رعايتي مدد

رعايتي مدد (ex gratia) هڪ سفارتي اصطلاح آهي. سفارتڪار يا حُڪومت جڏهن ڪنھن بہ ڌر مان مطمئن هوندا آهن، تہ ان ڌر جي روايتي قانوني ۽ سفارتي قاعدن کان هٽي ڪري هر سطح تي حمايت ڪندا آهن، انهيءَ سھولت جي ڪري ڪيترن موقعن تي ٻن حڪومتن جي ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن دوران بہ ڪنهمھن سفارتڪار جي شخصي وضعداريءَ سبب مهمان حڪومت کيس اهي مراعتون ڏيندي آهي، جيڪي ٻي صورت ۾ ٿيڻ جوڳيون (ممڪن) نہ هونديون آهن. هن سھولت جي ڪري ڏيھان ڏيھي (بين الاقوامي) لاڳاپن ۾ پيدا ٿيل ڪيترائي مونجهارا سلجهائي سگهبا آهن.^[1]

مثال

ايڪس گريشيا ادائگيون اڪثر انهن حالتن ۾ ڪيون وينديون آهن، جتي ڪا حڪومت يا ادارو ڪنهن واقعي، جهڙوڪ حادثو، جي متاثرين کي معاوضو ڏيڻ لاءِ تيار هجي، پر معاوضو ڏيڻ جي قانوني ذميواري يا واقعي جو ذميوار هجڻ تسليم نه ڪرڻ چاهي.

ڪا ڪمپني نوڪريون ختم ڪرڻ (Layoffs) دوران متاثر ملازمن کي قانون موجب واجب الادا رقم کان وڌيڪ ايڪس گريشيا ادائيگي ڪري سگهي ٿي، خاص طور جيڪڏهن انهن ملازمن ڊگهي عرصي تائين ڪمپني جي سٺي خدمت ڪئي هجي.
ڪا انشورنس ڪمپني، جيڪڏهن ڪنهن گراهڪ جي دعويٰ پاليسي جي شرطن تي پوري نه لهي، تڏهن به همدردي يا نيڪ نيتيءَ جي بنياد تي ايڪس گريشيا ادائيگي ڪري سگهي ٿي، بغير ڪنهن قانوني ذميواري کي تسليم ڪرڻ جي.^{[حوالو گهربل]}
جڏهن يو ايس ايس ونسينز 1988ع ۾ ايران ايئر اڏام 655 کي نشانو بڻايو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 290 ماڻهو مارجي ويا، تڏهن آمريڪا جو صدر رونالڊ ريگن فيصلو ڪيو ته آمريڪا مقتولن جي وارثن کي ايڪس گريشيا بنياد تي معاوضو ڏيندو.
روزمرهه جي هڪ مثال طور، سفولڪ ڪائونٽي ڪائونسل جي دستاويز "ذاتي ملڪيت جي نقصان يا خرابي بابت ايڪس گريشيا ادائگيون"^[2] ڏيکاري ٿو ته هڪ تعليمي اداري طرفان نقصان جي تلافي ڪئي ويندي آهي، پر ان سان گڏ ڪا قانوني ذميواري قبول نه ڪئي ويندي آهي.
1994ع جي بليڪ هاڪ فائرنگ واري واقعي کان پوءِ، 26 آگسٽ 1994ع تي آمريڪي بچاءُ کاتو اعلان ڪيو ته دوست فوج جي غلطي سان مارجي ويل غير آمريڪي ماڻهن جي هر خاندان کي 100,000 آمريڪي ڊالر معاوضي طور ادا ڪيا ويندا.
مهاراشٽر جي وڏي وزير ولاس رائو ديشمک 11 جولاءِ 2006 ممبئي ريل بم ڌماڪن ۾ فوت ٿيل ماڻهن جي وارثن لاءِ 100,000 رپيا (تقريباً 2,000 آمريڪي ڊالر) ايڪس گريشيا ادائيگيءَ جو اعلان ڪيو، جڏهن ته زخمين کي هر هڪ لاءِ ₹50,000 (تقريباً 1,000 آمريڪي ڊالر) ڏيڻ جو اعلان ڪيو ويو.
ملائيشيا جي وزيراعظم داتڪ سيري عبدالله احمد بداوي جون 2008ع ۾ انهن ججن لاءِ، جيڪي 1988ع جي ملائيشيا جي آئيني بحران کان متاثر ٿيا هئا، اڻڄاتل رقم جي ايڪس گريشيا ادائيگين جو اعلان ڪيو.
ملائيشيا ايئرلائنز گم ٿيل (۽ بعد ۾ تباهه ٿيل تصور ڪيل) اڏام ايم ايڇ 370 جي هر مسافر جي وارثن لاءِ 50,000 آمريڪي ڊالر ايڪس گريشيا تعزيتي ادائيگي جي آڇ ڪئي، پر متاثر خاندانن انهن شرطن کي ناقابلِ قبول قرار ڏيندي ايئرلائن کان نظرثاني جو مطالبو ڪيو.
2016ع ۾ نيوزيلينڊ جي حڪومت ڊيوڊ بين کي 925,000 نيوزيلينڊ ڊالر ايڪس گريشيا ادائيگي طور ڏنا. جيتوڻيڪ بين کي 2009ع ۾ ٻيهر هلندڙ مقدمي ۾ پنهنجي خاندان جي قتل جي الزام مان بري ڪيو ويو هو، پر سندس وڪيل سندس بيگناهي ثابت ڪرڻ ۾ ناڪام رهيا هئا.^[3]

پڻ ڏسو

اصل ٻوليءَ ۾ عنوان

حوالا

↑ http://dic.sindhila.edu.pk/define/Ex%20Gratia.php^{[مئل ڳنڍڻو]}
↑ "Suffolk County Council Education: Ex-Gratia Payments for Loss of or Damage to Personal Property". Suffolk County Council (via Suffolk نيشنل يونين آف ٽيچرز). June 2002. آرڪائيو ڪيا ويا 25 December 2004 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
↑ Bayer, Kurt; Davison, Isaac (2 August 2016). "No compensation for David Bain; $925,000 ex gratia payment". The New Zealand Herald. 16 September 2016 تي حاصل ڪيل.^{[مئل ڳنڍڻو]}

[1] ttp://dic.sindhila.edu.pk/define/Ex%20Gratia.php^{[مئل ڳنڍڻو]}

[2] "Suffolk County Council Education: Ex-Gratia Payments for Loss of or Damage to Personal Property". Suffolk County Council (via Suffolk نيشنل يونين آف ٽيچرز). June 2002. آرڪائيو ڪيا ويا 25 December 2004 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.

[3] Bayer, Kurt; Davison, Isaac (2 August 2016). "No compensation for David Bain; $925,000 ex gratia payment". The New Zealand Herald. 16 September 2016 تي حاصل ڪيل.^{[مئل ڳنڍڻو]}

[1]

[2]

[3]