مواد ڏانھن هلو

مسلمان

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
مسلمان
الله جو اسم مبارڪ، جيڪو مسلمانن جي عام مذهبي نشانين مان هڪ آهي
الله جو اسم مبارڪ، جيڪو مسلمانن جي عام مذهبي نشانين مان هڪ آهي
ژان-ليون جيروم جي 1865ع واري تصوير، جنهن ۾ نماز ادا ڪندڙ مسلمان ڏيکاريل آهن ۽ اڳواڻي امام ڪري رهيو آهي.
ڪل پوئلڳ
لڳ ڀڳ 2 ارب
(دنيا جي آبادي جو 25.6٪)Increase
(سڄي دنيا، 2020ع جو اندازو)[1]
باني
محمد ﷺ (اسلامي روايت موجب)[2]
علائقا نمايان آبادي سميت
 انڊونيشيا238,990,000[3]
 پاڪستان226,880,000[3]
 ڀارت213,060,000[3]
 بنگلاديش151,440,000[3]
 نائجيريا 119,980,000[3]
 مصر104,040,000[3]
 ايران87,520,000[3]
 ترڪي83,600,000[3]
 سوڊان46,250,000[3]
 الجزائر 43,330,000[3]
مذھب
87–90٪ سني اسلام 10–13٪ شيعه اسلام لڳ ڀڳ 1٪ ٻيون اسلامي روايتون، جن ۾ احمديه، اباضيه، قرآنيت وغيره شامل آهن.[4]
مقدس ڪتاب
ٻوليون
عربي (مقدس ٻولي)، ڏکڻ ايشيا جون ٻوليون، آفريڪا جون ٻوليون، ڏکڻ اوڀر ايشيا جون ٻوليون، ترڪي ٻوليون، ايراني ٻوليون ۽ اسلامي دنيا جون ٻيون ٻوليون
اسلام تي مضمونن جو سلسلو
اسلام

مسلمان (سانچو:ٻولي-عربي)[5] اسلام جا پيروڪار آهن، جيڪو ابراهيمي مذهبن مان هڪ توحيدي مذهب آهي. مسلمان قرآن کي اسلام جو بنيادي مذهبي متن ۽ الله جو لفظ بلفظ ڪلام سمجهن ٿا، جيڪو محمد ﷺ، اسلام جي آخري نبي ۽ رسول تي نازل ٿيو.[6]

قرآن سان گڏ مسلمان نبوت جي خاتميت تي به ايمان رکن ٿا ۽ اڳين آسماني ڪتابن کي پڻ الله جي نازل ڪيل وحي مڃين ٿا، جن ۾ تورات، زبور ۽ انجيل شامل آهن. اسلامي عقيدي موجب اهي ڪتاب پنهنجي اصل صورت ۾ الهي وحي هئا، ۽ انهن سان لاڳاپيل يهوديت ۽ عيسائيت کي اسلام کان اڳ واريون ابراهيمي روايتون تصور ڪيو ويندو آهي.[7]

اڪثريت مسلمانن جي سنت تي پڻ عمل ڪري ٿي، جيڪا محمد ﷺ جي قولن، عملن ۽ منظوريءَ تي مشتمل آهي ۽ حديث جي ڪتابن ۾ محفوظ ڪئي وئي آهي.[8]

مسلمانن جو اندازي موجب انگ لڳ ڀڳ 2 ارب آهي، جيڪي دنيا جي ڪُل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 26 سيڪڙو بڻجن ٿا.[9][10][11]

کنڊن موجب ترتيب سان مسلمانن جو تناسب هن ريت آهي:[12] آفريڪا ۾ 45 سيڪڙو، ايشيا ۽ اوشينيا ۾ گڏيل طور 25 سيڪڙو،[13] يورپ ۾ 6 سيڪڙو،[14] ۽ آمريڪائن ۾ 1 سيڪڙو.[15][16][17][18]

ننڍن جاگرافيائي علائقن موجب مسلمانن جو تناسب وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا ۾ 91 سيڪڙو،[19][20][21] وچ ايشيا ۾ 90 سيڪڙو،[22][23][24] قفقاز ۾ 65 سيڪڙو،[25][26][27][28][29][30] ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ 42 سيڪڙو،[31][32] ڏکڻ ايشيا ۾ 32 سيڪڙو،[33][34] ۽ صحارا کان ڏکڻ آفريڪا ۾ 42 سيڪڙو آهي.[35][36]

اسلام ۾ ڪيترائي مڪتب فڪر ۽ شاخون موجود آهن، ۽ ڪجهه مسلمان پاڻ کي ڪنهن مخصوص فرقي سان وابسته نٿا سمجهن. ان هوندي به، ٻه سڀ کان وڏا فرقا سني اسلام، جيڪو دنيا جي مسلمانن جو لڳ ڀڳ 87 کان 90 سيڪڙو آهي،[37] ۽ شيعه اسلام، جيڪو لڳ ڀڳ 10 کان 13 سيڪڙو آهي.[38][39]

آباديءَ جي خالص انگ موجب، دنيا جي مسلمان آباديءَ جو سڀ کان وڏو حصو، لڳ ڀڳ 31 سيڪڙو، ڏکڻ ايشيا ۾ رهي ٿو.[40][41]

ملڪ جي لحاظ کان انڊونيشيا اسلامي دنيا ۾ سڀ کان وڏي مسلمان آبادي رکي ٿو، جتي دنيا جي مسلمانن جو لڳ ڀڳ 12 سيڪڙو رهي ٿو؛[42] جڏهن ته پاڪستان دنيا ۾ ٻئي نمبر تي سڀ کان وڏي مسلمان آبادي رکي ٿو.[43]

مسلمان اڪثريتي ملڪن کان ٻاهر، ڀارت ۽ چين ترتيبوار سڀ کان وڏي ۽ ٻئي نمبر تي وڏي مسلمان آبادي رکن ٿا، جيڪي دنيا جي مسلمان آباديءَ جو لڳ ڀڳ 11 ۽ 2 سيڪڙو آهن.[44][45][46]

مسلمان آباديءَ جي تيز واڌ سبب اسلام دنيا جو سڀ کان تيزيءَ سان وڌندڙ مذهب آهي.[47][48]

تفھيم القرآن مطابق مسلم اھو آھي جيڪو خدا آڏو پنهنجو سر جھڪائي، ان کي پنھنجو مالڪ، آقا، حاڪم معبود مڃي ۽ پاڻ کي خدا جي سپرد ڪري، ۽ خدا جي ڏنل ھدايت مطابق پنھنجي زندگي گذاري.ان عقيدي طرز عمل جو نالو اسلام آھي.[49]

لفظ جو بڻ

[سنواريو]

لفظ مسلم؛ انگريزي اچار: English /ˈmʌzlɪm/، /ˈmʊzlɪm/ يا /ˈmʊslɪm/}} يا انگريزيءَ ۾ پراڻي صورت موزلم يا موسلم[lower-alpha 1]، ساڳئي عربي فعل جو اسم فاعل آهي، جنهن مان لفظ اسلام مصدر طور ٺهي ٿو. اهي ٻئي لفظ ٽن حرفن واري عربي پاڙ س-ل-م مان نڪتل آهن، جنهن جي بنيادي معنيٰ ”سالم، مڪمل يا بي عيب هجڻ“ آهي.[50][51]

اسلام جي عورت پيروڪار کي مسلمه (عربي: مسلمة؛ رومن صورت: muslima يا muslimah) چيو ويندو آهي.[52] عربيءَ ۾ مردن لاءِ جمع جون صورتون مسلمون (مسلمون) ۽ مسلمين (مسلمين) آهن، جڏهن ته عورتن لاءِ جمع مسلمات (مسلمات) آهي.

انگريزي ٻوليءَ ۾

[سنواريو]

هاڻوڪي انگريزيءَ ۾ عام ۽ مڃيل صورت Muslim آهي. 20هين صديءَ جي گهڻي عرصي تائين انگريزيءَ ۾ Moslem لکڻ عام هو، پر هاڻي اها صورت تقريباً استعمال کان نڪري چڪي آهي. انگريزي ڳالهائيندڙ ملڪن جي ڪيترن مسلمانن ان صورت ۽ ان جي اچار تي اعتراض ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان ۾ اکر s کي اڪثر z جي آواز سان پڙهيو ويندو هو. ان ڪري اهو لفظ عربي پاڙ ظ-ل-م (ظ-ل-م) سان مشابهت اختيار ڪندو هو، جنهن سان ظلم ۽ ظالم جهڙيون منفي معنائون لاڳاپيل آهن.[53][54]

گڏيل پريس (AP) 1991ع ۾ آمريڪي خبرن جي ادارن کي موزلم يا موسلم بدران مسلم استعمال ڪرڻ جي هدايت ڪئي، جنهن کان پوءِ اها صورت وڌيڪ عام ٿي وئي.[55][56] برطانيا جي وڏين اخبارن مان ڊيلي ميل آخري اخبارن مان هڪ هئي، جنهن 2004ع ۾ Moslem بدران Muslim لکڻ شروع ڪيو.[54]

لفظ مسلمان، Mussulman يا Musulman؛ وچ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ مسلم جي برابر عام لفظ آهي. انگريزيءَ ۾ ان کي ڪڏهن Mussulman لکيو ويندو هو، پر هاڻي اها صورت قديم سمجهي وڃي ٿي؛ تنهن هوندي به ڪيترين يورپي ٻولين ۾ هن لفظ جون هم ريشه صورتون اڃا به مسلمان لاءِ معياري لفظ آهن.

گهٽ ۾ گهٽ 1960ع واري ڏهاڪي جي وچ تائين ڪيترائي انگريزي ليکڪ مسلمانن لاءِ موحمدن يا محمدن جا لفظ به استعمال ڪندا هئا.[57] اهي لفظ هر حالت ۾ توهين جي نيت سان استعمال نه ٿيندا هئا، پر ڪيترائي مسلمان انهن کي نامناسب سمجهن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي اهڙو تاثر ڏين ٿا ڄڻ مسلمان الله بدران محمد ﷺ جي عبادت ڪن ٿا.[58] ٻين متروڪ انگريزي اصطلاحن ۾ Muslimite[59] ۽ Muslimist شامل آهن.[60] وچئين دور جي يورپ ۾ مسلمانن کي عام طور ساراسين پڻ چيو ويندو هو.

اسلام ۾

[سنواريو]

مسلمان لغت دان ابن الانباري موجب:

مسلمان اهو شخص آهي، جيڪو پنهنجي عبادت فقط الله لاءِ مخصوص ڪري. جيئن عربيءَ ۾ چيو ويندو آهي ته ڪا شيءِ ڪنهن شخص لاءِ سالمة ٿي وئي، يعني اها مڪمل طور سندس ٿي وئي؛ ساڳيءَ طرح اسلام جي معنيٰ پنهنجي دين ۽ ايمان کي رڳو الله لاءِ مخصوص ڪرڻ آهي.[61]

قرآن جي ڪيترن هنڌن تي لفظ مسلم صرف محمد ﷺ جي پيروڪارن لاءِ نه، پر وڌيڪ عام معنيٰ ۾ الله جي فرمانبردار لاءِ استعمال ٿيو آهي.[62]

”ابراهيم نه يهودي هو ۽ نه عيسائي، پر هو هڪ سچو مسلمان [مُسۡلِمࣰا] هو، ۽ مشرڪن مان نه هو.“ — قرآن 3:67[63]

”پوءِ جڏهن عيسيٰ انهن جي ڪفر کي محسوس ڪيو، تڏهن چيائين: الله جي راهه ۾ منهنجا مددگار ڪير آهن؟ حوارين چيو: اسين الله جا مددگار آهيون؛ اسين الله تي ايمان آندو ۽ شاهد رهجانءِ ته اسين مسلمان [مُسۡلِمُونَ] آهيون.“ — قرآن 3:52[64]

قرآني اڀياس جي عالم محسن گودرزي جي راءِ موجب قرآن ۾ لفظ دين جي معنيٰ ”عبادت“، اسلام جي معنيٰ ”توحيد“ ۽ مسلم جي معنيٰ ”توحيد پرست“ آهي.[65]

ڪجهه جديد محققن موجب اٺين صديءَ تائين لفظ مسلم جي معنيٰ وڌيڪ وسيع هئي ۽ ان ۾ هر اهو شخص شامل ٿي سگهيو ٿي، جيڪو الله جي فرمانبرداري ڪندڙ سمجهيو ويندو هو، جهڙوڪ ڪجهه عيسائي ۽ يهودي. ان دور ۾ اسلام کي هڪ جدا مذهبي جماعت طور مڃيندڙن لاءِ مؤمن جو لفظ وڌيڪ خاص معنيٰ ۾ استعمال ٿيندو هو.[66]

مسلمان ٿيڻ جا شرط

[سنواريو]


سعودي عرب جي مڪي شهر ۾ مسجد الحرام اندر ڪعبو، حج جي موسم دوران. مسلمان نماز پڙهندي ڪعبي ڏانهن منهن ڪندا آهن.

مسلمان ٿيڻ ۽ اسلام قبول ڪرڻ لاءِ مسلمان شاهدن جي موجودگيءَ ۾ شهادت پڙهڻ ضروري سمجهيو ويندو آهي.[67] شهادت اسلام جي پنجن رڪنن مان هڪ ۽ ايمان جو اقرار آهي، جنهن ۾ اها گواهي ڏني وڃي ٿي ته رڳو هڪ الله عبادت جي لائق آهي ۽ محمد الله جو رسول آهي.[68]

هي مقرر عبارت عام طور عربيءَ ۾ هن ريت پڙهي ويندي آهي: أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمداً رسول الله (رومن صورت: ašhadu ʾan lā ʾilāha ʾillā-llāhu wa ʾašhadu ʾanna muḥammadan rasūlu-llāh)، جنهن جي معنيٰ آهي: ”آءٌ گواهي ڏيان ٿو ته الله کان سواءِ ڪو به عبادت جي لائق ناهي، ۽ آءٌ گواهي ڏيان ٿو ته محمد الله جو رسول آهي.“[69]

سني اسلام ۾

[سنواريو]

سني اسلام ۾ شهادت جا ٻه حصا آهن: لا إله إلا الله، يعني ”الله کان سواءِ ڪو به عبادت جي لائق ناهي“؛ ۽ محمد رسول الله، يعني ”محمد الله جو رسول آهي“.[70] انهن کي ڪڏهن ترتيبوار پهرين شهادت ۽ ٻي شهادت پڻ چيو ويندو آهي.[71] شهادت جي پهرين عبارت کي تهليل پڻ چيو وڃي ٿو.[72]

شيعه اسلام ۾

[سنواريو]

شيعه اسلام ۾ شهادت سان گڏ علي بابت هڪ ٽين عبارت پڻ پڙهي ويندي آهي. علي شيعن جو پهريون امام ۽ سني روايت موجب چوٿون راشد خليفو هو. اها عبارت آهي: وعليٌّ وليُّ الله (رومن صورت: wa ʿalīyyun walīyyu-llāh)، جنهن جي معنيٰ آهي: ”۽ علي الله جو ولي آهي.“[73]

قرآنيت ۾

[سنواريو]

قرآني اسلام ۾ شهادت صرف هن گواهيءَ تي مشتمل آهي ته الله کان سواءِ ڪو به معبود ناهي: لا إله إلا الله. قرآني مسلمانن جو خيال آهي ته ايمان جي هن اقرار ۾ محمد يا ٻين رسولن جو نالو شامل ڪرڻ قرآن جي تعليم جي ابتڙ آهي ۽ الله سان گڏ ٻين کي مذهبي تقدس ڏيڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.[74]

اسلام جا پنج رڪن

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اسلام جا پنج رڪن

مسلمانن جا بنيادي مذهبي عمل اسلام جي پنجن رڪنن ۾ بيان ڪيا وڃن ٿا: ايمان جو اقرار، يعني شهادت؛ روزانو نماز؛ زڪوات ڏيڻ؛ رمضان جي مهيني ۾ روزو رکڻ؛ ۽ استطاعت رکندڙ شخص لاءِ زندگيءَ ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ ڀيرو مڪي جو حج ڪرڻ.

اسلامي علمِ ڪلام ۾

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اسلام ۾ نبي ۽ رسول

اسلام جي اڪثر علمِ ڪلامي مڪتبن موجب، ڪنهن شخص جا عمل اڪيلا اهو طئي نٿا ڪن ته هو مسلمان آهي يا نه. ڪنهن انسان جي حقيقي ايمان جي خبر صرف الله کي آهي، جڏهن⁠تہ ٻيا مسلمان رڳو ڪنهن شخص جي ظاهري ايماني اقرار کي قبول ڪري سگهن ٿا. صرف خوارج مسلمان هجڻ کي بنيادي طور شرعي قانونن ۽ عبادتي عملن تي سختيءَ سان عمل ڪرڻ سان وابسته ڪيو.[75]

جڏهن ڪنهن کان سندس ايمان بابت پڇيو وڃي، ته اسلامي عالمن موجب عاجزيءَ طور ان شاءَ الله چوڻ مستحب سمجهيو ويندو آهي، جيئن: ”ان شاءَ الله، آءُ مسلمان ۽ مؤمن آهيان“، ڇاڪاڻ⁠تہ انسان جي آخري انجام ۽ ايمان جي پائيداريءَ جو علم صرف الله کي آهي.[76] اشعري عالمن وٽ پڻ اهو اظهار عاجزي، پاڻ کي سڌارڻ جي خواهش ۽ زندگيءَ جي پڄاڻيءَ تائين پنهنجي ايماني حالت بابت يقين نه رکڻ جي علامت سمجهيو وڃي ٿو.[77]

قرآن ۾ يهوديت ۽ عيسائيت جي ڪيترن ئي نبين، رسولن ۽ سندن پيروڪارن کي پڻ مسلم سڏيو ويو آهي. انهن ۾ آدم، نوح، ابراهيم، اسماعيل، يعقوب، موسى ۽ عيسى سميت سندن حواري شامل آهن.[78] قرآن موجب انهن کي مسلمان ان ڪري سڏيو ويو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن الله جي فرمانبرداري ڪئي، سندس پيغام پهچايو ۽ نماز، زڪوات، روزو ۽ حج جهڙن ديني حڪمن تي عمل ڪيو. مثال طور، سورة آل عمران (3:52) ۾ عيسى جا حواري چون ٿا: "اسان الله تي ايمان آندو آهي، ۽ تون شاهد رهجانءِ ته اسين مسلمان آهيون."

اسلامي عقيدي موجب، قرآن کان اڳ الله بني اسرائيل جي نبين تي تورات، دائود تي زبور ۽ عيسى تي انجيل نازل ڪئي.[80] اهي سڀ ڪتاب ۽ انهن جا پيغمبر اسلام ۾ معزز نبي مڃيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ مسلمانن جو عقيدو آهي ته قرآن آخري ۽ مڪمل الاهي وحي آهي.[81]

آبادي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اسلام#آبادي
دنيا جي ملڪن ۾ مسلمان آباديءَ جو سيڪڙو (2012ع)

پيو ريسرچ سينٽر جي اندازن موجب 2020ع ۾ مسلمان دنيا جي ڪُل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 25.6 سيڪڙو، يعني اٽڪل 2 ارب ماڻهو هئا. مسلمان آباديءَ جي واڌ جا اهم سبب مسلمانن جي نسبتاً گهٽ سراسري عمر ۽ وڌيڪ ڄم جي شرح آهن، جيڪي قدرتي آباديءَ جي واڌ جا ٻه بنيادي ڪارڻ آهن.[82]

مسلمان اڪثريتي ملڪن مان سڀ کان وڌيڪ آبادي انڊونيشيا ۾ رهي ٿي، جتي دنيا جي مسلمانن جو لڳ ڀڳ 12.7 سيڪڙو آباد آهي.[83] ان کان پوءِ پاڪستان (11.0 سيڪڙو)، بنگلاديش (9.2 سيڪڙو)، نائيجيريا (5.3 سيڪڙو) ۽ مصر (4.9 سيڪڙو) اچن ٿا. دنيا جي لڳ ڀڳ 20 سيڪڙو مسلمان آبادي وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا ۾ رهي ٿي، جڏهن ته مسلمان اڪثريت نه رکندڙ ڀارت ۾ دنيا جي مسلمانن جو لڳ ڀڳ 10.9 سيڪڙو آباد آهي.[83][84]

عرب مسلمان دنيا جي مسلمانن ۾ سڀ کان وڏو نسلي گروهه آهن،[85] جن کان پوءِ بنگالي مسلمان[86][87] ۽ پنجابي مسلمان اچن ٿا.[88]

دنيا جي مسلمانن مان لڳ ڀڳ 87 کان 90 سيڪڙو سني آهن. ٻيو وڏو فرقو شيعه آهي، جنهن سان مسلمانن جو لڳ ڀڳ 10 کان 13 سيڪڙو لاڳاپيل آهي. جڏهن ته احمديه، قرآنيت ۽ اباضيه سميت ٻيون اسلامي تحريڪون گڏيل طور لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو مسلمان آباديءَ تي مشتمل آهن.[89] جيتوڻيڪ وچ اوڀر جي اڪثريت پاڻ کي سني يا شيعه سڃاڻپ سان وابسته ڪري ٿي، تنهن هوندي به مسلمانن جو هڪ نمايان حصو پاڻ کي ڪنهن مخصوص فرقي سان غير وابسته قرار ڏئي ٿو.[90]

2015ع ۾ مسلمانن جو اندازي موجب انگ لڳ ڀڳ 1.8 ارب هو، جيڪو دنيا جي آباديءَ جو لڳ ڀڳ چوٿون حصو بڻجي ٿو.[91] اسلام دنيا جو ٻيو وڏو ۽ سڀ کان تيزيءَ سان وڌندڙ مذهب آهي،[92] جنهن جو اهم سبب مسلمانن جي گهٽ سراسري عمر ۽ وڌيڪ ڄم جي شرح آهي.[93] مسلمانن جي سراسري ڄم جي شرح 3.1 آهي، جڏهن ته عالمي سراسري 2.5 آهي.

ساڳئي مطالعي موجب مذهب جي تبديلي مسلمان آباديءَ جي مجموعي انگ تي نمايان اثر نٿي وجهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اسلام قبول ڪندڙن ۽ اسلام ڇڏيندڙن جو انگ لڳ ڀڳ برابر آهي.[94][93] پيو جي 2020ع واري مطالعي موجب، مسلمان طور پرورش حاصل ڪندڙ بالغن مان لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو اسلام ڇڏي ٿو، جڏهن ته ٻين مذهبي پسمنظرن مان تقريباً ساڳيو تناسب اسلام قبول ڪري ٿو؛ انهيءَ ڪري اسلام ۾ داخل ٿيڻ ۽ ان کي ڇڏڻ ٻنهي جي شرح گهٽ رهي ٿي.[95]

2010ع تائين دنيا جي 49 ملڪن ۾ مسلمان آبادي 50 سيڪڙو کان وڌيڪ هئي.[94] ان سال دنيا جي 74.1 سيڪڙو مسلمان آبادي مسلمان اڪثريتي ملڪن ۾ رهندي هئي، جڏهن ته 25.9 سيڪڙو مسلمان انهن ملڪن ۾ رهندا هئا، جتي اهي اقليت ۾ هئا.[94] پيو ريسرچ سينٽر جي 2010ع واري مطالعي موجب دنيا جي مسلمان آباديءَ جو لڳ ڀڳ 3 سيڪڙو اهڙن ترقي يافته ملڪن ۾ رهندو هو، جتي مسلمان اڪثريت ۾ نه هئا.[94]

ڀارت جي مسلمان آبادي دنيا جي سڀ کان وڏي مسلمان اقليتي آبادي آهي، جيڪا دنيا جي ڪُل مسلمان آباديءَ جو لڳ ڀڳ 11 سيڪڙو آهي.[94] ان کان پوءِ ايٿوپيا (28 ملين)، چين (22 ملين)، روس (16 ملين) ۽ تنزانيا (13 ملين) اچن ٿا.[93] نمايان مسلمان اقليتون آمريڪائن ۾ پڻ موجود آهن، جتي سندن انگ 5.2 ملين يا 0.6 سيڪڙو؛ آسٽريليا ۾ 714,000 يا 1.9 سيڪڙو؛ ۽ يورپ جي مختلف حصن ۾ لڳ ڀڳ 44 ملين يا 6 سيڪڙو آهي.[94]

پيو جي 2020ع واري مطالعي موجب دنيا جي 79 سيڪڙو مسلمان آبادي مسلمان اڪثريتي ملڪن ۾ رهي ٿي، جڏهن ته 21 سيڪڙو مسلمان انهن ملڪن ۾ آباد آهن، جتي اهي اقليت ۾ آهن.[96]

پيو ريسرچ سينٽر جي 2016ع واري مطالعي موجب مسلمانن ۾ 15 سالن کان گهٽ عمر وارن جو تناسب 34 سيڪڙو هو، جيڪو وڏن مذهبي گروهن ۾ سڀ کان وڌيڪ هو، جڏهن ته 60 سالن يا ان کان وڌيڪ عمر وارن جو تناسب رڳو 7 سيڪڙو هو، جيڪو وڏن مذهبن ۾ سڀ کان گهٽ هو. ساڳئي مطالعي موجب مسلمانن جي سراسري ڄم جي شرح 3.1 هئي، جيڪا وڏن مذهبي گروهن ۾ سڀ کان وڌيڪ هئي.[97]

ان مطالعي مان اهو پڻ معلوم ٿيو ته مسلمانن ۽ هندوئن جي تعليم جا سراسري سال وڏن مذهبي گروهن جي ڀيٽ ۾ گهٽ هئا، جيڪي لڳ ڀڳ 5.6 سال هئا، جيتوڻيڪ ٻنهي گروهن گذريل ڏهاڪن ۾ تعليم حاصل ڪرڻ ۾ سڀ کان وڏي اڳڀرائي ڪئي.[97] لڳ ڀڳ 36 سيڪڙو مسلمانن ڪا به رسمي تعليم حاصل نه ڪئي هئي،[97] جڏهن ته رڳو 8 سيڪڙو مسلمانن وٽ گريجوئيٽ يا پوسٽ گريجوئيٽ تعليمي سندون هيون، جيڪو وڏن مذهبي گروهن ۾ اعليٰ تعليم جو سڀ کان گهٽ سراسري تناسب هو.[97]

ثقافت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اسلامي ثقافت

مسلمان ثقافت يا اسلامي ثقافت اهڙا اصطلاح آهن، جيڪي مسلمانن ۽ تاريخي طور اسلامي سماجن ۾ رائج گڏيل ثقافتي رواجن، فني اظهار، سماجي قدرن ۽ رهڻي ڪهڻيءَ جي طريقن لاءِ استعمال ٿين ٿا.

مسلمان ثقافت جون شروعاتي صورتون، خلافت راشده کان وٺي شروعاتي اموي دور تائين، بنيادي طور عرب، بازنطيني، فارسي ۽ شامي علائقي جي ثقافتي اثرن هيٺ هيون. عرب اسلامي سلطنتن جي تيز توسيع سان اسلامي ثقافت مختلف علائقن جي روايتن سان رابطي ۾ آئي ۽ انهن مان ڪيترائي عنصر پاڻ ۾ جذب ڪيا.

ان عمل جي نتيجي ۾ اسلامي ثقافت انڊونيشيا، پاڪستاني، جن ۾ پنجابي مسلمان، پشتون، بلوچ، ڪشميري مسلمان ۽ سنڌي شامل آهن، هندستاني، بنگالي، نائيجيريا، مصري، فارسي، ترڪ، قفقاز، ملائي، صومالي، بربر ۽ مورو ثقافتن سان گهري لاڳاپي ۾ ترقي ڪئي. ان ڪري اسلامي ثقافت ڪا هڪجهڙي يا هڪ علائقي تائين محدود ثقافت نه، پر مختلف مقامي روايتن ۽ اسلامي عقيدن جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ وسيع ۽ گهڻ رخي ثقافتي روايت آهي.

پڻ ڏسو

[سنواريو]

فهرستون

[سنواريو]

لاڳاپيل اصطلاح

[سنواريو]

ذريعا

[سنواريو]
  • Lang, Isabel (31 December 2015). Intertextualität als hermeneutischer Zugang zur Auslegung des Korans: Eine Betrachtung am Beispiel der Verwendung von Israiliyyat in der Rezeption der Davidserzählung in Sure 38: 21–25 (جرمن ۾). Logos Verlag Berlin GmbH. ISBN 9783832541514.

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Fahmy, Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia (9 June 2025). "How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020". Pew Research Center (آمريڪي انگريزي ۾). 10 June 2025 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (ڳنڍڻو)
  2. ↑ Welch, Alford T.; Moussalli, Ahmad S.; Newby, Gordon D. (2009). "Muḥammad". ۾ Esposito, John L. (مرتب). The Oxford Encyclopedia of the Islamic World. Oxford University Press.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Analysis (9 June 2025). "Muslim population change". Pew Research Center. 13 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "Chapter 1: Religious Affiliation". The World's Muslims: Unity and Diversity. Pew Research Center. 9 August 2012. 4 September 2013 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "Muslim". etymonline.com.
  6. ↑ Welch, Alford T., Moussalli, Ahmad S., Newby, Gordon D. (2009). "Muḥammad". ۾ Esposito JL (مرتب). The Oxford Encyclopedia of the Islamic World. Oxford University Press. {{cite encyclopedia}}: Vancouver style error: punctuation in name 2 (مدد)
  7. ↑ "Global Connections: Religion".
  8. ↑ The Qurʼan and Sayings of Prophet Muhammad: Selections Annotated & Explained. SkyLight Paths Publishing. 2007. ص. 21–.
  9. ↑ "Islam was the world's fastest-growing religion from 2010 to 2020". Pew Research Center's Religion & Public Life Project (آمريڪي انگريزي ۾). 9 June 2025. 7 February 2026 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ "Islam was the world's fastest-growing religion from 2010 to 2020". Pew Research Center's Religion & Public Life Project (آمريڪي انگريزي ۾). 10 June 2025. 7 February 2026 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "Religious Composition by Country, 2010-2050". Pew Research Center's Religion & Public Life Project (آمريڪي انگريزي ۾). 21 December 2022. 9 March 2024 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "Center of Muslim Population Studies (CoMPS)". 23 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "Region: Asia-Pacific". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. 27 January 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "Region: Europe". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. 27 January 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 April 2013 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "Region: Americas". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. 27 January 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 April 2013 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ Kington, Tom (31 March 2008). "Number of Muslims ahead of Catholics, says Vatican". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 September 2013 تي محفوظ ڪيل. 17 November 2008 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ "Muslim Population". IslamicPopulation.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 17 November 2008 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "Field Listing Religions". اصل نسخو مان 4 June 2011 تي محفوظ ڪيل. 17 November 2008 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ "Region: Middle East-North Africa". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. 27 January 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "Region: Middle East-North Africa". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. 27 January 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 July 2013 تي محفوظ ڪيل. 22 December 2011 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ "Middle East-North Africa Overview". Pew Research Center's Religion & Public Life Project (آمريڪي انگريزي ۾). 7 October 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 18 January 2018 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "The Global Religious Landscape" (PDF). Pew. December 2012. اصل نسخو (PDF) مان 24 September 2015 تي محفوظ ڪيل.
  23. ↑ Rowland, Richard H. "CENTRAL ASIA ii. Demography". Encyclopaedia Iranica (انگريزي ۾). جلد 2. ص. 161–164. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 25 May 2017 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Rowland, Richard H. "CENTRAL ASIA ii. Demography". Encyclopaedia Iranica (انگريزي ۾). جلد 2. ص. 161–164. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 25 May 2017 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ "Middle East :: Azerbaijan — The World Factbook - Central Intelligence Agency". www.cia.gov. اصل نسخو مان 27 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 1 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ "The Many Languages of Islam in the Caucasus". Eurasianet (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 1 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "Statistical Service of Armenia" (PDF). Armstat. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 10 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 20 February 2014 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ "Armenia Population". countrymeters.info. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 June 2015 تي محفوظ ڪيل. 24 June 2015 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ humans.txt. "Azərbaycan əhalisinin sayı 10 milyon nəfərə çatıb". / (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 9 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "Middle East :: Georgia — The World Factbook - Central Intelligence Agency". www.cia.gov. اصل نسخو مان 4 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ "Oxford Islamic Studies Online". www.oxfordislamicstudies.com (انگريزي ۾). اصل نسخي مان 20 March 2017 تي محفوظ ڪيل. 14 March 2017 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ Yusuf, Imtiyaz. "The Middle East and Muslim Southeast Asia: Implications of the Arab Spring". Oxford Islamic Studies. http://www.oxfordislamicstudies.com/Public/focus/essay1009_southeast_asia.html.
  33. ↑ "Region: Asia-Pacific". Pew Research Center's Religion & Public Life Project. 27 January 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 13 March 2017 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ Burke, Daniel Burke, مرتب (29 July 2016). "The moment American Muslims were waiting for". CNN Religion. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 March 2017 تي محفوظ ڪيل. 13 March 2017 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ "Region: Sub-Saharan Africa". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. 27 January 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ "Region: Sub-Saharan Africa". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. 27 January 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2013 تي محفوظ ڪيل. 22 December 2011 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑
  38. ↑ "Religions - The World Factbook". www.cia.gov. اصل نسخو مان 9 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 February 2025 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population (PDF). Pew Research Center (Report). October 2009. ص. 1. 17 January 2022 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ Pechilis, Karen; Raj, Selva J. (2013). South Asian Religions: Tradition and Today (انگريزي ۾). Routledge. ص. 193. ISBN 9780415448512.
  41. ↑ Pillalamarri, Akhilesh (8 January 2016). "How South Asia Will Save Global Islam". The Diplomat (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 7 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ "10 Countries With the Largest Muslim Populations, 2010 and 2050". Pew Research Center's Religion & Public Life Project. 2 April 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 May 2017 تي محفوظ ڪيل. 7 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ Singh, Y P (2016). Islam in India and Pakistan – A Religious History. Vij Books India Pvt Ltd. ISBN 9789385505638.
  44. ↑ "Book review: Russia's Muslim Heartlands reveals diverse population", The National (انگريزي ۾), 21 April 2018, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 January 2019 تي محفوظ ڪيل, 13 January 2019 تي حاصل ڪيل
  45. ↑ "Muslim Population by Country". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. اصل نسخو مان 9 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 22 December 2011 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "Islam in Russia". Al Jazeera. 9 January 2022 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "Main Factors Driving Population Growth". Pew Research Center's Religion & Public Life Project (آمريڪي انگريزي ۾). 2 April 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 December 2020 تي محفوظ ڪيل. 23 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ Burke, Daniel (4 April 2015). "The world's fastest-growing religion is ..." CNN. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ {ڪتاب: {تفھيم القرآن؛ مولانا ابوالاعلي مودودي؛ صہ 113}}
  50. ↑ Burns & Ralph، World Civilizations، پنجون ڇاپو، ص. 371.
  51. ↑ Entry for šlm، ص. 2067، Appendix B: Semitic Roots، The American Heritage Dictionary of the English Language، چوٿون ڇاپو، Boston، New York: Houghton Mifflin، 2000، ISBN 0-618-08230-1.
  52. ↑ Muslimah آرڪائيو ڪيا ويا 17 August 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Oxford Dictionaries. Oxford University Press. 2016
  53. ↑ Chen, Yii-Ann Christine (8 July 2002). "Why Do People Say Muslim Now Instead of Moslem?". HNN (انگريزي ۾). 6 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  54. 1 2 Baker, Paul، Costas Gabrielatos، ۽ Tony McEnery. "Muslim or Moslem? Differences between newspapers: Vanishing Moslems"، Discourse Analysis and Media Attitudes: The Representation of Islam in the British Press، ڪيمبرج يونيورسٽي پريس، 2013، صفحا 76–78.
  55. ↑ "Term 'Moslem' becomes 'Muslim'"، San Angelo Standard-Times، 1 جنوري 1991ع، صفحو 11A، Newspapers.com وسيلي.
  56. ↑ Chen, Yii-Ann Christine. "Why Do People Say Muslim Now Instead of Moslem?"، History News Network، 8 جولاءِ 2002ع.
  57. ↑ مثال طور هينري واٽسن فاؤلر جي اي ڊڪشنري آف ماڊرن انگلش يوزيج جو ٻيو ڇاپو، ارنسٽ گوورز جي نظرثاني سان، آڪسفورڊ، 1965ع.
  58. ↑ Gibb, Sir Hamilton (1969). Mohammedanism: an historical survey. Oxford University Press. ص. 1. Modern Muslims dislike the terms Mohammedan and Mohammedanism, which seem to them to carry the implication of worship of Mohammed, as Christian and Christianity imply the worship of Christ.
  59. ↑ "Muslimite". آڪسفورڊ انگلش ڊڪشنري (Online ڇاپو). آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس. (Subscription or participating institution membership required.)
  60. ↑ Abbas, Tahir (2005). Muslim Britain: Communities Under Pressure. ص. 50.
  61. ↑ Abdelnour, Mohammed Gamal (25 May 2021). A Comparative History of Catholic and Aš'arī Theologies of Truth and Salvation. Brill. ص. 154. ISBN 9789004461765.
  62. ↑ سيد حسين نصر (2015ع)، The Study Quran، HarperCollins، حاشيو، ص. 146.
  63. ↑ "Ayah al-Imran 3:67". www.islamawakened.com.
  64. ↑ "Ayah al-Imran 3:52". www.islamawakened.com.
  65. ↑ Goudarzi, Mohsen (1 August 2023). "Worship (dīn), Monotheism (islām), and the Qurʾān's Cultic Decalogue" (en ۾). Journal of the International Qur'anic Studies Association 8 (1): 30–71. doi:10.1515/jiqsa-2023-0006. ISSN 2474-8420. https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/jiqsa-2023-0006/html.
  66. ↑ Donner, Fred M. (23 January 2018). "Talking about Islam's origins" (en ۾). Bulletin of the School of Oriental and African Studies 81 (1): 6. doi:10.1017/S0041977X17001409. ISSN 0041-977X. https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-school-of-oriental-and-african-studies/article/abs/talking-about-islams-origins1/31AC247FCBBE328951FC1FC9A3F9ABED.
  67. ↑ Galonnier, Juliette. "Moving In or Moving Toward? Reconceptualizing Conversion to Islam as a Liminal Process1." Moving in and out of Islam. University of Texas Press, 2018. pp. 44–66.
  68. ↑ "Pillars of Islam". Oxford Islamic Studies Online. 26 April 2017. اصل نسخي مان 2018-04-08 تي محفوظ ڪيل.
  69. ↑ Gordon, Matthew S.; Palmer, Martin (2009). Islam. Infobase Publishing. ص. 87. ISBN 9781438117782. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 26 August 2012 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ Lindsay، صفحا 140–141.
  71. ↑ Cornell، ص. 9.
  72. ↑ Michael Anthony Sells (1999). Approaching the Qur'an: The Early Revelations. White Cloud Press. ص. 151. ISBN 9781883991265. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 March 2017 تي محفوظ ڪيل. 24 April 2017 تي حاصل ڪيل.
  73. ↑ The Later Mughals، وليم اروِن، ص. 130.
  74. ↑ "The Shahadah in the Quran". Quranaloneislam.org.
  75. ↑ Johansen, Baber. Contingency in a Sacred Law: Legal and Ethical Norms in the Muslim Fiqh. Vol. 7. Brill, 1999.
  76. ↑ Madelung, Wilferd (1970). "Early Sunni Doctrine concerning Faith as Reflected in the "Kitab al-Iman" of Abu 'Ubayd al-Qasim b. Sallam (d. 224/839)". Studia Islamica (32): 233–254. doi:10.2307/1595222.
  77. ↑ Watt, W. Montgomery. "A Commentary on the Creed of Islam: al-Taftazani on the Creed of al-Nasafi." Journal of the Royal Asiatic Society 83 (1951): 129.
  78. ↑ Schimmel, Annemarie. "Islam". Encyclopædia Britannica. 17 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ Lang 2015, p. 98.
  80. ↑ [79]
  81. ↑ "The Books of Islam". Yusuf / Cat Stevens. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 November 2021 تي محفوظ ڪيل. 11 November 2021 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ Fahmy, Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia (9 June 2025). "How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020" (PDF). Pew Research Center (آمريڪي انگريزي ۾). ص. 9. 10 June 2025 تي حاصل ڪيل. Increases in the global Muslim population are largely due to Muslims having a relatively young age structure and high fertility rate, two characteristics that result in natural population growth.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (ڳنڍڻو)
  83. 1 2 "Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population" (PDF). Pew Research Center. October 2009. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 5 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 22 February 2017 تي حاصل ڪيل. Of the total Muslim population, 30%-40% are Shia Muslims and 60-70% are Sunni Muslims.
  84. ↑ Esposito, John L. (15 October 2002). What everyone needs to know about Islam. Oxford University Press. ص. 21. ISBN 978-0-19-515713-0. ۽ Esposito, John (2005). Islam: the straight path (Rev. 3rd ed., updated with new epilogue. ڇاپو). New York: Oxford University Press. ص. 2, 43. ISBN 978-0-19-518266-8.
  85. ↑ Margaret Kleffner Nydell Understanding Arabs: A Guide For Modern Times، Intercultural Press، 2005، ISBN 1931930252، صفحا xxiii، 14.
  86. ↑ Richard Eaton (8 September 2009). "Forest Clearing and the Growth of Islam in Bengal". ۾ Barbara D. Metcalf (مرتب). Islam in South Asia in Practice. Princeton University Press. ص. 275. ISBN 978-1-4008-3138-8.
  87. ↑ Meghna Guhathakurta; Willem van Schendel (30 April 2013). The Bangladesh Reader: History, Culture, Politics. Duke University Press. ISBN 978-0822353188. 7 November 2016 تي حاصل ڪيل.
  88. ↑ Gandhi, Rajmohan (2013). Punjab: A History from Aurangzeb to Mountbatten. New Delhi, India, Urbana, الينواءِ: Aleph Book Company. ص. 1. ISBN 978-93-83064-41-0.
  89. ↑ Mawji, Omar (11 March 2016). "Oman: A Beacon of Tolerance in the MENA Region". Geopolitical Monitor (انگريزي ۾). 28 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ Seyfi, Siamak; Michael Hall, C. (28 September 2020). Cultural and Heritage Tourism in the Middle East and North Africa: Complexities, Management and Practices. Routledge. ISBN 9781000177169.
  91. ↑ "The Changing Global Religious Landscape". Pew Research Center. 5 April 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 April 2017 تي محفوظ ڪيل. 20 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ Burke, Daniel. "The fastest growing religion in the world is ..." CNN. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 May 2016 تي محفوظ ڪيل. 6 May 2016 تي حاصل ڪيل.
  93. 1 2 3 The Future of the Global Muslim Population (PDF) (Report). Pew Research Center. 27 January 2011.
  94. 1 2 3 4 5 6 The Future of the Global Muslim Population (PDF) (Report). Pew Research Center. 27 January 2011.
  95. ↑ Fahmy, Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia (9 June 2025). "How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020" (PDF). Pew Research Center (آمريڪي انگريزي ۾). ص. 39. 10 June 2025 تي حاصل ڪيل. Muslims and Hindus have been the least likely to gain or lose adherents from religious switching. About one in every 100 adults raised Muslim (or Hindu) has left their childhood religion, and a similar number from a different religious category have switched into Islam (or Hinduism).{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (ڳنڍڻو)
  96. ↑ Fahmy, Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia (9 June 2025). "How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020" (PDF). Pew Research Center (آمريڪي انگريزي ۾). 10 June 2025 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (ڳنڍڻو)
  97. 1 2 3 4 "Religion and Education Around the World" (PDF). Pew Research Center. 13 December 2016. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 22 December 2016 تي محفوظ ڪيل. 19 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  1. ↑ /ˈmɒzləm/ يا /ˈmɒsləm/

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
'
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪي لغت ۾ ڳوليو وصفون وڪي لغت تان
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي قول ۾ ڳوليو قول وڪي قول تان
وڪي ڊيٽا ۾ ڳوليو ڊيٽا وڪي ڊيٽا تان
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=مسلمان&oldid=399492" تان ورتل