مواد ڏانھن هلو

معدو

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
(معدو (عضوو) کان چوريل)
معدو
انساني معدي جا حصا
هاضمي نالي جو خاڪو، جنهن ۾ معدو ڳاڙهي رنگ ۾ ڏيکاريل آهي
تفصيل
پريڪرسراڳيون آنڊو
عضون جو نظام هاضمي سرشتو
شريان ساڄي گيسٽرڪ شريان، کاٻي گيسٽرڪ شريان، ساڄي گيسٽرو-اومينٽل شريان، کاٻي گيسٽرو-اومينٽل شريان، ننڍيون گيسٽرڪ شريانون
نس ساڄي گيسٽرڪ رڳ، کاٻي گيسٽرڪ رڳ، ساڄي گيسٽروايپيپلوئڪ رڳ، کاٻي گيسٽروايپيپلوئڪ رڳ، ننڍيون گيسٽرڪ رڳون
تنت سيليئڪ گينگليا، ويگس تنت[1]
لمف سيليئڪ لمفي ڳنڍيون[2]
سڃاڻپ ڪندڙ
لاطيني ٻوليventriculus, stomachus
يوناني ٻوليστόμαχος (stómakhos)
ائناٽامي جا محاورا A05.5.01.001
ائناٽامي جو بنيادي ماڊل7148
ائناٽامي جا محاورا

معدو انسانن ۽ ڪيترن ئي ٻين جانورن، جن ۾ ڪيترائي ڪرنگهي کان سواءِ جانور پڻ شامل آهن، جي مٿئين معدي ۽ آنڊن واري نالي ۾ موجود هڪ ڏورائتو، کوکلو عضوو آهي. معدي جو قديم يوناني نالو گاسٽر آهي، جيڪو معدي سان لاڳاپيل طبي اصطلاحن ۾ گيسٽرڪ طور استعمال ٿيندو آهي.[3] معدي جي بناوت ڦهليل هوندي آهي ۽ اهو هاضمي سرشتي ۾ هڪ اهم عضوو طور ڪم ڪري ٿو. معدو هاضمي جي گيسٽرڪ مرحلي ۾ شامل هوندو آهي، جيڪو سيفيلڪ مرحلي کان پوءِ ايندو آهي، جنهن ۾ کاڌي کي ڏسڻ ۽ سنگهڻ توڙي چٻاڙڻ جو عمل محرڪ طور ڪم ڪندا آهن. معدي ۾ خارج ٿيندڙ هاضمي اينزائمن ۽ گيسٽرڪ تيزاب وسيلي کاڌي جي ڪيميائي ڀڃ ڊاهه ٿيندي آهي. اهو آنڊن جي خرد حياتياتي جيوت کي ضابطي ۾ رکڻ ۾ پڻ ڪردار ادا ڪري ٿو، جنهن سان هاضمي ۽ مجموعي صحت تي اثر پوي ٿو.[4]

معدو کاڌي جي نلي ۽ ننڍي آنڊي جي وچ ۾ واقع هوندو آهي. پائلورڪ اسفنڪٽر معدي مان جزوي طور هضم ٿيل کاڌي (ڪائم) جي گرهڻي ڏانهن گذرڻ کي ضابطي ۾ رکي ٿو. گرهڻي ننڍي آنڊي جو پهريون ۽ سڀ کان ننڍو حصو آهي، جتان لهري چرپر ان مواد کي آنڊن جي باقي حصن مان اڳتي وڌائي ٿي.

بناوت

[سنواريو]

انساني هاضمي سرشتي ۾ معدو کاڌي جي نلي ۽ گرهڻي (ننڍي آنڊي جي پهرين حصي) جي وچ ۾ واقع هوندو آهي. اهو کاٻي مٿئين چوٿائي حصي ۾ پيٽ جي کوهه اندر هوندو آهي. معدي جو مٿيون حصو ڊائيفرام سان لڳل هوندو آهي. معدي جي پٺيان لبلبو واقع آهي. احشائي پيريٽونيم جو هڪ وڏو ٻٽو وڪڙ، جنهن کي وڏو اومينٽم چيو وڃي ٿو، معدي جي وڏي وڪڙ کان هيٺ لڙڪندو آهي. ٻه اسفنڪٽر معدي جي مواد کي اندر محدود رکن ٿا؛ هيٺيون ايسوفيجيل اسفنڪٽر (جيڪو ڪارڊيا واري علائقي ۾ هوندو آهي)، کاڌي جي نلي ۽ معدي جي سنگم تي، ۽ پائلورڪ اسفنڪٽر، معدي ۽ گرهڻي جي سنگم تي.

معدي جي چوڌاري پيراسِمپٿيٽڪ (روڪيندڙ) ۽ سِمپٿيٽڪ (اُڀاريندڙ) ڄار هوندا آهن، جيڪي اڳئين گيسٽرڪ، پوئين، مٿئين ۽ هيٺئين، سيليئڪ ۽ مائينٽيرڪ حصن ۾ رت جي نالين ۽ تنتن جا ڄار آهن. اهي معدي جي اخراجي سرگرمي ۽ ان جي ڏورن جي حرڪتي سرگرمي ٻنهي کي ضابطي ۾ رکن ٿا.

معدو ڦهلجڻ جوڳو هوندو آهي ۽ عام طور لڳ ڀڳ هڪ ليٽر کاڌو سمائڻ لاءِ ڦهلجي سگهي ٿو.[5] معدي جي شڪل ان جي ڦهلاءَ جي درجي ۽ ڀرپاسي وارن احشائن، مثال طور وڏي آنڊي، جي ڦهلاءَ تي دارومدار رکي ٿي.[4] خالي حالت ۾ معدو ڪنهن حد تائين J-شڪل وارو هوندو آهي؛ جزوي طور ڦهليل حالت ۾ اهو ناسپاتيءَ جهڙي شڪل اختيار ڪندو آهي. ٿلهن ماڻهن ۾ اهو وڌيڪ افقي هوندو آهي.[4] نئين ڄاول انساني ٻار جو معدو رڳو لڳ ڀڳ 30 ملي ليٽر مواد سمائي سگهي ٿو. بالغن ۾ معدي جو وڌ ۾ وڌ مقدار 2 کان 4 ليٽر جي وچ ۾ هوندو آهي،[6][7] جيتوڻيڪ انتهائي حالتن ۾ 15 ليٽر تائين مقدار پڻ ڏٺو ويو آهي.[8]

حصا

[سنواريو]
"ڪارڊيا" ھتي ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو. For قديم يوناني بيٺڪ لاءِ, see ڪارڊيا (ٿريس). ڪارڊياڪ سان منجهائڻ نه گهرجي.
معدي جا حصا ڏيکاريندڙ خاڪو

انساني معدي کي چئن حصن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جيڪي ڪارڊيا کان شروع ٿي ترتيبوار فنڊس، جسم ۽ پائلورس تائين وڃن ٿا.[9][10]

  • گيسٽرڪ ڪارڊيا اهو هنڌ آهي، جتي کاڌي جي نلي جو مواد گيسٽرو ايسوفيجيل اسفنڪٽر مان گذري ڪارڊياڪ سوراخ، يعني گيسٽرڪ ڪارڊيا ۾ کُلندڙ سوراخ، ۾ داخل ٿئي ٿو.[11][10] ڪارڊياڪ سوراخ جي کاٻي پاسي هڪ ڪارڊياڪ کاپو معدي جي وڏي وڪڙ جي شروعات ظاهر ڪري ٿو. ڪارڊياڪ کاپي جي سامهون هڪ افقي ليڪ گنبذ نما علائقو ٺاهي ٿي، جنهن کي فنڊس چيو وڃي ٿو.[10] ڪارڊيا معدي جو تمام ننڍو علائقو آهي، جيڪو کاڌي جي نلي جي سوراخ کي گهيري ٿو.[10]
  • فنڊس (ترو) مٿئين وڪريل حصي ۾ ٺهيل هوندو آهي.[12]
  • جسم يا ڪارپس معدي جو مکيه، وچيون علائقو آهي.[12]
  • پائلورس (دروازي جو نگهبان) پائلورڪ اسفنڪٽر وٽ معدي کي گرهڻي سان ڳنڍي ٿو. پائلورڪ اينٽرم معدي جي جسم ڏانهن کُلي ٿو.[12]

ڪارڊيا کي گيسٽرو ايسوفيجيل سنگم جي "زيڊ-ليڪ" کان پوءِ واري علائقي طور بيان ڪيو وڃي ٿو، جتي ايپيٿيليم تهدار چپٽي قسم مان بدلجي ٿنڀي نما قسم ۾ تبديل ٿئي ٿو. ڪارڊيا جي ويجهو هيٺيون ايسوفيجيل اسفنڪٽر هوندو آهي.[11]

ايناٽاميائي ويجهڙائپ

[سنواريو]

معدي جو بسترو انهن بناوتن ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جن تي ٿڻائتن ۾ معدو ٽيڪ ڏئي ٿو.[13][14] انهن ۾ لبلبي جي پڇ، تِري واري شريان، کاٻي بُڪِي، کاٻي ايڊرينل غدود، آڏي وڏي آنڊي ۽ ان جو ميسوڪولون، ڊائيفرام جو کاٻو ڪرس ۽ کاٻو ڪولڪ وڪڙ شامل آهن. هي اصطلاح لڳ ڀڳ 1896ع ۾ ڊبلن جي ڪيٿولڪ يونيورسٽي اسڪول آف ميڊيسن جي فلپ پولسن متعارف ڪرايو هو. تنهن هوندي به، جراح ايناٽامي دان جي ميسي ان اصطلاح جي ساک کي نقصان پهچايو.[15][16][17]

رت جي فراهمي

[سنواريو]
انساني معدي کي رت جي فراهميءَ جي خاڪي واري تصوير: کاٻي ۽ ساڄي گيسٽرڪ شريان، کاٻي ۽ ساڄي گيسٽرو ايپيپلوئڪ شريان ۽ ننڍيون گيسٽرڪ شريانون[18]

انساني معدي جي ننڍي وڪڙ کي هيٺئين پاسي کان ساڄي گيسٽرڪ شريان ۽ مٿئين پاسي کان کاٻي گيسٽرڪ شريان رت فراهم ڪن ٿيون، جن مان پوئين شريان ڪارڊياڪ علائقي کي پڻ رت فراهم ڪري ٿي. وڏي وڪڙ کي هيٺئين پاسي کان ساڄي گيسٽرو ايپيپلوئڪ شريان ۽ مٿئين پاسي کان کاٻي گيسٽرو ايپيپلوئڪ شريان رت فراهم ڪن ٿيون. معدي جي فنڊس ۽ وڏي وڪڙ جي مٿئين حصي کي 5 کان 7 ننڍيون گيسٽرڪ شريانون رت فراهم ڪن ٿيون، جيڪي تِري واري شريان مان نڪرن ٿيون.[4]

لمفي نيڪال

[سنواريو]

گيسٽرڪ لمفي ڳنڍين جا ٻه مجموعا معدي جي تاندوري پاڻياٺ کي لمفي سرشتي ۾، آنڊي واري لمفي ٿڙ وسيلي، سسٽرنا ڪائيلي ڏانهن نيڪال ڪن ٿا.[4]

خرد ايناٽامي

[سنواريو]

ڀت

[سنواريو]
انساني معدي جي معدي ۽ آنڊن واري ڀت
معدي ۽ آنڊن واري ڀت جا تهه، جنهن جو معدو هڪ ڦهليل حصو آهي

معدي ۽ آنڊن جي نالي جي ڀت جي ٻين حصن وانگر، انساني معدي جي ڀت اندر کان ٻاهر تائين ميوڪوسا، سب ميوڪوسا، ڏورائتو تهه، سب سيروسا ۽ سيروسا تي مشتمل هوندي آهي.[19]

معدي جي ڀت جو اندريون حصو گيسٽرڪ ميوڪوسا آهي، جيڪو هڪ مخاطي جھلي آهي ۽ معدي جي اندروني استر ٺاهي ٿي. هيءَ جھلي ٿنڀي نما ايپيٿيليم جي ٻاهرئين تهه، ليمينا پروپريا ۽ هموار ڏوري جي هڪ سنهي تهه تي مشتمل آهي، جنهن کي مسڪيوليرس ميوڪوسا چيو وڃي ٿو. ميوڪوسا جي هيٺان سب ميوڪوسا هوندي آهي، جيڪا ريشيدار ڳنڍيندڙ تاندوري تي مشتمل هوندي آهي.[20] مائسنر جو ڄار هن تهه ۾ ترڇي ڏورائتي تهه جي اندرئين پاسي موجود هوندو آهي.[21]

سب ميوڪوسا جي ٻاهران ڏورائتو تهه هوندو آهي. اهو ڏورائتن ريشَن جي ٽن تهن تي مشتمل هوندو آهي، جن جا ريشا هڪ ٻئي جي نسبت مختلف ڪنڊن تي پکڙيل هوندا آهن. اهي اندريون ترڇو، وچيون گولائيءَ وارو ۽ ٻاهريون ڊگهائيءَ وارو تهه آهن.[22] اندرئين ترڇي تهه جي موجودگي معدي ۽ آنڊن جي نالي جي ٻين حصن کان هڪ نمايان فرق آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ هي تهه موجود نه هوندو آهي.[23] معدي ۾ ٽن تهن تي مشتمل سڀ کان ٿلهو ڏورائتو تهه هوندو آهي، تنهنڪري هتي سڀ کان وڌيڪ لهري چرپر ٿيندي آهي.

  • اندريون ترڇو تهه: هي تهه اهڙي حرڪت پيدا ڪرڻ جو ذميوار آهي، جيڪا کاڌي کي ولوڙي ٿي ۽ جسماني طور ڀڃي ٿي. ٽنهي تهن مان هي واحد تهه آهي، جيڪو هاضمي سرشتي جي ٻين حصن ۾ نظر نٿو اچي. اينٽرم جي ڀتين ۾ ٿلها خلوي تهه هوندا آهن ۽ اهو فنڊس جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ زورائتا سُڪڙاءَ پيدا ڪري ٿو.
  • وچيون گولائيءَ وارو تهه: هن تهه وٽ پائلورس کي هڪ ٿلهي گولائيءَ واري ڏورائتي ڀت گهيري ٿي، جيڪا عام طور لڳاتار سُڪڙيل رهندي آهي ۽ هڪ فعلي (توڙي جو ايناٽاميائي طور ڌار نه هجي) پائلورڪ اسفنڪٽر ٺاهي ٿي، جيڪو ڪائم جي گرهڻي ڏانهن چرپر کي ضابطي ۾ رکي ٿو. هي تهه معدي جي ڊگهائيءَ واري محور سان هم مرڪز هوندو آهي.
  • مائينٽيرڪ ڄار (آئرباخ جو ڄار) ٻاهرئين ڊگهائيءَ واري ۽ وچئين گولائيءَ واري تهه جي وچ ۾ موجود هوندو آهي ۽ ٻنهي جي تنتي فراهميءَ جو ذميوار هوندو آهي، جنهن سان لهري چرپر ۽ ملاوٽ پيدا ٿيندي آهي.

ٻاهريون ڊگهائيءَ وارو تهه ڏورائتي سُڪڙاءَ وسيلي اڌ هضم ٿيل کاڌي کي معدي جي پائلورس ڏانهن منتقل ڪرڻ جو ذميوار آهي.

ڏورائتي تهه جي ٻاهران سيروسا هوندي آهي، جيڪا پيريٽونيم سان لاڳيتي ڳنڍيندڙ تاندوري جي تهن تي مشتمل هوندي آهي.

ننڍي وڪڙ جي اندرئين پاسي موجود هموار ميوڪوسا هڪ گذرگاهه ٺاهي ٿي، جنهن کي گيسٽرڪ نالو چيو وڃي ٿو، جيڪو معدي ۾ داخل ٿيندڙ پاڻياٺن کي تيزيءَ سان پائلورس ڏانهن پهچائي ٿو.[10]

غدود

[سنواريو]
گيسٽرڪ کڏون (13)، گيسٽرڪ غدود (12)، ليمينا پروپريا (10) ۽ ايپيٿيليم (11) ڏيکاريندڙ خاڪو
معمولي فنڊڪ ميوڪوسا جي بافت شناسي. فنڊڪ غدود سادا، شاخدار نلي نما غدود آهن، جيڪي گيسٽرڪ کڏن جي تري کان مسڪيوليرس ميوڪوسا تائين پکڙيل هوندا آهن؛ وڌيڪ نمايان خانا پيريٽل خانا آهن. H&E رنگائي.
معمولي اينٽرل ميوڪوسا جي بافت شناسي. اينٽرل ميوڪوسا شاخدار، وڪڙيل، نلي نما غدودن مان ٺهيل هوندي آهي، جن جي استر ۾ اهڙا اخراجي خانا هوندا آهن، جيڪي مٿاڇري وارن مخاطي خانن سان ظاهري طور ملندڙ هوندا آهن. H&E رنگائي.

معدي جي استر ٺاهيندڙ ميوڪوسا ۾ گيسٽرڪ کڏون هونديون آهن، جن ۾ گيسٽرڪ رس داخل ٿيندي آهي؛ اها رس 2 کان 7 گيسٽرڪ غدودن مان خارج ٿيندي آهي.[24] گيسٽرڪ رس هڪ تيزابي پاڻياٺ آهي، جنهن ۾ هائڊروڪلورڪ تيزاب ۽ هاضمي اينزائم شامل هوندا آهن.[25] غدودن ۾ ڪيترائي خانا هوندا آهن، ۽ انهن غدودن جو ڪم معدي اندر سندن جڳهه موجب بدلجي ٿو.[26]

معدي جي جسم ۽ فنڊس ۾ فنڊڪ غدود هوندا آهن. عام طور اهي غدود ٿنڀي نما خانن سان استر ٿيل هوندا آهن، جيڪي ميوڪس ۽ بائي ڪاربونيٽ جو تحفظ ڏيندڙ تهه خارج ڪندا آهن. انهن کان سواءِ موجود ٻين خانن ۾ پيريٽل خانا شامل آهن، جيڪي هائڊروڪلورڪ تيزاب ۽ انٽرنسڪ فيڪٽر خارج ڪندا آهن؛ چيف خانا، جيڪي پيپسينوجن خارج ڪندا آهن (هي پيپسن جو اڳوڻو مادو آهي ــ تمام تيزابي ماحول پيپسينوجن کي پيپسن ۾ بدلائي ٿو)؛ ۽ نيورو اينڊوڪرائن خانا، جيڪي سيروٽونن خارج ڪندا آهن.[27][حوالو گهربل]

جتي معدو کاڌي جي نلي سان ملي ٿو ۽ پائلورس جي ويجهو، اتي غدودن ۾ فرق هوندو آهي.[28] گيسٽرو ايسوفيجيل سنگم جي ويجهو ڪارڊياڪ غدود هوندا آهن، جيڪي بنيادي طور ميوڪس خارج ڪندا آهن.[27] اهي ٻين گيسٽرڪ غدودن کان تعداد ۾ گهٽ هوندا آهن ۽ ميوڪوسا ۾ وڌيڪ مٿاڇرا رکيل هوندا آهن. انهن جا ٻه قسم آهن: يا ته ننڍين نالين وارا سادا نلي نما غدود، يا مرڪب ريسيموز، جيڪي گرهڻي جي برنر غدودن سان مشابهت رکن ٿا.[حوالو گهربل] پائلورس جي ويجهو پائلورڪ غدود هوندا آهن، جيڪي پائلورس جي اينٽرم ۾ واقع هوندا آهن. اهي ميوڪس خارج ڪندا آهن، گڏوگڏ گيسٽرن پڻ، جيڪو انهن جي جي خانن مان پيدا ٿيندو آهي.[29][حوالو گهربل]

واڌ ويجهه

[سنواريو]

انساني جنين جي واڌ ويجهه جي شروعاتي حصي ۾، جنين جو پيٽ وارو حصو زرديءَ جي ڳوٿري سان لڳل هوندو آهي. واڌ ويجهه جي ٽئين هفتي دوران، جيئن جنين وڌندو آهي، اهو زرديءَ جي ڳوٿري جي حصن کي گهيرڻ شروع ڪري ٿو. گهيريل حصا بالغ معدي ۽ آنڊن جي نالي جو بنياد ٺاهين ٿا.[30] ڳوٿري وٽيلائن شريانن ۽ رڳن جي هڪ ڄار سان گهيريل هوندي آهي. وقت سان اهي شريانون گڏجي انهن ٽن مکيه شريانن ۾ بدلجن ٿيون، جيڪي وڌندڙ معدي ۽ آنڊن واري نالي کي رت فراهم ڪن ٿيون: سيليئڪ شريان، مٿين ميسينٽرڪ شريان ۽ هيٺين ميسينٽرڪ شريان. انهن شريانن پاران فراهم ڪيل علائقا اڳيون آنڊو، وچيون آنڊو ۽ پويون آنڊو بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا.[30] گهيريل ڳوٿري ابتدائي آنڊو بڻجي وڃي ٿي. هن آنڊي جا حصا معدي ۽ آنڊن واري نالي جي عضون ۾ فرقجڻ شروع ڪن ٿا، ۽ کاڌي جي نلي ۽ معدو اڳئين آنڊي مان ٺهن ٿا.[30]

شروعاتي واڌ ويجهه دوران جيئن معدو ڦري ٿو، تيئن پٺيون ۽ پيٽ وارو ميسينٽري به ان سان گڏ ڦرن ٿا؛ هن ڦرڻ سان ڦهلجندڙ معدي جي اڳيان هڪ خال ٺهي ٿو، جنهن کي وڏو ٿيلو چيو وڃي ٿو، ۽ معدي جي پٺيان هڪ خال ٺهي ٿو، جنهن کي ننڍو ٿيلو چيو وڃي ٿو. هن ڦرڻ کان پوءِ پٺيون ميسينٽري سنهو ٿي وڏو اومينٽم ٺاهي ٿو، جيڪو معدي جي وڏي وڪڙ سان ڳنڍيل هوندو آهي. پيٽ وارو ميسينٽري ننڍو اومينٽم ٺاهي ٿو، ۽ وڌندڙ جگر سان ڳنڍيل هوندو آهي. بالغ ۾ اومينٽم ۽ ميسينٽري جون اهي ڳنڍيندڙ بناوتون پيريٽونيم ٺاهين ٿيون، ۽ جدا ڪندڙ توڙي حفاظت ڏيندڙ تهه طور ڪم ڪن ٿيون، گڏوگڏ عضون کي رت ۽ لمفي نالين سان گڏ تنتون به فراهم ڪن ٿيون.[31] انهن سڀني بناوتن کي شرياني رت سيليئڪ ٿڙ مان ملي ٿو، ۽ وريدي نيڪال پورٽل رڳي سرشتي وسيلي ٿئي ٿو. انهن عضون مان لمف شہ رڳ مان سيليئڪ شريان جي نڪرڻ واري هنڌ تي، ريڙهه جي اڳيان موجود سيليئڪ ڳنڍين ڏانهن نيڪال ٿئي ٿي.

ڪم

[سنواريو]

هاضمو

[سنواريو]

انساني هاضمي سرشتي ۾، هڪ بولس (چٻاڙيل کاڌي جو ننڍو گول ڍڳُ) کاڌي جي نلي وسيلي هيٺئين ايسوفيجيل اسفنڪٽر مان گذري معدي ۾ داخل ٿئي ٿو. معدو پروٽيزز (پروٽين هضم ڪندڙ اينزائم، جهڙوڪ پيپسن) ۽ هائڊروڪلورڪ تيزاب خارج ڪري ٿو، جيڪو بيڪٽيريا کي ماري يا روڪي ٿو ۽ پروٽيزز جي ڪم لاءِ 2 واري تيزابي پي ايڇ فراهم ڪري ٿو. معدو پنهنجي ڀت جي لهري ڏورائتي سُڪڙائن وسيلي کاڌي کي ولوڙي ٿو ــ جنهن سان بولس جو مقدار گهٽجي ٿو ــ پوءِ اهو فنڊس[32] ۽ معدي جي جسم جي چوڌاري ڦرندو آهي، جتي بولس ڪائم (جزوي طور هضم ٿيل کاڌو) ۾ بدلجي وڃن ٿا. ڪائم آهستي آهستي پائلورڪ اسفنڪٽر مان گذري ننڍي آنڊي جي گرهڻي ۾ داخل ٿئي ٿو، جتي غذائي جزن جي ڪڍڻ جو عمل شروع ٿئي ٿو.

معدي ۾ موجود گيسٽرڪ رس ۾ پيپسينوجن ۽ گيسٽرڪ تيزاب (هائڊروڪلورڪ تيزاب) هوندا آهن، جيڪو اينزائم جي هن غيرسرگرم صورت کي سرگرم صورت، يعني پيپسن، ۾ بدلائي ٿو. پيپسن پروٽينن کي پولي پيپٽائڊس ۾ ٽوڙي ٿو.

مشيني هاضمو

[سنواريو]

کاڌو معدي ۾ داخل ٿيڻ کان ڪجهه لمحن اندر، ملاوٽي لهرون لڳ ڀڳ 20 سيڪنڊن جي وقفي سان شروع ٿين ٿيون. ملاوٽي لهر لهري چرپر جو هڪ خاص قسم آهي، جيڪا کاڌي کي گيسٽرڪ رسن سان ملائي ۽ نرم ڪري ڪائم ٺاهي ٿي. شروعاتي ملاوٽي لهرون نسبتاً نرم هونديون آهن، پر انهن کان پوءِ وڌيڪ تيز لهرون اچن ٿيون، جيڪي معدي جي جسم کان شروع ٿي پائلورس تائين پهچندي وڌيڪ زورائتيون ٿين ٿيون.

پائلورس، جيڪو لڳ ڀڳ 30 ملي ليٽر ڪائم رکي ٿو، ڇاڻڻي وانگر ڪم ڪري ٿو، ۽ گهڻو ڪري، پر مڪمل طور نه، بند پائلورڪ اسفنڪٽر مان رڳو پاڻياٺن ۽ کاڌي جي ننڍن ذرڙن کي گذرڻ ڏئي ٿو. گيسٽرڪ خالي ٿيڻ نالي عمل ۾، ترتيبي ملاوٽي لهرون هڪ وقت ۾ لڳ ڀڳ 3 ملي ليٽر ڪائم کي پائلورڪ اسفنڪٽر مان گذاري گرهڻي ۾ داخل ڪن ٿيون. هڪ ئي وقت وڌيڪ مقدار ۾ ڪائم ڇڏڻ سان ننڍي آنڊي جي ان کي سنڀالڻ جي گنجائش کان وڌيڪ بار پئجي ويندو. باقي ڪائم معدي جي جسم ڏانهن واپس ڌڪيو وڃي ٿو، جتي اهو ملاوٽ جاري رکي ٿو. اهو عمل تڏهن ٻيهر ورجايو وڃي ٿو، جڏهن ايندڙ ملاوٽي لهرون وڌيڪ ڪائم کي گرهڻي ۾ داخل ڪن ٿيون.

گيسٽرڪ خالي ٿيڻ معدي ۽ گرهڻي ٻنهي وسيلي ضابطي ۾ رکيو وڃي ٿو. گرهڻي ۾ ڪائم جي موجودگي اهڙن ريسپٽرن کي سرگرم ڪري ٿي، جيڪي گيسٽرڪ اخراج کي روڪين ٿا. ان سان معدي مان وڌيڪ ڪائم ڇڏڻ کان اڳ گرهڻي کي ان جي پروسيس ڪرڻ لاءِ تيار ٿيڻ جو وقت ملي ٿو.[33]

ڪيميائي هاضمو

[سنواريو]

فنڊس اڻ هضم ٿيل کاڌو ۽ اهي گيسون ذخيرو ڪري ٿو، جيڪي ڪيميائي هاضمي جي عمل دوران آزاد ٿين ٿيون. کاڌو ڪائم سان ملڻ کان اڳ ڪجهه وقت لاءِ معدي جي فنڊس ۾ رهي سگهي ٿو. جڏهن کاڌو فنڊس ۾ هوندو آهي، تڏهن لعاب واري اميليز جون هاضمي سرگرميون جاري رهن ٿيون، جيستائين کاڌو تيزابي ڪائم سان ملڻ شروع نٿو ٿئي. آخرڪار ملاوٽي لهرون هن کاڌي کي ڪائم سان ملائين ٿيون، جنهن جي تيزابيت لعابي اميليز کي غيرسرگرم ڪري ٿي ۽ لساني لپيز کي سرگرم ڪري ٿي. پوءِ لساني لپيز ٽرائيگلسرائيڊس کي آزاد چرٻيابي تيزابن، مونوگلسرائيڊس ۽ ڊائيگلسرائيڊس ۾ ٽوڙڻ شروع ڪري ٿي.

پروٽين جي ڀڃ ڊاهه معدي ۾ هائڊروڪلورڪ تيزاب ۽ پيپسن اينزائم جي عملن وسيلي شروع ٿئي ٿي.

معدو گيسٽرڪ لپيز پڻ پيدا ڪري سگهي ٿو، جيڪو چرٻي هضم ڪرڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو.

معدي جو مواد کاڌو کائڻ کان ٻن کان چئن ڪلاڪن اندر مڪمل طور گرهڻي ۾ خالي ٿي وڃي ٿو. کاڌي جي مختلف قسمن کي پروسيس ٿيڻ لاءِ مختلف وقت لڳن ٿا. ڪاربوهائيڊريٽ سان ڀرپور کاڌا سڀ کان تيزيءَ سان خالي ٿين ٿا، ان کان پوءِ وڌيڪ پروٽين وارا کاڌا اچن ٿا. وڌيڪ ٽرائيگلسرائيڊ مواد وارا کاڌا معدي ۾ سڀ کان ڊگهو وقت رهندا آهن. ڇاڪاڻ⁠تہ ننڍي آنڊي جا اينزائم چرٻين کي آهستي هضم ڪن ٿا، تنهنڪري جڏهن گرهڻي چرٻي واري ڪائم کي پروسيس ڪري رهي هجي، تڏهن کاڌو معدي ۾ 6 ڪلاڪ يا وڌيڪ وقت به رهي سگهي ٿو. تنهن هوندي به، اهو ان 24 کان 72 ڪلاڪن جو رڳو هڪ حصو آهي، جيڪو مڪمل هاضمي کي شروع کان پڇاڙي تائين عام طور لڳندو آهي.[33]

جذب

[سنواريو]

جيتوڻيڪ انساني هاضمي سرشتي ۾ جذب بنيادي طور ننڍي آنڊي جو ڪم آهي، تنهن هوندي به ڪجهه ننڍن ماليڪيولن جو ڪجهه جذب معدي جي استر وسيلي به ٿئي ٿو. انهن ۾ شامل آهن:

انساني معدي جا پيريٽل خانا انٽرنسڪ فيڪٽر پيدا ڪرڻ جا ذميوار آهن، جيڪو وٽامن بي12 جي جذب لاءِ ضروري آهي. بي12 خلوي ميٽابولزم ۾ استعمال ٿئي ٿي ۽ ڳاڙهن رت جي خانن جي پيداوار ۽ تنتي سرشتي جي ڪم لاءِ ضروري آهي.

اخراج ۽ چرپر جو ضابطو

[سنواريو]
پائلورڪ اسفنڪٽر وسيلي معدي جي ڪائم جو گرهڻي ۾ خالي ٿيڻ

معدي مان ڪائم هم آهنگ لهري چرپر ۽ پائلورڪ اسفنڪٽر جي کُلڻ وسيلي آهستي آهستي گرهڻي ۾ ڇڏبو آهي. معدي ۾ ڪيميائي مادّن جي چرپر ۽ وهڪري کي خودمختيار تنتي سرشتو ۽ هاضمي سرشتي جا مختلف هاضمي هارمون ضابطي ۾ رکن ٿا:

گيسٽرنگيسٽرن هارمون معدي ۾ پيريٽل خانن مان HCl جي اخراج ۽ چيف خانن مان پيپسينوجن جي اخراج ۾ واڌ آڻي ٿو. اهو معدي جي چرپر کي به وڌائي ٿو. گيسٽرن معدي جي جي خانن مان اينٽرم جي ڦهلاءَ ۽ هاضمي شين، خاص طور اڻپوري طور هضم ٿيل پروٽينن جي وڏي مقدار، جي جواب ۾ خارج ٿئي ٿو. اهو عام طور 4 کان گهٽ پي ايڇ (تيز تيزابيت) سان گڏ سوماتوسٽاٽن هارمون وسيلي روڪيو وڃي ٿو.
ڪوليسسٽوڪائننڪوليسسٽوڪائنن (CCK) جو سڀ کان وڌيڪ اثر پتاشي تي هوندو آهي، جنهن سان پتاشي جا سُڪڙاءَ ٿين ٿا، پر اهو گيسٽرڪ خالي ٿيڻ کي پڻ گهٽائي ٿو ۽ لبلبي جي رس جي اخراج کي وڌائي ٿو، جيڪا الڪلي هوندي آهي ۽ ڪائم کي غيرجانبدار ڪري ٿي. CCK ننڍي آنڊي جي ميوڪوسي ايپيٿيليم ۾ آءِ-خانن وسيلي ٺهندو آهي.
سيڪريٽنهڪ مختلف ۽ نادر طريقي سان، سيڪريٽن، جنهن جا سڀ کان وڌيڪ اثر لبلبي تي هوندا آهن، معدي ۾ تيزاب جي اخراج کي به گهٽائي ٿو. سيڪريٽن ايس-خانن وسيلي ٺهندو آهي، جيڪي گرهڻي جي ميوڪوسا ۽ ٿوري تعداد ۾ جيجنم جي ميوڪوسا ۾ موجود هوندا آهن.
گيسٽرڪ انهبيٽري پولي پيپٽائڊگيسٽرڪ انهبيٽري پولي پيپٽائڊ (GIP) گيسٽرڪ تيزاب جي اخراج ۽ چرپر ٻنهي کي گهٽائي ٿو. GIP ڪي-خانن وسيلي ٺهندو آهي، جيڪي گرهڻي ۽ جيجنم جي ميوڪوسا ۾ موجود هوندا آهن.
اينٽروگلوڪاگوناينٽروگلوڪاگون گيسٽرڪ تيزاب ۽ چرپر ٻنهي کي گهٽائي ٿو.

گيسٽرن کان سواءِ، اهي سڀ هارمون معدي جي عمل کي بند ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. اهو جگر ۽ پتاشي ۾ کاڌي جي شين جي جواب ۾ ٿئي ٿو، جيڪي اڃا جذب نه ٿيون آهن. معدي کي کاڌو ننڍي آنڊي ڏانهن رڳو تڏهن ڌڪڻو پوندو آهي، جڏهن آنڊو مصروف نه هجي. جڏهن آنڊو ڀريل هجي ۽ اڃا کاڌو هضم ڪري رهيو هجي، تڏهن معدو کاڌي جي ذخيري طور ڪم ڪري ٿو.

ٻيا

[سنواريو]
EGF جا اثر

ايپيڊرمل واڌ جو عامل (EGF) خلوي واڌ، فرقجڻ ۽ بقا جو سبب بڻجي ٿو.[38] EGF گهٽ ماليڪيولي وزن وارو پولي پيپٽائڊ آهي، جيڪو پهريون ڀيرو ڪوئي جي سب مينڊيبلر غدود مان صاف ڪيو ويو، پر ان کان پوءِ ڪيترن انساني تاندورن ۾ مليو، جن ۾ سب مينڊيبلر غدود ۽ پيروٽڊ غدود شامل آهن. لعابي EGF، جيڪو ظاهري طور خوراڪ واري غيرنامياتي آئوڊين وسيلي پڻ ضابطي ۾ اچي ٿو، وات-کاڌي جي نلي ۽ گيسٽرڪ تاندوري جي سالميت برقرار رکڻ ۾ اهم جسماني ڪردار ادا ڪري ٿو. لعابي EGF جي حياتياتي اثرن ۾ زباني ۽ گيسٽرو ايسوفيجيل السر جي شفا، گيسٽرڪ تيزاب جي اخراج جي روڪٿام، DNA جي جوڙجڪ جي تحريڪ، ۽ ميوڪوسا کي نلي جي اندر نقصان پهچائيندڙ عنصرن، جهڙوڪ گيسٽرڪ تيزاب، صفراوي تيزاب، پيپسن ۽ ٽرپسن، ۽ جسماني، ڪيميائي ۽ بيڪٽيريل عاملن کان تحفظ شامل آهي.[39]

غذائي حس ڪندڙ طور معدو

انساني معدي ۾ سوڊيم گلوٽاميٽ جي جواب ڏيندڙ ريسپٽر موجود آهن،[40] ۽ اها ڄاڻ ويگس تنت وسيلي دماغ جي پاسي واري هائپوٿيلمس ۽ لمبڪ سرشتي ڏانهن ذائقي جي وڻندڙ هئڻ جي سگنل طور پهچائي وڃي ٿي.[41] معدو زبان ۽ زباني ذائقي ريسپٽرن کان آزاد طور گلوڪوز،[42] ڪاربوهائيڊريٽس،[43] پروٽينن[43] ۽ چرٻين کي به محسوس ڪري سگهي ٿو.[44] ان سان دماغ کاڌن جي غذائي قدر کي انهن جي ذائقي سان ڳنڍي سگهي ٿو.[42]

ٿائروگيسٽرڪ سنڊروم

هي سنڊروم ٿائيرائيڊ بيماري ۽ دائمي گيسٽرائٽس جي وچ واري لاڳاپي کي بيان ڪري ٿو، جيڪو پهريون ڀيرو 1960ع واري ڏهاڪي ۾ بيان ڪيو ويو هو.[45] هي اصطلاح پَرنيشس انيميا وارن مريضن ۾ ٿائيرائيڊ آٽو اينٽي باڊيز يا پاڻمرادي مدافعتي ٿائيرائيڊ بيماري جي موجودگي ظاهر ڪرڻ لاءِ به ٺاهيو ويو، جيڪا ايٽروفڪ گيسٽرائٽس جو دير سان ظاهر ٿيندڙ ڪلينڪي مرحلو آهي.[46] 1993ع ۾ معدي ۽ ٿائيرائيڊ بابت وڌيڪ مڪمل تحقيق شايع ٿي،[47] جنهن ٻڌايو ته ٿائيرائيڊ، جنيني ۽ نسلي ارتقائي لحاظ کان، هڪ ابتدائي معدي مان نڪتل آهي، ۽ ٿائيرائيڊ خانا، جهڙوڪ ابتدائي گيسٽرو اينٽرڪ خانا، ڪرنگهيدارن جي ارتقا دوران آئوڊائيڊ جي جذب ۽ آئوڊين مرڪبن جي ذخيري ۽ تياري ۾ ماهر ٿيڻ لاءِ لڏي ويا. حقيقت ۾، معدو ۽ ٿائيرائيڊ آئوڊين گڏ ڪرڻ جي صلاحيت ۽ ڪيترين بناوتي ۽ فعلي مشابهتن ۾ شريڪ آهن، جهڙوڪ خلوي قطبيت ۽ اپيڪل مائڪروولائي، ساڳيا عضوو-خاص اينٽي جن ۽ لاڳاپيل پاڻمرادي مدافعتي بيماريون، گلائيڪوپروٽينن (ٿائيروگلوبلن ۽ ميوسن) ۽ پيپٽائڊ هارمونن جو اخراج، هضم ڪرڻ ۽ ٻيهر جذب ڪرڻ جي صلاحيت، ۽ آخر ۾، پيروڪسائيڊيز سرگرمي وسيلي آئوڊوٽائيروسين ٺاهڻ جي ساڳي صلاحيت، جتي H2O2 جي موجودگي ۾ آئوڊائيڊ اليڪٽران ڏيندڙ طور ڪم ڪري ٿو. ايندڙ سالن ۾ ڪيترن محققن هن سنڊروم بابت جائزا شايع ڪيا.[48]

طبي اهميت

[سنواريو]
هڪ صحتمند 65 سالن جي عورت جي معمولي معدي جي اينڊوسڪوپي
فنڊڪ غدود جي پولپ جي اينڊوسڪوپڪ تصوير

بيماريون

[سنواريو]

معدي کي مختلف بيمارين لاءِ جانچڻ واسطي ريڊيئوگرافس جو سلسلو استعمال ڪري سگهجي ٿو. ان ۾ اڪثر بيريئم سوئلو جو استعمال شامل هوندو آهي. معدي جي جاچ جو هڪ ٻيو طريقو اينڊوسڪوپ جو استعمال آهي. گيسٽرڪ خالي ٿيڻ جي جاچ کي گيسٽرڪ خالي ٿيڻ جي شرح پرکڻ لاءِ سونهري معيار سمجهيو وڃي ٿو.[49]

گهڻن مطالعي مان ظاهر ٿيو آهي ته انسانن ۾ پيپٽڪ السرن ۽ گيسٽرائٽس جا گهڻا ڪيس هيليڪوبئڪٽر پائلوري جي انفيڪشن سبب ٿين ٿا، ۽ ان جو معدي جي ڪينسر جي واڌ سان به لاڳاپو ڏٺو ويو آهي.[50]

معدي جي گڙگڙاهٽ اصل ۾ آنڊن مان ايندڙ آواز هوندو آهي.

جراحي

[سنواريو]

انسانن ۾ وزن گهٽائڻ لاءِ ٿيندڙ ڪيترن ئي ٿولهه گهٽائڻ واري جراحي جي طريقن ۾ معدو شامل هوندو آهي. گيسٽرڪ بينڊ ڪارڊيا واري علائقي جي چوڌاري لڳائي سگهجي ٿو، جيڪو خوراڪ جي داخلا کي محدود ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. معدي جي ايناٽامي بدلائي سگهجي ٿي، يا معدي کي مڪمل طور باءِ پاس ڪري سگهجي ٿو.

معدي کي جراحي طور هٽائڻ کي گيسٽريڪٽمي چيو وڃي ٿو، ۽ ڪارڊيا واري علائقي کي هٽائڻ کي ڪارڊيڪٽمي چيو وڃي ٿو. "ڪارڊيڪٽمي" اهڙو اصطلاح پڻ آهي، جيڪو دل کي هٽائڻ جي بيان لاءِ استعمال ٿئي ٿو.[51][52][53] گيسٽريڪٽمي معدي جي ڪينسر يا معدي جي ڀت جي شديد سوراخ ٿيڻ سبب ڪئي وڃي ٿي.

فنڊوپليڪيشن معدي جي اهڙي جراحي آهي، جنهن ۾ فنڊس کي هيٺئين کاڌي جي نلي جي چوڌاري ويڙهي جاءِ تي ٽانڪا لڳايا وڃن ٿا. اها گيسٽرو ايسوفيجيل ريفلڪس بيماري (GERD) جي علاج لاءِ استعمال ٿئي ٿي.[54]

لفظي اشتقاق

[سنواريو]

انگريزي لفظ اسٽمڪ يوناني اسٽمڪوس (στόμαχος) مان نڪتل آهي، جيڪو آخرڪار اسٽوما (στόμα) يعني 'وات' مان نڪتل آهي.[55] گيسٽرو- ۽ گيسٽرڪ، جن جي معنيٰ 'معدي سان لاڳاپيل' آهي، ٻئي يوناني گيسٽر (γαστήρ) يعني 'پيٽ' مان نڪتل آهن.[56][57][58]

ٻيا جانور

[سنواريو]

جيتوڻيڪ معدي جي صحيح شڪل ۽ ماپ مختلف ڪرنگهيدارن ۾ گهڻي حد تائين بدلجي ٿي، پر کاڌي جي نلي ۽ گرهڻي وارن سوراخن جون لاڳاپيل جايون نسبتاً ساڳيون رهن ٿيون. نتيجي طور، هي عضوو هميشه ڪنهن حد تائين کاٻي پاسي وڪڙ کائي ٿو، پوءِ واپس وڪڙجي پائلورڪ اسفنڪٽر سان ملي ٿو. تنهن هوندي به، ليمپريون، هيگ فشون، ڪائيميرائون، ڦڦڙ مڇيون ۽ ڪجهه ٽيليئسٽ مڇيون بلڪل معدي کان محروم هونديون آهن، جن ۾ کاڌي جي نلي سڌي طرح آنڊي ۾ کلي ٿي. اهي سڀ جانور اهڙي خوراڪ کائين ٿا، جنهن ۾ يا ته کاڌي جي ذخيري جي ٿوري گهرج هوندي آهي، يا گيسٽرڪ رسن سان اڳواٽ هاضمي جي ضرورت نه هوندي آهي، يا ٻئي ڳالهيون گڏ هونديون آهن.[59]

ڪيترين ٿڻائتن جنسن ۾ معدي جي غدودي علائقن جو ڀيٽائو. غدودن جي گهڻائي هتي ڏيکاريل خاڪي جي ڀيٽ ۾ علائقن جي وچ ۾ وڌيڪ هموار نموني بدلجي سگهي ٿي. ستاري جو نشان (جُڳالي ڪندڙ) اوماسم کي ظاهر ڪري ٿو، جيڪو ٽائيلوپوڊا ۾ موجود نه هوندو آهي. (ٽائيلوپوڊا ۾ ڪجهه ڪارڊياڪ غدود به هوندا آهن، جيڪي پيٽ واري ريٽيڪولم ۽ رومن ڏانهن کُلن ٿا.[60]) ٿڻائتن ۾ ٻيون به ڪيتريون ڦيرڦاريون موجود آهن.[61][62]
پيلو
کاڌي جي نلي
سائو
ايسوفيجيل (غيرغدودي) علائقو.[63]
واڱڻائي
ڪارڊياڪ غدود علائقو.[63]
ڳاڙهو
فنڊڪ غدود علائقو.[63]
نيرو
پائلورڪ غدود علائقو.[63]
گهرو نيرو
گرهڻي

گيسٽرڪ استر عام طور ٻن علائقن ۾ ورهايو ويندو آهي: اڳيون حصو، جنهن جو استر فنڊڪ غدودن سان هوندو آهي، ۽ پويون حصو، جنهن جو استر پائلورڪ غدودن سان هوندو آهي. ڪارڊياڪ غدود ٿڻائتن لاءِ مخصوص آهن، ۽ تڏهن به ڪيترين جنسن ۾ موجود نه هوندا آهن. انهن غدودن جي ورڇ جنسن جي وچ ۾ بدلجي ٿي، ۽ هميشه انسانن وارن ساڳين علائقن سان ٺهڪندڙ نه هوندي آهي. وڌيڪ اهو ته ڪيترن غيرانساني ٿڻائتن ۾، ڪارڊياڪ غدودن کان اڳيان معدي جو هڪ حصو اهڙي ايپيٿيليم سان استر ٿيل هوندو آهي، جيڪو بنيادي طور کاڌي جي نلي جهڙو هوندو آهي. خاص طور جُڳالي ڪندڙن ۾ چئن خانن وارو پيچيده معدو هوندو آهي. پهريان ٽي خانا (رومن، ريٽيڪولم ۽ اوماسم) سڀ کاڌي جي نلي واري ميوڪوسا سان استر ٿيل هوندا آهن،[59] جڏهن ته آخري خانو هڪ-معدي جهڙي معدي وانگر ڪم ڪري ٿو، جنهن کي ابوماسم چيو وڃي ٿو.

پکين ۽ مگرمڇ جهڙن جانورن ۾ معدو ٻن علائقن ۾ ورهايل هوندو آهي. اڳئين پاسي هڪ سوڙهو نلي نما علائقو هوندو آهي، پرووينٽريڪولس، جيڪو فنڊڪ غدودن سان استر ٿيل هوندو آهي ۽ حقيقي معدي کي ڪراپ سان ڳنڍيندو آهي. ان کان پوءِ طاقتور ڏورائتو گزارڊ هوندو آهي، جيڪو پائلورڪ غدودن سان استر ٿيل هوندو آهي، ۽ ڪجهه جنسن ۾ انهن پٿرن تي مشتمل هوندو آهي، جيڪي جانور کاڌي کي پيسڻ ۾ مدد لاءِ ڳهي ٿو.[59]

جيتن ۾ پڻ ڪراپ هوندو آهي. جيت جو معدو وچيون آنڊو سڏبو آهي.

ايڪائنوڊرمن يا مولسڪن ۾ معدي بابت ڄاڻ لاڳاپيل مضمونن هيٺ ڏسي سگهجي ٿي.

واڌو تصويرون

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Nosek, Thomas M. "Section 6/6ch2/s6ch2_30". Essentials of Human Physiology. اصل نسخو مان 2016-03-24 تي محفوظ ڪيل.
  2. ↑ The Stomach تي "اناٽامي سبق" (The Anatomy Lesson) از ويسلي نارمن (جارج ٽائون يونيورسٽي)
  3. ↑ "Definition of GASTRIC". www.merriam-webster.com (انگريزي ۾). 12 May 2025. 13 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  4. 1 2 3 4 5 Chaurasia, B.D. (2013). "19". Human Anatomy. جلد 2 (6th ڇاپو). 4819/XI, Prahlad Street, Ansari Road, Daryaganj, New Delhi 110002, India: CBS Publishers and Distributors. ص. 250–252. ISBN 978-81-239-2331-4.{{cite book}}: CS1 maint: location (ڳنڍڻو)
  5. ↑ Sherwood, Lauralee (1997). Human physiology: from cells to systems. Belmont, CA: Wadsworth Pub. Co. ISBN 978-0-314-09245-8. OCLC 35270048.
  6. ↑ "Respiratory system compliance decreases after cardiopulmonary resuscitation and stomach inflation: impact of large and small tidal volumes on calculated peak airway pressure". Resuscitation 38 (2): 113–8. 1998. doi:10.1016/S0300-9572(98)00095-1. PMID 9863573.
  7. ↑ Curtis, Helena & N. Sue Barnes (1994). Invitation to Biology (5 ڇاپو). Worth.
  8. ↑ Morris D. Kerstein, Barry Goldberg, Barry Panter, M. David Tilson, Howard Spiro, Gastric Infarction, Gastroenterology, Volume 67, Issue 6, 1974, Pages 1238–1239, ISSN 0016-5085, https://doi.org/10.1016/S0016-5085(19)32710-6.
  9. ↑ Tortora, Gerard J.; Derrickson, Bryan H. (2009). Principles of anatomy and physiology (12., internat. student version ڇاپو). Hoboken, NJ: Wiley. ص. 937–942. ISBN 978-0-470-23347-4.
  10. 1 2 3 4 5 Standring, Susan, Gray's Anatomy (42nd ڇاپو), Elsevier, ص. 1160–1163
  11. 1 2 Brunicardi, F. Charles; Andersen, Dana K.; ۽ ٻيا, مرتب (2010). Schwartz's principles of surgery (9th ڇاپو). New York: McGraw-Hill, Medical Pub. Division. ISBN 978-0-07-154770-3.
  12. 1 2 3 "Anatomy of the Stomach | SEER Training". training.seer.cancer.gov. 7 August 2025 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ Habershon, S. H. "Diseases of the Stomach: A Manual for Practitioners and Students,"Chicago Medical Book Company, 1909, page 11.
  14. ↑ Weber, John and Shearer, Edwin Morrill "Shearer's manual of human dissection, Eighth Edition," McGraw Hill, 1999, page 157. ISBN 0-07-134624-4.
  15. ↑ Transactions of the Royal Academy of Medicine in Ireland, Volume 14, 1896, "Birmingham, A(mbrose), "Topographical anatomy of the spleen, pancreas, duodenum, kidneys, &c.", pages 363-385. Retrieved 29 February 2011.
  16. ↑ The Lancet, Volume 1, Part 1, 22 February 1902. page 524, "Royal Academy of Medicine in Ireland." Retrieved 28 February 2012
  17. ↑ The Dublin journal of medical science, Volume 114, page 353."Reviews and bibliographical notes." Retrieved 28 February 2012.
  18. ↑ Anne M. R. Agur; Moore, Keith L. (2007). Essential Clinical Anatomy (Point (Lippincott Williams & Wilkins)). Hagerstown, MD: Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-6274-8. OCLC 172964542.; p. 150
  19. ↑ "University of Rochester medical center". 2020. اصل نسخو مان 2021-11-19 تي محفوظ ڪيل. 2021-12-19 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "Stomach histology". Kenhub (انگريزي ۾). 2021-01-09 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ Welcome, Menizibeya Osain (2018). Gastrointestinal physiology: development, principles and mechanisms of regulation. Cham, Switzerland: Springer. ص. 628. ISBN 978-3-319-91056-7. OCLC 1042217248.
  22. ↑ "22.5C: Muscularis". Medicine LibreTexts (انگريزي ۾). 2018-07-22. 2024-02-09 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ "SIU SOM Histology GI". www.siumed.edu. اصل نسخو مان 2021-01-11 تي محفوظ ڪيل. 2021-01-09 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Feher, Joseph (2017). Quantitative Human Physiology: An Introduction (2nd ڇاپو). Academic Press. ص. 792. ISBN 978-0128031117. Gastric pits are indentations in the stomach that each open into four or five (range 2–7) gastric glands.
  25. ↑ "How does the Stomach Work?". National Institute of Health: National Library of Medicine. Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). 21 August 2009. 16 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ Mescher, Anthony L. (2021). Junqueira's Basic Histology: Text and Atlas (16th ڇاپو). McGraw Hill. ص. 334–337. ISBN 978-1260462982. The distribution of cell types within gastric glands varies significantly between the cardiac, fundic, and pyloric regions, reflecting the specific digestive requirements of each area.
  27. 1 2 Dorland's (2012). Dorland's Illustrated Medical Dictionary (32nd ڇاپو). Elsevier. ص. 777. ISBN 978-1-4160-6257-8.
  28. ↑ Gallego-Huidobro, J; Pastor, L M (April 1996). "Histology of the mucosa of the oesophagogastric junction and the stomach in adult Rana perezi.". Journal of Anatomy 188 (Pt 2): 439–444. ISSN 0021-8782. PMID 8621343.
  29. ↑ Dorland's (2012). Dorland's Illustrated Medical Dictionary (32nd ڇاپو). Elsevier. ص. 762. ISBN 978-1-4160-6257-8.
  30. 1 2 3 Gary C. Schoenwolf (2009). "Development of the Gastrointestinal Tract". Larsen's human embryology (4th ڇاپو). Philadelphia: Churchill Livingstone/Elsevier. ISBN 978-0-443-06811-9.
  31. ↑ Sadler, T.W, (2011) Langman's Medical Embryology (12th edition), LWW, Baltimore, MD
  32. ↑ Richard M. Gore; Marc S. Levine. (2007). Textbook of Gastrointestinal Radiology. Philadelphia, PA.: Saunders. ISBN 978-1-4160-2332-6.
  33. 1 2 سانچو:CC-notice Betts, J Gordon; Desaix, Peter; Johnson, Eddie; Johnson, Jody E; Korol, Oksana; Kruse, Dean; Poe, Brandon; Wise, James; Womble, Mark D; Young, Kelly A (September 13, 2023). Anatomy & Physiology. Houston: OpenStax CNX. 23.4 The Stomach. ISBN 978-1-947172-04-3.
  34. ↑ Krehbiel, C.R.; Matthews, J.C. "Absorption of Amino acids and Peptides" (PDF). ۾ D'Mello, J.P.F. (مرتب). Amino Acids in Animal Nutrition (2nd ڇاپو). ص. 41–70. اصل نسخو (PDF) مان 2015-07-15 تي محفوظ ڪيل. 2015-04-25 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ "Alcohol and the Human Body". Intoximeters, Inc. 30 July 2012 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ Debry, Gérard (1994). Coffee and Health (PDF (eBook)). Montrouge: John Libbey Eurotext. ص. 129. ISBN 978-2-7420-0037-1. 2015-04-26 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ McGuire, Michelle; Beerman, Kathy (2012-01-01). Nutritional Sciences: From Fundamentals to Food (3 ڇاپو). Cengage Learning. ص. 419. ISBN 978-1-133-70738-7.
  38. ↑ Herbst RS (2004). "Review of epidermal growth factor receptor biology". International Journal of Radiation Oncology, Biology, Physics 59 (2 Suppl): 21–6. doi:10.1016/j.ijrobp.2003.11.041. PMID 15142631.
  39. ↑ Venturi S.; Venturi M. (2009). "Iodine in evolution of salivary glands and in oral health". Nutrition and Health 20 (2): 119–134. doi:10.1177/026010600902000204. PMID 19835108.
  40. ↑ Uematsu, A; Tsurugizawa, T; Kondoh, T; Torii, K. (2009). "Conditioned flavor preference learning by intragastric administration of L-glutamate in rats". Neurosci. Lett. 451 (3): 190–3. doi:10.1016/j.neulet.2008.12.054. PMID 19146916.
  41. ↑ Uematsu, A; Tsurugizawa, T; Uneyama, H; Torii, K. (2010). "Brain-gut communication via vagus nerve modulates conditioned flavor preference". Eur J Neurosci 31 (6): 1136–43. doi:10.1111/j.1460-9568.2010.07136.x. PMID 20377626.
  42. 1 2 De Araujo, Ivan E.; Oliveira-Maia, Albino J.; Sotnikova, Tatyana D.; Gainetdinov, Raul R.; Caron, Marc G.; Nicolelis, Miguel A.L.; Simon, Sidney A. (2008). "Food Reward in the Absence of Taste Receptor Signaling". Neuron 57 (6): 930–41. doi:10.1016/j.neuron.2008.01.032. PMID 18367093.
  43. 1 2 Perez, C.; Ackroff, K.; Sclafani, A. (1996). "Carbohydrate- and protein conditioned flavor preferences: effects of nutrient preloads". Physiol. Behav. 59 (3): 467–474. doi:10.1016/0031-9384(95)02085-3. PMID 8700948.
  44. ↑ Ackroff, K.; Lucas, F.; Sclafani, A. (2005). "Flavor preference conditioning as a function of fat source". Physiol. Behav. 85 (4): 448–460. doi:10.1016/j.physbeh.2005.05.006. PMID 15990126.
  45. ↑ Doniach, D.; Roitt, I.M.; Taylor, K.B. (1965). "Autoimmunity in pernicious anemia and thyroiditis: a family study.". Ann N Y Acad Sci 124 (2): 605–25. doi:10.1111/j.1749-6632.1965.tb18990.x. PMID 5320499. Bibcode: 1965NYASA.124..605D.
  46. ↑ Cruchaud, A.; Juditz, E. (1968). "An analysis of gastric parietal cell antibodies and thyroid cell antibodies in patients with pernicious anaemia and thyroid disorders.". Clin Exp Immunol 3 (8): 771–81. PMID 4180858.
  47. ↑ Venturi, S.; Venturi, A.; Cimini, D., Arduini, C; Venturi, M; Guidi, A. (1993). "A new hypothesis: iodine and gastric cancer.". Eur J Cancer Prev 2 (1): 17–23. doi:10.1097/00008469-199301000-00004. PMID 8428171.
  48. ↑ Lahner, E.; Conti, L.; Cicone, F. ; Capriello, S; Cazzato, M; Centanni, M; Annibale, B; Virili, C. (2019). "Thyro-entero-gastric autoimmunity: Pathophysiology and implications for patient management. A review.". Best Pract Res Clin Endocrinol Metab 33 (6). doi:10.1016/j.beem.2019.101373. PMID 31864909.
  49. ↑ Masaoka, Tatsuhiro; Tack, Jan (30 September 2009). "Gastroparesis: Current Concepts and Management". Gut and Liver 3 (3): 166–173. doi:10.5009/gnl.2009.3.3.166. PMID 20431741.
  50. ↑ Brown, LM (2000). "Helicobacter pylori: epidemiology and routes of transmission". Epidemiologic Reviews 22 (2): 283–97. doi:10.1093/oxfordjournals.epirev.a018040. PMID 11218379.
  51. ↑ cardiectomy at dictionary.reference.com
  52. ↑ Barlow, O. W. (1929). "The survival of the circulation in the frog web after cardiectomy". Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics 35 (1): 17–24. http://jpet.aspetjournals.org/cgi/content/abstract/35/1/17. Retrieved February 24, 2008.
  53. ↑ Meltzer, S. J. (1913). "The effect of strychnin in cardiectomized frogs with destroyed lymph hearts; a demonstration". Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine 10 (2): 23–24. doi:10.3181/00379727-10-16. https://zenodo.org/record/1450222.
  54. ↑ Minjarez, Renee C.; Jobe, Blair A. (2006). "Surgical therapy for gastroesophageal reflux disease.". GI Motility Online. doi:10.1038/gimo56. https://www.nature.com/gimo/contents/pt1/full/gimo56.html.
  55. ↑ Simpson, J. A. (1989). The Oxford English dictionary (2nd ڇاپو). Oxford: Clarendon Press. Stomach. ISBN 978-0-19-861186-8.
  56. ↑ gasth/r آرڪائيو ڪيا ويا 2014-04-26 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. The New Testament Greek Lexicon
  57. ↑ gaster. dictionary.reference.com
  58. ↑ Simpson, J. A. (1989). The Oxford English dictionary (2nd ڇاپو). Oxford: Clarendon Press. Gastro, Gastric. ISBN 978-0-19-861186-8.
  59. 1 2 3 Romer, Alfred Sherwood; Parsons, Thomas S. (1977). The Vertebrate Body. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. ص. 345–349. ISBN 978-0-03-910284-5.
  60. ↑ William O. Reece (2005). Functional Anatomy and Physiology of Domestic Animals. Wiley. ISBN 978-0-7817-4333-4.
  61. ↑ Finegan, Esther J. & Stevens, C. Edward. "Digestive System of Vertebrates". اصل نسخو مان 2008-12-01 تي محفوظ ڪيل.
  62. ↑ Khalil, Muhammad. "The anatomy of the digestive system". onemedicine.tuskegee.edu. اصل نسخو مان 2010-11-30 تي محفوظ ڪيل.
  63. 1 2 3 4 Wilke, W. L.; Fails, A. D.; Frandson, R. D. (2009). Anatomy and physiology of farm animals. Ames, Iowa: Wiley-Blackwell. ص. 346. ISBN 978-0-8138-1394-3.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:انساني علائقائي ايناٽامي سانچو:هاضمي نالو

[[زمرو:معد

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=معدو&oldid=392601" تان ورتل