مواد ڏانھن هلو

سرمائيداري

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


ڪارخانو ۽ ان جو سامان سرمائيدار شين جا مثال آهن.

معاشيات ۾، سرمائيدار شيون يا سرمايو انهن ”پيدا ڪيل پائيدار شين“ کي چيو ويندو آهي، جيڪي وري پيداواري مداخلن طور ٻين شين ۽ خدمتن جي وڌيڪ پيداوار لاءِ استعمال ٿين ٿيون.[1] ان جو هڪ عام مثال ڪارخاني ۾ استعمال ٿيندڙ مشينري آهي. ڪل معاشي سطح تي، ”ڪنهن ملڪ جي سرمائي جي ذخيري ۾ هڪ مخصوص سال دوران عمارتون، سامان، سافٽ ويئر ۽ ذخيرو ٿيل شيون شامل ٿين ٿيون.“[2] سرمايو هڪ وسيع معاشي تصور آهي، جيڪو انهن پيدا ڪيل اثاثن جي نمائندگي ڪري ٿو، جيڪي وڌيڪ پيداوار لاءِ مداخل طور استعمال ٿين ٿا يا آمدني پيدا ڪن ٿا.[3]

سرمائيدار شين کي وچولين شين، جهڙوڪ خام مال، جزن ۽ پيداوار دوران استعمال ٿي ويندڙ توانائي، کان سندن پائيداري ۽ پيداواري عمل ۾ سندن حصي جي نوعيت ڌار ڪري ٿي. سرمايو ڪيترن ئي پيداواري چڪرن دوران پيداواري خدمتن جو مسلسل وهڪرو فراهم ڪري ٿو ۽ پيداوار جي عملن کي بار بار آسان بڻائي ٿو؛ ان جي ابتڙ وچوليون شيون هڪ ئي پيداواري چڪر ۾ فوري طور استعمال ٿي وڃن ٿيون، جسماني طور آخري پيداوار ۾ شامل ٿين ٿيون يا ان ۾ تبديل ٿي وڃن ٿيون. تاريخي طور سرمائي جو تصور گهڻو ڪري جسماني سرمائيدار شين تي مرڪوز رهيو آهي، پر جديد تشريح ۾ غيرجسماني اثاثا پڻ واضح طور شامل ڪيا وڃن ٿا.[4] ”سرمائيدار سامان“ جو اصطلاح اڪثر ”سرمائيدار شين“ جي مترادف طور استعمال ٿيندو آهي، ۽ خاص طور تي انهن اهم ۽ پائيدار شين ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جهڙوڪ مشينري، گاڏيون يا تجربيگاهي اوزار، جيڪي ادارا شيون پيدا ڪرڻ يا خدمتون مهيا ڪرڻ لاءِ استعمال ڪن ٿا.

معاشيات ۾ سرمائي جو ذخيرو عام طور انهن پيدا ڪيل اثاثن جي مجموعي طور سمجهيو ويندو آهي، جيڪي ڪنهن فرد، ڪمپني يا ملڪ وٽ ڪنهن خاص وقت تي موجود هجن.[5] هن ذخيري ۾ جسماني سرمايو ۽ غيرجسماني سرمايو ٻئي شامل ٿين ٿا.[6] نتيجي طور، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي اثاثا صورت ۽ ڪم جي لحاظ کان مختلف هوندا آهن، تنهن ڪري هي ذخيرو پنهنجي فطرت ۾ غيرهم جنس هوندو آهي.[5] معيشتدان سرمائي کي، جنهن مان اڪثر سرمائي جي ذخيري پاران مهيا ٿيندڙ خدمتون مراد ورتيون وڃن ٿيون، محنت ۽ زمين يا قدرتي وسيلن سان گڏ پيداوار جو هڪ عنصر سمجهن ٿا. هي درجابندي ڪلاسيڪي معاشيات جي دور ۾ وجود ۾ آئي ۽ اڄ تائين غالب درجابنديءَ طور برقرار رهي آهي.

پيداوار جي عنصر طور سرمايو انهن پيدا ڪيل پيداواري وسيلن جي نمائندگي ڪري ٿو، جيڪي پيداوار جي مقدار وڌائڻ ۾ حصو وٺن ٿا. معياري معاشي پيداواري تابعن ۾ سرمايو هڪ اهم مداخل متغير طور ظاهر ٿئي ٿو، جهڙوڪ ، جتي محنت جي مقدار، سرمائي جي مقدار ۽ شين جي پيداوار جي شرح ڏيکاري ٿو.[7]

اهم ڳالهه اها آهي ته جيتوڻيڪ سرمايو عام پيداواري عمل ۾ هڪ بنيادي مداخل طور ڪم ڪري ٿو، پر نئين سرمائيدار شين، جهڙوڪ مشينري، عمارتن يا سافٽ ويئر، جي تياري پاڻ مخصوص پيداواري سرگرمين جي پيداوار هوندي آهي. اهي نيون شيون پوءِ سرمائي جي ذخيري ۾ شامل ٿين ٿيون، پراڻي يا فرسوده سرمائي جي جاءِ وٺن ٿيون ۽ مستقبل جي پيداوار کي آسان بڻائين ٿيون. عام طور انهن سرمائيدار شين جا پيدا ڪندڙ اهي ساڳيا ادارا ناهن هوندا، جيڪي کين پيداواري مداخل طور استعمال ڪن ٿا؛ بلڪه اهي خاص ادارا هوندا آهن، جيڪي سرمائيدار شيون پيدا ڪرڻ ۾ مهارت رکن ٿا. تنهن هوندي به، سرمائي جي صحيح وصف، ان جي ماپ، خاص طور تي مجموعي سطح تي، ۽ پيداواري عمل ۾ ان جي صحيح ڪردار ۽ پيداوار بابت معاشي فڪر جي تاريخ ۾ ڊگهي عرصي کان اهم بحث جاري رهيو آهي.[5]

سياسي معيشت جي مارڪسي تنقيد ۾ سرمائي کي هڪ سماجي لاڳاپو سمجهيو وڃي ٿو.[8] معيشتدانن پاران سرمائيداري واري پيداواري طريقي کي هر تاريخي دور تي لاڳو ٿيندڙ مستقل حالت طور پيش ڪرڻ جي تنقيدي تجزيي ۾ سرمائي جون مختلف صورتون ڌار ڪيون وڃن ٿيون:[8]

  • مستقل سرمايو، جنهن مان سرمائيدار شيون مراد آهن؛
  • متغير سرمايو، جنهن مان محنتي مداخل مراد آهن، جتي خرچ ملازم جي معاهدي يا ملازمت دوران ادا ڪيل اجرتن ۽ پگهارن جي مقدار موجب ”متغير“ هوندو آهي؛
  • خيالي سرمايو، جنهن مان جسماني سرمائي جون غيرجسماني نمائندگيون يا تجريدي صورتون، جهڙوڪ حصص، بانڊ ۽ سيڪيورٽيون، يا ”واپار جوڳيون دولت تي ڪاغذي دعوائون“، مراد آهن.

اقتصاديات ۾، ڪيپيٽل گڊس يا سرمائيداري "اهي پائيدار پيداواري شيون آهن، جيڪي بدلي ۾ وڌيڪ پيداوار لاءِ پيداواري ان پٽ طور استعمال ٿين ٿيون" سامان ۽ خدمتن جي. هڪ عام مثال هڪ ڪارخاني ۾ استعمال ٿيندڙ مشينري آهي. وڏي اقتصادي سطح تي، "قوم جي سرمائي واري اسٽاڪ ۾ ڏنل سال دوران عمارتون، سامان، سافٽ ويئر، ۽ انونٽريز شامل آهن."[9]

سانچو:Capitalism sidebar

محدود ۽ وسيع استعمال

[سنواريو]

ڪلاسيڪي ۽ نئون ڪلاسيڪي معاشيات سرمائي کي پيداوار جي عنصرن مان هڪ قرار ڏين ٿا، جڏهن ته ٻيا بنيادي عنصر زمين ۽ محنت آهن. ڪلاسيڪي معاشيات ۾ پيداوار لاءِ استعمال ٿيندڙ ٻين سمورن مداخلن کي غيرجسماني عنصر چيو ويندو آهي. انهن ۾ تنظيم، ڪاروباري صلاحيت، ڄاڻ، شهرت يا انتظام شامل آهن؛ ڪجهه ماهر انهن کي استعداد، سماجي سرمايو يا تدريسي سرمايو پڻ قرار ڏين ٿا.

علمي ادب ۾ سرمائيدار شين جي پيداوار بابت ڪيتريون وصفون ۽ تشريحون پيش ڪيون ويون آهن. سرمائيدار شيون عام طور منفرد، سرمائي گهڻا استعمال ڪندڙ پيداوارون سمجهيون وڃن ٿيون، جيڪي ڪيترن جزن تي مشتمل هونديون آهن. اهي اڪثر پيداواري نظامن يا پاڻ خدمتن طور استعمال ٿين ٿيون. مثالن ۾ هٿ جا اوزار، مشيني اوزار، ڊيٽا مرڪز، تيل جا کوٽائي پليٽ فارم، نيم موصل ٺاهڻ وارا ڪارخانا ۽ هوائي ٽربائنون شامل آهن. انهن جي پيداوار اڪثر منصوبي جي صورت ۾ منظم ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ ڪيترائي ڌريون نيٽ ورڪن اندر گڏجي ڪم ڪنديون آهن.[10][11]

هيٺين خاصيتن سبب سرمايو پيداوار جو عنصر بڻجي ٿو:

  • خام مال يا وچولين شين جي ابتڙ، اها شيءِ پيداواري عمل ۾ فوري طور ختم نٿي ٿي وڃي. ان جو اهم استثنا قدر ۾ گهٽتائي لاءِ ڪيل بندوبست آهي، جنهن کي وچولين شين وانگر ڪاروباري خرچ طور ڳڻيو ويندو آهي.
  • اها شيءِ پيدا ڪري يا وڌائي سگهجي ٿي، جڏهن ته زمين ۽ غير قابل تجديد وسيلا اهڙي نموني وڌائي نٿا سگهجن.

سهولت لاءِ ڪيل اهي فرق جديد معاشي نظريي ۾ پڻ برقرار رهيا آهن.[12][13] ايڊم سمٿ وڌيڪ وضاحت ڪندي چيو ته سرمايو هڪ ذخيرو آهي. تنهن ڪري ان جي قيمت ڪنهن خاص وقت تي اندازي هيٺ آڻي سگهجي ٿي. ان جي ابتڙ، سيڙپڪاري، جيڪا سرمائي جي ذخيري ۾ شامل ٿيندڙ پيداوار آهي، وقت جي هڪ عرصي دوران، مثال طور ”في سال“، واقع ٿيندي آهي، تنهن ڪري اها هڪ وهڪرو آهي.

ابتدائي تشريحن ۾ سرمائي کي گهڻو ڪري جسماني شين، جهڙوڪ اوزارن، عمارتن ۽ گاڏين، جي صورت ۾ بيان ڪيو ويندو هو، جيڪي پيداواري عمل ۾ استعمال ٿين ٿيون. گهٽ ۾ گهٽ 1960ع واري ڏهاڪي کان معيشتدانن سرمائي جي وڌيڪ وسيع صورتن تي وڌندڙ ڌيان ڏنو آهي. مثال طور، مهارتن ۽ تعليم ۾ سيڙپڪاري کي انساني سرمايو يا علمي سرمايو وڌائڻ طور ڏسي سگهجي ٿو، جڏهن ته دانشورانه ملڪيت ۾ سيڙپڪاري کي دانشورانه سرمايو وڌائڻ سمجهيو وڃي ٿو. قدرتي سرمايو دنيا جي قدرتي وسيلن جو ذخيرو آهي، جنهن ۾ ارضياتي جوڙجڪ، مٽي، هوا، پاڻي ۽ سڀ جاندار شامل آهن. اهي اصطلاح اهڙا ڪيترائي سوال ۽ تڪرار پيدا ڪن ٿا، جن تي لاڳاپيل مضمونن ۾ بحث ٿيل آهي.

سرمائيدار شيءِ جي حياتياتي چڪر ۾ عام طور ٺيڪي لاءِ آڇ، انجنيئرنگ ۽ خريداري، پيداوار، ڪم شروع ڪرائڻ، سار سنڀال ۽ ڪڏهن ڪڏهن ڪم مان خارج ڪرڻ جا مرحلا شامل هوندا آهن.[14][11][10][15]

سرمائيدار شيون فني جدت جي عمل ۾ هڪ اهم عنصر آهن:[16]

هر قسم جي جدت، ڀلي اها نئين پيداوار متعارف ڪرائڻ سان لاڳاپيل هجي يا موجوده پيداوار کي وڌيڪ سستي طريقي سان تيار ڪرڻ جو ذريعو مهيا ڪري، ان لاءِ ضروري آهي ته سرمائيدار شين وارو شعبو مخصوص فني وضاحتن مطابق ڪا نئين پيداوار، يعني مشين يا جسماني ڪارخانو، تيار ڪري.

— روزنبرگ، "مضمون جو عنوان"، Capital Goods, Technology, and Economic Growth (1963ع)

سرمائيدار شيون سرمائيدار اثاثن جي ذخيري يا مستقل سرمائي جو هڪ جز آهن، ۽ ”... واڌ، پيداوار ۽ آمدنيءَ جي ورڇ ...“ جي معاشي تجزيي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون.[17]

سرمائي جا جديد قسم

[سنواريو]

سرمائي جون تفصيلي درجابنديون، جيڪي مختلف نظرياتي يا عملي مقصدن لاءِ استعمال ڪيون ويون آهن، عام طور هيٺين ورهاست جي پيروي ڪن ٿيون:

  • مالي سرمايو، جيڪو ذميوارين جي نمائندگي ڪري ٿو، واپار لاءِ پئسي جي صورت ۾ تبديل ٿي سگهي ٿو ۽ قانوني ادارن جي ملڪيت هوندو آهي. اهو سرمائيدار اثاثن جي صورت ۾ هوندو آهي، جيڪي مالي منڊين ۾ واپار هيٺ اچن ٿا. ان جي منڊي قيمت اڳ ۾ سيڙپ ڪيل پئسي جي تاريخي گڏجاڻيءَ تي نه، پر منڊيءَ جي ان ادراڪ تي ٻڌل هوندي آهي ته ان مان مستقبل ۾ ڪيتري آمدني متوقع آهي ۽ ان سان ڪيترو خطرو لاڳاپيل آهي.
  • سماجي سرمايو، جيڪو خانگي ڪاروبار ۾ جزوي طور شهرت يا برانڊ جي قيمت جي صورت ۾ ظاهر ٿئي ٿو، پر وڌيڪ عام معنيٰ ۾ اهو انسانن جي وچ ۾ لاڳاپن جو اهڙو مجموعو آهي، جنهن کي پئسي جهڙي قدر حاصل هوندي آهي ۽ جيڪو ادا ڪيل معاوضي وانگر ماڻهن جي عملن کي متاثر ڪري سگهي ٿو.
  • تدريسي سرمايو، جنهن کي اصل ۾ علمي دنيا ۾ تعليم ۽ ڄاڻ جي منتقليءَ جي ان پهلو طور بيان ڪيو ويو، جيڪو نه فردن ۾ فطري طور موجود هوندو آهي ۽ نه سماجي لاڳاپن ۾، پر منتقل ڪري سگهجي ٿو. مختلف نظريا اهڙن تصورن لاءِ علم يا دانشورانه سرمائي جهڙا نالا استعمال ڪن ٿا، پر انهن جي وصف علمي تعريف جيتري سختيءَ سان مقرر ٿيل ناهي ۽ نه ئي انهن لاءِ ڪو وڏي پيماني تي مڃيل حسابداري طريقو موجود آهي.
  • انساني سرمايو، هڪ وسيع اصطلاح آهي، جنهن ۾ عام طور سماجي، تدريسي ۽ انفرادي انساني استعداد گڏيل طور شامل هوندا آهن. فني معاشيات ۾ اهو ”متوازن واڌ“ جي وضاحت لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جنهن جو مقصد انساني سرمائي کي به معاشي سرمائي جيترو بهتر بڻائڻ آهي.
  • عوامي سرمايو هڪ وسيع اصطلاح آهي، جنهن سان ان جسماني سرمائي کي بيان ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وڃي ٿي، جيڪو بنيادي ڍانچو سمجهيو وڃي ٿو ۽ اهڙن طريقن سان پيداوار جي مدد ڪري ٿو، جيڪي هميشه واضح يا صحيح نموني حساب هيٺ نٿا اچن. هن ۾ حڪومت جي ملڪيت وارا اهي سڀ اثاثا شامل آهن، جيڪي خانگي صنعت جي پيداواري صلاحيت وڌائڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا، جهڙوڪ شاهراهون، ريلويون، هوائي اڏا، پاڻي صاف ڪرڻ جون سهولتون، ٽيلي ڪميونيڪيشن نظام، بجلي جا گرڊ، توانائي جون خدمتون، ميونسپل عمارتون، سرڪاري اسپتالون ۽ اسڪول، پوليس، باهه وسائڻ جون خدمتون، عدالتون ۽ ٻيا ڪيترائي ادارا. تنهن هوندي به، هي اصطلاح مسئلو پيدا ڪري ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مان ڪيترائي اثاثا سرڪاري يا خانگي، ٻنهي قسمن جي ملڪيت ٿي سگهن ٿا.
  • قدرتي يا ماحولياتي سرمايو دنيا جي قدرتي وسيلن جو ذخيرو آهي، جنهن ۾ ارضياتي جوڙجڪ، مٽي، هوا، پاڻي ۽ سڀ جاندار شامل آهن. قدرتي سرمائي جا ڪجهه اثاثا ماڻهن کي مفت شيون ۽ خدمتون مهيا ڪن ٿا، جن کي اڪثر ماحولياتي نظام جون خدمتون چيو وڃي ٿو. انهن مان صاف پاڻي ۽ زرخيز زمين اسان جي معيشت ۽ سماج جو بنياد آهن ۽ انساني زندگيءَ کي ممڪن بڻائين ٿا.

قدرتي سرمايو ۽ سماجي سرمايو بيان ڪرڻ لاءِ ڌار ڌار علمي ادب وجود ۾ آيو آهي. اهڙا اصطلاح ان وسيع اتفاق کي ظاهر ڪن ٿا ته فطرت ۽ سماج به روايتي صنعتي ۽ بنيادي ڍانچي واري سرمائي سان ايتري مشابهت سان ڪم ڪن ٿا، جو انهن کي پاڻ ۾ سرمائي جا الڳ قسم سڏڻ مناسب آهي. خاص طور تي، اهي ٻين شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهن ٿا، پيداواري عمل دوران فوري طور ختم نٿا ٿين، ۽ انساني ڪوششن سان انهن کي بهتر ڪري سگهجي ٿو، ڀلي مڪمل طور نئون پيدا نه ڪري سگهجي.

دانشورانه سرمائي ۽ دانشورانه ملڪيت جي قانون بابت پڻ وسيع علمي ادب موجود آهي. تنهن هوندي به، هي ادب وڌندڙ طور سرمائي ۾ سيڙپڪاري جي وسيلن ۽ پيٽنٽ، حق تصنيف، جيڪو تخليقي يا انفرادي سرمايو پڻ ٿي سگهي ٿو، ۽ واپاري نشان، جيڪو سماجي ڀروسي يا سماجي سرمائي سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، مان حاصل ٿيندڙ ممڪن فائدن جي گڏجاڻيءَ جي وچ ۾ فرق ڪري ٿو.

مارڪس جي فڪر ۽ سماجياتدان ۽ فلسفي پيئر بورديو جي نظرين کي اڳتي وڌائيندي، عالمن تازو کاڌي جي ميدان ۾ ”کاڌي پچائڻ واري سرمائي“ جي اهميت تي دليل ڏنو آهي. هن تصور موجب، خوراڪ بابت ڄاڻ جي پيداوار، استعمال ۽ ورڇ ماڻهن کي طاقت ۽ سماجي حيثيت ڏئي سگهي ٿي.[18]

تشريحون

[سنواريو]

ڪلاسيڪي معاشيات ۾ ايڊم سمٿ (قومن جي دولت، ڪتاب ٻيون، باب پهريون) مستقل سرمايو ۽ گردش ڪندڙ سرمايو جي وچ ۾ فرق ڪيو. پهريون اصطلاح انهن جسماني اثاثن لاءِ استعمال ڪيو ويو، جيڪي ڪنهن شيءِ جي پيداوار دوران استعمال ته ٿين ٿا پر ختم نٿا ٿين، جهڙوڪ مشينون ۽ گودام. ٻيو اصطلاح انهن جسماني اثاثن لاءِ استعمال ڪيو ويو، جيڪي پيداواري عمل دوران استعمال ٿي ختم ٿي وڃن ٿا، جهڙوڪ خام مال ۽ وچوليون شيون. ڪنهن ڪاروباري اداري لاءِ اهي ٻئي سرمائي جون صورتون آهن.

معيشتدان هينري جارج جو دليل هو ته مالي اوزار، جهڙوڪ حصص، بانڊ، رهڻيون، وعدي ناما يا دولت جي منتقلي لاءِ استعمال ٿيندڙ ٻيا سرٽيفڪيٽ، حقيقت ۾ سرمايو ناهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ”انهن جي اقتصادي قدر رڳو هڪ طبقي جي اها طاقت ظاهر ڪري ٿي، جنهن سان هو ٻئي طبقي جي ڪمائي تي قبضو ڪري سگهي ٿو“، ۽ ”انهن جي واڌ يا گهٽتائي سان سماج جي مجموعي دولت ۾ ڪو به فرق نٿو پوي.“[19][غير بنيادي ذريعو جي ضرورت آهي]

ڪجهه مفڪر، جهڙوڪ ورنر سومبارٽ ۽ ميڪس ويبر، سرمائي جي تصور جي شروعات کي ٻٽي داخلا واري حسابداري سان ڳنڍين ٿا، جنهن کي هو سرمائيداري جي بنيادي جدت قرار ڏين ٿا. سومبارٽ Medieval and Modern Commercial Enterprise ۾ لکي ٿو:[20]

سرمائي جو تصور ئي شين کي ڏسڻ جي هن طريقي مان پيدا ٿيو آهي؛ ائين چئي سگهجي ٿو ته ٻٽي داخلا واري حسابداري کان اڳ سرمايو هڪ الڳ معاشي زمري طور موجود ئي نه هو. سرمائي کي ان دولت جي مقدار طور بيان ڪري سگهجي ٿو، جيڪا نفعو ڪمائڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿي ۽ حسابن ۾ داخل ڪئي وڃي ٿي.

ڪارل مارڪس هڪ اهڙو فرق به بيان ڪري ٿو، جيڪو گهڻو ڪري ڊيوڊ رڪارڊو جي نظرين سان گڏي سمجهيو ويندو آهي. مارڪسي معاشيات ۾ متغير سرمايو مان مراد مزدورن جي محنتي قوت ۾ سرمائيدار جي سيڙپڪاري آهي، جنهن کي اضافي قدر جو واحد سرچشمو سمجهيو ويندو آهي. ان کي ”متغير“ ان ڪري چيو وڃي ٿو، جو اهو پنهنجي استعمال ٿيل قدر کان وڌيڪ نئون قدر پيدا ڪري سگهي ٿو. ان جي ابتڙ، مستقل سرمايو مان مراد پيداواري عمل جي غيرانساني عنصرن، جهڙوڪ ڪارخانن ۽ مشينري، ۾ سيڙپڪاري آهي، جيڪا مارڪس جي نظر ۾ صرف پنهنجو بدلي وارو قدر ئي انهن شين ڏانهن منتقل ڪري ٿي، جن جي پيداوار ۾ اها استعمال ٿئي ٿي.

ڪلاسيڪي معاشي نظريي موجب سيڙپڪاري يا سرمائي جي گڏجاڻي مان مراد سرمائي ۾ واڌ پيدا ڪرڻ آهي. سيڙپڪاري لاءِ ضروري آهي ته ڪجهه شيون اهڙيون تيار ڪيون وڃن، جيڪي فوري طور استعمال نه ڪيون وڃن، پر سرمائيدار شيون طور ٻين شين جي پيداوار لاءِ ڪم اچن. سيڙپڪاري جو بچت سان ويجهو لاڳاپو آهي، پر اهي ٻئي ساڳي شيءِ ناهن. جيئن جان مينارڊ ڪينز وضاحت ڪئي، بچت جو مطلب پنهنجي سموري آمدني موجوده شين يا خدمتن تي خرچ نه ڪرڻ آهي، جڏهن ته سيڙپڪاري مان مراد خاص قسم جي شين، يعني سرمائيدار شين، تي خرچ ڪرڻ آهي.

آسٽريائي اسڪول جي معيشتدان يوگين بوم-باورڪ جو خيال هو ته سرمائي جي شدت کي پيداواري عملن جي گهماوٽ مان ماپي سگهجي ٿو. سندس مطابق سرمايو اعليٰ درجي جون اهي شيون آهن، جيڪي صارفين لاءِ شيون پيدا ڪرڻ ۾ استعمال ٿين ٿيون، ۽ انهن جو قدر به انهن صارفين وارين شين مان نڪتل هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي مستقبل جون شيون آهن.

انساني ترقي جو نظريو انساني سرمائي کي هيٺين الڳ عنصرن تي مشتمل سمجهي ٿو:

  • سماجي سرمايو، جيڪو معيشت ۾ ماڻهن جي وچ ۾ اعتماد تي ٻڌل لاڳاپن جي جال جي قدر کي ظاهر ڪري ٿو.
  • انفرادي سرمايو، جيڪو فرد جي اندر موجود هوندو آهي، سماج ان جي حفاظت ڪندو آهي، ۽ اهو اعتماد يا پئسي جي بدلي محنت مهيا ڪندو آهي. ان سان ويجها تصور ”صلاحيت“، ”ذهانت“، ”قيادت“، ”تربيت يافته جسم“ يا ”فطري مهارتون“ آهن، جن کي ٻين عنصرن جي ڪنهن به ميلاپ سان ڀروسي لائق نموني ٻيهر پيدا نٿو ڪري سگهجي. روايتي معاشي تجزيي ۾ انفرادي سرمائي کي عام طور محنت چيو ويندو آهي.
  • تدريسي سرمايو، جيڪو علمي معنيٰ ۾ نه فردن سان ڳنڍيل هوندو آهي ۽ نه ئي سماجي لاڳاپن سان، بلڪه انهن کان الڳ هڪ منتقل ٿيندڙ سرمائي جي صورت هوندو آهي.

هي نظريو ٽرپل باٽم لائين حسابداري جو بنياد بڻيو، ۽ پوءِ ماحولياتي معاشيات، فلاحي معاشيات ۽ سائي معاشيات جي مختلف نظرين ۾ وڌيڪ ترقي ڪئي وئي. انهن سڀني ۾ سرمائي جو هڪ وڌيڪ تجريدي تصور اختيار ڪيو ويو، جنهن ۾ سرمائي لاءِ پائيدار شين وانگر پيدا ٿيڻ جي شرط کي عملي طور ختم ڪيو ويو.

ڪيمبرج سرمائي تڪرار آمريڪا جي ڪيمبرج، ميساچوسٽس ۾ واقع ايم آءِ ٽي ۽ برطانيا جي ڪيمبرج يونيورسٽي جي معيشتدانن جي وچ ۾ سرمائي جي ماپ بابت هڪ مشهور علمي اختلاف هو. برطانوي ڪيمبرج جي معيشتدانن، جن ۾ جون رابنسن ۽ پيئرو سرافا شامل هئا، جو دليل هو ته مختلف نوعيت وارين شين، جيڪي گڏجي ”سرمائيدار شيون“ سڏجن ٿيون، کي هڪ واحد مجموعي سرمائي طور گڏ ڪرڻ لاءِ ڪو مضبوط نظرياتي بنياد موجود ناهي.

سياسي معيشتدان جوناٿن نٽزان ۽ شمشون بخليئر تجويز ڏني آهي ته سرمايو پاڻ ۾ ڪو پيداواري وجود ناهي، پر خالص مالي تصور آهي، ۽ سرمائي جون قيمتون وسيع سماجي عملن تي مالڪن جي لاڳاپيل طاقت کي ماپين ٿيون، جيڪي منافعن کي جنم ڏين ٿا.[21][غير بنيادي ذريعو جي ضرورت آهي]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Samuelson, Paul A.، ۽ Nordhaus, William D. (2001)، 17هون ڇاپو، Economics، ص. 270، McGraw-Hill.
  2. ↑ Samuelson, Paul A.، ۽ Nordhaus, William D. (2001)، 17هون ڇاپو، Economics، ص. 442، McGraw-Hill.
  3. ↑ Hashimzade, Nigar; Myles, Gareth; Black, John (2017-01-19), A Dictionary of Economics (آمريڪي انگريزي ۾), Oxford University Press, doi:10.1093/acref/9780198759430.001.0001, ISBN 978-0-19-875943-0, 2025-07-05 تي حاصل ڪيل
  4. ↑ Corrado, Carol; Haskel, Jonathan; Jona-Lasinio, Cecilia; Iommi, Massimiliano (August 2022). "Intangible Capital and Modern Economies" (en ۾). Journal of Economic Perspectives 36 (3): 3–28. doi:10.1257/jep.36.3.3. ISSN 0895-3309. https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/jep.36.3.3.
  5. 1 2 3 Vernengo, Matias; Caldentey, Esteban Perez; Ghosh, Jayati, مرتب (2025). The New Palgrave Dictionary of Economics (انگريزي ۾). doi:10.1057/978-1-349-95121-5. ISBN 978-1-349-95121-5.
  6. ↑ Crouzet, Nicolas; Eberly, Janice C.; Eisfeldt, Andrea L.; Papanikolaou, Dimitris (August 2022). "The Economics of Intangible Capital" (en ۾). Journal of Economic Perspectives 36 (3): 29–52. doi:10.1257/jep.36.3.29. ISSN 0895-3309.
  7. ↑ Robinson, Joan (1953). "The Production Function and the Theory of Capital". The Review of Economic Studies 21 (2): 81–106. doi:10.2307/2296002. https://academic.oup.com/restud/article-lookup/doi/10.2307/2296002.
  8. 1 2 Marx, Karl, Grunddragen i kritiken av den politska ekonomin i urval av Sven-Eric Liedman, 91 29 41310 9, 1971 p.66,104
  9. ↑ سندي ذات هنجن (ادب جي پرک) (رسول بخش پليجو) | سنڌ سلامت ڪتاب گهر, اصل نسخو مان 2017-09-12 تي محفوظ ڪيل, 2016-08-28 تي حاصل ڪيل {{citation}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (مدد)
  10. 1 2 Hobday M. (1998). Product complexity, innovation, and industrial organization. Res Policy 26(6):689–710; Vianello G, Ahmed S (2008). Engineering changes during the service phase. In: Proceedings of the ASME 2008 design engineering technical conference, New York.
  11. 1 2 Hicks C., Earl C.F., McGovern T. (2000). An analysis of company structure and business processes in the capital goods industry in the UK. IEEE Trans Eng Manag 47(4):414–423
  12. ↑ پال اي. سيموئلسن ۽ وليم ڊي. نارڊهاوس (2004ع). Economics، 18هون ڇاپو.
  13. ↑ اصطلاحن جي لغت، “Capital (capital goods, capital equipment).”
       • Deardorff's Glossary of International Economics، Capital.
  14. ↑ Blanchard B.S. (1997). An enhanced approach for implementing total productive maintenance in the manufacturing environment. J Qual Maint Eng 3(2):69–80;
  15. ↑ Jasper Veldman, Alex Alblas. (2012). Managing design variety, process variety, and engineering change: a case study of two capital good firms. Research in Engineering Design 23 (4) 269–290.
  16. ↑ Rosenberg, N. (1963). Capital goods, technology, and economic growth. Oxford Economic Papers, 15(3), 217-227.
  17. ↑ Hulten, C. R., & Wykoff, F. C. (1980). The measurement of economic depreciation. Urban Institute. Accessed at
  18. ↑ Naccarato, Peter; Le Besco, Kathleen (2012). Culinary capital (English ڇاپو). London: Berg. ISBN 978-0-85785-382-0. OCLC 795909419.
  19. ↑ George, Henry. "Progress and Poverty, Chapter 2". www.henrygeorge.org. Bob Drake. July 22, 2017 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ Lane, Frederic C; Riemersma, Jelle, مرتب (1953). Enterprise and Secular Change: Readings in Economic History. R. D. Irwin. ص. 38. (quoted in "Accounting and rationality" آرڪائيو ڪيا ويا 2011-07-22 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.)
  21. ↑ Capital as Power: A Study of Order and Creorder, Routledge, 2009, p, 228.

وڌيڪ مطالعو

[سنواريو]

خارجي ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Types of capital سانچو:Types of goods

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=سرمائيداري&oldid=405910" تان ورتل