مواد ڏانھن هلو

سوئيڪارنو

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
سوڪارنو
1949 ۾ سوڪارنو
1st انڊونيشيا جو صدر
عهدي ۾
18 آگسٽ 1945 – 12 مارچ 1967
وزير اعظمسوران سياھر
امير شريف الدين
محمد حاتا
عبدالحليم
سوئڪيمان ورجوساندجوجو
ولوپو
علي ساستروئميدجوجو
برھان الدين ھاراپ
ڊيوئنڊا ڪرتاودجاجا
نائب صدرمحمد حاتا (1945–56)
کان اڳ عھدو شروع ٿيو
کان پوءِسھارتو
انڊونيشيا جي گڏيل رياستن جو صدر
عهدي ۾
27 ڊسمبر 1949 – 17 آگسٽ 1950
نائب صدرمحمد حاتا
کان اڳ عھدو شروع ٿيو
کان پوءِعھدو ختم ٿي ويو
11th انڊونيشيا جو وزير اعظم
عهدي ۾
9 جولاءِ 1959 – 25 جولاءِ 1966
صدرپاڻ
کان اڳڊيوئنڊا ڪرتاودجاجا
کان پوءِعھدو ختم ڪيو ويو
ذاتي تفصيل
ڄائوڪسنو سوسروڊيھارڊيو
6 جون 1901(1901-06-06)
سورابايا, اوڀر جاوا, ڊچ ايسٽ انڊيز[1]
وفات21 جون 1970(1970-06-21) (عمر 69 سال)
جڪارتا، انڊونيشيا
تدفين جي جاءِبليتار, اوڀر جاوا, انڊونيشيا
8°05′05″S 112°10′34″E / 8.084622°S 112.176075°E / -8.084622; 112.176075
سياسي پارٽيانڊونيشيائي نيشنل پارٽي (1927–1931)
اوچائي1.72 m (5 ft 8 in)
زال/مڙساوئتاري (ش. 1921; ط. 1922)
انگت گارناسيح (ش. 1923; ط. 1942)
فاطمہ وتي (ش. 1 جون 1943)
ھارتني (ش. 7 July 1953)
ھارتني مانوپو (ش. 1959; ط. 1968)
نائوڪو نيموتو (ش. 1962)
ھرياتي (ش. 1963; ط. 1966)
يورائڪ سانگر (ش. 1964; ط. 1967)
ھيلدي جعفر (ش. 1966; sep. 1967)
ٻار
اگت مان
    • رتنا جئامي

    (پاليل)

    • ڪارٽيڪا

    (پاليل)

فاطمہ وتي مان
ھارتني مان
رتنا مان
ھارياتي مان
    • آيو گيمبيرووتي
ڪارتني مان
    • ٽوٽوڪ سورياوان
ماءُادا آيو نيومان راء
پيءُرادين سوئيڪيمي سوسروڊيھارڊيو
الما ميٽربندونگ انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي
دستخط

احمد سوڪارنو(انگريزي: Sukarno) يا ڊچ لھجي ۾ سوئيڪارنو ( Soekarno)[2] انڊونيشيا جو پھريون صدر ھيو. پاڻ 6 جنوري 1901 ۾ پيدا ٿيو ۽ 21 جون 1970 ۾ وفات ڪيائين. [3] ھي 1945 کان 1967 تائين ملڪ جو صدر رھيو. ھي ملڪ م نيدرلينڊز کان آزادي جي جدوجھد جو سرواڻ ھيو. ڊچ حڪومت جي نوآبادياتي دور ۾ ڏھاڪو سال جيل ۾ بند رھيو ۽ کيس جيل مان جپان آزاد ڪيو جنھن ڊچ ايمپائر تي حملو ڪري انڊونيشيا ۾ داخل ٿيو ھيو. جپان جيئن ئي ھٿيار ڦٽا ڪيا تہ ھن ۽ محمد حاتا 17 آگسٽ 1945 ۾ انڊونيشيا جي خودمختياري جو اعلان ڪيو ۽ سوئيڪارنو انڊونيشيا جو پھريون صدر بڻيو. ھن انڊونيشيائي ماڻھن جي اڳواڻي ڪندي نيدرلينڊز پاران انڊونيشيا کي نئين سر ڪالوني ٺاھڻ جي سفارتي ۽ فوجي مزاحت ڪئي نيٺ 1949 ۾ نيدرلينڊز انڊونيشيا جي خودمختياري کي تسليم ڪيو. ليکڪ پريموئيديا اننتا توئر لکيو آهي تہ " سوئيڪارنو جديد دؤر جو واحد ايشيائي اڳواڻ ھيو جنھن مختلف نسلي، ثقافتي ء مذھبي گروھن ۾ ورھايل عوام کي متحد ڪري بغير رت جي ڦڙي وھائڻ جي آزاد ڪرايو" [4] پارلياماني جمھوريت جي افراتفري دؤر بعد 1957 ۾ سوئيڪارنو رھنمائي واري جمھوريت جو مطلق العنان نظام قائم ڪيو جنھن سان ملڪ اندر عدم استحڪام جو خاتمو آيو. 1960 جي ڏھاڪي ۾ ھن کاٻي ڌر جي طرف لاڙو رکيو ۽ انڊونيشياجي ڪميونسٽ پارٽي جي مدد ڪئي ۽ ان کي تحفظ ڏنو ۽ ھن سامراج دشمن پرڏيھي پاليسي کي فروغ ڏنو، ۽ سوويت يونين ۽ چين جو پاسو ورتو. 1965 ۾ 30 سيپٽمبر واري تحريڪ جي ناڪامي سان قتل عام واقع ٿيڻ جي ڪري اڳتي ھلي 1967 م ھڪ جنرل بغاوت ڪندي کيس معزول ڪري ڇڏيو جنھن بعد ھن باقي زندگي نظربندي ۾ گذاري.

نالو

[سنواريو]

سوڪارنو (Sukarno) جو نالو هندو مهاڳ مهاڀارت جي افسانوي سورهيه ڪرن (انگريزي ۾ ڪارنا) تان ورتل آهي.[5]

ڊچ املا (ڊچ اورٿوگرافي) تي ٻڌل صورت سوڪارنو اڄ به وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ هو پاڻ به وان اوفائيسن اچاري نظام (وان اوفائيسن اسپيلنگ سسٽم) موجب پنهنجي دستخط ڪندو هو. خود سوڪارنو جو چوڻ هو ته لکڻ ۾ "u" استعمال ٿيڻ گهرجي، نه "oe"، پر اسڪول ۾ کيس ڊچ طرز موجب لکڻ سيکاريو ويو هو، ۽ پنجاهه سالن کان پوءِ پنهنجي دستخط بدلائڻ ڏکيو لڳو، تنهنڪري هو دستخط اڃا به "oe" سان ڪندو رهيو.[6] تنهن هوندي به، 1947ع کان 1968ع تائين جاري ٿيندڙ انڊونيشي صدارتي فرمانن ۾ سندس نالو ريپبلڪن اچاري نظام (ريپبلڪن اسپيلنگ سسٽم) مطابق لکيو ويندو هو. سوڪارنو–هٽا بين الاقوامي هوائي اڏو، جيڪو انڊونيشيا جي گاديءَ واري شهر جڪارتا جي ويجهو واقع آهي، اڄ به ڊچ اچار واري صورت سوئيڪارنو استعمال ڪري ٿو.

انڊونيشي کيس بُنگ ڪارنو (يعني "ڀاءُ ڪارنو" يا "ساٿي ڪارنو") ۽ پاڪ ڪارنو (يعني "مسٽر ڪارنو") جي نالن سان پڻ ياد ڪندا آهن.[7] گهڻن جاوي ماڻهن وانگر سندس پڻ رڳو هڪ ئي نالو هو.[8]

پرڏيهي ذريعن ۾ ڪڏهن ڪڏهن کيس احمد سوڪارنو (اچمد سوڪارنو) يا ان جهڙين ٻين صورتن سان پڻ سڏيو ويو آهي. انڊونيشيا جي پرڏيهي معاملن واري وزارت جي هڪ ذريعي موجب "اچمد" (جنهن کي پوءِ عرب ملڪن ۽ ٻين پرڏيهي ذريعن "احمد" لکيو) جو نالو انڊونيشي شاگرد ايم. زين حسن، جيڪو الازهر يونيورسٽي ۾ پڙهندو هو ۽ بعد ۾ پرڏيهي معاملن واري وزارت ۾ ملازم ٿيو، تجويز ڪيو هو. ان جو مقصد مصري صحافت آڏو سوڪارنو جي مسلمان سڃاڻپ کي نمايان ڪرڻ هو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت مصر ۾ مختصر تڪرار دوران اها دعويٰ ڪئي وئي هئي ته سوڪارنو جو نالو "ڪافي اسلامي نه آهي". "اچمند" جي استعمال کان پوءِ اسلامي ۽ عرب ملڪن سوڪارنو جي بي ڌڙڪ حمايت شروع ڪئي. انهيءَ سبب وچ اوڀر سان ٿيندڙ خط و ڪتابت ۾ سوڪارنو پاڻ به پنهنجو نالو "اچمند سوئيڪارنو" لکي دستخط ڪندو هو.[9][10]

شروعاتي زندگي ۽ خاندان

[سنواريو]
سوڪارنو پنهنجي پيءُ راڊين سوڪيمي سوسرودي هاردجو (کاٻي) ۽ پنهنجي ماءُ اِدا آيو نيومان راءِ (ساڄي) سان.

سوڪارنو هڪ مسلمان جاوي پرائمري اسڪول جي استاد، پريايي راڊين سوڪيمي سوسرودي هاردجو، جو پٽ هو، جيڪو مرڪزي جاوا جي گروبوگان ريجنسي سان تعلق رکندو هو، جڏهن⁠ته سندس ماءُ آيو نيومان راء بالي جي بوليلينگ ريجنسي سان تعلق رکندڙ برهمڻ ذات جي هندو عورت هئي. سوڪارنو جي پيدائش ڊچ ايسٽ انڊيز (هاڻوڪي انڊونيشيا) جي اوڀر جاوا واري شهر سورابايا ۾ ٿي، جتي سندس پيءُ جاوا ڏانهن بدلي جي درخواست منظور ٿيڻ کان پوءِ مقرر ٿيو هو.[11]

سندس اصل نالو ڪُسنو سوسرودي هاردجو هو.[12] جاوي روايت موجب، ننڍپڻ ۾ هڪ سخت بيماري مان صحتياب ٿيڻ کان پوءِ سندس نالو بدلائي سوڪارنو رکيو ويو.

تعليم

[سنواريو]

1912ع ۾ مقامي پرائمري اسڪول مان تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ، سوڪارنو کي يوروپيسي لاگيري اسڪول (ڊچ پرائمري اسڪول) ۾ موجوڪيرتو موڪليو ويو. ان کان پوءِ 1916ع ۾ هن سورابايا جي هوخيري برگر اسڪول (ڊچ طرز جي اعليٰ ثانوي اسڪول) ۾ داخلا ورتي، جتي سندس ملاقات چوڪروامينوتو سان ٿي، جيڪو هڪ قومپرست اڳواڻ ۽ ساريڪات اسلام جو باني هو. 1920ع ۾ سوڪارنو چوڪروامينوتو جي ڌيءَ سِتي اوئتاري سان شادي ڪئي.

1921ع ۾ هن ٽيڪنِسخي هوخيسخول تي بانڊونگ (بانڊونگ انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي) ۾ سول انجنيئرنگ، خاص طور معماري، جي تعليم شروع ڪئي. 1926ع ۾ هن اتان اِنگينيور (مختصر: Ir.) جي ڊگري حاصل ڪئي، جيڪا ڊچ طرز جي انجنيئر جي ڊگري هئي.

بانڊونگ ۾ تعليم دوران سوڪارنو جي ملاقات اِنگگت گارناسِه سان ٿي، جيڪا ان بورڊنگ هائوس جي مالڪ سانوسي جي زال هئي، جتي سوڪارنو شاگرد طور رهندو هو. اِنگگت عمر ۾ سوڪارنو کان 13 سال وڏي هئي. مارچ 1923ع ۾ سوڪارنو سِتي اوئتاري کي طلاق ڏئي اِنگگت سان شادي ڪئي، جنهن پڻ پنهنجي مڙس سانوسي کان طلاق ورتي هئي. بعد ۾ سوڪارنو اِنگگت کان به طلاق وٺي فاطماوتي سان شادي ڪئي.

سوڪارنو پنهنجي دور جي محدود تعليم يافته اشرافيه ۾ هڪ غيرمعمولي شخصيت هو، ڇاڪاڻ⁠تہ هو ڪيترين ئي ٻولين ۾ رواني سان ڳالهائيندو هو. پنهنجي مادري جاوي ٻولي کان علاوه هو سنڊاني، باليني، انڊونيشي ۽ ڊچ ڄاڻندو هو. ان کان سواءِ هو جرمن، انگريزي، فرانسيسي، عربي ۽ جاپاني ۾ پڻ مهارت رکندو هو، جيڪي سڀئي هن جي HBS واري تعليم دوران پڙهايون وينديون هيون.

پنهنجي تعليم دوران سوڪارنو، معماري ۽ سياست ٻنهي شعبن ۾، انتهائي جديد خيالن جو حامي بڻجي ويو. هو روايتي جاوي جاگيرداري کي "پٺتي پيل" سمجهندو هو ۽ ان کي ڊچ قبضي ۽ استحصال هيٺ ملڪ جي زوال جو هڪ اهم سبب قرار ڏيندو هو. ساڳئي وقت، هو مغربي ملڪن جي سامراجيت جو سخت مخالف هو، جنهن کي هو فرانسيسي اصطلاح ايڪسپلواٽاسيون دُ لُوم پار لُوم ("انسان طرفان انسان جو استحصال") سان بيان ڪندو هو. سندس خيال موجب، ان ئي استحصالي نظام سبب ڊچ راڄ دوران انڊونيشي عوام سخت غربت ۽ گهٽ تعليمي سطح جو شڪار ٿيو.

انڊونيشي قومپرستي کي هٿي ڏيڻ لاءِ سوڪارنو انهن خيالن جو اظهار پنهنجي لباس، گاديءَ واري شهر (بعد ۾ جڪارتا) جي شهري رٿابندي، ۽ پنهنجي سوشلسٽ سياسي پاليسين ذريعي ڪيو. بهرحال، جديد فن بابت سندس پسند پاپ موسيقي تائين نه پهتي؛ عورتن سان لاڳاپن بابت پنهنجي مشهور شهرت جي باوجود، هن انڊونيشي موسيقي جي ٽولي ڪوس برساودارا کي سندن مبينا "اخلاقي زوال آڻيندڙ" گيتن سبب قيد به ڪرايو. سوڪارنو جي نظر ۾ جديديت نسل جي امتياز کان پاڪ، انداز ۾ سادي ۽ نفيس، ۽ سامراجيت جي مخالف هئي.[13]

معماري جو پيشو

[سنواريو]

1926ع ۾ تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ، سوڪارنو ۽ سندس يونيورسٽيءَ جي دوست انواري بانڊونگ ۾ سوئيڪارنو ۽ انوري نالي هڪ معماري فرم قائم ڪئي، جيڪا عمارتن جي رٿابندي ۽ تعميراتي ٺيڪيداري جون خدمتون فراهم ڪندي هئي.

سوڪارنو جي معماري منصوبن ۾ پريانگر هوٽل (1929ع) جي عمارت جي نئين سر جوڙجڪ شامل آهي، جتي هن مشهور ڊچ معمار چارلس پراسپر وولف اسڪوميڪر جي مددگار طور ڪم ڪيو. سوڪارنو بانڊونگ جي اڄوڪي جاتوت سبروتو گهٽي، پالاساري گهٽي ۽ ديوي سرتيڪا گهٽي تي واقع ڪيترن ئي خانگي گهرن جا نقشا پڻ تيار ڪيا.

بعد ۾، صدر ٿيڻ کان پوءِ به سوڪارنو معماريءَ سان وابسته رهيو. هن جڪارتا ۾ اعلانِ آزادي يادگار ۽ ان جي ڀرسان گيڊونگ پولا جي عمارت، سيمارانگ ۾ نوجوانن جي يادگار (ٽوگو مودا)، مالانگ ۾ الون-الون يادگار، سورابايا ۾ هيروز يادگار، ۽ مرڪزي ڪليمانتان ۾ پالانگڪارايا شهر جي رٿابندي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

سوڪارنو گيلورا بُنگ ڪارنو راندين جو مرڪز جي تعمير ۾ پڻ گهري دلچسپي ورتي. هن خاص طور تي گيلورا بُنگ ڪارنو اسٽيڊيم جي مکيه اسٽيڊيم جي ڇت جي ڊزائن بابت تجويزون پڻ پيش ڪيون.[14][15]

شروعاتي جدوجهد

[سنواريو]

سوڪارنو پهريون ڀيرو قومپرستانه خيالن کان ان وقت واقف ٿيو، جڏهن هو چوڪروامينوتو جي گهر ۾ رهندو هو. بعد ۾، بانڊونگ ۾ شاگرديءَ دوران، هن يورپي، آمريڪي، قومپرست، ڪميونسٽ ۽ مذهبي سياسي فلسفن جو گهرو مطالعو ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ هن انڊونيشي طرز جي سوشلسٽ خودڪفالت تي ٻڌل پنهنجي سياسي نظريي کي ترقي ڏني. هن پنهنجي خيالن کي مارهائينزم جو نالو ڏنو، جيڪو "مارهائين" نالي هڪ انڊونيشي هاريءَ تان ورتل هو، جنهن سان سندس بانڊونگ جي ڏاکڻي علائقي ۾ ملاقات ٿي هئي. مارهائين پنهنجي ننڍڙي زمين جو پاڻ مالڪ هو، پاڻ ئي ان تي پوک ڪندو هو، ۽ پنهنجي خاندان جي گذر سفر لاءِ ڪافي آمدني حاصل ڪندو هو.

يونيورسٽيءَ ۾ تعليم دوران، سوڪارنو انڊونيشي شاگردن لاءِ الخميني اسٽوڊي ڪلب نالي هڪ مطالعاتي ڪلب قائم ڪيو، جيڪو ڊچ شاگردن جي قبضي هيٺ قائم روايتي شاگرد تنظيمن جي مقابلي ۾ هو.

انڊونيشي قومي پارٽي ۾ شموليت

[سنواريو]
سوڪارنو ايڇ بي ايس ۾ شاگرد جي حيثيت ۾، سورابايا، 1916ع

4 جولاءِ 1927ع تي، سوڪارنو پنهنجي الخميني اسٽوڊي ڪلب جي ساٿين سان گڏ آزاديءَ جي حامي انڊونيشي قومي پارٽي (پي اين آء) قائم ڪئي، جنهن جو هو پهريون صدر چونڊيو ويو.

هن پارٽي جو مقصد انڊونيشيا جي آزادي حاصل ڪرڻ هو، جڏهن⁠تہ اها سامراجيت ۽ سرمائيداري ٻنهي جي مخالفت ڪندي هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي نظر ۾ اهي ٻئي نظام انڊونيشي عوام جي زندگي وڌيڪ ڏکي بڻائيندا هئا. پارٽي سيڪيولرزم ۽ ڊچ ايسٽ انڊيز ۾ رهندڙ مختلف نسلي گروهن جي اتحاد جي پڻ حمايت ڪئي، جيئن هڪ متحد انڊونيشيا قائم ٿي سگهي.

سوڪارنو کي اميد هئي ته جاپان جلد ٻي عالمي جنگ دوران اولهندي اتحادين خلاف جنگ شروع ڪندو، ۽ انڊونيشيا جاپان جي مدد سان پنهنجي آزادي حاصل ڪري سگهندو.

1920ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ ساريڪات اسلام جي ڪمزور ٿيڻ ۽ 1926ع جي ناڪام بغاوت کان پوءِ انڊونيشي ڪميونسٽ پارٽي جي دٻجڻ کان پوءِ، PNI تيزيءَ سان مقبول ٿيڻ لڳي، خاص طور انهن نون يونيورسٽي تعليم يافته نوجوانن ۾، جيڪي ڊچ نوآبادياتي حڪومت جي نسل پرست ۽ محدود سياسي نظام مان مايوس هئا ۽ وڌيڪ آزاديون ۽ موقعا حاصل ڪرڻ چاهيندا هئا.[16]

گرفتاري، مقدمو ۽ قيد

[سنواريو]

گرفتاري ۽ مقدمو

[سنواريو]
1930ع ۾ بانڊونگ ۾ هلندڙ مقدمي دوران سوڪارنو پنهنجي ساٿي جوابدارن ۽ وڪيلن سان گڏ

PNI جون سرگرميون جلد نوآبادياتي حڪومت جي نظر ۾ اچي ويون، ۽ سوڪارنو جون تقريرون ۽ گڏجاڻيون اڪثر نوآبادياتي خفيه پوليس (پوليتيڪي اِنلِخٽِنگين ڊينسٽ:نوآبادياتي سياسي خفيه اطلاعاتي خدمت) جي اهلڪارن طرفان نگراني ۽ خلل جو شڪار ٿينديون هيون.

آخرڪار، 29 ڊسمبر 1929ع تي ڊچ نوآبادياتي حڪومت جاوا ۾ ڇاپن جي هڪ سلسلي دوران سوڪارنو ۽ PNI جي ٻين اهم اڳواڻن کي گرفتار ڪري ورتو. سوڪارنو کي يوگياڪارتا جي دوري دوران گرفتار ڪيو ويو.

آگسٽ کان ڊسمبر 1930ع تائين بانڊونگ جي لانڊراٽ (زميني عدالت) ۾ هلندڙ مقدمي دوران سوڪارنو نوآباديات ۽ سامراجيت خلاف ڊگهيون سياسي تقريرون ڪيون، جيڪي بعد ۾ اِنڊونيسيا مينگوگاٽ (انڊونيشيا اڪيوزز؛ "انڊونيشيا الزام لڳائي ٿو") جي عنوان سان مشهور ٿيون.[17]

قيد

[سنواريو]

ڊسمبر 1930ع ۾ سوڪارنو کي چار سال قيد جي سزا ٻڌائي وئي، جيڪا هن بانڊونگ جي سوڪامسڪين جيل ۾ ڪاٽي. بهرحال، سندس تقريرن کي پريس ۾ وڏي پذيرائي ملي، ۽ نيدرلينڊ توڙي ڊچ ايسٽ انڊيز جي لبرل حلقن جي دٻاءَ سبب گورنر جنرل اينڊريس ڪورنيليس ڊرڪ ڊي گراف سندس سزا گهٽائي ٻن سالن تائين محدود ڪري ڇڏي. نتيجي طور، سوڪارنو کي 31 ڊسمبر 1931ع تي وقت کان اڳ آزاد ڪيو ويو. ان وقت تائين هو سڄي انڊونيشيا ۾ مشهور قومي هيرو بڻجي چڪو هو.

تنهن هوندي به، سندس قيد دوران PNI اندروني اختلافن ۽ نوآبادياتي دٻاءَ سبب ٽٽي وئي. ڊچ حڪومت اصل PNI کي ختم ڪري ڇڏيو، جنهن کان پوءِ ان جا اڳوڻا ميمبر ٻن نون پارٽين ۾ ورهائجي ويا. انڊونيشيا پارٽي (پارٽينڊو)، جنهن جي اڳواڻي سوڪارنو جي ساٿي سارتونو ڪندو هو، عوامي تحريڪن تي زور ڏيندي هئي، جڏهن⁠تہ محمد حطا ۽ ستن سجهرير جي اڳواڻيءَ ۾ انڊونيشي قومي تعليم (نئين PNI) ڊگهي مدي واري حڪمت عملي تحت عوام جي تعليم ۽ ذهين قيادت تي زور ڏيندي هئي.

سوڪارنو ٻنهي ڌرين کي گڏ ڪري هڪ متحد قومپرست محاذ قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر ناڪام ٿيڻ کان پوءِ 28 جولاءِ 1932ع تي پارٽيندو جي قيادت سنڀالي. پارٽيندو عوامي جدوجهد واري حڪمت عملي تي قائم رهي، جڏهن⁠تہ سوڪارنو حطا جي ڊگهي عرصي واري تنظيم سازي واري حڪمت عملي سان اختلاف رکندو هو. سندس خيال هو ته سياست ۾ حقيقي تبديلي صرف طاقت جي تنظيم ۽ ان جي مؤثر استعمال (مَخٽس فورمِنگ اِن مَخٽس آن وِينڊِنگ) سان ئي آڻي سگهجي ٿي.[16]

هن عرصي دوران مالي ضرورتون پوريون ڪرڻ لاءِ سوڪارنو ٻيهر معماريءَ جي شعبي ڏانهن موٽي آيو ۽ پنهنجي يونيورسٽيءَ جي جونيئر روسينو سان گڏ سوئيڪارنو ۽ روسينو نالي آفيس قائم ڪئي. هن پارٽيءَ جي اخبار فڪران راجت ("عوام جو فڪر") لاءِ پڻ مضمون لکيا.

بانڊونگ ۾ رهندي هن جاوا جي مختلف علائقن جا دورا ڪري ٻين قومپرستن سان رابطا قائم ڪيا. سندس سرگرمين سبب ڊچ خفيه پوليس (PID) جي نگراني وڌيڪ وڌي وئي. 1933ع جي وچ ڌاري هن مينچاپائي اِنڊونيسيا ميرديڪا ("آزاد انڊونيشيا حاصل ڪرڻ") جي عنوان سان مضمونن جو سلسلو شايع ڪيو. انهن لکڻين جي نتيجي ۾ 1 آگسٽ 1933ع تي، جڪارتا ۾ قومپرست اڳواڻ محمد حسني ٿامرين سان ملاقات دوران، کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو.

فلورس ۽ بينگڪولو ڏانهن جلاوطني

[سنواريو]

هن ڀيري، سوڪارنو کي سياسي تقريرن جو موقعو نه ڏيڻ لاءِ سخت گير گورنر جنرل يونڪهير بونيفيشس ڪورنيليس ڊي يونگي پنهنجي هنگامي اختيارن تحت بنا مقدمي جي ملڪ اندر جلاوطن ڪري ڇڏيو. 1934ع ۾ سوڪارنو کي پنهنجي خاندان (جنهن ۾ اِنگگت گارناسِه پڻ شامل هئي) سان گڏ فلورس ٻيٽ جي ڏورانهين شهر اينڊي موڪليو ويو. فلورس ۾ رهندي هن پنهنجي محدود آزاديءَ مان فائدو وٺندي ٻارن جي هڪ ناٽڪ منڊلي قائم ڪئي، جنهن جي ميمبرن ۾ مستقبل جو سياستدان فرانس سيڊا پڻ شامل هو. فلورس ۾ مليريا جي وبا پکڙجڻ کان پوءِ، ڊچ حڪومت فيبروري 1938ع ۾ سوڪارنو ۽ سندس خاندان کي سماترا جي اولهندي سامونڊي ڪناري تي واقع بينگڪولو منتقل ڪري ڇڏيو.[18] بينگڪولو ۾ سوڪارنو جي واقفيت محمديه تنظيم جي مقامي اڳواڻ حسن دين سان ٿي، جنهن کيس محمديه جي هڪ مقامي اسڪول ۾ ديني تعليم پڙهائڻ جي اجازت ڏني. سندس شاگردن مان هڪ 15 ورهين جي فاطماوتي هئي، جيڪا حسن دين جي ڌيءَ هئي. سوڪارنو ۽ فاطماوتي وچ ۾ محبت جو تعلق قائم ٿيو، جنهن جي وضاحت سوڪارنو هن بنياد تي ڪئي ته سندس زال اِنگگت گارناسِه لڳ ڀڳ ويهن سالن جي شادي باوجود کيس اولاد نه ڏئي سگهي هئي. 1942ع ۾، جڏهن جاپاني فوجن ڊچ ايسٽ انڊيز مهم دوران ملائي ٻيٽن جو مجموعو تي حملو ڪيو، تڏهن سوڪارنو اڃا تائين بينگڪولو ۾ جلاوطنيءَ جي زندگي گذاري رهيو هو.

ٻي عالمي جنگ ۽ جاپاني قبضو

[سنواريو]

پسمنظر ۽ حملو

[سنواريو]
سوڪارنو پنهنجي جلاوطني واري گهر، بينگڪولو ۾

1929ع جي شروعات ۾، انڊونيشي قومي بيداري جي دور دوران، سوڪارنو ۽ سندس قومپرست ساٿي محمد حطا (جيڪو بعد ۾ انڊونيشيا جو نائب صدر بڻيو) پهريون ڀيرو اندازو لڳايو ته مستقبل ۾ پئسفڪ واري علائقي ۾ جنگ ٿيندي، ۽ جاپان جي انڊونيشيا ڏانهن اڳڀرائي انڊونيشيا جي آزاديءَ لاءِ هڪ موقعو ثابت ٿي سگهي ٿي.[19]

10 جنوري 1942ع تي شاهي جاپان ڊچ ايسٽ انڊيز تي حملو ڪيو ۽ ٿوري ئي عرصي ۾ ڊچ فوجن کي شڪست ڏئي ڇڏي. ڊچ اختيارين سوڪارنو ۽ سندس ساٿين کي بينگڪولو کان لڳ ڀڳ ٽي سؤ ڪلوميٽر پري پاڊانگ، سماترا ڏانهن ريل، بس ۽ ٽرڪن ذريعي منتقل ڪيو. سندن ارادو هو ته سوڪارنو کي قيد ۾ رکي آسٽريليا موڪليو وڃي، پر جاپاني فوجن جي تيزيءَ سان پاڊانگ ڏانهن وڌڻ سبب ڊچ عملدار پنهنجو منصوبو اڌ ۾ ڇڏي پاڻ بچائي ڀڄي ويا.[20]

جاپانين سان سهڪار

[سنواريو]
سوڪارنو ڊچ ايسٽ انڊيز جي جاپاني فوجي حڪومت جي گهرو معاملن واري ڊائريڪٽر جنرل موئيچيري ياماموتو سان هٿ ملائيندي، سيپٽمبر 1944ع

جاپانين وٽ سوڪارنو بابت اڳ ئي معلومات موجود هئي، تنهنڪري سماترا ۾ جاپاني فوجي ڪمانڊر ساڻس احترام سان پيش آيو ۽ انڊونيشي عوام کي منظم ڪرڻ ۽ کين پُرسڪون رکڻ لاءِ سندس مدد وٺڻ چاهي. ٻئي طرف، سوڪارنو جاپان کي انڊونيشيا جي آزادي حاصل ڪرڻ جو ذريعو بڻائڻ چاهيو. سندس لفظن ۾:

> "خدا جي واکاڻ هجي، جنهن مون کي رستو ڏيکاريو؛ نگارائي جي واديءَ ۾ مون پاڻ سان چيو: ها، آزاد انڊونيشيا رڳو دائي نپون (عظيم جاپان) جي مدد سان ئي حاصل ٿي سگهي ٿي... پنهنجي سڄي زندگيءَ ۾ پهريون ڀيرو مون پاڻ کي ايشيا جي آئيني ۾ ڏٺو."[21]

جولاءِ 1942ع ۾ سوڪارنو کي واپس جڪارتا موڪليو ويو، جتي سندس ٻيهر ملاقات ٻين قومپرست اڳواڻن، جن ۾ حطا پڻ شامل هو، سان ٿي، جيڪي تازو جاپانين طرفان آزاد ڪيا ويا هئا. اتي سندس ملاقات جاپاني فوجي ڪمانڊر جنرل هتوشي امامورا سان ٿي، جنهن سوڪارنو ۽ ٻين قومپرستن کي جاپاني جنگي ڪوششن جي حمايت لاءِ انڊونيشي عوام کي متحرڪ ڪرڻ جي درخواست ڪئي.

سوڪارنو ان شرط تي جاپان سان سهڪار ڪرڻ لاءِ تيار ٿيو ته کيس عوام ۾ قومپرستانه خيال ڦهلائڻ جو موقعو ڏنو وڃي.[22][23] ان جي ابتڙ، جاپان کي پنهنجي جنگي ضرورتن لاءِ انڊونيشيا جي افرادي قوت ۽ قدرتي وسيلن جي سخت ضرورت هئي.

جاپانين لکين ماڻهن، خاص طور جاوا مان، زبردستي مزدوري لاءِ ڀرتي ڪيو، جن کي روموشا چيو ويندو هو. انهن کان انڊونيشيا سميت برما تائين ريلويون، هوائي اڏا ۽ ٻيون فوجي سهولتون تعمير ڪرايون ويون. ان کان سواءِ، جاپانين پنهنجي فوج لاءِ انڊونيشي هارين کان چانور ۽ ٻيون غذائي شيون ضبط ڪيون، جڏهن⁠تہ کين ڪيسٽر آئل وارا ٻوٽا پوکڻ تي به مجبور ڪيو ويو، جن مان جهازن لاءِ ٻارڻ ۽ سڻڀ تيار ڪيو ويندو هو.[24][25][26]

انڊونيشي عوام جو سهڪار حاصل ڪرڻ ۽ انهن قدمن جي خلاف مزاحمت کي روڪڻ لاءِ، جاپانين سوڪارنو کي 3A جاپاني پروپيگنڊا تحريڪ يا ٽِيگا-اي (Tiga-A) عوامي تنظيم جو سربراهه مقرر ڪيو. مارچ 1943ع ۾ جاپانين هڪ نئين تنظيم پوسات ٽيناگا راڪيات (POETERA؛ عوامي قوت جو مرڪز) قائم ڪئي، جنهن جي اڳواڻي سوڪارنو، حطا، ڪي هاجر ديوانتارا ۽ ڪي ايڇ مس منجوئر ڪئي. انهن تنظيمن جو مقصد روموشا لاءِ ماڻهن جي ڀرتي، خوراڪ جي شين جي وصولي، ۽ انڊونيشي عوام ۾ جاپان نواز ۽ اولهه مخالف جذبن کي هٿي ڏيڻ هو. سوڪارنو مشهور نعرو 'آميريڪا ڪِتا سيتريڪا، اِنگگِرِس ڪِتا لِنگگِس' ("اچو ته آمريڪا کي استري ڪريون ۽ برطانيا کي ڪهاڙي سان چيڀاٽي ڇڏيون") جوڙي اتحادي ملڪن خلاف جذبا اُڀارڻ جي ڪوشش ڪئي.

زندگيءَ جي پوئين دور ۾ سوڪارنو روموشا واري مهم ۾ پنهنجي ڪردار تي هميشه شرمسار رهيو. ان کان سواءِ، جاپانين طرفان خوراڪ جي زبردستي وصولي سبب جاوا ۾ 1944ع کان 1945ع دوران وڏي ڏڪار پيدا ٿي، جنهن ۾ ڏهه لک کان وڌيڪ ماڻهو فوت ٿيا. سوڪارنو جي نظر ۾ اهي اهڙيون قربانيون هيون، جيڪي انڊونيشيا جي مستقبل جي آزاديءَ لاءِ برداشت ڪرڻ ضروري هيون.[22][23] هن جاپاني ريڊيو ۽ جاوا ۽ سماترا ۾ نصب لائوڊ اسپيڪرن ذريعي نشر ٿيندڙ تقريرن وسيلي وطن جا محافظ (پيمبيلا تاناه ائر؛ PETA) ۽ هيهو (Heiho) نالي انڊونيشي رضاڪار فوجن جي قيام ۾ پڻ سرگرم ڪردار ادا ڪيو. 1945ع جي وچ تائين انهن فوجي دستن جو انگ لڳ ڀڳ ويهه لک ٿي ويو هو، ۽ اهي جاوا ٻيهر قبضي ۾ وٺڻ لاءِ موڪليل ڪنهن به اتحادي فوج جو مقابلو ڪرڻ لاءِ تيار ڪيا پئي ويا.

1966ع ۾ آسٽريليا براڊڪاسٽنگ ڪارپوريشن (ABC) جي رپورٽ، جنهن ۾ شاهي جاپان ۽ انڊونيشي قومپرست تحريڪ وچ ۾ سوڪارنو جي اتحاد جو جائزو ورتو ويو.

انهيءَ دوران سوڪارنو آخرڪار اِنگِگت کان طلاق ورتي، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پنهنجي مڙس جي گهڻ زالائپ واري خواهش قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو هو. کيس بانڊونگ ۾ هڪ گهر ۽ سڄي عمر لاءِ پينشن ڏني وئي. 1943ع ۾ سوڪارنو فاطمه واتي سان شادي ڪئي. اهي جڪارتا جي جالان پيگانگسان تيمور نمبر 56 واري گهر ۾ رهڻ لڳا، جيڪو اڳ ڊچ مالڪن کان ضبط ڪري جاپانين سوڪارنو کي ڏنو هو. اهو ئي گهر بعد ۾ 1945ع ۾ انڊونيشيا جي آزاديءَ جو اعلان ڪرڻ جي جاءِ بڻيو.

10 نومبر 1943ع تي سوڪارنو ۽ حطا کي سترهن ڏينهن جي جاپان جي دوري تي موڪليو ويو، جتي شهنشاهه هيروهيٽو کين اعزازن سان نوازيو، جڏهن⁠تہ ٽوڪيو ۾ وزيراعظم هيديڪي توجو جي رهائشگاهه تي سندن شاندار آجيان ڪئي وئي. 7 سيپٽمبر 1944ع تي، جڏهن پئسفڪ جنگ ۾ جاپان جي حالت خراب ٿي رهي هئي، تڏهن وزيراعظم ڪونياڪي ڪوئسو انڊونيشيا کي آزادي ڏيڻ جو واعدو ڪيو، جيتوڻيڪ ان لاءِ ڪا تاريخ مقرر نه ڪئي وئي.[27] آمريڪي سرڪاري تاريخ موجب، هن اعلان کي سوڪارنو جي جاپان سان ظاهري تعاون جي وڏي تصديق طور ڏٺو ويو.[28] ان وقت آمريڪا سوڪارنو کي "جاپان سان تعاون ڪندڙ اهم ترين اڳواڻن" مان هڪ سمجهندو هو.[29]

آزاديءَ جي تياري لاءِ جاچ ڪميٽي

[سنواريو]
سوڪارنو مڪاسر جي دوري دوران، 30 اپريل 1945ع

29 اپريل 1945ع تي، جڏهن فلپائن آمريڪي فوجن هٿان آزاد ٿي چڪا هئا، جاپانين آزاديءَ جي تياري لاءِ جاچ ڪميٽي (بادان پينيليديڪ اوساها-اوساها پرسياپن ڪيميرديڪان؛ BPUPK) قائم ڪرڻ جي اجازت ڏني. هيءَ هڪ نيم قانونساز اداري جي حيثيت رکندڙ ڪميٽي هئي، جنهن ۾ انڊونيشيا جي اڪثر نسلي گروهن جا 67 نمائندا شامل هئا. سوڪارنو کي BPUPK جو سربراهه مقرر ڪيو ويو ۽ کيس مستقبل جي انڊونيشي رياست جي بنيادن بابت بحث جي اڳواڻي ڪرڻ جي ذميواري ڏني وئي.

29 مئي کان 1 جون 1945ع تائين BPUPK جون گڏجاڻيون ٿيون، جن ۾ مستقبل جي انڊونيشي رياست جي بنيادي فلسفي تي بحث ڪيو ويو. 1 جون تي پنهنجي تقرير ۾ سوڪارنو هڪ فلسفياتي بنياد پيش ڪيو، جنهن کي هن پنچ شيلا (پنڪسيلا) جو نالو ڏنو. هن پنج اصول پيش ڪيا: قومپرستي، بين الاقواميت يا انسانيت، جمهوريت، سماجي انصاف، ۽ خدا تي ايمان. سوڪارنو تجويز ڏني ته جيڪڏهن ضرورت پوي ته انهن پنجن اصولن کي ٽن (ٽرائسيلا) يا هڪ (اڪسيلا) اصول ۾ به سموهي سگهجي ٿو، جنهن جو بنياد گوٽونگ رويونگ (يعني باهمي سهڪار) هجي.

22 جون 1945ع تي BPUPK جي نون ميمبرن جي هڪ ننڍڙي ڪميٽي، جيڪا بعد ۾ جڪارتا چارٽر (پياگم جڪارتا) ڪميٽي جي نالي سان مشهور ٿي، سوڪارنو جي پيش ڪيل خيالن کي هڪ ابتدائي آئيني مسودي ۾ شامل ڪيو. هن دستاويز ۾ پنچ شيلا سان گڏ اهو جملو به شامل ڪيو ويو ته "مسلمانن لاءِ اسلامي شريعت تي عمل ڪرڻ لازمي هوندو."

10 کان 17 جولاءِ 1945ع تائين BPUPK پنهنجي ٻي اجلاس ۾ آئين جي مسودي تي غور ڪيو. 17 جولاءِ تي آئين جي مسودي ۽ پنچ شيلا کي متفقه طور منظور ڪيو ويو، جيڪي بعد ۾ آزاد انڊونيشيا جي رياست جي بنيادي دستاويزن جو بنياد بڻيا.

جاپان جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ

[سنواريو]

ٻئي ڏينهن، 15 آگسٽ 1945ع تي، جاپان پوٽسڊام اعلان (پوٽسڊام ڊڪليئريشن) جون شرطون قبول ڪرڻ جو اعلان ڪيو ۽ بنا ڪنهن شرط جي اتحادي ملڪن آڏو هٿيار ڦٽا ڪري ڇڏيا. ان ئي ڏينهن منجهند جو سوڪارنو کي اها خبر نوجوان تنظيمن جي اڳواڻن ۽ وطن جا محافظ (پيمبيلا تناھ ايئر؛ PETA) جي ميمبرن چيرول صالح، سوڪارني ۽ ويڪانا کان ملي، جيڪي مغربي ريڊيو نشريات ٻڌي رهيا هئا. انهن سوڪارنو تي زور ڀريو ته جاپاني اختيارين جي افراتفري ۽ اتحادي فوجن جي اچڻ کان اڳ ئي فوري طور انڊونيشيا جي آزاديءَ جو اعلان ڪري.

پر حالتن جي هن اوچتي تبديليءَ سبب سوڪارنو فيصلي ۾ دير ڪئي. کيس خدشو هو ته اهڙو قدم کڻڻ سان جاپاني فوج سخت ردعمل ظاهر ڪندي، جنهن جي نتيجي ۾ وڏي خونريزي ٿي سگهي ٿي، ۽ ساڳئي وقت کيس مستقبل ۾ اتحادي ملڪن جي ممڪن انتقامي ڪارروائين بابت به ڳڻتي هئي.

اغوا وارو واقعو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو رينگاسڊينگڪلوڪ واقعو

16 آگسٽ 1945ع جي صبح سوير، سوڪارنو جي هٻڪ سبب بي صبر ٿي ويل انهن ٽن نوجوان اڳواڻن کيس سندس گهر مان وٺي ڪراوانگ جي رينگاسڊينگڪلوڪ واري علائقي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ڏانهن منتقل ڪيو، جيڪو هڪ چيني خاندان جي ملڪيت هو ۽ وطن جا محافظ (پيمبيلا تناھ ايئر؛ PETA) جي قبضي هيٺ هو. اتي انهن سوڪارنو کان اهو واعدو ورتو ته هو ايندڙ ڏينهن انڊونيشيا جي آزاديءَ جو اعلان ڪندو.

انهيءَ رات نوجوان سوڪارنو کي واپس جڪارتا جي مينتينگ علائقي ۾ جاپاني بحري فوج جي رابطي واري آفيسر ايڊمرل تاداشي مايدا جي رهائشگاهه تي وٺي آيا، جيڪو انڊونيشيا جي آزاديءَ جو همدرد هو. اتي سوڪارنو ۽ سندس ساٿي سيوتيڪ ميلڪ (Sajoeti Melik) گڏجي انڊونيشيا جي آزاديءَ جي اعلان جو متن تيار ڪيو.

انڊونيشي قومي انقلاب

[سنواريو]

انڊونيشيا جي آزاديءَ جو اعلان

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو انڊونيشيا جي آزاديءَ جو اعلان
سوڪارنو، محمد حطا (ساڄي پاسي) سان گڏ، انڊونيشيا جي آزاديءَ جو اعلان ڪندي.

17 آگسٽ 1945ع جي صبح سوير، سوڪارنو جالان پيگانگسان تيمور نمبر 56 تي واقع پنهنجي رهائشگاهه واپس پهتو، جتي محمد حطا به ساڻس اچي مليو. سڄي صبح دوران وطن جا محافظ (پيمبيلا تناھ ايئر؛ PETA) ۽ نوجوان قومپرست گروهن طرفان تيار ڪيل تڪڙا اشتهار ۽ پمفليٽ شهر ۾ ورهايا ويا، جن ذريعي عوام کي جلد ٿيندڙ آزاديءَ جي اعلان بابت آگاهه ڪيو ويو. آخرڪار، صبح جو 10 وڳي سوڪارنو ۽ حطا گهر جي سامهون واري ايوان تي آيا، جتي سوڪارنو لڳ ڀڳ 500 ماڻهن جي ميڙ آڏو جمهوريه انڊونيشيا جي آزاديءَ جو اعلان ڪيو. بعد ۾ هن تاريخي عمارت کي، ڪنهن واضح سبب کان سواءِ، خود سوڪارنو جي حڪم تي ڊاهي ڇڏيو ويو.[30]

ايندڙ ڏينهن، 18 آگسٽ 1945ع تي، پانيتيا پرسياپن ڪيميرديڪان اِنڊونيسيا (PPKI؛ اچار: پانيتيا پرسياپن ڪيميرديڪان اِنڊونيسيا؛ معنيٰ: "آزاديءَ جي تياري لاءِ انڊونيشي ڪميٽي") نئين جمهوريه انڊونيشيا جي بنيادي حڪومتي ڍانچي جو اعلان ڪيو:

  1. سوڪارنو ۽ محمد حطا کي ترتيبوار صدر ۽ نائب صدر چونڊڻ.
  2. 1945ع جي انڊونيشي آئين کي نافذ ڪرڻ، جنهن مان ان وقت تائين اسلامي قانون بابت سڀئي حوالا خارج ڪيا ويا هئا.
  3. مرڪزي انڊونيشي قومي ڪميٽي (ڪوميتي ناسيونال اِنڊونيسيا پوسات؛ KNIP) جو قيام، جيڪا پارليامينٽ جي چونڊ ٿيڻ تائين صدر جي مدد لاءِ قائم ڪئي وئي.

سوڪارنو جو 1945ع جي انڊونيشي آئين بابت تصور پنجشيلا (Pancasila؛ "پنج اصول") تي ٻڌل هو. سوڪارنو جو سياسي فلسفو بنيادي طور مارڪسزم، قومپرستي ۽ اسلام جي عنصرن جو امتزاج هو. اهو خيال پنجشيلا جي اُن تشريح مان ظاهر ٿئي ٿو، جيڪا هن 1 جون 1945ع تي آزاديءَ جي تياري لاءِ جاچ ڪميٽي (بادان پينيليديڪ اوساها-اوساها پرسياپن ڪيميرديڪان؛ BPUPK) جي اجلاس ۾ پنهنجي تقرير دوران پيش ڪئي هئي.

سوڪارنو جو خيال هو ته قوم جي سمورن بنيادي اصولن کي گوٽونگ رويونگ (گڏيل سهڪار يا باهمي تعاون) جي هڪ ئي اصطلاح ۾ سموئي سگهجي ٿو.[31]

هن اصل آئين (۽ ان جي بعد ۾ ٿيل ترميمن) جي بنياد تي قائم ڪيل انڊونيشي پارليامينٽ عملي طور تي مؤثر نموني حڪومت هلائڻ ۾ ناڪام ثابت ٿي. ان جو بنيادي سبب مختلف سماجي، سياسي، مذهبي ۽ نسلي ڌرين جي وچ ۾ اهڙا اختلاف هئا، جيڪي پاڻ ۾ ٺاهه جوڳا نه هئا.[32]

انقلاب ۽ بيرسياپ (تيار رھو)

[سنواريو]
سوڪارنو اِڪاڊا ميدان ۾ هڪ لکين ماڻهن جي ميڙ کي خطاب ڪندي.

آزاديءَ جي اعلان کان پوءِ ايندڙ ڏينهن ۾، جاپاني فوجين جي خبر روڪڻ جي ڪوششن جي باوجود، انڊونيشيا جي آزاديءَ جي خبر ريڊيو، اخبارن، پمفليٽن ۽ زباني طور سڄي ملڪ ۾ پکڙجي وئي. 19 سيپٽمبر 1945ع تي سوڪارنو جڪارتا جي اِڪاڊا ميدان (هاڻوڪي ميرديڪا اسڪوائر) ۾ لڳ ڀڳ ڏهه لک ماڻهن جي ميڙ کي خطاب ڪيو، جيڪو آزاديءَ جي اعلان جي هڪ مهيني جي ياد ۾ گڏ ٿيو هو. هن اجتماع مان گهٽ ۾ گهٽ جاوا ۽ سماترا ۾ نئين جمهوريه لاءِ عوامي حمايت جي مضبوط سطح ظاهر ٿي. انهن ٻنهي ٻيٽن تي سوڪارنو جي حڪومت تيزيءَ سان پنهنجو انتظامي ڪنٽرول قائم ڪري ورتو، جڏهن ته باقي جاپاني فوجون اتحادي فوجن جي اچڻ تائين گهڻو ڪري پنهنجين ڇانوڻين ۾ رهيون.

هن دور ۾ هٿياربند گروهن طرفان انهن سڀني ماڻهن تي مسلسل حملا ٿيندا رهيا، جن کي انڊونيشيا جي آزاديءَ جو مخالف سمجهيو ويندو هو. سڀ کان سنگين واقعا آچيہ ۽ اتر سماترا ۾ پيش آيا، جتي آچي ۽ ملايو اشرافيا جا ڪيترائي فرد قتل ڪيا ويا، جڏهن ته مرڪزي جاوا جي اتر-اولهه واري سامونڊي علائقي ۾ "ٽن علائقن وارو واقعو" (ٿري ريجنس افيئر) پيش آيو. اهي خونريز واقعا 1945ع جي آخر کان 1946ع جي شروعات تائين جاري رهيا ۽ تڏهن آهستي آهستي گهٽجڻ لڳا، جڏهن جمهوري حڪومت پنهنجي اختيار کي مضبوط ۽ مستحڪم ڪرڻ لڳي.

سوڪارنو اِڪاڊا ميدان ۾ پنهنجي جوشيلي تقرير ڪرڻ لاءِ تيار.

سوڪارنو جي حڪومت شروعات ۾ قومي فوج قائم ڪرڻ کي ملتوي ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس خدشو هو ته اهڙي قدم سان اتحادي قبضي واريون فوجون ناراض ٿينديون، ۽ اهو به شڪ هو ته نئين جمهوريه ايتري جلدي اهڙي فوجي قوت قائم ڪري سگهندي، جيڪا پنهنجي قبضي هيٺ آيل علائقن تي مؤثر ڪنٽرول برقرار رکي سگهي. جاپاني قبضي دوران قائم ٿيل مختلف مليشيا، جهڙوڪ ختم ڪيل وطن جا محافظ (پيمبيلا تناھ ايئر؛ PETA) ۽ هيهو (رضاڪار معاون فوج)، جي ميمبرن کي ان وقت بادان ڪئامانان راڪيات (BKR؛ "عوامي سلامتي تنظيم") ۾ شامل ٿيڻ جي ترغيب ڏني وئي، جيڪا پاڻ "جنگي متاثرين جي امدادي تنظيم" جي ماتحت هئي. صرف آڪٽوبر 1945ع ۾ BKR کي ٻيهر منظم ڪري ٽينتارا ڪئامانان راڪيات (TKR؛ "عوامي سلامتي فوج") بڻايو ويو، جنهن جو سبب انڊونيشيا ۾ اتحادي ۽ ڊچ فوجن جي وڌندڙ موجودگي هئي. TKR پنهنجو گهڻو ڪري هٿيار جاپاني فوجن تي حملن ۽ انهن کان هٿيار ضبط ڪرڻ ذريعي حاصل ڪيا.

جاوا ۽ سماترا جو انتظام اوچتو جنرل ڊگلس ميڪ آرٿر جي آمريڪي ماتحت ڏکڻ-اولهه پئسفڪ ڪمانڊ کان لارڊ لوئس مائونٽ بيٽن جي برطانوي ماتحت ڏکڻ اوڀر ايشيائي ڪمانڊ حوالي ٿيڻ سبب، پهريون اتحادي فوجي دستو (سيفورٿ هاءِ لينڊرز جي پهرين بٽالين) سيپٽمبر 1945ع جي آخر تائين جڪارتا نه پهتو. آڪٽوبر 1945ع ۾ برطانوي فوجن انڊونيشيا جي اهم شهرن تي قبضو ڪرڻ شروع ڪيو. برطانوي 23هين ڊويزن جي ڪمانڊر ليفٽيننٽ جنرل سر فلپ ڪرسٽيسن جڪارتا ۾ اڳوڻي گورنر جنرل جي محل ۾ پنهنجو هيڊڪوارٽر قائم ڪيو. ڪرسٽيسن اعلان ڪيو ته سندس مقصد سڀني اتحادي جنگي قيدين کي آزاد ڪرائڻ ۽ انڊونيشيا کي جنگ کان اڳ واري حيثيت، يعني نيدرلينڊ جي نوآبادي، ڏانهن موٽائڻ آهي.

جمهوري حڪومت اتحادي شهري ۽ فوجي جنگي قيدين جي آزادي ۽ وطن واپسي ۾ تعاون ڪرڻ تي راضي ٿي ۽ انهيءَ مقصد لاءِ پانيتيا اوروسان پينگانگڪوئتان جيپانگ دان AP (POPDA) قائم ڪئي. POPDA برطانوي فوجن جي سهڪار سان 1946ع جي آخر تائين 70 هزار کان وڌيڪ جاپاني ۽ اتحادي جنگي قيدين ۽ نظربندن کي سندن ملڪن ڏانهن واپس موڪليو. بهرحال، جمهوريه انڊونيشيا جي فوجي ڪمزوريءَ سبب، سوڪارنو برطانوي ۽ ڊچ فوجن سان سڌي جنگ ڪرڻ بدران پنهنجي نئين ملڪ لاءِ بين الاقوامي سڃاڻپ حاصل ڪرڻ کي ترجيح ڏني.

انڊونيشيا جو وزيراعظم ستن سهرير، 16 آڪٽوبر 1945ع تي مرڪزي انڊونيشي قومي ڪميٽي (KNIP) جي پهرين مڪمل اجلاس جو افتتاح ڪندي.

سوڪارنو کي خبر هئي ته جاپاني قبضي دوران جاپان سان سندس تعاون ۽ جاپاني سرپرستي هيٺ POETERA جي اڳواڻي سبب مغربي ملڪ مٿس اعتماد نه ڪندا. بين الاقوامي سڃاڻپ حاصل ڪرڻ ۽ ملڪ اندر نمائندگي جي مطالبن کي پورو ڪرڻ لاءِ، هن پارلياماني طرز جي حڪومت قائم ڪرڻ جي اجازت ڏني، جنهن ۾ وزيراعظم حڪومت جا روزمره معاملا هلائيندو هو، جڏهن ته سوڪارنو صدر جي حيثيت سان قومي علامت طور رهندو هو. وزيراعظم ۽ سندس ڪابينا صدر بدران مرڪزي انڊونيشي قومي ڪميٽي آڏو جوابده هئا. 14 نومبر 1945ع تي سوڪارنو ستن سهرير کي، جيڪو يورپ ۾ تعليم يافته هو ۽ جاپاني قبضي واري حڪومت سان ڪڏهن به لاڳاپيل نه رهيو هو، ملڪ جو پهريون وزيراعظم مقرر ڪيو.

سوڪارنو سورابايا جي جنگ کان اڳ انڊونيشي سپاهين کي خطاب ڪندي.

1945ع جي آخر ۾، جلاوطن ڊچ ايسٽ انڊيز حڪومت جا منتظم ۽ جاپان خلاف وڙهندڙ ڊچ فوجي، برطانوي تحفظ هيٺ نيدرلينڊز انڊيز سول ايڊمنسٽريشن (NICA) جي نالي سان واپس اچڻ لڳا. انهن جي اڳواڻي نوآبادياتي منتظم هوبرٽس يوهانس فان موڪ ڪري رهيو هو، جيڪو جنگ دوران برسبين، آسٽريليا منتقل ٿي ويو هو. جاپاني قيد مان آزاد ٿيل ڊچ فوجين کي ٻيهر هٿياربند ڪيو ويو. جلد ئي انهن ڊچ فوجين ۽ جمهوري حڪومت جي حمايت ڪندڙ پوليس وچ ۾ فائرنگ جا واقعا شروع ٿي ويا، جيڪي پوءِ جمهوري فوجن ۽ آزاديءَ جي حمايت ڪندڙ رضاڪارن جي مدد سان ڊچ ۽ برطانوي فوجن خلاف مڪمل هٿياربند جنگ ۾ تبديل ٿي ويا.

10 نومبر 1945ع تي سورابايا جي جنگ شروع ٿي، جنهن ۾ برطانوي هندستاني فوج جي 49هين انفنٽري بريگيڊ ۽ انڊونيشي قومپرست مليشيائن وچ ۾ شديد ويڙهه ٿي. برطانوي-هندستاني فوج کي فضائي ۽ بحري مدد پڻ حاصل هئي. هن جنگ ۾ لڳ ڀڳ 300 هندستاني فوجي (جن ۾ سندن ڪمانڊر بريگيڊيئر اوبرٽن والٽر سدرن مالبي پڻ شامل هو) مارجي ويا، جڏهن ته هزارين قومپرست رضاڪار ۽ ٻيا انڊونيشي پڻ شهيد ٿيا. جڪارتا ۾ به لڳاتار فائرنگ جا واقعا ٿيندا رهيا، جن ۾ وزيراعظم ستن سهرير تي ڊچ هٿياربندن پاران قاتلاڻو حملو پڻ شامل هو. انهيءَ خطري کان بچڻ لاءِ، 4 جنوري 1946ع تي سوڪارنو ۽ حڪومت جي اڪثريت يوگياڪارتا منتقل ٿي وئي، جتي جمهوري حڪومت کي سلطان هامينگڪوبوونو نائون جي مڪمل حمايت ۽ تحفظ حاصل ٿيو. يوگياڪارتا 1949ع ۾ جنگ جي خاتمي تائين جمهوريه جي گاديءَ جو هنڌ رهيو، جڏهن ته سهرير برطانوي حڪومت سان ڳالهين لاءِ جڪارتا ۾ رهيو.[33]

1945ع جي آخر ۽ 1946ع جي شروعات واري جنگن کان پوءِ، برطانوي فوجون جاوا ۽ سماترا جي اهم بندرگاهن تي ڪنٽرول قائم ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويون. جاپاني قبضي دوران ٻاهرين ٻيٽن (جاوا ۽ سماترا کان سواءِ) تي جاپاني بحري فوج (ڪائيگن) جو قبضو هو، جنهن مقامي آبادي کي سياسي سرگرمين جي اجازت نه ڏني. انهيءَ سبب آزاديءَ جي اعلان کان پوءِ انهن ٻيٽن ۾ جمهوري سرگرميون محدود رهيون. نتيجي طور آسٽريليا ۽ ڊچ فوجون 1945ع جي آخر تائين (سواءِ بالي ۾ آئي گستي نگوراه راءِ جي مزاحمت، ڏکڻ سولاويسي جي بغاوت، ۽ ڏکڻ ڪاليمنتان جي هولو سنگائي علائقي جي ويڙهن جي) انهن علائقن تي آسانيءَ سان قبضو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويون، جڏهن ته جاوا ۽ سماترا جا اندروني علائقا جمهوري حڪومت جي ڪنٽرول ۾ رهيا.

مائلس ليمپسن، پهريون بارون ڪليرن ۽ اِر. سوڪارنو لِنگگادجاتي معاھدي ۾ شرڪت ڪندي.

برطانيا، جيڪو جلد کان جلد پنهنجون فوجون انڊونيشيا مان ڪڍڻ چاهيندو هو، 1946ع دوران وڏي پيماني تي ڊچ فوجن کي ملڪ ۾ آڻڻ جي اجازت ڏني. نومبر 1946ع تائين سڀئي برطانوي فوجي انڊونيشيا ڇڏي ويا ۽ انهن جي جاءِ تي هڪ لک پنجاهه هزار کان وڌيڪ ڊچ فوجي اچي ويا. برطانيا آرچيبالڊ ڪلارڪ ڪير، پهريون بارون انورچيپل ۽ مائلس ليمپسن، پهريون بارون ڪليرن کي ڊچ ۽ انڊونيشي ڌرين وچ ۾ ڳالهيون ڪرائڻ لاءِ مقرر ڪيو. انهن ڳالهين جي نتيجي ۾ نومبر 1946ع ۾ لِنگگادجاتي معاھدو طئي ٿيو، جنهن تحت ڊچ حڪومت ڊي فيڪٽو طور جاوا، سماترا ۽ مادورا تي جمهوري حڪومت جي اقتدار کي تسليم ڪيو. ان جي بدلي ۾ جمهوري اڳواڻ نيدرلينڊ ۽ انڊونيشيا جي مستقبل جي دولتِ مشترڪه جهڙي نيدرلينڊ–انڊونيشيا يونين بابت ڳالهين لاءِ راضي ٿيا.

لِنگگادجاتي معاھدو ۽ آپريشن پراڊڪٽ

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو لِنگگادجاتي معاھدو ۽ آپريشن پراڊڪٽ

لِنگگادجاتي معاھدو

[سنواريو]
سوڪارنو مارچ 1947ع ۾ مالانگ ۾ مرڪزي انڊونيشي قومي ڪميٽي (KNIP) جي اجلاس کي خطاب ڪندي.

سوڪارنو جي ڊچ حڪومت سان ڳالهيون ڪرڻ واري فيصلي کي انڊونيشيا جي مختلف سياسي ڌرين طرفان سخت مخالفت جو منهن ڏسڻو پيو. تان ملاڪا، جيڪو انڊونيشي ڪميونسٽ پارٽي سان لاڳاپيل هڪ ڪميونسٽ سياستدان هو، انهن مخالف گروهن کي گڏ ڪري پرساتوان پردجوانگان ( "اتحادِ جدوجهد") جي نالي سان هڪ گڏيل محاذ قائم ڪيو. هن محاذ هڪ "گهٽ ۾ گهٽ پروگرام" (منيميم پروگرام) پيش ڪيو، جنهن ۾ مڪمل آزادي، سڀني پرڏيهي ملڪيتن کي قومي ملڪيت ۾ تبديل ڪرڻ، ۽ ملڪ مان سڀني پرڏيهي فوجن جي نڪرڻ تائين هر قسم جي ڳالهين کي رد ڪرڻ جا مطالبا شامل هئا. انهن مطالبن کي وڏي عوامي حمايت حاصل ٿي، جنهن ۾ هٿياربند فوجن جي ڪمانڊر جنرل سوديرمان پڻ شامل هو.

4 جولاءِ 1946ع تي PP سان لاڳاپيل فوجي دستن وزيراعظم ستن سهرير کي، جيڪو يوگياڪارتا جي دوري تي هو، اغوا ڪري ورتو. سهرير ان وقت ڊچ حڪومت سان ڳالهين جي اڳواڻي ڪري رهيو هو. سوڪارنو، جنرل سوديرمان کي پنهنجي پاسي آڻڻ ۾ ڪامياب ٿيڻ کان پوءِ، سهرير جي آزادي يقيني بڻائي ۽ تان ملاڪا سميت PP جي ٻين اڳواڻن کي گرفتار ڪرائي ڇڏيو.

مرڪزي انڊونيشي قومي ڪميٽي (KNIP) اندر لِنگگادجاتي معاھدي جي شرطن جي مخالفت سبب سوڪارنو هڪ صدارتي فرمان جاري ڪري KNIP جي ميمبرن جو انگ ٻيڻو ڪري ڇڏيو، جنهن ۾ معاھدي جي حمايت ڪندڙ ڪيترن ئي مقرر ڪيل ميمبرن کي شامل ڪيو ويو. نتيجي طور، KNIP مارچ 1947ع ۾ لِنگگادجاتي معاھدي جي توثيق ڪئي.[34]

آپريشن پراڊڪٽ

[سنواريو]

21 جولاءِ 1947ع تي ڊچ حڪومت لِنگگادجاتي معاھدو ٽوڙي ڇڏيو ۽ آپريشن پراڊڪٽ جي نالي سان جمهوريه جي قبضي هيٺ علائقن تي وڏي پيماني تي فوجي حملو شروع ڪيو. جيتوڻيڪ نئين سر منظم ٿيل انڊونيشي قومي هٿياربند فوج (TNI) مؤثر فوجي مزاحمت ڪرڻ جي قابل نه هئي، پر عالمي ثالثي هيٺ ٿيل معاھدي جي ڊچ ڀڃڪڙي عالمي راءِ عامه ۾ سخت ڪاوڙ جو سبب بڻي. بين الاقوامي دٻاءُ جي نتيجي ۾ ڊچ حڪومت آگسٽ 1947ع ۾ پنهنجي فوجي پيشقدمي روڪي ڇڏي.

ستن سهرير جي جاءِ تي وزيراعظم بڻيل امير شريف الدين نيو يارڪ شهر ويو، جتي هن گڏيل قومن آڏو انڊونيشيا جو موقف پيش ڪيو. گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل فوري جنگبندي جو مطالبو ڪندي هڪ ٺهراءُ منظور ڪيو ۽ جنگبندي جي نگراني لاءِ گڊ آفيسز ڪميٽي (GOC؛ اچار: گڊ آفيسز ڪميٽي؛ معنيٰ: "نيڪ خدمتن واري ڪميٽي") قائم ڪئي. جڪارتا ۾ قائم هن ڪميٽي ۾ آسٽريليا (جنهن جي اڳواڻي رچرڊ ڪربي ڪندو هو ۽ جنهن کي انڊونيشيا چونڊيو هو)، بيلجيم (جنهن جي اڳواڻي پال فان زيلينڊ ڪندو هو ۽ جنهن کي نيدرلينڊ چونڊيو هو)، ۽ آمريڪا (جنهن جي اڳواڻي فرينڪ پورٽر گراهم ڪندو هو ۽ جيڪو غيرجانبدار نمائندو هو) جا وفد شامل هئا.

هاڻي جمهوريه عملي طور ڊچ فوجي گهيري هيٺ اچي چڪي هئي. ڊچ فوج اولهه جاوا، مرڪزي جاوا جي اترئين سامونڊي پٽي، اوڀر جاوا ۽ سماترا جي اهم پيداواري علائقن تي قبضو ڪري ورتو، جڏهن ته ڊچ بحري فوج جمهوريه جي قبضي هيٺ علائقن ڏانهن خوراڪ، دوائن ۽ هٿيارن سميت ضروري سامان جي رسد پڻ بند ڪري ڇڏي.

انهن حالتن ۾ وزيراعظم امير شريف الدين وٽ 17 جنوري 1948ع تي رينويل معاھدو تي صحي ڪرڻ کان سواءِ ٻيو ڪو رستو نه رهيو. هن معاھدي تحت ڊچ حڪومت جي آپريٽي پراڊڪٽ دوران قبضي هيٺ آيل علائقن تي ڪنٽرول کي تسليم ڪيو ويو، جڏهن ته جمهوري فوجن اهو واعدو ڪيو ته اهي جنگبندي واري لڪير، يعني "وان موڪ لائين"، جي ٻئي پاسي موجود پنهنجون سڀئي فوجون واپس گهرائينديون.

انهيءَ دوران ڊچ حڪومت پنهنجي قبضي هيٺ آيل علائقن ۾ جمهوريه جي اثر کي گهٽائڻ لاءِ انڊونيشيا جي نسلي تنوع مان فائدو وٺندي مختلف ڪٺ پتلي حڪومتون قائم ڪرڻ شروع ڪيون.

رينويل معاھدو ۽ ماديون واقعو

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو رينويل معاھدو ۽ ماديون واقعو

جمهوريه لاءِ انتهائي نقصانڪار رينويل معاھدو تي صحي ٿيڻ کان پوءِ جمهوريه جي سياسي ڍانچي ۾ وڌيڪ بي استحڪامي پيدا ٿي. ڊچ قبضي هيٺ اولهه جاوا ۾ دارالاسلام جي گوريلا ويڙهاڪن، جن جي اڳواڻي سيڪارماجي ماريدجان ڪارٽوسويرجو ڪري رهيو هو، ڊچ حڪومت خلاف پنهنجي مزاحمت جاري رکي ۽ جمهوريه سان پنهنجي وفاداري پڻ ختم ڪري ڇڏي. آزاديءَ جي پهرين ڏهاڪن دوران انهن اولهه جاوا ۽ ٻين علائقن ۾ هڪ خونريز بغاوت برپا ڪئي.

وزيراعظم ستن سهرير، جنهن رينويل معاھدي تي صحي ڪئي هئي، جنوري 1948ع ۾ استعيفيٰ ڏيڻ تي مجبور ٿيو ۽ سندس جاءِ تي محمد حطا وزيراعظم بڻيو. حطا جي ڪابينا هٿياربند فوجن کي منظم ڪرڻ لاءِ جمهوريه جي مختلف علائقن ۾ سرگرم وڏي تعداد ۾ هٿياربند گروهن کي ختم ڪرڻ ۽ فوجي اهلڪارن کي فارغ ڪرڻ (ڊيموبلائيزيشن) جي پاليسي اختيار ڪئي، جنهن سبب عوام ۽ ڪيترن ئي هٿياربند گروهن ۾ سخت ناراضگي پيدا ٿي.

کاٻي ڌر جي سياسي قوتن، جن جي اڳواڻي مسو جي سربراهيءَ هيٺ ٻيهر سرگرم ٿيندڙ انڊونيشي ڪميونسٽ پارٽي (PKI) ڪري رهي هئي، ان عوامي بيچيني مان فائدو وٺندي 18 سيپٽمبر 1948ع تي اوڀر جاوا جي ماديون شهر ۾ بغاوت شروع ڪئي. سيپٽمبر جي آخري ڏينهن کان وٺي آڪٽوبر 1948ع جي پڇاڙيءَ تائين شديد خونريز ويڙهه جاري رهي، جنهن جي پڄاڻيءَ تي آخري ڪميونسٽ هٿياربند ٽوليون شڪست کائي ويون ۽ مسو گولي لڳڻ سبب مارجي ويو. ڪميونسٽن سوڪارنو جي عوام ۾ مضبوط مقبوليت ۽ اثر رسوخ جو صحيح اندازو نه لڳايو هو ۽ انهن پنهنجي قوت کي حد کان وڌيڪ سمجهيو هو.

آپريشن ڪرائي ۽ جلاوطني

[سنواريو]

حملي ۽ جلاوطني

[سنواريو]
سوڪارنو ۽ پرڏيهي وزير آگس سليم، 1949ع ۾ پاراپاٽ ۾ ڊچ قيد دوران.
سوڪارنو، گرفتاري کان پوءِ هڪ جيپ ۾ ويٺل، هڪ ڊچ ليفٽيننٽ ڏانهن بيباڪي سان کلندي.

19 ڊسمبر 1948ع تي، ڪميونسٽ بغاوت کان پوءِ جمهوريه جي ڪمزور صورتحال مان فائدو وٺندي، ڊچ حڪومت آپريشن ڪرائي (Operation Kraai) جي نالي سان ٻي وڏي فوجي يلغار شروع ڪئي، جنهن جو مقصد جمهوريه انڊونيشيا کي هميشه لاءِ ختم ڪرڻ هو. هن حملي جي شروعات جمهوريه جي گاديءَ واري شهر يوگياڪارتا تي هوائي فوج جي حملي سان ڪئي وئي.

سوڪارنو جنرل سوديرمان جي ماتحت هٿياربند فوجن کي حڪم ڏنو ته هو ٻهراڙين ۾ گوريلا جنگ جاري رکن، جڏهن ته پاڻ، محمد حطا ۽ ستن سهرير سميت ٻين اهم اڳواڻن دانسته طور ڊچ فوجن آڏو گرفتار ٿيڻ قبول ڪيو. حڪومت جي تسلسل کي برقرار رکڻ لاءِ سوڪارنو امير شريف الدين ڏانهن هڪ ٽيليگرام موڪلي، جنهن ذريعي کيس جمهوريه انڊونيشيا جي هنگامي حڪومت (PDRI) جي اڳواڻي ڪرڻ جو اختيار ڏنو. اها هنگامي حڪومت اولهه سماترا جي انهن اندرين علائقن مان ڪم ڪندي رهي، جيڪي ڊچ قبضي کان ٻاهر هئا، ۽ سوڪارنو جي جون 1949ع ۾ آزاديءَ تائين پنهنجون ذميواريون نڀائيندي رهي.

ڊچ حڪومت سوڪارنو ۽ ٻين گرفتار ٿيل جمهوري اڳواڻن کي پهرين ڊچ قبضي هيٺ اتر سماترا جي پاراپاٽ شهر ۾ قيد رکيو ۽ بعد ۾ کين بانگڪا ٻيٽ ڏانهن منتقل ڪيو.

نتيجا

[سنواريو]
جون 1949ع ۾ سوڪارنو جي يوگياڪارتا واپسي. بينر تي لکيل آهي: "جنهن جو انتظار هو، اهو آخرڪار اچي ويو."

ڊچ حڪومت جي ٻي فوجي يلغار عالمي سطح تي وڌيڪ سخت ردعمل جو سبب بڻي. آمريڪا، جيڪو ان ڳالهه کان متاثر ٿيو ته انڊونيشيا ٻاهرين مدد کان سواءِ 1948ع واري ڪميونسٽ بغاوت کي منهن ڏيڻ ۾ ڪامياب ٿيو هو، نيدرلينڊ کي خبردار ڪيو ته جيڪڏهن انڊونيشيا ۾ فوجي ڪارروايون جاري رهيون ته ان کي ڏني ويندڙ مارشل پلان جي مالي امداد بند ڪئي ويندي.

ٻئي طرف انڊونيشي قومي هٿياربند فوج (TNI) منتشر نه ٿي ۽ ڊچ فوجن خلاف گوريلا مزاحمت جاري رکي. ان مزاحمت جو سڀ کان مشهور مثال 1 مارچ 1949ع تي ليفٽيننٽ ڪرنل سوهارتو جي اڳواڻيءَ ۾ ڊچ قبضي هيٺ يوگياڪارتا تي ڪيل حملو هو. آخرڪار ڊچ حڪومت 7 مئي 1949ع تي روم–فان روئين معاھدو تي صحي ڪرڻ تي مجبور ٿي وئي. هن معاھدي تحت ڊچ حڪومت جمهوريه جي اڳواڻن کي آزاد ڪيو ۽ جون 1949ع ۾ يوگياڪارتا ۽ ان جي ڀرپاسي وارو علائقو ٻيهر جمهوري حڪومت جي حوالي ڪيو. ان کان پوءِ هيگ ۾ ڊچ–انڊونيشي گول ميز ڪانفرنس منعقد ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ 27 ڊسمبر 1949ع تي نيدرلينڊ جي راڻي جوليانا انڊونيشيا ڏانهن مڪمل خودمختياري منتقل ڪئي. انهيءَ ئي ڏينهن سوڪارنو يوگياڪارتا کان جڪارتا پهتو ۽ اڳوڻي گورنر جنرل جي محل جي ڏاڪڻين تي هڪ فتحمند تقرير ڪئي. ان موقعي تي محل جو نالو تبديل ڪري ميرديڪا محل ("آزاديءَ جو محل") رکيو ويو.

گڏيل رياستن واري جمهوريه انڊونيشيا جو صدر

[سنواريو]
سوڪارنو جي صدر طور حلف برداري (17 ڊسمبر 1949ع؛ تبصرو ڊچ ٻوليءَ ۾).

ان وقت ڊچ حڪومت سان ٿيل هڪ ٺاهه جي حصي طور، انڊونيشيا 1949ع وارو وفاقي آئين اختيار ڪيو، جنهن تحت ملڪ کي هڪ وفاقي رياست جي شڪل ڏني وئي، جنهن جو نالو گڏيل رياستن واري جمهوريه انڊونيشيا (انڊونيشي: Republik Indonesia Serikat؛ RIS؛ اچار: ريپبلڪ اِنڊونيسيا سيريڪاٽ؛ معنيٰ: "گڏيل رياستن واري جمهوريه انڊونيشيا") رکيو ويو. هن وفاق ۾ جمهوريه انڊونيشيا شامل هئي، جنهن جون حدون "وان موڪ لائين" موجب مقرر ڪيون ويون هيون، ان کان علاوه ڊچ حڪومت پاران قائم ڪيل ڇهه رياستون ۽ نو خودمختيار علائقا پڻ وفاق جو حصو هئا.

1950ع جي پهرين اڌ دوران، جيئن جيئن اڳ ۾ انهن رياستن جي حمايت ڪندڙ ڊچ فوجون واپس وڃڻ لڳيون، تيئن تيئن اهي رياستون هڪ هڪ ڪري پاڻ کي ختم ڪندي جمهوريه انڊونيشيا ۾ ضم ٿيندي ويون. آخرڪار آگسٽ 1950ع ۾، آخري وفاقي رياست اوڀر انڊونيشيا جي رياست پڻ پاڻ کي ختم ڪري ڇڏيو، جنهن کان پوءِ سوڪارنو 1950ع جي عبوري آئين جي بنياد تي هڪ وحداني جمهوريه انڊونيشيا جي قيام جو اعلان ڪيو.

لبرل جمهوريت جو دور (1950ع–1959ع)

[سنواريو]
سوڪارنو کي 22 مئي 1952ع تي سورابايا گوبينگ ريلوي اسٽيشن تي پهچڻ دوران ٻارن ۽ سورابايا جي رهواسين پاران آجيان ڪئي پئي وڃي.

1949ع جو وفاقي آئين ۽ 1950ع جو عبوري آئين ٻئي پارلياماني نوعيت جا هئا، جن تحت انتظامي اختيار وزيراعظم وٽ هوندا هئا ۽ نظرياتي طور صدر جا اختيار محدود ڪيا ويا هئا. بهرحال، پنهنجي رسمي طور محدود ڪردار باوجود، سوڪارنو قوم جو پيءُ جي حيثيت سان وڏي اخلاقي ۽ قومي حيثيت جو مالڪ رهيو.

بي استحڪامي ۽ بغاوتون

[سنواريو]

پارلياماني جمهوريت جا شروعاتي سال انڊونيشيا لاءِ انتهائي غير مستحڪم ثابت ٿيا. نئين مقرر ڪيل پارليامينٽ (Dewan Perwakilan Rakjat؛ DPR؛ اچار: ديوان پرواڪيلان راڪيات؛ معنيٰ: "عوامي نمائندن جي ايوان") ۾ مختلف سياسي پارٽين جي شديد اختلافن سبب حڪومتون تيزيءَ سان هڪ پٺيان ٻي ڪري پونديون رهيون.

ملڪ جي مستقبل بابت پڻ سخت اختلاف موجود هئا. قومپرست، جن جي اڳواڻي انڊونيشي قومي پارٽي (PNI) ڪري رهي هئي ۽ جيڪا سوڪارنو قائم ڪئي هئي، هڪ سيڪيولر رياست جا حامي هئا. اسلام پسند، جن جي اڳواڻي ماسيومي پارٽي ڪري رهي هئي، اسلامي رياست قائم ڪرڻ چاهيندا هئا، جڏهن ته ڪميونسٽ، جن جي اڳواڻي انڊونيشي ڪميونسٽ پارٽي (PKI) ڪري رهي هئي، هڪ ڪميونسٽ رياست جا حامي هئا. PKI کي 1951ع ۾ ٻيهر قانوني طور سياسي سرگرمين جي اجازت ملي هئي.

اقتصادي محاذ تي به عوام ۾ سخت ناراضگي موجود هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ معيشت تي اڃا تائين وڏين ڊچ ڪمپنين ۽ نسلي چيني واپارين جو غلبو برقرار هو.

دارالاسلام جون بغاوتون

[سنواريو]

اولهه جاوا ۾ سيڪارماجي ماريدجان ڪارٽوسويرجو جي اڳواڻي هيٺ دارالاسلام جي باغين سوڪارنو جي حڪومت کي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو ۽ آگسٽ 1949ع ۾ NII (Negara Islam Indonesia؛ اچار: نيگارا اسلام انڊونيشيا؛ معنيٰ: "اسلامي رياست انڊونيشيا") جو اعلان ڪيو.

دارالاسلام جي حمايت ۾ 1951ع دوران ڏکڻ سولاويسي ۽ 1953ع ۾ آچيہ ۾ پڻ بغاوتون شروع ٿيون.

ٻئي طرف، ختم ٿيل رائل ڊچ ايسٽ انڊيز آرمي (KNIL) جي وفاقي نظام جي حامي اڳوڻن ميمبرن پڻ 1950ع ۾ باندونگ ۾ APRA بغاوت، ماڪاسار بغاوت ۽ امبون ۾ ڏکڻ مالوڪو جمهوريه جي بغاوت برپا ڪئي، پر اهي سڀ ناڪام ويون.[35]

فوج اندر ورهاست

[سنواريو]
20 آڪٽوبر 1952ع تي سوڪارنو احتجاج ڪندڙن کي خطاب ڪندي.

فوج پڻ اندروني اختلافن جو شڪار هئي. هڪ ڌر ۾ اهي آفيسر هئا، جيڪي نوآبادياتي دور جي KNIL مان آيا هئا ۽ هڪ ننڍڙي، پيشاور ۽ اعليٰ تربيت يافته فوج جا حامي هئا. ٻي ڌر ۾ انهن سپاهين جي وڏي اڪثريت هئي، جن پنهنجي فوجي خدمت جاپان جي قائم ڪيل وطن جا محافظ (PETA) مان شروع ڪئي هئي. اهي خدشو رکندا هئا ته کين نوڪريءَ مان فارغ ڪيو ويندو، ۽ پيشاور فوجي تربيت جي ڀيٽ ۾ سندن قومي جذبو وڌيڪ نمايان هو. 17 آڪٽوبر 1952ع تي اڳوڻي KNIL ڌر جي اڳواڻن، فوج جي سربراهه ڪرنل عبدالحارث ناسوتيون ۽ هٿياربند فوجن جي چيف آف اسٽاف تاهي بونار سيماتوپانگ، طاقت جو مظاهرو ڪرڻ لاءِ پنهنجون فوجون متحرڪ ڪيون. DPR پاران فوجي معاملن ۾، خاص طور تي اڳوڻي PETA سان لاڳاپيل ڌر جي حمايت ۾، مداخلت خلاف احتجاج ڪندي ناسوتيون ۽ سيماتوپانگ پنهنجي فوجن کي ميرديڪا محل جو گهيرو ڪرڻ جو حڪم ڏنو، ۽ ٽئنڪن جا توپخانا محل ڏانهن رخ ڪرايا. سندن مطالبو هو ته سوڪارنو موجوده DPR کي ٽوڙي ڇڏي. ان مقصد لاءِ هنن شهري احتجاج ڪندڙن کي پڻ گڏ ڪيو، پر سوڪارنو محل مان ٻاهر اچي فوجين ۽ شهرين ٻنهي کي واپس پنهنجن گهرن ڏانهن وڃڻ تي راضي ڪري ورتو. بعد ۾ ناسوتيون ۽ سيماتوپانگ کي سندن عهدن تان هٽايو ويو، جيتوڻيڪ ناسوتيون 1955ع ۾ سوڪارنو سان ٺاهه ٿيڻ کان پوءِ ٻيهر فوج جو سربراهه مقرر ٿيو.

قانونساز چونڊون

[سنواريو]
سوڪارنو 1955ع جي چونڊن ۾ پنهنجو ووٽ وجهندي.

1955ع جي چونڊن کان پوءِ نئين پارليامينٽ ۽ انڊونيشيا جي آئين ساز اسيمبلي وجود ۾ آيا.

چونڊن جي نتيجن مان ظاهر ٿيو ته انڊونيشي قومي پارٽي (PNI)، ماسيومي پارٽي، نهضت العلماء ۽ انڊونيشي ڪميونسٽ پارٽي (PKI) کي لڳ ڀڳ برابر عوامي حمايت حاصل ٿي. ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا به سياسي ڌر واضح اڪثريت حاصل نه ڪري سگهي، تنهن ڪري ملڪ جي اندروني سياسي بي استحڪامي برقرار رهي. نئين آئين جي تياري لاءِ قائم ڪيل انڊونيشيا جي آئين ساز اسيمبلي ۾ به اهو فيصلو نه ٿي سگهيو ته نئين آئين ۾ اسلامي شريعت کي شامل ڪيو وڃي يا نه.

سوڪارنو آهستي آهستي پنهنجي صرف علامتي صدر واري حيثيت ۽ ملڪ ۾ وڌندڙ سياسي انتشار کان بيزار ٿيڻ لڳو. هن دعويٰ ڪئي ته مغربي طرز جي پارلياماني جمهوريت انڊونيشيا لاءِ مناسب نه آهي، تنهن ڪري هن "رهنمائي ٿيل جمهوريت" (Guided Democracy) جي نظام جي حمايت شروع ڪئي، جيڪو سندس خيال موجب انڊونيشيا جي روايتي حڪمراني جي اصولن تي ٻڌل هو.

سوڪارنو دليل ڏيندو هو ته ڳوٺن ۾ اهم معاملن بابت فيصلا ڊگهي صلاح مشوري ۽ اتفاق راءِ ذريعي ڪيا ويندا هئا، جنهن ۾ ڳوٺ جا بزرگ رهنمائي ڪندا هئا. سندس خيال هو ته اهو ئي نمونو سڄي ملڪ ۾ اختيار ڪرڻ گهرجي، جتي صدر اهو ڪردار ادا ڪري، جيڪو روايتي طور ڳوٺ جا بزرگ ادا ڪندا هئا.

هن اهڙي حڪومت جي تجويز ڏني، جيڪا صرف سياسي پارٽين تي نه، پر "فعالي گروهن" (functional groups) تي ٻڌل هجي، جيڪي قوم جي اهم سماجي ۽ معاشي طبقن جي نمائندگي ڪن. اهي سڀئي گڏجي هڪ قومي ڪائونسل ٺاهين، جنهن ذريعي صدر جي رهنمائي هيٺ قومي اتفاق راءِ قائم ٿي سگهي.

نائب صدر محمد حطا سوڪارنو جي رهنمائي ٿيل جمهوريت واري تصور جو سخت مخالف هو. انهن ۽ ٻين بنيادي اختلافن جي ڪري حطا ڊسمبر 1956ع ۾ نائب صدارت تان استعيفيٰ ڏئي ڇڏي. سندس استعيفيٰ سڄي انڊونيشيا ۾، خاص طور تي غير جاوي ماڻهن ۾، وڏو اثر ڇڏيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي کيس جاوي اثر هيٺ حڪومت ۾ پنهنجو نمائندو سمجهندا هئا.

فوجي قبضا ۽ مارشل لا

[سنواريو]

علائقائي فوجي قبضا

[سنواريو]

ڊسمبر 1956ع کان جنوري 1957ع تائين اتر سماترا، مرڪزي سماترا ۽ ڏکڻ سماترا جي علائقائي فوجي ڪمانڊرن مقامي حڪومتن جو ڪنٽرول پنهنجي هٿ ۾ وٺي ڇڏيو. انهن پنهنجي علائقن جي انتظام لاءِ فوجي ڪائونسلون قائم ڪيون ۽ جڪارتا حڪومت جا حڪم مڃڻ کان انڪار ڪيو. مارچ 1957ع ۾ اتر سولاويسي ۾ به اهڙي ئي علائقائي فوجي تحريڪ مقامي حڪومت تي قبضو ڪري ورتو. انهن حڪومت مان ڪميونسٽن جي اثر کي ختم ڪرڻ، سرڪاري آمدنيءَ ۾ علائقن لاءِ برابر حصو ڏيڻ ۽ سوڪارنو–حطا جي اڳوڻي گڏيل قيادت کي بحال ڪرڻ جا مطالبا ڪيا.

مارشل لا جو اعلان

[سنواريو]

جمهوريه جي وحدت کي درپيش هن سنگين خطري کي نظر ۾ رکندي، سوڪارنو 14 مارچ 1957ع تي مارشل لا (اسٽيٽ فان اورلوخ اين بيليخ ) لاڳو ڪيو. هن غير جماعتي سياستدان جواندا ڪارٽاويدجايا کي وزيراعظم مقرر ڪيو، جڏهن ته فوج جي قيادت پنهنجي وفادار جنرل عبدالحارث ناسوتيون جي حوالي ڪئي.

ناسوتيون به آهستي آهستي انڊونيشيا تي مغربي طرز جي جمهوريت جي منفي اثرن بابت سوڪارنو جي خيالن سان متفق ٿيڻ لڳو ۽ هو به سياسي زندگيءَ ۾ فوج لاءِ وڌيڪ اهم ڪردار جو حامي بڻجي ويو. بحران کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش طور سوڪارنو 10 کان 14 سيپٽمبر 1957ع تائين علائقائي فوجي ڪائونسلن جي اڳواڻن کي جڪارتا ۾ مشاواراه ناسيونال ("قومي مشاورتي ڪانفرنس") ۾ شرڪت جي دعوت ڏني، پر اها ڪانفرنس به بحران جو ڪو حل نه ڪڍي سگهي. 30 نومبر 1957ع تي مرڪزي جڪارتا جي چيڪيني علائقي ۾ هڪ اسڪول جي تقريب دوران سوڪارنو تي گرنيڊ حملو ڪري کيس قتل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. هن حملي ۾ ڇهه ٻار مارجي ويا، پر سوڪارنو سخت زخمي ٿيڻ کان بچي ويو. جاچ مان معلوم ٿيو ته حملي جا ذميوار دارالاسلام جا ميمبر هئا، جن اهو حملو پنهنجي اڳواڻ سيڪارماجي ماريدجان ڪارٽوسويرجو جي حڪم تي ڪيو هو. ڊسمبر 1957ع کان سوڪارنو ملڪ تي پنهنجو اختيار وڌيڪ مضبوط ڪرڻ لاءِ سنجيده قدم کڻڻ شروع ڪيا. انهيءَ مهيني هن انڊونيشيا جي معيشت تي حاوي 246 ڊچ ڪمپنين کي قومي ملڪيت ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، جن ۾ خاص طور نيدرلينڊس ٽريڊنگ سوسائٽي، رائل ڊچ شيل جي ماتحت باتافسخي پيٽروليئم ماٽسخاپائي(باتاويا پيٽروليئم ڪمپني)، ايسڪومپٽو بئنڪ ۽ ڊچ واپاري ادارن جي مشهور "وڏي پنج" ڪمپنين (اين وي بورنيو سماترا ماٽسخاپائي [بورنيو–سماترا ڪمپني]؛ اين وي انٽرناسيونالي ڪريڊيٽ اين هينڊلسفيرينيخنگ "روٽرڊام" [روٽرڊام بين الاقوامي قرض ۽ واپاري انجمن"]؛ اين وي جيڪبسن فان ڊين برگ اينڊ ڪمپني؛ اين وي لينڊيٽيويس–اسٽوڪفِس؛ اين وي جيو ويهري اينڊ ڪمپني شامل هيون.

هن انڊونيشيا ۾ رهندڙ لڳ ڀڳ 40 هزار ڊچ شهرين کي ملڪ مان نيڪالي ڏئي سندن ملڪيتون به ضبط ڪري ورتيون. حڪومت جو موقف هو ته 1949ع واري ڊچ–انڊونيشي گول ميز ڪانفرنس ۾ ڪيل واعدي باوجود ڊچ حڪومت نيدرلينڊ نيو گني جي مستقبل بابت ڳالهين کي اڳتي نه وڌايو هو.[36]

سوڪارنو جي اقتصادي قومپرستي کي وڌيڪ هٿي تڏهن ملي، جڏهن هن 1959ع ۾ صدارتي هدايت نامو نمبر 10 جاري ڪيو، جنهن تحت ٻهراڙين ۾ پرڏيهي شهرين جي واپاري سرگرمين تي پابندي لڳائي وئي. هن پاليسي جو سڀ کان وڏو اثر نسلي چينين تي پيو، جيڪي شهري ۽ ٻهراڙي ٻنهي علائقن جي پرچون واپار تي غالب هئا، جيتوڻيڪ انهن مان ٿورن وٽ ئي انڊونيشي شهريت هئي. نتيجي طور نسلي چيني آباديءَ جي وڏي انگ ٻهراڙين مان شهرن ڏانهن منتقل ٿي وئي، جڏهن ته لڳ ڀڳ هڪ لک ماڻهن چين واپس وڃڻ جو فيصلو ڪيو. باغي علائقائي فوجي ڪمانڊرن کي منهن ڏيڻ لاءِ سوڪارنو ۽ فوج جي سربراهه ناسوتيون، مسجاورہ نيسنل جي ناڪامي کان پوءِ، سخت قدم کڻڻ جو فيصلو ڪيو. جڪارتا سان وفادار علائقائي آفيسرن جي مدد سان ناسوتيون "علائقائي فوجي بغاوتن" جو هڪ سلسلو منظم ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ ڊسمبر 1957ع تائين اتر سماترا ۾ ڪرنل مالودين سمبولون ۽ ڏکڻ سماترا ۾ ڪرنل بارليان کي اقتدار تان هٽايو ويو. اهڙيءَ طرح حڪومت ميدان ۽ پاليمبانگ جهڙن اهم شهرن تي ٻيهر ڪنٽرول قائم ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي وئي. فيبروري 1958ع ۾ مرڪزي سماترا جي ڪرنل احمد حسين ۽ اتر سولاويسي جي ڪرنل وينٽجي سوموال باقي رهيل باغي فوجي اڳواڻن سان گڏجي جمهوريه انڊونيشيا جي انقلابي حڪومت (PRRI) ۽ پرميسٽا تحريڪ قائم ڪئي، جنهن جو مقصد جڪارتا حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ هو. انهن سان ماسيومي پارٽي جا ڪيترائي شهري اڳواڻ، جهڙوڪ شافع الدين پراويرانيگارا، پڻ شامل ٿي ويا، جيڪي حڪومت ۾ ڪميونسٽن جي وڌندڙ اثر جا مخالف هئا. پنهنجي ڪميونسٽ مخالف نعريبازي سبب باغين کي سي آءِ اي کان ڳجهي مهم جي صورت ۾ مالي امداد، هٿيار ۽ افرادي قوت حاصل ٿي. اها مدد تڏهن ختم ٿي وئي، جڏهن آمريڪي پائلٽ ايلن لارنس پوپ اپريل 1958ع ۾ سرڪاري ڪنٽرول هيٺ امبون تي بمباري دوران سندس جهاز ڪيرايو ويو. اپريل 1958ع ۾ مرڪزي حڪومت باغين جي گاديءَ وارن شهرن پاڊانگ ۽ مانادو تي هوائي ۽ سامونڊي فوجي حملا شروع ڪيا. 1958ع جي آخر تائين باغين کي فوجي طور شڪست اچي چڪي هئي، جڏهن ته آخري باغي گوريلا ٽوليون آگسٽ 1961ع ۾ هٿيار ڦٽا ڪري ويون.[37][38]

رهنمائي ٿيل جمهوريت جو دور (1959ع–1966ع)

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو انڊونيشيا ۾ رهنمائي ٿيل جمهوريت
سوڪارنو (ڏاڪڻين جي مٿان) 5 جولاءِ 1959ع تي پنهنجو صدارتي فرمان پڙهندي.
1960ع واري ڏهاڪي ۾ سوڪارنو جو سرڪاري پورٽريٽ، فوجي طرز جي اعزازي نشانين سان.

PRRI–پرميسٽا جي باغين خلاف فوجي ڪاميابين ۽ ڊچ ڪمپنين جي قومي ملڪيت ۾ تبديليءَ جي عوامي مقبوليت، سوڪارنو جي سياسي حيثيت کي تمام مضبوط بڻائي ڇڏيو. 5 جولاءِ 1959ع تي سوڪارنو صدارتي فرمان جاري ڪري 1945ع جو آئين ٻيهر نافذ ڪيو. ان سان صدارتي نظام بحال ٿيو، جنهن بابت سندس خيال هو ته ان ذريعي رهنمائي ٿيل جمهوريت جي اصولن تي عملدرآمد وڌيڪ آسانيءَ سان ٿي سگهندو.

هن پنهنجي سياسي نظام کي مانيفيستو پوليٽڪ (سياسي منشور) (مختصر طور مانيپول جو نالو ڏنو، پر عملي طور اهو فرمان ذريعي حڪمراني جو نظام هو. سوڪارنو هڪ اهڙي انڊونيشي طرز جي سوشلسٽ سماج جو تصور پيش ڪيو، جيڪو USDEK جي اصولن تي ٻڌل هجي:

  1. اُنڊانگ-اُنڊانگ داسار 45 (1945ع جو آئين)
  2. سوسياليسمي انڊونيشيا (انڊونيشي سوشلسزم)
  3. ڊيموڪراسي ترپمپن (رهنمائي ٿيل جمهوريت)
  4. ايڪونومي ترپمپن (حڪم هيٺ معيشت)
  5. ڪيپريباديان انڊونيشيا (انڊونيشيا جي قومي سڃاڻپ)
1962ع ۾ سوڪارنو جي رهنمائي ٿيل جمهوريت جو ڍانچو.

رهنمائي ٿيل جمهوريت قائم ڪرڻ کان پوءِ سوڪارنو، مالادي سان گڏ، 1959ع جي وچ ڌاري آمريڪي شهريت اختيار ڪندڙ انڊونيشي ڄائي رقاصه ديوي جا سان ملاقات ڪئي ۽ کيس ٻيهر انڊونيشي شهريت اختيار ڪرڻ لاءِ قائل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر هن انڪار ڪري ڇڏيو.[39]

مارچ 1960ع ۾ سوڪارنو پارليامينٽ کي ٽوڙي ڇڏيو ۽ ان جي جاءِ تي هڪ نئين پارليامينٽ قائم ڪئي، جنهن جا اڌ ميمبر صدر پاڻ مقرر ڪندو هو. هن اداري کي ديوان پرواڪيلان راڪيات گوٽونگ رويوونگ؛ (باھمي سهڪار واري عوامي نمائندن جي ايوان) سڏيو ويو. سيپٽمبر 1960ع ۾ هن عارضي عوامي مشاورتي اسيمبلي (ماجيليس پرموسياواراتان راڪيات سمنتارا (عارضي عوامي مشاورتي اسيمبلي") قائم ڪئي، جيڪا 1945ع جي آئين تحت ملڪ جي اعليٰ قانونساز اداري طور ڪم ڪندي هئي. MPRS جا ميمبر DPR-GR جي ميمبرن ۽ صدر پاران مقرر ڪيل "فعالي گروهن" جي نمائندن تي مشتمل هئا.

صدر سوڪارنو جواندا کان حڪومتي اختيار پاڻ ڏانهن منتقل ڪرڻ واري دستاويز تي صحي ڪندي.

فوج جي حمايت سان سوڪارنو اسلامي ماسيومي پارٽي ۽ ستن سهرير جي انڊونيشيا جي سوشلسٽ پارٽي (PSI) کي PRRI–پرميسٽا بغاوت ۾ ملوث هجڻ جو الزام هڻي ختم ڪري ڇڏيو.

فوج سوڪارنو جي ڪيترن ئي سياسي مخالفن کي گرفتار ڪري قيد ڪري ڇڏيو، جن ۾ سوشلسٽ اڳواڻ ستن سهرير کان وٺي اسلامي سياستدان محمد ناصر ۽ حمڪا تائين شامل هئا. مارشل لا جي اختيارن کي استعمال ڪندي حڪومت انهن اخبارن کي به بند ڪري ڇڏيو، جيڪي سوڪارنو جي پاليسين تي تنقيد ڪنديون هيون.[40][41][42]

هن دور ۾ سوڪارنو کي قتل ڪرڻ جون ڪيتريون ئي ڪوششون ڪيون ويون. 9 مارچ 1960ع تي انڊونيشي هوائي فوج جي ليفٽيننٽ ڊينيل اليگزينڊر موڪر، جيڪو پرميسٽا بغاوت جو همدرد هو، پنهنجي MiG-17 جنگي جهاز ذريعي ميرديڪا محل ۽ بوگور محل تي مشين گنن سان حملو ڪيو ته جيئن صدر کي قتل ڪري سگهي، پر سوڪارنو زخمي ٿيڻ کان بچي ويو. مئي 1962ع ۾ عيدالاضحيٰ جي نماز دوران محل جي احاطي ۾ دارالاسلام جي ڪارڪنن سوڪارنو تي فائرنگ ڪئي، پر هو هڪ ڀيرو ٻيهر محفوظ رهيو. سلامتي جي ميدان ۾ فوج مؤثر فوجي ڪارروايون شروع ڪيون، جن جي نتيجي ۾ اولهه جاوا (1962ع)، آچيہ (1962ع) ۽ ڏکڻ سولاويسي (1965ع) ۾ سالن کان جاري دارالاسلام بغاوتن جو خاتمو آيو. دارالاسلام جي اڳواڻ سيڪارماجي ماريدجان ڪارٽوسويرجو کي گرفتار ڪري سيپٽمبر 1962ع ۾ ڦاسي ڏني وئي. فوج جي وڌندڙ طاقت کي متوازن ڪرڻ لاءِ سوڪارنو انڊونيشي ڪميونسٽ پارٽي (PKI) جي حمايت تي وڌيڪ ڀاڙڻ شروع ڪيو. 1960ع ۾ هن اعلان ڪيو ته سندس حڪومت ناساڪوم (Nasakom) جي اصول تي ٻڌل هوندي، جيڪو انڊونيشي سماج جي ٽن بنيادي فڪري ڌُرين—نيسنلزمي (قومپرستي)، اگاما (مذهب) ۽ ڪوميونزمي (ڪميونزم)—جي اتحاد تي مشتمل هو. ان مطابق سوڪارنو پنهنجي حڪومت ۾ وڌيڪ ڪميونسٽن کي شامل ڪرڻ شروع ڪيو ۽ PKI جي چيئرمين ديپا نوسانتارا عيديت سان ويجها لاڳاپا قائم ڪيا. انڊونيشيا جي بين الاقوامي وقار کي وڌائڻ لاءِ سوڪارنو 1962ع جي ايشيائي راندين جي ميزباني لاءِ حمايت ڪئي ۽ ڪاميابي حاصل ڪئي، جيڪي جڪارتا ۾ منعقد ٿيون. انهن راندين لاءِ سينايان راندين جو ڪمپليڪس سميت ڪيترائي نوان راندين جا مرڪز تعمير ڪيا ويا، جن ۾ هڪ لک تماشائين جي گنجائش وارو بنگ ڪارنو اسٽيڊيم پڻ شامل هو.

انڊونيشيا جي حڪومت اسرائيل ۽ تائيوان جي وفدن کي راندين ۾ شرڪت جي اجازت نه ڏني، جنهن سبب سياسي تڪرار پيدا ٿيو. جڏهن بين الاقوامي اولمپڪ ڪميٽي ان پاليسي سبب انڊونيشيا تي پابنديون لاڳو ڪيون، ته سوڪارنو ان جي جواب ۾ اولمپڪ راندين جي متبادل طور هڪ "غير سامراجي" راندين جي مقابلي جو انتظام ڪيو، جنهن کي گيمز آف نيو امرجنگ فورسز (GANEFO - گانيفو يا "نئين اڀرندڙ قوتن جون رانديون") سڏيو ويو. نومبر 1963ع ۾ جڪارتا ۾ منعقد ٿيل انهن راندين ۾ 51 ملڪن جا لڳ ڀڳ 2,700 رانديگر شريڪ ٿيا.

پنهنجي قومي وقار جي منصوبي جي حصي طور سوڪارنو ڪيترين ئي عظيم يادگار عمارتن جي تعمير جو حڪم ڏنو، جن ۾ قومي يادگار (مانومين نيسنل)، استقلال مسجد، جڪارتا، ڪونيفو (CONEFO) عمارت (هاڻوڪو پارليامينٽ هائوس)، هوٽل انڊونيشيا ۽ ساريناه شاپنگ سينٽر شامل هئا، ته جيئن جڪارتا کي هڪ پراڻي نوآبادياتي شهر مان جديد گاديءَ واري شهر ۾ تبديل ڪري سگهجي. جديد جڪارتا جون اهم شاهراهون، جهڙوڪ جالان ٿامرين، جالان سوديرمان ۽ جالان گاتوٽ سبروٽو پڻ سوڪارنو جي دور ۾ منصوبابندي ڪري تعمير ڪيون ويون.

پرڏيهي پاليسي

[سنواريو]

باندونگ ڪانفرنس

[سنواريو]

بين الاقوامي سطح تي سوڪارنو 1955ع ۾ باندونگ ڪانفرنس منعقد ڪرائي، جنهن جو مقصد ترقي پذير ايشيائي ۽ آفريقي ملڪن کي گڏ ڪري غير وابسته تحريڪ جي بنياد رکڻ هو، جيئن اهي آمريڪا ۽ سوويت يونين ٻنهي سپر پاورز جي اثر کان آزاد رهي سگهن.[43]

سرد جنگ

[سنواريو]
سوڪارنو 1956ع ۾ آمريڪي ڪانگريس جي گڏيل اجلاس کي خطاب ڪندي. سندس پويان نائب صدر ۽ سينيٽ جو صدر رچرڊ نڪسن ۽ ايوان نمائندگان جو اسپيڪر سام ريبرن ويٺل آهن.

جڏهن سوڪارنو ملڪ اندر پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪري ورتو، تڏهن هن عالمي سياست ڏانهن وڌيڪ ڌيان ڏيڻ شروع ڪيو. هن سامراج دشمني جي بنياد تي جارحاڻي ۽ خوداعتماد پرڏيهي پاليسي اختيار ڪئي، جنهن جو مقصد انڊونيشيا جي عالمي حيثيت کي بلند ڪرڻ هو. سامراج مخالف ۽ اولهه مخالف هي پاليسيون، جن ۾ گهڻو ڪري ٻين ملڪن سان سخت سفارتي دٻاءُ واري حڪمت عملي اختيار ڪئي ويندي هئي، انڊونيشيا جي گهڻ نسلي ۽ اندروني اختلافن واري سماج کي قومي سطح تي متحد ڪرڻ جو پڻ وسيلو بڻيون. هن سلسلي ۾ سندس پرڏيهي وزير سوباندريو اهم ساٿي رهيو.

1956ع ۾ بيجنگ جي پنهنجي پهرين دوري کان پوءِ سوڪارنو عوامي جمهوريه چين ۽ مجموعي طور ڪميونسٽ بلاڪ سان لاڳاپا وڌيڪ مضبوط ڪرڻ شروع ڪيا. ساڳئي وقت هن سوويت يونين کان فوجي امداد وڏي پيماني تي قبول ڪرڻ پڻ شروع ڪئي. 1960ع واري ڏهاڪي جي شروعات تائين سوويت بلاڪ انڊونيشيا کي ڪنهن به ٻي غير ڪميونسٽ ملڪ کان وڌيڪ امداد فراهم ڪري رهيو هو، جڏهن ته سوويت فوجي امداد جو مقابلو رڳو ڪيوبا سان ٿيندو هو. ڪميونسٽ بلاڪ مان ايندڙ هن وڏي امداد سبب ڊوائيٽ ڊي آئزنهاور ۽ جان ايف. ڪينيڊي جي حڪومتن پڻ انڊونيشيا لاءِ فوجي امداد ۾ واڌ ڪئي، ڇاڪاڻ⁠تہ کين خدشو هو ته جيڪڏهن سوڪارنو مڪمل طور سوويت امداد تي ڀاڙڻ لڳو ته ملڪ کاٻي ڌر ڏانهن وڌيڪ مائل ٿي ويندو.[44]

سوڪارنو ۽ فيدل ڪاسترو، هاوانا، ڪيوبا، 1960ع.

1956ع ۾ آمريڪا جي دوري دوران سوڪارنو جو شاندار استقبال ڪيو ويو، جتي هن آمريڪي ڪانگريس جي گڏيل اجلاس کي خطاب ڪيو. 2025ع تائين هو واحد انڊونيشي صدر رهيو آهي، جنهن آمريڪي ڪانگريس جي گڏيل اجلاس کي خطاب ڪيو. آمريڪا جي دوري کان پوءِ سوڪارنو سوويت يونين ويو، جتي سندس وڌيڪ پرتڪلف استقبال ڪيو ويو. سوويت وزيراعظم نيڪيتا خروشچوف 1960ع ۾ جڪارتا ۽ بالي جو جوابي دورو ڪيو ۽ سوڪارنو کي لينن امن انعام سان نوازيو. PRRI–پرميسٽا بغاوت ۾ سي آءِ اي جي مداخلت جو ازالو ڪرڻ لاءِ صدر ڪينيڊي سوڪارنو کي واشنگٽن، ڊي سي جي دوري جي دعوت ڏني ۽ انڊونيشيا کي اربين ڊالرن جي سول ۽ فوجي امداد فراهم ڪئي.[44]

صدر يوسپ بروز ٽيٽو ۽ سوڪارنو، پوسٽوئنا غار، 6 اپريل 1960ع.

1955ع واري باندونگ ڪانفرنس جي ڪاميابيءَ کان پوءِ سوڪارنو "نئين اڀرندڙ قوتون" (نيو امرجنگ فورسز؛ NEFO) نالي هڪ نئين اتحاد قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جيڪو سندس خيال موجب اولهه جي سپر پاورز، يعني "پراڻيون قائم قوتون" (اولڊ اسٽيبلشڊ فورسز؛ OLDEFO)، جو متبادل هجي. سوڪارنو جو الزام هو ته اهي قوتون "نئين نوآباديات ۽ سامراج" (NEKOLIM) کي هٿي ڏئي رهيون آهن.

1961ع ۾ سوڪارنو بلغراد ۾ منعقد ٿيل غير وابسته تحريڪ جي پهرين سربراهي اجلاس دوران مصر جي صدر جمال عبدالناصر، هندستان جي وزيراعظم جواهر لعل نهرو، يوگوسلاويا جي صدر يوسپ بروز ٽيٽو ۽ گھانا جي صدر ڪوامي نڪروما سان گڏجي غير وابسته تحريڪ (NAM؛ انڊونيشي: گيراڪن نان-بلاڪ، GNB) جي قيام ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هن گڏيل ڪوشش کي "پنج اڳواڻن جي شروعات" (انيشيئيٽو آف فائيو) چيو ويو. غير وابسته تحريڪ جو مقصد انهن ملڪن لاءِ سياسي اتحاد ۽ اثر پيدا ڪرڻ هو، جيڪي سرد جنگ دوران آمريڪي ۽ سوويت بلاڪن کان آزاد رهڻ چاهيندا هئا.

نوان آزاد ٿيل ملڪن جي عالمي حيثيت وڌائڻ ۾ سندس ڪردار سبب سوڪارنو اڄ به ڪيترن ملڪن ۾ عزت سان ياد ڪيو وڃي ٿو. سندس نالي تي قاهره (مصر)، رباط (مراڪش) ۽ پشاور (پاڪستان) ۾ رستا يا اهم چوڪ موجود آهن. 1956ع ۾ بلغراد يونيورسٽي کيس اعزازي ڊاڪٽري جي ڊگري پڻ عطا ڪئي.

سرد جنگ دوران سوڪارنو جي غير وابسته پاليسي سبب هو سوويت ڪي جي بي ۽ آمريڪي سي آءِ اي ٻنهي جي نشاني تي رهيو. لڳ ڀڳ 1960ع ۾ ماسڪو جي دورن دوران ڪي جي بي مبينا طور سندس عورتن سان گڏ وڊيوز رڪارڊ ڪيون، جن ۾ شايد هوائي ميزبان به شامل هيون، ته جيئن انهن ذريعي سوڪارنو تي سياسي دٻاءُ وڌو وڃي.[45][46]

سوڪارنو انهن ڳالهين کي کل ۾ اڏائي ڇڏيو ۽ مذاق ۾ انهن وڊيوز جون ڪاپيون به گهريون.[45] سندس ساک کي نقصان پهچائڻ لاءِ سي آءِ اي سوڪارنو جهڙي ڏيک رکندڙ هڪ شخص ۽ روسي عورتن تي مشتمل جعلي فحش فلم به تيار ڪرائي، جنهن بابت دعويٰ ڪئي وئي ته اها ڪي جي بي ٺاهي هئي.[47][48]

اهي ٻئي منصوبا ناڪام ثابت ٿيا، ڇاڪاڻ⁠تہ انڊونيشي عوام سوڪارنو کي هڪ مضبوط شخصيت وارو اڳواڻ سمجهندو هو، ۽ هن 1967ع ۾ اقتدار کان هٽجڻ تائين پنهنجي غير وابسته پرڏيهي پاليسي برقرار رکي.[49]

اقتدار کان برطرفي ۽ وفات

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو نئين نظام ڏانهن منتقلي

30 سيپٽمبر تحريڪ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو 30 سيپٽمبر تحريڪ
سوڪارنو جو سرڪاري پورٽريٽ

اغوا ۽ قتل

[سنواريو]

1 آڪٽوبر 1965ع جي صبح سوير، پاڻ کي 30 سيپٽمبر تحريڪ (G30S) سڏيندڙ هڪ گروهه انڊونيشيا جي فوج جي ڇهن سينيئر جنرلن کي اغوا ڪري قتل ڪري ڇڏيو. مارجي ويلن ۾ احمد ياني پڻ شامل هو، جڏهن ته عبدالحارث ناسوتيون ٿوري فرق سان بچي ويو. بهرحال، تحريڪ سندس مددگار فرسٽ ليفٽيننٽ پيئر ٽينڊيان کي اغوا ڪري ورتو، ڇاڪاڻ⁠تہ اونداهيءَ ۾ کيس ناسوتيون سمجهيو ويو.

G30S ۾ صدارتي محافظن، براويدجايا ڊويزن ۽ ديپونيگورو ڊويزن جا ڪجهه فوجي شامل هئا، جيڪي ليفٽيننٽ ڪرنل انتونگ بن شمسوري جي قيادت هيٺ ڪم ڪري رهيا هئا.

هن تحريڪ آر آر آءِ ريڊيو اسٽيشن ۽ ميرديڪا چوڪ تي قبضو ڪري ورتو. ريڊيو تان نشر ڪيل بيان ۾ دعويٰ ڪئي وئي ته اهي اغوا سوڪارنو کي سي آءِ اي جي اثر هيٺ آيل ڪجهه جنرلن جي مبينا بغاوت کان بچائڻ لاءِ ڪيا ويا آهن. بعد ۾ هڪ ٻئي اعلان ۾ چيو ويو ته سوڪارنو جي ڪابينا ختم ڪئي وئي آهي ۽ ان جي جاءِ تي هڪ "انقلابي ڪائونسل" قائم ڪئي ويندي.

مرڪزي جاوا ۾ G30S سان لاڳاپيل فوجين 1 ۽ 2 آڪٽوبر تي يوگياڪارتا ۽ سولو تي پڻ قبضو ڪري ورتو، جنهن دوران ٻن ڪرنلن کي قتل ڪيو ويو.

تحريڪ جو خاتمو

[سنواريو]

فوج جي اسٽريٽجڪ ريزرو ڪمانڊ جي ڪمانڊر ميجر جنرل سوهارتو ايندڙ صبح فوج جي قيادت سنڀالي ورتي.[50]

سوهارتو فوج کي حڪم ڏنو ته هو آر آر آءِ ريڊيو اسٽيشن ۽ ميرديڪا چوڪ تي ٻيهر قبضو ڪن. ساڳئي ڏينهن منجهند جو هن حليم هوائي فوجي اڏي تي موجود G30S کي الٽي ميٽم جاري ڪيو. اهو ئي هنڌ هو، جتي G30S جا اڳواڻ، سوڪارنو (سندس اتي موجود هجڻ جا سبب اڃا تائين متنازع آهن)، هوائي فوج جو مارشل عمر ڌاني ۽ PKI جو چيئرمين ديپا نوسانتارا عيديت گڏ ٿيا هئا.

ايندڙ ڏينهن تائين واضح ٿي ويو ته ناقص رٿابندي ۽ ڪمزور هم آهنگي سبب هي بغاوت ناڪام ٿي چڪي هئي. سوڪارنو بوگور محل ۾ وڃي رهائش اختيار ڪئي، جڏهن ته عمر ڌاني اوڀر جاوا ۽ عيديت مرڪزي جاوا ڏانهن فرار ٿي ويا.[51]

2 آڪٽوبر تائين سوهارتو جي فوج مختصر فائرنگ کان پوءِ حليم هوائي فوجي اڏي تي قبضو ڪري ورتو. 1 آڪٽوبر تي حليم ڇڏڻ بابت سوهارتو جي الٽي ميٽم تي سوڪارنو جي عمل ڪرڻ کي اقتدار جي توازن ۾ بنيادي تبديلي سمجهيو وڃي ٿو.[52]

سوڪارنو جي "رهنمائي ٿيل جمهوريت" جو بنياد فوج، سياسي اسلام، ڪميونسٽن ۽ قومپرستن جي وچ ۾ قائم ٿيل نازڪ توازن تي هو، جيڪو هاڻي ٽٽڻ لڳو.[51]

3 آڪٽوبر تي اغوا ڪيل جنرلن جا لاش حليم هوائي فوجي اڏي جي ويجهو مليا، ۽ 5 آڪٽوبر تي سوهارتو جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ سرڪاري تقريب دوران کين دفن ڪيو ويو.

تحريڪ جا نتيجا

[سنواريو]

آڪٽوبر 1965ع جي شروعات ۾ فوج هڪ وڏي پيماني تي تبليغي مهم شروع ڪئي، جنهن ذريعي انڊونيشيا ۽ عالمي برادري ٻنهي کي يقين ڏيارڻ جي ڪوشش ڪئي وئي ته هي هڪ ڪميونسٽ بغاوت هئي ۽ جنرلن جا قتل قومي هيروز خلاف بزدلاڻو ظلم هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ قتل ٿيل سڀئي تجربيڪار فوجي آفيسر هئا.[53] PKI پاران پنهنجي بيگناهي جا اعلان تقريباً بي اثر ثابت ٿيا.[54] 5 آڪٽوبر تي جنرلن جي لاشن جي دريافت ۽ سرڪاري تدفين کان پوءِ فوج، محمديه ۽ نهضت العلماء جهڙين اسلامي تنظيمن سان گڏجي ڪميونسٽ پارٽي ۽ ٻين کاٻي ڌر جي تنظيمن خلاف ملڪ گير صفائي مهم شروع ڪئي. PKI جي اهم اڳواڻن کي فوري طور گرفتار ڪيو ويو، جن مان ڪيترن کي بنا مقدمي جي قتل ڪيو ويو. ديپا نوسانتارا عيديت کي نومبر 1965ع ۾ گرفتار ڪري قتل ڪيو ويو.[53] هي صفائي واري مهم سڄي ملڪ ۾ پکڙجي وئي، جڏهن ته سڀ کان وڏا قتل عام جاوا ۽ بالي ۾ ٿيا.[54] ڪجهه علائقن ۾ فوج مقامي شهري گروهن ۽ مليشيائن کي منظم ڪيو، جڏهن ته ٻين هنڌن تي فوج جي اچڻ کان اڳ ئي مقامي ماڻهن پاڻ بدلي جون ڪارروايون شروع ڪري ڇڏيون هيون.[55] عام طور قبول ڪيل اندازن موجب گهٽ ۾ گهٽ پنج لک ماڻهو قتل ڪيا ويا.[56] اهو پڻ اندازو لڳايو وڃي ٿو ته لڳ ڀڳ 15 لک ماڻهن کي ڪنهن نه ڪنهن مرحلي تي قيد ڪيو ويو.[57]

هن صفائي مهم جي نتيجي ۾ سوڪارنو جي اقتدار جا ٽن اهم ستونن مان هڪ، يعني PKI، عملي طور فوج ۽ سياسي اسلام جي گڏيل طاقت هٿان ختم ٿي ويو. قتل عام ۽ پنهنجي "انقلاب" جي ناڪامي سوڪارنو لاءِ سخت صدمو ثابت ٿي. هن جنرلن جي قتل کي ڊچ اصطلاح اين رمپلٽئي اِن ڊي اوشيان (انقلاب جي سمنڊ ۾ هڪ معمولي لهر) قرار ڏئي PKI جو بچاءُ ڪرڻ جي ناڪام ڪوشش ڪئي. جنوري 1966ع ۾ نشر ٿيندڙ هڪ ريڊيو خطاب ۾ هن عوام کي اپيل ڪئي ته هو سندس پيروي جاري رکن. سوباندريو سوڪارنو جي حامين تي مشتمل باريسان سوڪارنو (سوڪارنو محاذ) قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اها ڪوشش سوهارتو جي هڪ اهڙي اعلان سبب ناڪام ٿي وئي، جنهن ۾ هن سوڪارنو سان وفاداري جو اظهار ڪندي ساڳئي وقت سڀني سوڪارنو نواز ماڻهن کي فوج جي حمايت جو اعلان ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي.[58]

سياسي بحالي

[سنواريو]

9 سيپٽمبر 2024ع تي ايم پي آر سرڪاري طور MPR قرارداد نمبر XXXIII/MPRS/1967 کي منسوخ ڪري ڇڏيو، جيڪا ماضي ۾ سوڪارنو کي صدارت تان هٽائڻ ۽ کيس سياست کان روڪڻ لاءِ قانوني بنياد طور استعمال ڪئي وئي هئي.[59]

ڇو ته اهڙو ڪو عدالتي مقدمو ڪڏهن به نه هليو، جنهن ۾ اهو ثابت ٿئي ته سوڪارنو 30 سيپٽمبر تحريڪ جي واقعن جو ذميوار هو، تنهن ڪري ايم پي آر اها قرارداد منسوخ ڪندي سندس وفات کان پوءِ سرڪاري طور سندس ساک ۽ نيڪنامي بحال ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.[60][61]

ذاتي زندگي

[سنواريو]

شاديون

[سنواريو]
سوڪارنو، فاطماوتي ۽ سندن پنجن ٻارن سان. وچ کان گهڙيال جي سُئيءَ جي رخ موجب: سوڪارنو، سُڪماوتي، فاطماوتي، گوروه، ميگاواتي، گونتور ۽ راحماواتي.

سوڪارنو نسلي طور جاوي ۽ باليني نسل سان تعلق رکندو هو. هن 1921ع ۾ سيتي اوتاري سان شادي ڪئي، پر 1923ع ۾ طلاق ڏئي اِنگِت گارناسه سان شادي ڪئي. بعد ۾ لڳ ڀڳ 1943ع ۾ اِنگِت کان به طلاق وٺي فاطماوتي سان شادي ڪئي.[62] 1953ع ۾ سوڪارنو هارتيني سان شادي ڪئي، جيڪا سالاتيگا جي رهواسي 30 ورهين جي هڪ طلاق يافته عورت هئي ۽ جنهن سان سندس ملاقات هڪ استقباليه تقريب دوران ٿي هئي. هن چوٿين شاديءَ تي فاطماوتي سخت ناراض ٿي ۽ سوڪارنو کي پنهنجي ٻارن سميت ڇڏي هلي وئي، جيتوڻيڪ ٻنهي ڪڏهن به سرڪاري طور طلاق نه ورتي. 1958ع ۾ سوڪارنو مهاراني وسما سوسانا سيريگر سان شادي ڪئي، جيڪا ليورپول جي رهواسي آزاديءَ جي جدوجهد ۾ حصو وٺندڙ ڪارڪن هئي ۽ عمر ۾ سوڪارنو کان 23 سال ننڍي هئي. ٻنهي 1962ع ۾ طلاق ورتي.[63] ان کان پوءِ سوڪارنو جي ملاقات 19 ورهين جي جاپاني ميزبان نااوڪو نيموتو سان ٿي، جنهن سان هن 1962ع ۾ شادي ڪئي ۽ سندس نالو بدلائي رتنا ديوي سوڪارنو رکيو.[64] سوڪارنو جون ٻيون زالون پڻ هيون، جن ۾ ساڪيڪو ڪاناسي (1958ع–1959ع)، ڪارتيني مانوپو (1959ع–1968ع)، هارياتي (1963ع–1966ع)، يوريڪي سانگر (1964ع–1968ع) ۽ هيلڊي جعفر (1966ع–1969ع) شامل آهن.[65][66] سوڪارنو ڪيترين ئي ٻين عورتن سان پنهنجي ويجهن لاڳاپن سبب پڻ مشهور رهيو، جن ۾ گوستي نورل، بيبي هووائي، نورباني يوسف ۽ اميليا ڊي لا راما شامل آهن.[67][68][69] 1964ع ۾ هن جڪارتا ۾ اميليا ڊي لا راما سان شادي ڪئي ۽ 1970ع ۾ پنهنجي وفات تائين ساڻس گڏ رهيو.[69] هي شادي ڪيترن سالن تائين ڳجهي رکي وئي، ۽ ان جو انڪشاف راما پهريون ڀيرو 1979ع ۾ هڪ انٽرويو دوران ڪيو.[69]

ٻار

[سنواريو]

فاطماوتي سان شادي کان اڳ سوڪارنو جي اڳوڻي شادي مان هڪ ڌيءَ رڪميني هئي، جيڪا بعد ۾ اٽلي ۾ هڪ اوپيرا ڳائڻي بڻجي وئي.[70][71]

ميگاواتي سوڪارنوپتري، جيڪا بعد ۾ انڊونيشيا جي پنجين صدر بڻجي، فاطماوتي مان سوڪارنو جي ڌيءَ آهي. سندس ننڍو ڀاءُ گوروه سوڪارنوپترا (پيدائش: 1953ع) پنهنجي والد جي فنڪاراڻي رجحان جو وارث بڻيو. هو هڪ رقص ترتيب ڏيندڙ ۽ گيت نويس آهي، جنهن انڊونيشي ثقافت بابت اُنتوڪمو، انڊونيسيائڪو (تنهنجي لاءِ، منهنجي انڊونيشيا) نالي فلم پڻ تيار ڪئي. هو ميگاواتي جي انڊونيشي جدوجهد لاءِ جمهوري پارٽي طرفان انڊونيشيا جي عوامي نمائندن جي ايوان جو ميمبر پڻ رهيو آهي. سندس ٻيا ڀائر ۽ ڀينر، گونتور سوڪارنوپترا، راحماواتي سوڪارنوپتري ۽ سڪماواتي سوڪارنوپتري پڻ سياست ۾ سرگرم رهيا آهن. سوڪارنو کي ديوي سوڪارنو مان هڪ ڌيءَ ڪارتيڪا سوڪارنو پڻ ٿي.[72] 2006ع ۾ ڪارتيڪا سوڪارنو فريٽس سيگرز سان شادي ڪئي، جيڪو نيدرلينڊ ۾ ڄاول هو ۽ بارڪليز گلوبل ريٽيل اينڊ ڪمرشل بئنڪ جو چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر رهيو.[73] سوڪارنو کي پنهنجي زال هارتيني مان توفان ۽ بايو نالي ٻه ٻار ٿيا. ڪارتيني مانوپو مان کيس هڪ پٽ توتوڪ سورياوان سوڪارنوپترا (1967ع ۾ جرمني ۾ ڄائو) ٿيو، جڏهن ته مهاراني وسما سوسانا سيريگر مان هڪ ڌيءَ سيتي عائشه مارگريٽ روز پيدا ٿي.[63]

اعزاز

[سنواريو]
2022ع ۾ جاري ڪيل 100,000 روپيا جي بئنڪ نوٽ، جنهن تي سوڪارنو ۽ محمد حطا جون تصويرون آهن.
انڊونيشيا جي آزاديءَ جي 75هين سالگرهه جي موقعي تي 2020ع ۾ جاري ڪيل خاص 75,000 روپيا جي بئنڪ نوٽ، جنهن تي ساڳين شخصيتن جون تصويرون آهن.

سوڪارنو کي دنيا جي مختلف يونيورسٽين پاران 26 اعزازي ڊاڪٽريٽون عطا ڪيون ويون، جن ۾ ڪولمبيا يونيورسٽي، مشيگن يونيورسٽي، برلن يونيورسٽي، جامعہ الازهر، بلغراد يونيورسٽي، لومونوسوف ماسڪو اسٽيٽ يونيورسٽي ۽ ٻيون ڪيتريون ئي يونيورسٽيون شامل آهن. کيس انڊونيشيا جي يونيورسٽين، جهڙوڪ گدجه مادا يونيورسٽي، انڊونيشيا يونيورسٽي، باندونگ انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي، حسن الدين يونيورسٽي ۽ پدجدجران يونيورسٽي پاران پڻ اعزازي ڊاڪٽريٽون ڏنيون ويون. ان دور ۾ انڊونيشي حڪومت کيس گهڻو ڪري ڊاڪٽر اِر. سوڪارنو (Dr. Ir. Soekarno) جي لقب سان سڏيندي هئي،[74] جيڪو سندس سول انجنيئرنگ ۾ اِر. (Ingenieur) جي ڊگري (باندونگ انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي مان حاصل ڪيل) سان گڏ استعمال ٿيندو هو.

قومي اعزاز

[سنواريو]
  • انڊونيشيا جي جمهوريه جو ستارو، پهريون درجو (بنٽانگ ريپبلڪ انڊونيسيا آديپورنا)[75]
  • مهاپترا ستارو، پهريون درجو (بنٽانگ مھاپوتيرا آديپورنا)[75]
  • امتيازي خدمت جو ستارو، پهريون درجو (بنٽانگ جاسا اتما)[75]
  • مقدس ستارو (بنٽانگ سڪتي)[75]
  • شاندار خدمت جو ستارو (بنٽانگ ڌرما)[75]
  • گوريلا ستارو (بنٽانگ گيريليا)[75]
  • ڀيانگڪارا ستارو، پهريون درجو (بنٽانگ ڀيانگڪارا اتما)[75]
  • گاروڊا ستارو (بنٽانگ گاروڊا)[75]
  • انڊونيشي هٿياربند فوج جي اٺ سالن جي خدمت جو ستارو (بنٽانگ سيوندو انگڪاتن پيرانگ)[75]
  • آزاديءَ جي اڳواڻن لاءِ تمغو (ستيالانچانا ڪيميرديڪان پرنتيس )[75]

پرڏيهي اعزاز

[سنواريو]

عوامي ثقافت ۾

[سنواريو]

ڪتاب

[سنواريو]
  • ڪوانتر ڪي گيربانگ؛ (دروازي تائين ساڻ)، رمضان ڪي ايڇ جو هڪ انڊونيشي ناول، جيڪو سوڪارنو ۽ سندس ٻي زال اِنگِت گارناسه جي محبت ڀريي لاڳاپي جي ڪهاڻي بيان ڪري ٿو.
  • سوڪارنو: اين آٽوبايوگرافي ("سوڪارنو: هڪ سوانح عمري")، سنڊي ايڊمز (Bobbs-Merrill، 1965ع)؛ آمريڪي ليکڪا سوڪارنو جي سهڪار سان هيءَ خودنوشت لکي. ان جو انڊونيشي ترجمو عبدالبار سليم بُنگ ڪارنو: پينجامبونگ لِداه راڪيات انڊونيشيا؛ ("بنگ ڪارنو: انڊونيشي قوم جو ترجمان") جي نالي سان ڪيو (Gunung Agung، 1966ع).
  • مائي فرينڊ دي ڊڪٽيٽر( "منهنجو دوست، آمر")، سنڊي ايڊمز (Bobbs-Merrill، 1967ع)؛ سوڪارنو جي سوانح عمري لکڻ جي عمل بابت همعصر احوال.
  • Nationalism, Islam and Marxism (اچار: نيشنلزم، اسلام اينڊ مارڪسزم؛ معنيٰ: "قومپرستي، اسلام ۽ مارڪسزم")؛ سوڪارنو جي سياسي تصور ناساڪوم بابت 1926ع جي مضمونن جو مجموعو. ترجمو: ڪيريل ايڇ. وارو ۽ پيٽر ڊي. ويلڊن (Modern Indonesia Project، اِٿاڪا، نيويارڪ، 1970ع).
  • انڊونيشيا ورسز فاشزمي ("انڊونيشيا بمقابله فاشزم")؛ انڊونيشي قومپرستي ۽ فاشزم جو تقابلي تجزيو، 1941ع جي مضمونن جو مجموعو (Pen. Media Pressindo، يوگياڪارتا، 2000ع).

گيت

[سنواريو]
  • اُنتوڪ پادوڪا يانگ موليا پريزيدين سوڪارنو ("عاليجاه صدر سوڪارنو جي حضور ۾") نالي گيت 1960ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ سوتيدجو لکيو، جنهن کي مشهور انڊونيشي ڳائڻي ليليس سورياني مقبول بڻايو. هن گيت جا لفظ ان وقت جي حياتي ڀر لاءِ مقرر صدر سوڪارنو جي ساراهه ۽ شڪرگذاريءَ سان ڀرپور آهن.

فلمون

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

سانچو:Commons and category

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ A. Setiadi (2013), Soekarno Bapak Bangsa, Yogyakarta: Palapa, pp.21.
  2. ↑ "Sukarno". Random House Webster's Unabridged Dictionary.
  3. ↑ Biografi Presiden آرڪائيو ڪيا ويا 2013-09-21 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Perpustakaan Nasional Republik Indonesia
  4. ↑ Pramoedya ananta Toer, SOEKARNO, TIME Asia story TIME 100: AUGUST 23–30, 1999 VOL. 154 NO. 7/8, http://edition.cnn.com/ASIANOW/time/asia/magazine/1999/990823/sukarno1.html آرڪائيو ڪيا ويا 2019-07-24 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  5. ↑ Bishku, Michael B. (1992). "Sukarno, Charismatic Leadership and Islam in Indonesia". Journal of Third World Studies 9 (2): 100–117. ISSN 8755-3449.
  6. ↑ Sukarno; Adams, Cindy (1965). Sukarno: An Autobiography. The Bobbs-Merrill Company Inc. ص. 27 .
  7. ↑ Bung انڊونيشي ٻوليءَ ۾ محبت ۽ احترام سان استعمال ٿيندڙ لفظ آهي، جيڪو "وڏي ڀاءُ" يا "ساٿي" جي معنيٰ ڏئي ٿو، جڏهن⁠تہ پاڪ وڌيڪ رسمي طور "سائين"، "جناب" يا "بابا" جي معنيٰ ۾ استعمال ٿيندو آهي.
  8. ↑ In Search of Achmad Sukarno Steven Drakeley, University of Western Sydney
  9. ↑ Hassan, M. Zein (1980). Diplomasi Revolusi Indonesia Di Luar Negeri: Perjoangan (sic) Pemuda/Mahasiswa di Timur Tengah (انڊونيشي ۾). Jakarta: Penerbit Bulan Bintang.
  10. ↑ Jo, Hendi (20 March 2018). "Mengapa Ahmad Sukarno?". Historia - Majalah Sejarah Populer Pertama di Indonesia (انڊونيشي ۾). 23 October 2021 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ Sukarno; Adams, Cindy (1965). Sukarno, An Autobiography. The Bobbs-Merrill Company Inc. ص. 21.
  12. ↑ "Biografi Presiden Soekarno". Biografi Tokoh (انڊونيشي ۾). 19 October 2010. اصل نسخو مان 23 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 20 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ Mrazek, Rudolf (2002). Engineers of Happy Land: Technology and Nationalism in a Colony. Princeton University Press. ص. 60–61, 123, 125, 148, 156, 191. ISBN 0-691-09162-5.; Kusno, Abidin (2000). Behind the Postcolonial: Architecture, Urban Space and Political Cultures. Routledge. ISBN 0-415-23615-0.
  14. ↑ "Sukarno dan GBK". Historia - Majalah Sejarah Populer Pertama di Indonesia (انڊونيشي ۾). 17 March 2015. 19 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ Salam, Fahri (17 August 2018). "Sejarah Desain Atap Temugelang Stadion Utama Gelora Bung Karno". tirto.id (انڊونيشي ۾). 19 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  16. 1 2 Sukarno; Adams, Cindy (1965). Sukarno, An Autobiography. The Bobbs-Merrill Company Inc. ص. 79–80.
  17. ↑ "Behind the coup that backfired: the demise of Indonesia's Communist Party". theconversation.com. 30 September 2015. 7 June 2022 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "Soekarno". populicenter.org. 5 May 2021. 13 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Sukarno; Adams, Cindy (1965). Sukarno: An Autobiography. The Bobbs-Merrill Company Inc. ص. 145 92.; Legge 2003, pp. 101–102
  20. ↑ Friend, Theodore (2003). Indonesian Destinies. The Belknap Press of Harvard University Press. ص. 27. ISBN 0-674-01834-6.
  21. ↑ Friend, Theodore (1988). The Blue-Eyed Enemy: Japan Against the West in Java and Luzon 1942–1945. Princeton University Press. ص. 82–84. ISBN 0-691-05524-6.
  22. 1 2 Sukarno (1965). Sukarno: An Autobiography. The Bobbs-Merrill Company Inc. ص. 192.
  23. 1 2 Adams, Cindy (1967). My Friend the Dictator. The Bobbs-Merrill Company Inc. ص. 184–186.
  24. ↑ Ricklefs, Merle Calvin (2008). A History of Modern Indonesia Since c. 1200 (4th ڇاپو). Palgrave Macmillan. ص. 337. ISBN 978-1-137-14918-3.
  25. ↑ Satō, Shigeru (1994). War, Nationalism, and Peasants: Java Under the Japanese Occupation, 1942-1945. Armonk, NY: M. E. Sharpe Incorporated. ص. 159–160. ISBN 978-1-317-45235-5.
  26. ↑ Library of Congress, 1992, "Indonesia: World War II and the Struggle For Independence, 1942–50; The Japanese Occupation, 1942–45" Access date: 9 February 2007
  27. ↑ Ricklefs (1991), page 207
  28. ↑ "The National Revolution, 1945–50". Country Studies, Indonesia. U.S. Library of Congress.
  29. ↑ Kolko, Gabriel. The Politics of War. p. 607 سانچو:ISBN?
  30. ↑ Mulyawan Karim (18 August 2009). "Misteri Pembongkaran Gedung Proklamasi (Mystery of Demolishing Proclamation Building)". KOMPAS Daily: 27.
  31. ↑ "Bung Karno: 6 June – 21 June". اصل نسخو مان 4 November 2008 تي محفوظ ڪيل.
  32. ↑ Emmerson, Donald K., مرتب (1999). Indonesia Beyond Suharto: Polity, Economy, Society, Transition. Armonk, New York: M.E. Sharpe. ص. 3–38., section: Robert Cribb, 'Nation: Making Indonesia'
  33. ↑ MacMillan, Richard (2006). The British Occupation of Indonesia 1945–1946. New York: Routledge. ISBN 0-415-35551-6.
  34. ↑ Poeze, Harry (2009). Tan Malaka, Gerakan Kiri, dan Revolusi Indonesia. Jakarta: KITLV.[صفحو گهربل]
  35. ↑ "Sejarah Indonesia". Gimonca.com. 14 February 2011 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ van de Kerkhof, 2005, p. 28–31
  37. ↑ Roadnigh, Andrew (2002). United States Policy towards Indonesia in the Truman and Eisenhower Years. New York: Palgrave Macmillan. ISBN 0-333-79315-3.
  38. ↑ Kinzer, Stephen (2013). The Brothers: John Foster Dulles, Allen Dulles, and Their Secret World War. New York: Times Books.
  39. ↑ Pradityo, Sapto. "Soetidjah Jadi Artis Hollywood". detikx. 28 November 2023 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ Goldstein, Robert Justin (2001). Political Censorship. Taylor & Francis. ISBN 978-1-57958-320-0.
  41. ↑ Anwar, Rosihan (2006). Sukarno, tentara, PKI: segitiga kekuasaan sebelum prahara politik, 1961–1965 (انڊونيشي ۾). Yayasan Obor Indonesia. ISBN 978-979-461-613-0.
  42. ↑ Hunter, Helen-Louise (2007). Sukarno and the Indonesian Coup: The Untold Story. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-275-97438-1.
  43. ↑ Kinzer, Stephen (2013). The Brothers: John Foster Dulles, Allen Dulles, and Their Secret World War. New York: Times Books. ص. 203.
  44. 1 2 "Chapter 1: January 1961–Winter 1962: Out from Inheritance". Aga.nvg.org. اصل نسخو مان 19 July 2002 تي محفوظ ڪيل. 14 February 2011 تي حاصل ڪيل.
  45. 1 2 Blum, William (2003). Killing Hope: U.S. Military and CIA Interventions Since World War II. Monroe, ME: Common Courage Press. ص. 99–102. ISBN 978-1-56751-252-6.
  46. ↑ Lister, Tim (16 November 2012). "The dark art of espionage: Sex, lies and spies". CNN. 14 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "CIA SEX BLUNDER" (PDF). Central Intelligence Agency. 14 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ Nutter, John Jacob (2000). The CIA's Black Ops: Covert Action, Foreign Policy, and Democracy. Amherst, NY: Prometheus Books. ص. 147. ISBN 978-1-57392-742-0.
  49. ↑ Lashmar, Paul; Oliver, James (6 December 1998). "How we destroyed Sukarno". The Independent. 14 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ Ricklefs (1991), p. 282.
  51. 1 2 Ricklefs (1991), pp. 281–282.
  52. ↑ Friend (2003), p. 105.
  53. 1 2 Vickers (2005), p. 157.
  54. 1 2 Ricklefs (1991), p. 287.
  55. ↑ Vickers (2005), pp. 158–159
  56. ↑ Ricklefs (1991), p. 288; Friend (2003), p. 113; Vickers (2005), p. 159; Cribb, Robert (2002). "Unresolved Problems in the Indonesian Killings of 1965–1966". Asian Survey 42 (4): 550–563. doi:10.1525/as.2002.42.4.550.
  57. ↑ Vickers (2005), pp. 159–160.
  58. ↑ Ricklefs (1991), p. 288.
  59. ↑ Media, Kompas Cyber (9 September 2024). "Isi TAP MPRS 33/1967 dan Sejarahnya Halaman all". KOMPAS.com (انڊونيشي ۾). 10 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ Fitriani, Erika Dyah. "TAP MPRS 33/1967 Dicabut, MPR Siap Kawal Pemulihan Nama Baik Soekarno". detiknews (انڊونيشي ۾). 10 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ Redaksi, Tim. "MPR Resmi Cabut TAP MPRS 33/1967, Soekarno tidak Terbukti Lindungi PKI". CNBC Indonesia (انڊونيشي ۾). 10 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ "Djago, the Rooster". Time. 10 March 1958. 20 April 2009 تي حاصل ڪيل.{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  63. 1 2 "Siti Aisyah Soekarno Putri: Saya Putri Bung Karno, Tapi Takut..." liputan6.com (انڊونيشي ۾). 5 August 2014. 28 November 2023 تي حاصل ڪيل.
  64. ↑ Mydans, Seth (17 February 1998), "Jakarta Journal; Weighty Past Pins the Wings of a Social Butterfly", The New York Times, 20 April 2009 تي حاصل ڪيل
  65. ↑ "Si Bung dan Dua Gadis Jepang". Historia - Majalah Sejarah Populer Pertama di Indonesia (انڊونيشي ۾). 13 February 2018. 2 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ "Ketika Bung Besar Digugat Cerai". Historia - Majalah Sejarah Populer Pertama di Indonesia (انڊونيشي ۾). 8 January 2018. 2 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ Dariyanto, Erwin. "Alasan Gusti Nurul Menolak Bung Karno: Aku Tak Mau Dimadu". detiknews (انڊونيشي ۾). 23 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ "Para Pramugari Garuda di Sisi Sukarno". Historia – Majalah Sejarah Populer Pertama di Indonesia (انڊونيشي ۾). 14 December 2019. 23 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  69. 1 2 3 "Rahasia Bung Karno dan Perempuan Filipinanya". Historia – Majalah Sejarah Populer Pertama di Indonesia (انڊونيشي ۾). 12 May 2015. اصل نسخو مان 23 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 23 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ Andryanto, S. Dian (14 November 2022). "Mengenal Anak-anak Presiden Soekarno: Siapa Saudara Tiri Guntur Soekarnoputra, Megawati dan Rachmawati?". Tempo. 28 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ Hollie, Pamela G. (3 December 1977). "Rukmini Sukarno: An Indonesian Onassis?". The New York Times.
  72. ↑ Mydans 1998.
  73. ↑ "Seegers joins the Barclays superstars," Times Online
  74. ↑ "KETETAPAN MAJELIS PERMUSYAWARATAN RAKYAT SEMENTARA REPUBLIK INDONESIA No.XXXIII/MPRS/1967 TENTANG PENCABUTAN KEKUASAAN PEMERINTAH NEGARA DARI PRESIDEN SUKARNO" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 13 August 2013 تي محفوظ ڪيل. 7 September 2013 تي حاصل ڪيل.
  75. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 "List of All Award". National Library of Indonesia. 9 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ Geerken, Horst H. (2017). Hitler's Asian Adventure. Bonn: A BukitCinta Book. ص. 531–532. ISBN 978-3-7386-3013-8.
  77. ↑ "Sukarno In Hungary 1960". British Pathé. 1960. 9 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  78. ↑ "The Order of the Companions of O.R. Tambo". The Presidency Republic of South Africa. اصل نسخو مان 4 August 2023 تي محفوظ ڪيل. 9 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ "Lenin Peace Prize Pinned on Sukarno". The New York Times. 29 July 1960. 9 November 2022 تي حاصل ڪيل.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
سرڪاري عهدا

سانچو:S-new

 انڊونيشيا جو صدر
18 آگسٽ 1945ع – 12 مارچ 1967ع		 جانشين
سوهارتو
پيشرو
ٽوني لوونڪ		 گڏيل رياستن انڊونيشيا جو صدر
27 ڊسمبر 1949ع – 17 آگسٽ 1950ع		 جانشين
Himself
پيشرو
جواندا ڪارتاويدجاجا		 انڊونيشيا جو وزيراعظم
(ڊي فيڪٽو)
9 جولاءِ 1959ع – 25 جولاءِ 1966ع		 جانشين
سوهارتو

سانچو:Sukarno سانچو:Indonesia Presidents سانچو:Members of the Investigating Committee for Preparatory Work for Independence سانچو:National Heroes of Indonesia سانچو:PLH Recipients سانچو:Communism in Indonesia

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=سوئيڪارنو&oldid=395615" تان ورتل