فنون لطيفہ

ٻن دائرن سان سيلف-پورٽريٽ رئمبران پاران، 1665–1669ع، ڪين ووڊ هائوس، لنڊن

پينٽنگ جو فن؛ جوهانس ورمير پاران؛ 1666–1668؛ ڪينواس تي آئل پينٽنگ؛ 1.3 × 1.1 ميٽر؛ ڪنسٽسٽوريس ميوزيم، ويانا، آسٽريا.

بابل جو ٽاور؛ پيٽر بروگل دي ايلڊر پاران؛ 1563ع؛ پينل تي تيل: 1.14 × 1.55 ميٽر؛ ڪنسٽسٽوريس ميوزيم، ويانا

فنون لطيفه (Fine Arts) اهي هوندا آهن، جن وسيلي انساني جذبات ۽ ڪيفيتن جا نقش چٽي، اهڙي دلڪش، دلسوز ۽ روح افزا انداز ۾ پيش ڪجن، جو ڏسندڙ ۽ ٻڌندڙ جو روح ۽ دماغ جذبن ۽ امنگن سان آراسته ٿي، گهراين ۽ اونهاين ۾ رچي وڃي. ڪنهن به لطيف فن کي انسان جي دل، روح ۽ جذبات کان جدا ڪري نه سگهبو. انهيءَ لحاظ سان رقص، موسيقي، مصوري، مجسما سازي، ادب ۽ شاعري کي فنون لطيفه ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته انهن سان ڪلي جذبات جو اظهار ڪيو وڃي ٿو. لطيف فن تخليقي فن سڏبا آهن.

يورپي علمي روايتن ۾ فنون لطيفه، ان کي مشهور فن، آرائشي فن يا اطلاقي فن، جيڪو يا ته ڪجهه عملي ڪم، جهڙوڪ مٽيءَ جي برتن سازي جو ڪم يا گهڻو ڪري ڌاتوءَ جو ڪم، خدمت ڪري ٿو يا عام طور تي عوام کي اپيل ڪرڻ جي محدود فنڪارانه معيار جو آهي، سان ڌار ڪندي، بنيادي طور تي جماليات يا تخليقي اظهار لاءِ ٺاهيو ويندو آهي. اطالوي نشاۃِ ثانيه ۾ ترقي ڪيل جمالياتي نظرين ۾، اعليٰ ترين فن، فنڪار جي تخيل جي مڪمل اظهار ۽ نمائش جي اجازت ڏئي ٿو ۽ ڪنهن به عملي غور، مثال طور چانهه جي ٿانو ٺاهڻ ۽ سينگارڻ سان شامل نه آهي. اهو پڻ اهم سمجهيو ويندو هو. ته فن جو نمونو ٺاهڻ ۾ خاص صلاحيتن سان مختلف فردن جي وچ ۾ ڪم کي ورهائڻ، مثال طور فرنيچر جي هڪ ٽڪري سان ضروري نه هجي. فائن آرٽس جي اندر به گهربل تخليقي تخيل جي مقدار جي بنياد تي، صنفن جو هڪ درجو هو، جيڪو تاريخ جي مصوري کي ساکن زندگي کان مٿي رکيو ويو.

تاريخي طور تي، پنج مکيه فن لطيفه فائن مصوري، مجسما سازي، فن تعمير، موسيقي ۽ شاعري هئا. ٻيا "معمولي يا ماتحت فن"، خاص طور تي پرفارمنگ آرٽس جهڙوڪ ٿيٽر ۽ ناچ، جنهن کي "سڀ کان قديم ۽ عالمگير" ۾ شمار ڪيو ويو، پڻ شامل هئا. عملي طور تي، رسمي تعليم کان ٻاهر، تصور عام طور تي صرف بصري فنون تي لاڳو ڪيو ويندو آهي. پراڻي ماسٽر پرنٽ ۽ ڊرائنگ کي مصوري سان لاڳاپيل شڪلن طور شامل ڪيو ويو. جيئن ادب جون نثر جون شڪلون شاعري سان هيون. اڄ فائن آرٽس جي حد، جيستائين اصطلاح استعمال ۾ رهي ٿي، عام طور تي اضافي جديد شڪلن، جهڙوڪ فلم، فوٽوگرافي ۽ وڊيو پروڊڪشن ۽ انهي سان گڏ روايتي شڪلون جيڪي فائن آرٽ سيٽنگ ۾ ٺهيل آهن، جهڙوڪ اسٽوڊيو برتن ۽ اسٽوڊيو گلاس، ٻين مواد ۾ برابر سان شامل آهن.

فائن آرٽ جي هڪ تعريف "هڪ بصري فن سمجهيو ويندو آهي جيڪا بنيادي طور تي جمالياتي ۽ دانشورانه مقصدن لاءِ ٺاهيو ويندو آهي ۽ ان جي خوبصورتي ۽ معنيٰ خيزيءَ، خاص طور تي، مصوري، مجسما سازي، ڊرائنگ، واٽر ڪلر، گرافڪس ۽ فن تعمير لاءِ فيصلو ڪيو ويو آهي". هن لحاظ کان، فائن آرٽس ۽ آرائشي آرٽس يا اپلائيڊ آرٽس جي وچ ۾ تصوراتي فرق آهن (اهي ٻئي اصطلاح گهڻو ڪري ساڳئي ميڊيا کي ڍڪينديون آهن). جيستائين فن جي صارف جو تعلق آهي، جمالياتي خوبين جي تصور کي هڪ بهتر فيصلي جي ضرورت آهي، عام طور تي سٺو ذائقو هجڻ جي طور تي حوالو ڏنو ويو آهي، جيڪو فائن آرٽ کي مشهور فن ۽ تفريح کان مختلف ڪري ٿو.

"پيرس اسٽريٽ، برساتي ڏينهن"؛ گسٽاو ڪيليبوٽ پاران؛ 1877ع؛ ڪينواس تي آئل پينٽنگ؛ 2.12 × 2.76 ميٽر؛ آرٽ انسٽيٽيوٽ آف شڪاگو، آمريڪا.

لفظ "لطيف" (Fine) سوال ۾ آرٽ ورڪ جي معيار کي گهڻو ظاهر نٿو ڪري، پر روايتي يورپي ڪينن جي مطابق نظم و ضبط جي پاڪائي، فن تعمير جي صورت ۾ سواءِ، جتي هڪ عملي افاديت قبول ڪئي وئي هئي، آهي. هن تعريف اصل ۾ "مفيد" لاڳو ٿيل يا آرائشي فن ۽ انهن شين کي جيڪي دستڪاري طور سمجهيو ويندي هيون، کي خارج ڪيو. پر موجوده دور معاصر عمل ۾، اهي فرق ۽ پابنديون بنيادي طور تي بي معنيٰ ٿي ويون آهن، جيئن ته فنڪار جي تصور يا ارادي کي اوليت ڏني وئي آهي، قطع نظر ان جي ته ان جو اظهار ڪهڙي به ذريعي ڪيو وڃي.

اصطلاح عام طور تي صرف نشاۃِ ثانيه کان يورپي/مغربي فن لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. جيتوڻيڪ ساڳي قسم جا فرق ٻين ثقافتن جي فن، خاص طور تي اوڀر ايشيا جي فن تي تي لاڳو ٿي سگهن ٿا. "فائن آرٽس" جي سيٽ کي ڪڏهن ڪڏهن "وڏيون فنون" پڻ سڏيو ويندو آهي، "معمولي فنون" سينگار جي فن جي برابر آهن. هي عام طور تي وچئين دور ۽ قديم فن لاءِ هوندو.

پڻ ڏسو

*بصري آرٽس پورٽل *آرٽس پورٽل *آرٽس * آرٽس * پرفارمنس آرٽ * بصري آرٽس.