مشاعرو
مشاعرو (Urdu: مشاعرہ, romanized: mušā'ira) اردو شاعريءَ جي هڪ روايتي ادبي مجلس آهي، جنهن ۾ شاعر عوام آڏو پنهنجو ڪلام پڙهندا آهن ۽ اڪثر حاضر جوابي، بداهه گوئي ۽ دوستانه مقابلي جي انداز ۾ شاعري پيش ڪندا آهن. مشاعري، جن کي محفل يا مشاعري پڻ چيو ويندو آهي، اتر هندستان، پاڪستان ۽ دکن، خاص طور حيدرآبادي مسلمانن جي اردو ادبي ثقافت جو هڪ نمايان ادارو رهيا آهن. مشاعري کي اڪثر آزاد اظهارِ خيال جي هڪ اهم ادبي فورم طور به ڏٺو ويندو آهي.[1] مشاعري ۾ شاعر واري واري سان پنهنجو ڪلام ٻڌائيندا آهن ۽ داد حاصل ڪندا آهن. انگريزن جي دؤر کان سنڌ ۾ مشاعرن جي شروعات ٿي، جنهن سان سنڌي شاعريءَ تمام گهڻي ترقي ڪئي، خاص طور تي عروضي شاعري پنهنجي عروج تي پهتي. مشاعرن جي ڪري ادبي جماعتون بہ وجود ۾ آيون آهن، جن اشاعتي ادارا ۽ نامور شاعر بہ پيدا ڪيا آهن.[2]
اشتقاق
[سنواريو]آڪسفورڊ انگريزي لغت موجب، اردو لفظ مشاعرو عربي لفظ مُشاعَرَة (mušā'ara) مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”شاعريءَ ۾ مقابلو ڪرڻ“ يا ”شعري مقابلو“. [3]
ڪي روايتون بيان ڪن ٿيون ته مشاعري جو آغاز امير خسرو (1253–1325ع) ڪيو هو، جڏهن ته ٻيون روايتون هن خيال کي رد ڪندي چون ٿيون ته امير خسرو مشاعري بدران قوالي کي رواج ڏنو هو.[4]
ٻين روايتن موجب، مشاعري جي شروعات چوڏهين صديءَ ۾ دکن ۾ بهمني سلطنت جي دور ۾ ٿي. بعد ۾ ولي دکني 1700ع ڌاري ان روايت کي دهلي ۾ متعارف ڪرايو، جتي هن پنهنجي دکني ٻولي (اردو جي هڪ شروعاتي صورت) ۾ شاعريءَ جو مجموعو وڏي عوامي اجتماع آڏو پيش ڪيو. ان کان اڳ دهلي ۾ عام ماڻهن لاءِ اهڙيون شعري مجلسون موجود نه هيون، جڏهن ته شاعريءَ جون محفلون صرف اشرافيه جي دربارن تائين محدود هونديون هيون، جتي شاعر رڳو فارسي ۾ پنهنجو ڪلام پڙهندا هئا.[4][5]
تاريخ
[سنواريو]شروعاتي پسمنظر
[سنواريو]اردو شاعري سترهين صديءَ ۾، مغل سلطنت جي استحڪام کان پوءِ، پنهنجي مڪمل ادبي حيثيت حاصل ڪئي. روايتن موجب، شروعاتي دور ۾ شاعري اهڙين محفلن ۾ پڙهي ويندي هئي، جتي ٻوليءَ جي ڄاڻ رکندڙ اهلِ ذوق گڏ ٿيندا هئا ته جيئن هو شعر مان لطف اندوز ٿين، ان تي تنقيد ڪن ۽ ان جي ادبي قدر کي ساراهين. اهي محفلون عام طور بادشاهه ۽ سندس وزيرن جي موجودگيءَ ۾ منعقد ٿينديون هيون، پر وقت سان گڏ وڌيڪ وڏين عوامي مجلسن جو تصور به سامهون آيو. اهو خيال ظاهر ڪيو ويو ته اهڙين محفلن سان اردو شاعريءَ جي واڌ ويجهه ٿيندي، ڇاڪاڻتہ شاعرن کي عوامي ذوق ۽ سماجي ضرورتن مطابق شاعري ڪرڻ جو موقعو ملندو.[6]
ارتقا
[سنواريو]مشاعرو شاعري پيش ڪرڻ جو سڀ کان مشهور انداز بڻجي ويو، جنهن ۾ شاعر اڳواٽ طئي ٿيل بحرن ۽ وزنن مطابق پنهنجو ڪلام پڙهندا هئا ۽ فڪري بلنديءَ کي به برقرار رکندا هئا. مشاعري پنهنجي مڪمل ۽ منظم صورت ارڙهين صديءَ ۾ مغل درٻار ۾ اختيار ڪئي، جتي هن ادبي روايت کي وڏي سرپرستي ملي. ان دور ۾ شاعري سکڻ ۽ شعر چوڻ اشرافيه ۽ شاهي خاندانن ۾ هڪ فيشن بڻجي ويو.
هندستان جي آخري مغل شهنشاهه بهادر شاهه ظفر پاڻ به هڪ ناميارو شاعر هو. هو پنهنجي درٻار جي شاعرن کي ڏکيا شعري موضوع ۽ فني مشقون ڏيندو هو، جهڙوڪ تضمين، جنهن جي نتيجي ۾ طرحی مشاعري جي روايت وڌيڪ ترقي ڪئي.[7]
صورتون
[سنواريو]مشاعرو مختلف صورتن ۾ منعقد ٿي سگهي ٿو. روايتي طور غزل اها خاص شاعري جي صنف آهي، جيڪا مشاعري ۾ پيش ڪئي ويندي آهي.[8] جيتوڻيڪ غزل سڀ کان نمايان صنف آهي، پر ٻين شعري صنفن، شعرخواني ۽ موسيقيءَ جي پيشڪش جي به اجازت هوندي آهي. جيڪڏهن پيش ڪيل شاعري مزاحيه هجي ته اهڙي محفل کي مزاحيه مشاعرو چيو ويندو آهي. مزاحيه مشاعرا اڄڪلهه تمام گهڻا مقبول آهن، جتي سامعين لطف اندوز ٿيندا آهن. ڪجهه شاعرن هن صنف کي سماجي ۽ سياسي تنقيد جو وسيلو پڻ بڻايو آهي، جنهن ۾ هلڪي طنزيه انداز سان اهڙا خيال پيش ڪيا ويندا آهن، جيڪي گهري معنيٰ رکن ٿا ۽ پڙهندڙ يا ٻڌندڙ کي وڌيڪ غور ڪرڻ تي آماده ڪن ٿا.
هاڻوڪن مشاعرن ۾ دعوت ڏنل شاعر عام طور سامهون هڪ ڊگهي ميز جي پٺيان ويهندا آهن، جڏهن ته سڀ کان وڌيڪ معزز شاعر کي وچ تي ويهاريو ويندو آهي. مشاعري جو هڪ ميزبان هوندو آهي، جيڪو هر شاعر کي ترتيب سان ڪلام پيش ڪرڻ جي دعوت ڏيندو آهي. بهرحال، مشاعري جي روايت نسبتاً آزاد هوندي آهي ۽ ڪڏهن ڪڏهن ڪو ٻيو شاعر به اڳتي اچي پنهنجو ڪلام پيش ڪرڻ جي درخواست ڪري سگهي ٿو. عام طور سڀ کان مشهور شاعر کي آخر ۾ ڪلام پيش ڪرڻ جو موقعو ڏنو ويندو آهي. روايتي مشاعرن ۾ هڪ ٻرندڙ شمع شاعرن جي قطار ۾ هڪ کان ٻئي تائين پهچائي ويندي هئي، جيڪا ان ڳالهه جي علامت هوندي هئي ته هاڻي ڪهڙي شاعر جي باري آهي.
مشاعري دوران سامعين به سرگرم نموني حصو وٺندا آهن. پسنديده شعر يا بيت جي پڙهڻ کان پوءِ سامعين جو واهه! واهه! چوڻ روايت جو اهم حصو آهي. جيڪڏهن ڪو شعر غيرمعمولي طور پسند ڪيو وڃي ته شاعر کان ان کي ٻيهر پڙهڻ جي فرمائش ڪئي ويندي آهي، يا ڪڏهن سامعين پاڻ ئي ان کي ورجائيندا آهن. خاص طور جڏهن مطلع گهڻو پسند ڪيو وڃي ته اها روايت وڌيڪ ڏسڻ ۾ ايندي آهي.
تازن سالن ۾ روايتي مشاعري ۽ هندي ڪوي سميلن جي گڏيل صورت کي وڏي مقبوليت حاصل ٿي آهي. اهڙا گڏيل مشاعرا–ڪوي سميلن هاڻي دنيا جي مختلف ملڪن ۾ باقاعدي منعقد ڪيا وڃن ٿا.[9]
طرحي مشاعرو
[سنواريو]ڪڏهن ڪڏهن مشاعرو مقابلي واري صورت پڻ اختيار ڪندو آهي. طرحِي مشاعرو ان جي هڪ خاص صورت آهي، جنهن ۾ منتظم طرفان هڪ مصرعو (مصرع) ڏنو ويندو آهي، ۽ شاعر ان ئي مصرعي جي بحر (وزن) موجب پنهنجي غزل تخليق ڪندا آهن.
جديد اردو شاعر وسيم خان سيم ۽ محمد شڪيل خان جي راءِ موجب، اردو شاعري جو روايتي ۽ وڌيڪ فطري طريقو اهو آهي ته شاعر آمد جي بنياد تي شاعري ڪري، يعني شعر شاعر جي ذهن ۾ قدرتي طور اُڀري اچي، نه ڪي صرف طرحي مصرعي جي پابندي هيٺ شعر چئي. سندن خيال موجب، هر سچي شاعر لاءِ آمد تي ٻڌل شاعري تخليقي لحاظ کان وڌيڪ اصلي ۽ فطري هوندي آهي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ "Andhra Pradesh / Hyderabad News : Funny weekend in store for poetry lovers". The Hindu. 9 December 2005. اصل نسخو مان 7 September 2006 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2011 تي حاصل ڪيل.
- ↑ ڪتاب: ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي
- ↑ "MUSHAIRA | Meaning & Definition for UK English | Lexico.com". اصل نسخو مان 1 December 2020 تي محفوظ ڪيل.
- 1 2 Vasilyeva, Ludmila (2010). The Indian Mushairah: Traditions and modernity. Columbia University. pp. 6–8. http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urduhindilinks/srffest/txt_vasiliyeva_mushairah.pdf. Retrieved 26 September 2021.
- ↑ Nawazish, Khawar (28 June 2018). Tahqeeq Nama. 22. Government College University, Lahore. pp. 59–68. https://tahqeeqnama.gcu.edu.pk/website/journal/article/5d960359a6601/page. Retrieved 26 September 2021. آرڪائيو ڪيا ويا 26 September 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ↑ "For the Love of Poetry: Mughals & Mushairas". 5 September 2013.
- ↑ "Of mushairas and Urdu poetry in an era gone by". The Times of India. 29 November 2013.
- ↑ "Mehfil-e-Mushaira -- History of Ghazal". اصل نسخو مان 11 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 23 December 2014 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Indo-Pak Mushaira in Dubai today". اصل نسخو مان 29 November 2014 تي محفوظ ڪيل. 17 November 2014 تي حاصل ڪيل.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]- اندازِ بيان اور مشاعره جو يوٽيوب چينل
- اندازِ بيان اور مشاعره جي سرڪاري ويب سائيٽ
- مشاعري بابت ويب سائيٽ
- دهلي ۾ هڪ اردو مشاعرو
- مشاعري بابت وڌيڪ معلومات
