبر 2023۔
  155. ↑ "A Chronology Of Wisconsin Deer Hunting From Closed Seasons To Antlerless Permits" (Press release), وسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف نيچرل ريسورسز, 12 نومبر 2005, اصل کان 11 فيبروري 2007 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 16 مارچ 2007۔
  156. ↑ Green Bay Packers, Inc., Fan Zone FAQ, accessed February 28, 2010. آرڪائيو ڪيا ويا March 18, 2010, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  157. ↑ "Story of the Braves—History", Atlanta Braves, اصل کان 30 آڪٽوبر 2015 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 5 مئي 2015۔
  158. ↑ NBA Hoops Online Bucks History آرڪائيو ڪيا ويا May 25, 2017, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., accessed February 17, 2015.
  159. ↑ "Milkmen Bring Home the Championship For Milwaukee", Milwaukee Magazine (ٻولي ۾ en-US), 18 سيپٽمبر 2020, اصل کان 13 جون 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 19 جون 2021۔
  160. ↑ Reichard, Kevin (10 جون 2021), "New for 2022: Lake Country DockHounds", Ballpark Digest (ٻولي ۾ en-US), اصل کان 13 جون 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 19 جون 2021۔
  161. ↑ "Milwaukee Wave Professional Indoor Soccer", اصل کان 16 مارچ 2015 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 5 مئي 2015۔
  162. ↑ "Wisconsin Intercollegiate Athletic Conference", اصل کان 4 نومبر 2013 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 10 اپريل 2013۔
  163. ↑ "Milwaukee Mile Website—History", Milwaukeemile.com, اصل کان 7 جون 2010 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 25 جولاءِ 2010۔
  164. ↑ "Kenosha Velodrome Association", 333m.com, اصل کان 28 جنوري 2011 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 25 جولاءِ 2010۔
  165. ↑ "Whistling Straits Named as Site for PGA Championships & Ryder Cup Matches", Cybergolf.com a CBS Sports partner, اصل کان 26 آگسٽ 2014 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 28 سيپٽمبر 2014۔
  166. ↑ Greenstein, Teddy (July 5, 2014). "Erin Hills making changes in advance of 2017 U.S. Open". Chicago Tribune. https://www.chicagotribune.com/2014/07/05/erin-hills-making-changes-in-advance-of-2017-us-open/.
  167. ↑ Wisconsin Statutes, 35.15 Laws of Wisconsin, accessed September 3, 2022
  168. ↑ Letzing, Rachel (November 2018), "Wisconsin's Structure of Government and Law", Wisconsin Legislative Council, حاصل ڪيل 25 مئي 2024۔
  169. ↑ "Wisconsin state executive offices", Ballotpedia, حاصل ڪيل 25 مئي 2024۔
  170. ↑ Article IV, Wisconsin Constitution (accessed April 25, 2013)
  171. ↑ "2022 Legislator Compensation", ncsl.org, اصل کان 12 آڪٽوبر 2022 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 25 مئي 2024۔
  172. ↑ "Wisconsin Court System—court system overview", Wicourts.gov, 28 سيپٽمبر 2011, اصل کان 14 فيبروري 2012 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 18 فيبروري 2012۔
  173. ↑ "Members of the U.S. Congress", United States Congress, حاصل ڪيل 25 مئي 2024۔
  174. ↑ Rakich, Nathaniel (16 آڪٽوبر 2020), "Wisconsin Was Never A Safe Blue State", FiveThirtyEight (ٻولي ۾ en-US), اصل کان 15 جنوري 2022 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 29 مارچ 2023۔
  175. ↑ "Live election results: 2020 Wisconsin results", www.politico.com (ٻولي ۾ انگريزي), اصل کان 19 جنوري 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 18 جنوري 2021۔
  176. ↑ Goldmacher, Shane; Corasaniti, Nick; Gabriel, Trip (November 8, 2020). "'It's Such a Relief': Biden Voters Rebuild a Wall That Trump Smashed". The New York Times. https://www.nytimes.com/2020/11/08/us/politics/joe-biden-voters.html.
  177. ↑ Wisconsin 2014 election results آرڪائيو ڪيا ويا January 2, 2018, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., wisconsinvote.org; accessed November 5, 2014.
  178. ↑ Johnson, Shawn (January 17, 2023). "Lawsuit challenging Wisconsin 'lame duck' law persists more than 4 years after it was passed". Wisconsin Public Radio. https://www.wpr.org/lawsuit-challenging-wisconsin-lame-duck-law-persists-attorneys-general. Retrieved February 6, 2023.
  179. ↑ J. Pomante II, Michael; Li, Quan (December 15, 2020). "Cost of Voting in the American States: 2020". Election Law Journal: Rules, Politics, and Policy 19 (4): 503–509. doi:10.1089/elj.2020.0666. ISSN 1533-1296.
  180. 1 2 3 Ginsburg, Tom; Huq, Aziz (2018). How to Save a Constitutional Democracy. University of Chicago Press. pp. 7–11, 13, 16, 22, 31. ISBN 9780226564388. "Wisconsin's elections can be criticized along the third of these criteria, China's along all three. The result is a series of "blurred and imperfect" boundaries between democracy and its alternatives, in addition to myriad pathways away from democratic ordering toward one of a range of alternatives."
  181. 1 2 Grumbach, Jacob M. (December 1, 2022). "Laboratories of Democratic Backsliding" (en ۾). American Political Science Review 117 (3): 967–984. doi:10.1017/S0003055422000934. ISSN 0003-0554.
  182. ↑ Levine, Sam (April 5, 2023). "Liberal judge's Wisconsin supreme court race win shows a shake-up in US politics" (en-GB ۾). The Guardian. ISSN 0261-3077. https://www.theguardian.com/us-news/2023/apr/05/wisconsin-supreme-court-election-results-janet-protasiewicz-win.
  183. ↑ Tharoor, Ishaan (November 8, 2022). "U.S. democracy slides toward 'competitive authoritarianism'" (en-US ۾). Washington Post. ISSN 0190-8286. https://www.washingtonpost.com/world/2022/11/08/american-democracy-backsliding-competitive-authoritarianism/.
  184. ↑ Bosman, Julie (December 22, 2023). "Justices in Wisconsin Order New Legislative Maps" (en-US ۾). The New York Times. ISSN 0362-4331. https://www.nytimes.com/2023/12/22/us/wisconsin-redistricting-maps-gerrymander.html.
  185. ↑ ايبي سيويل (February 27, 2011). "سڄي ملڪ ۾ احتجاج ڪندڙ وسڪانسن جي يونين مخالف بل جي مخالفت ۾ نڪري پيا". لاس اينجلس ٽائيمز. https://latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-wisconsin-protests-20110227,0,3378088.story.
  186. ↑ ڪيلوگ, لوئيس فلپس (September 1918). "وسڪانسن ۾ بينٽ قانون". وسڪانسن مئگزين آف هسٽري 2 (1): 3–25. https://archive.org/details/sim_wisconsin-magazine-of-history_1918-09_2_1/page/n5.
  187. ↑ اسمتھ, ڪيون ڊي. (Spring 2003). "سوشلسزم کان نسل پرستي ڏانهن: جنگ کان پوءِ ملواڪي ۾ طبقي ۽ سڃاڻپ جي سياست". مشيگن هسٽاريڪل ريويو 29 (1): 71–95. doi:10.2307/20174004.
  188. ↑ "لومِس، اورلينڊ اسٽين 1893 – 1942", وسڪانسن هسٽاريڪل سوسائٽي (ٻولي ۾ سنڌي), 08 آگسٽ 2017, حاصل ڪيل 23 اپريل 2025۔
  189. ↑ ڪوننٽ, جيمس ڪي. (March 1, 2006). "1". وسڪانسن جي سياست ۽ حڪومت: جمهوريت جي آمريڪي ليبارٽري. يونيورسٽي آف نيبرسڪا پريس. ISBN 978-0-8032-1548-1.
  190. ↑ وائزر, ميٽ; بينڊر, برائن (11 آگسٽ 2012), "مِٽ رومني پال ريان کي پنهنجو ساٿي چونڊيو", بوسٽن ڊاٽ ڪام, حاصل ڪيل 18 مارچ 2024۔
  191. ↑ هيٽس هوزن, ويلري; بيٿ, رچرڊ ايس. (6 نومبر 2023), "ايوانِ نمائندگان جا اسپيڪر: چونڊون، 1913–2023", ڪانگريس لاءِ سي آر ايس رپورٽ, واشنگٽن ڊي سي: ڪانگريشنل ريسرچ سروس، لائبريري آف ڪانگريس, ص: 8, اصل کان 3 جولاءِ 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 18 مارچ 2024۔
  192. ↑ "ڀيڻ رياستون ۽ شهر", انٽرنيشنل وسڪانسن, 4 فيبروري 2010, اصل کان 4 فيبروري 2010 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 23 فيبروري 2012۔
  193. ↑ "ملواڪي ۾ 1 جولاءِ تي ميڪسيڪو قونصل خانو کوليو ويو", جيسن لائين ڊاٽ ڪام, اصل کان 3 مارچ 2018 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 3 مارچ 2018۔
  194. ↑ رڊولف, فريڊرڪ (1990). دي آمريڪن ڪاليج اينڊ يونيورسٽي: اي هسٽري. يونيورسٽي آف جارجيا پريس، ايٿنز ۽ لنڊن.
  195. ↑ "اسان بابت", وسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن, 15 فيبروري 2012, حاصل ڪيل 15 جولاءِ 2024۔
  196. ↑ "ڊاڪٽرل يونيورسٽيون: سڀ کان وڌيڪ تحقيقي سرگرمي", ڪارنيگي ڪلاسيفڪيشن آف انسٽيٽيوشنز آف هائير ايڊيوڪيشن, حاصل ڪيل 14 نومبر 2024۔
  197. ↑ "تدريسي ۽ غير تدريسي عملو", وسڪانسن جون يونيورسٽيون, 28 ڊسمبر 2017, حاصل ڪيل 15 جولاءِ 2024۔
  198. ↑ "ڪيرول ڪاليج", وسڪانسن هسٽاريڪل سوسائٽي, 8 آگسٽ 2017, حاصل ڪيل 15 جنوري 2019۔
  199. ↑ ڪارپنٽر، ميگن (3 اپريل 2021), "‘اسان هميشه هتي رهيا آهيون’: شاگرد وسڪانسن جي پهرين ڪاليج ۾ پڙهڻ بابت عڪس بيان ڪري ٿو", اسپيڪٽرم نيوز 1, حاصل ڪيل 14 مارچ 2025۔
  200. ↑ "ڪارنيگي ڪلاسيفڪيشنز انسٽيٽيوشن لُڪ اپ", carnegieclassifications.iu.edu, سينٽر فار پوسٽ سيڪنڊري ايڊيوڪيشن, حاصل ڪيل 12 سيپٽمبر 2020۔
  201. ↑ "ادارتي ڊيٽا پروفائيل – مارڪيٽ يونيورسٽي", نيشنل سينٽر فار ايڊيوڪيشن اسٽيٽسٽڪس, حاصل ڪيل 17 جنوري 2025۔
  202. ↑ مارڪيٽ يونيورسٽي (9 آڪٽوبر 2020), "تاريخ ۽ روايتن تي تعمير", ميڊيم, حاصل ڪيل 14 مارچ 2025۔
  203. ↑ "NPIAS Report 2023-2027 Appendix A", فيڊرل ايويئيشن ايڊمنسٽريشن, 6 آڪٽوبر 2022, حاصل ڪيل 4 ڊسمبر 2022۔
  204. ↑ "2023 Wisconsin Intercity Bus Map", اصل کان 1 آگسٽ 2023 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 29 سيپٽمبر 2023۔
  205. ↑ وسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف ٽرانسپورٽيشن (n.d.), "وسڪانسن ٽرانسپورٽيشن کي ڪيئن فنڊ ڪري ٿو؟", وسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف ٽرانسپورٽيشن, اصل کان 31 جنوري 2017 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 14 جنوري 2017۔
  206. ↑ "ايمپاير بِلڊر", اصل کان 9 جولاءِ 2015 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 8 جولاءِ 2015۔
  207. ↑ "لائين ميپ", metrarail.com, اصل کان 13 نومبر 2019 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 13 نومبر 2019۔
  208. ↑ Jurado, Alexa (9 نومبر 2021), "Why is Wisconsin the Badger State — and do actual badgers live here?", Milwaukee Journal Sentinel, حاصل ڪيل 16 جولاءِ 2024۔
  1. ↑ هسپانڪ يا لاطيني اصل وارا ماڻهو ڪل ۽ جزوي نسل/اصل جي وچ ۾ ڌار نه ڪيا ويندا آهن.
حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نہ مليو
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=وسڪونسن&oldid=353114" تان ورتل