مواد ڏانھن هلو

سڱن واري ڳئون مڇي

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
سڱن واري ڳئون مڇي

Longhorn cowfish

اسپين جي مڇي گھر ۾ ھڪ سڱن واري ڳئون مڇي
کوڙ دٻليون مڇيون، جن ۾ سڱ واريون ڳئون مڇيون بہ شامل
اڻجانچيل انگ اکر (IUCN 3.1)
سائنسي درجا بندي
ڪنگڊم: جاندار
تقسم: ڪورڊيٽ
درجو: ايڪٽينوپٽيريجيئي
ترتيب: ٽيٽرائوڊونٽيفارمز
خاندان: اوسٽراسيئڊائي
نسل: ليڪٽوريا
جنس: ايل. ڪارنوٽا
حياتياتي نالو
ليڪٽوريا ڪارنوٽا
(لينيوئس, 1758)

سڱن واري ڳئون مڇي(انگريزي: longhorn cowfish ) جنھن جو حياتياتي نالو ليڪٽوريا ڪارنوٽا آھي ۽ اوسٽراسيئڊائي خاندان واري دٻلي مڇي جي قسمن مان ھڪ آھي. ان جي سڃاڻپ ان جي مٿي مان نڪرندڙ ٻن سڱن مان ٿيندي آهي.[1] ھي مڇيون انڊو پيسيفڪ خطي ۾ ملنديون آهن ۽ ڏيڍ فٽن تائين وڏيون ٿينديون آهن

درجابندي

[سنواريو]
تفصيلي ڏيک

لانگ هارن ڪائوفش کي پهريون ڀيرو 1758ع ۾ ڪارل لينيئس پنهنجي ڪتاب سسٽيما نيچوري جي ڏهين ڇاپي ۾ اوسٽريشن ڪورنيُوٽس (Ostracion cornutus) جي نالي سان سائنسي طور بيان ڪيو، جنهن جي نمونياتي ماڳ ڀارت ڄاڻائي وئي هئي.[2]

1902ع ۾ ڊيوڊ اسٽار جورڊن ۽ هينري ويڊ فولر ليڪٽوريا (Lactoria) کي اوسٽريشن (Ostracion) جي هڪ ذيلي جنس طور تجويز ڪيو ۽ اوسٽريشن ڪورنيُوٽس کي ان جي نمونياتي نوع طور مقرر ڪيو.[3]

فشز آف دي ورلڊ جي پنجين ڇاپي موجب ليڪٽوريا کي اوسٽريسيڊي جي ڪٽنب ۾ شامل ڪيو ويو آهي، جيڪو اوسٽريشيائوئيڊيا جي ذيلي سلسلي ۽ ٽيٽرااوڊونٽيفارميز جي سلسلي سان تعلق رکي ٿو.[4]

نالي جو سبب

[سنواريو]

جنسي نالو ليڪٽوريا (Lactoria) لاطيني ٻوليءَ جي لفظ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ "کير ڏيندڙ ڳئون" آهي. اهو نالو مڇيءَ جي اکين جي مٿان موجود وڏن ڪنڊن ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جيڪي ڳئون جي سڱن سان مشابهت رکن ٿا. انهيءَ سبب هن جنس جي مڇين کي عام طور "ڪائوفش" (ڳئون-مڇي) چيو ويندو آهي، ۽ اهو نالو ڪجهه ويجهن قسمن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.

نوعي نالو ڪورنيُوٽس (cornutus) جي معنيٰ "سڱن وارو" آهي، جيڪو اکين جي سامهون موجود وڏن ڪنڊن ڏانهن اشارو ڪري ٿو.[5]

قدرتي رهائش

[سنواريو]

لانگ هارن ڪائوفش جي بنيادي قدرتي رهائش مرجاني ٽِڪرن، لاگونن، مرجاني ٽِڪرن جي هموار حصن، نديءَ جي مُنهن (ايسٽيوئرين)، نارن ۽ سامونڊي لهرن کان محفوظ مرجاني ٽِڪرن تي مشتمل هوندي آهي.[6]

هن مڇيءَ جا ننڍا ٻچا عام طور ايڪروپورا (Acropora) نسل جي مرجاني ٽِڪرن سان لاڳاپيل هوندا آهن.[6]

هي مڇي عام طور 1 کان 45 ميٽر جي کوٽائي تائين ملي ٿي، پر ڪجهه رپورٽن موجب 100 ميٽر جي کوٽائي تائين به ڏٺي وئي آهي.[6]

ورڇ

[سنواريو]

لانگ هارن ڪائوفش جي ورڇ بحر احمر ۽ اوڀر آفريڪا کان شروع ٿي اوڀر طرف انڊونيشيا ۽ مارڪيسس ٻيٽ تائين پکڙيل آهي. اتر ۾ ان جي ورڇ ڏکڻ ڪوريا، ڏاکڻي جاپان ۽ ريوڪيو ٻيٽ تائين پهچي ٿي، جڏهن ته ڏکڻ ۾ آسٽريليا ۽ لارڊ هاو ٻيٽ تائين ملي ٿي. هي مڇي ٽوئاموٽو ٻيٽ ۾ پڻ موجود آهي. هي بنيادي طور گرم ۽ نيم گرم سامونڊي پاڻيءَ ۾ رهندڙ جنس آهي.[6][7]

ڀارت ۾ هن مڇيءَ جي موجودگي تازن سالن جي هڪ نئين مشاهدي طور سامهون آئي آهي. ماهرن جو خيال آهي ته استوائي سامونڊي طوفانن يا ٽائيفونن جي نتيجي ۾ Lactoria cornuta پنهنجي اصل ورڇ واري علائقي کان نئين ماحول تائين پهتي آهي.[8]

جسماني بناوت

[سنواريو]
اوڀر تيمور ۾
انڊونيشيا ۾

هن جنس ۾ جنسي ٻه-شڪليت (Sexual dimorphism) موجود نه هوندي آهي، تنهنڪري نر ۽ مادي ٻنهي جو بنيادي رنگ پيلو کان زيتوني هوندو آهي، جنهن تي اڇا يا هلڪا نيرا داغ هوندا آهن.[6] نر ۽ مادي سج لهڻ کان ٿورو اڳ يا پوءِ هڪ ٻئي سان ملاپ واري رويي (courtship) جو اظهار ڪندا آهن. هن جا آنا ۽ لاروا پيلئجڪ هوندا آهن، يعني پاڻيءَ جي وچئين يا مٿئين حصي ۾ تري رهندا آهن.[6]

مادي عام طور نر کان وڏي هوندي آهي. نر جي ڊيگهه 65 کان 155 ملي ميٽر (سراسري 103 ملي ميٽر) هوندي آهي، جڏهن ته مادي 83 کان 250 ملي ميٽر (سراسري 121 ملي ميٽر) تائين وڌندي آهي. مادي جو وزن پڻ نر کان وڌيڪ هوندو آهي؛ مادي جو وزن 17 کان 156 گرام (سراسري 33 گرام) ۽ نر جو 12 کان 116 گرام (سراسري 26 گرام) هوندو آهي.[6]

هن مڇيءَ جي هڪ نمايان خاصيت اها آهي ته ان ۾ عام مڇين وانگر گلن جو ڍڪ (Gill cover) نه هوندو آهي، جنهن جي بدران هڪ ننڍڙو سوراخ موجود هوندو آهي. هن جا ڇهن ڪنڊن وارا سخت ڇلر پاڻ ۾ ملي هڪ مضبوط، ٽڪنڊي دٻي جهڙي ٻاهرين ڍانچي (Carapace) جي شڪل اختيار ڪندا آهن، جنهن مان صرف پڇ ۽ پَر ٻاهر نڪرندا آهن. اکين جي پٺيان وڏا سڱ موجود هوندا آهن.[6]

هي مڇي اوسٽريسيفارم ترڻ جي طريقي سان ترندي آهي، جنهن سبب پاڻيءَ ۾ ڄڻ هڪ هنڌ ترندي يا هوا ۾ معلق نظر ايندي آهي. ان ۾ پيٽ وارا پَر موجود نه هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جو پيٽ وارو ڍانچو (Pelvic skeleton) غير موجود هوندو آهي. ان جي پڇ جي پَر جي ڊيگهه لڳ ڀڳ جسم جي برابر ٿي سگهي ٿي، پر حرڪت جو گهڻو دارومدار ٻين پرن تي هوندو آهي.[9]

لانگ هارن ڪائوفش آهستي ترندڙ مڇي آهي، تنهنڪري ان کي هٿ سان به آسانيءَ سان پڪڙي سگهجي ٿو. پڪڙجڻ وقت اها گهرگهرائڻ يا ٽڪ ٽڪ جهڙا آواز ڪڍندي آهي. اهي آواز ترڻ واري مثاني (Swim bladder) سان ڳنڍيل عضلن جي مدد سان پيدا ٿيندا آهن.[10]

هي جنس آبي زيبائشي مڇين (Aquarium trade) ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور ڪائوفشن مان هڪ آهي.

بچاءُ

[سنواريو]

گهڻي دٻاءَ يا خطري جي حالت ۾ لانگ هارن ڪائوفش پنهنجي چمڙي مان پاهيوٽوڪسن (Pahutoxin) نالي هڪ انتهائي زهريلو مادو خارج ڪري سگهي ٿي. هي زهريلو مادو مڇين لاءِ انتهائي نقصانڪار، رت جي ڳاڙهن جزن کي ٽوڙيندڙ، گرميءَ جي اثر کان محفوظ ۽ غير پروٽيني هوندو آهي. ان جون خاصيتون سامونڊي ونگ جي زهر سان ملندڙ جلندڙ آهن.[11]

هن مڇيءَ جا ڊگها سڱ شڪارين لاءِ ان کي ڳهڻ ڏکيو بڻائيندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن اهي سڱ شڪارين تي حملو ڪري بچاءَ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.[12] جيڪڏهن سڱ ڀڄي وڃن ته اهي ڪجهه مهينن اندر ٻيهر وڌي ايندا آهن.[13] سڱ گهڻو ڪري اندران کوکلا هوندا آهن ۽ معدنيات سان مضبوط ٿيل ڪوليجن جي تندن مان ٺهيل هوندا آهن.[14]

هن جو سخت ٻاهريون ڍانچو ۽ زهريلو مادو ٻنهي گڏجي شڪارين کان مضبوط تحفظ فراهم ڪن ٿا. ان جي آنن کي ڪجهه مڇيون، جهڙوڪ ريس مڇي ۽ ڊيمزل مڇي، کائي وينديون آهن. لانگ هارن ڪائوفش پنهنجا آنا سامونڊي تري جي ويجهو ڏئي ٿي ته جيئن اهي شڪارين کان لڪل رهن.[15]

ننڍي عمر جو ٻچو

واڌ ويجهه ۽ نسل واڌ

[سنواريو]

هي مڇي هڪ نر ۽ ٽن کان چئن مادن تي مشتمل ننڍا گروهه (حرم) ٺاهيندي آهي. ماديون عام طور سج لهڻ کان ٿوري دير پوءِ يا گهڻي ڪڪر واري ڏينهن ۾ آنا ڏينديون آهن. نسل واڌ جي موسم فيبروري کان آڪٽوبر جي شروعات تائين جاري رهندي آهي.[15]

ليڪٽوريا جنس جا بيضوي آنا ڦٽي لاروا پيدا ڪندا آهن. انهن لارون جي خاص ڳالهه اها آهي ته ننڍپڻ کان ئي انهن ۾ دٻي جهڙو سخت ٻاهريون ڍانچو ٺهڻ شروع ٿي ويندو آهي، جيڪو بالغ مڇيءَ جي نمايان خاصيت آهي.[16]

پامبان ٻيٽ ۾ هڪ مقامي روايت موجب، جڏهن هي ٻيٽ مکيه زمين کان الڳ ٿيو ته اتي موجود ڳئون جادوئي نموني هنن مڇين ۾ تبديل ٿي ويون ۽ پوءِ سمنڊي گاهه کائڻ لڳيون.[17]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Longhorn Cowfishes, Lactoria cornuta". MarineBio Conservation Society. 6 October 2016 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ سانچو:Cof genus
  3. ↑ سانچو:Cof genus
  4. ↑ Nelson, J.S.; Grande, T.C.; Wilson, M.V.H. (2016). Fishes of the World (5th ڇاپو). Hoboken, NJ: John Wiley & Sons. ص. 518–526. doi:10.1002/9781119174844. ISBN 978-1-118-34233-6.
  5. ↑ Christopher Scharpf (21 August 2024). "Order TETRAODONTIFORMES: Families MOLIDAE, BALISTIDAE, MONACANTHIDAE, ARACANIDAE and OSTRACIIDAE". Christopher Scharpf. 8 October 2024 تي حاصل ڪيل.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 Tresnati, J., Dolo, R., Aprianto, R., & Tuwo, A. (2020, September). Some population parameters of Longhorn Cowfish Lactoria cornuta (Linnaeus, 1758) in Laikang Bay, Takalar District, South Sulawesi, Indonesia (preliminary study). In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 564, No. 1, p. 012014). IOP Publishing.
  7. ↑ Day, Francis (1878). The Fishes of India. Volume I. London: Bernard Quaritch. ص. 697.
  8. ↑ Iqbal, A. M. Z., Mali, G., & Dollin, R. (2021). First Report of Lactoria cornuta from Karnataka, West coast of India–Role of tropical cyclones in Range Extension. bioRxiv.
  9. ↑ Moazzam, M., & Osmany, H. B. (2014). Fishes of family Diodontidae, Ostraciidae and Molidae from Pakistan coast. International Journal of Biology and Biotechnology.
  10. ↑ Parmentier, E. et al. (2021). Sound production, hearing sensitivity, and in-depth study of the sound-producing muscles in the cowfish (Lactoria cornuta). Journal of Anatomy, 238(4), 956–969.
  11. ↑ Fishes of the World (5th ڇاپو). 2016.
  12. ↑ Yang, W. et al. (2014). Structural characterization and compressive behavior of the boxfish horn.
  13. ↑ New record of the longhorn cowfish Lactoria cornuta from Bangladesh. 2013.
  14. ↑ Structural characterization and compressive behavior of the boxfish horn.
  15. 1 2 Moyer, J. T. (1979). Mating Strategies and Reproductive Behavior of Ostraciid Fishes at Miyake-jima, Japan. Japanese Journal of Ichthyology.
  16. ↑ Leis, J. M. & Moyer, J. T. (1985). Development of eggs, larvae and pelagic juveniles of three Indo-Pacific ostraciid fishes. Japanese Journal of Ichthyology.
  17. ↑ Edgar Thurston (1913). The Madras Presidency, with Mysore, Coorg and the Associated States. ص. 33.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=سڱن_واري_ڳئون_مڇي&oldid=405723" تان ورتل