دروازو

در جو خاڪو

در يا دروازو هڪ قبضن تي لڳل يا ٻيءَ ڪنهن طريقي سان حرڪت ڪندڙ رڪاوٽ هوندو آهي، جيڪو ڪنهن بند جاءِ ۾ داخل ٿيڻ (ورود) ۽ ٻاهر نڪرڻ (خروج) جي سهولت فراهم ڪري ٿو. ڀت ۾ در لاءِ ٺهيل کليل حصي کي درگاهه يا دروازي جو کليل حصو چيو ويندو آهي. در جو بنيادي مقصد رسائيءَ تي ضابطو رکندي سيڪيورٽي فراهم ڪرڻ آهي. عام طور تي اهو اهڙو پٽ يا تختو هوندو آهي، جيڪو عمارت، ڪمري يا گاڏي جي دروازي جي کليل حصي ۾ فِٽ ڪيو ويندو آهي. در مختلف مواد مان تيار ڪيا ويندا آهن، جن جو انتخاب انهن جي استعمال ۽ مقصد مطابق ڪيو ويندو آهي. اڪثر در قبضن ذريعي لڳايا ويندا آهن، پر ڪي سلائيڊ ٿيڻ، فولڊ ٿيڻ يا ٻين حرڪتي طريقن سان به ڪم ڪندا آهن.

در مختلف طريقن سان کلي ۽ بند ٿي سگهن ٿا، جهڙوڪ قبضي تي ڦرڻ، فريم سان متوازي سلائيڊ ٿيڻ، فولڊ ٿيڻ يا مرڪزي محور تي ڦرڻ. انهن جو مقصد ماڻهن يا شين جي داخلا ۽ اخراج کي آسان يا محدود ڪرڻ هوندو آهي. گهڻن درن ۾ اندروني ۽ ٻاهرين پاسي جي بناوت هڪجهڙي هوندي آهي، پر ڪجهه حالتن ۾، جهڙوڪ گاڏي جي درن ۾، ٻنهي پاسن جي جوڙجڪ مختلف هوندي آهي.

گهڻن درن ۾ تالو لڳائڻ جو انتظام هوندو آهي، جنهن ذريعي صرف مجاز ماڻهو، مثال طور چاٻي استعمال ڪري، در کولي سگهندا آهن. درن تي اڪثر کڙڪائڻ لاءِ ڌاتوءَ جا کڙڪائندڙ (ڊور ناڪرس) يا در جي گهنٽي پڻ لڳل هوندي آهي، ته جيئن ٻاهران بيٺل ماڻهو پنهنجي موجودگيءَ جو اطلاع ڏئي سگهن. رسائي فراهم ڪرڻ کان علاوه، در خانگي زندگي (پرائيويسي) جي حفاظت، مختلف استعمال وارن حصن کي الڳ رکڻ، روشني ۽ هوا جي اچ وڃ کي ضابطو ڪرڻ، گرمي يا ٿڌ کي برقرار رکڻ، آواز کي گهٽائڻ ۽ باهه جي پکڙجڻ کي روڪڻ جهڙا اهم ڪم پڻ سرانجام ڏيندا آهن.

در صرف تعميراتي عنصر نه، پر جمالياتي، علامتي ۽ رسمن سان لاڳاپيل اهميت پڻ رکن ٿا. ڪيترين ثقافتن ۾ در جي چاٻي حاصل ڪرڻ ٻاهرئين ماڻهو کان اندروني يا بااختيار حيثيت حاصل ڪرڻ جي علامت سمجهي ويندي آهي. ادب ۽ فن ۾ پڻ در ۽ درگاهون تبديلي، نئين مرحلي ۾ داخل ٿيڻ يا علامتي معنيٰ جي اظهار لاءِ استعارن ۽ تمثيلن طور گهڻو استعمال ٿينديون آهن.

دروازو- انگريزي ۾: ڊور يا گيٽ . اردوءَ ۾ دروازہ:جديد دور جي عمارتن ۾ گھڻو ڪري ڪاٺ جا دروازا استعمال ڪيا وڃن ٿا. تاڪن جي حساب سان اھي ھڪ تاڪ وارا ۽ ٻن تاڪن وارا ٿين ٿا..

جارجيا ملڪ جو دروازو

جاءِ اندر مختلف قسم جي ڪمرن ۾ استعمال جي نوعيت مطابق انھن جي ماپ جو تعين ڪيو وڃي ٿو. اھي اھڙي ماپ جا ھئڻ گھرجن جيئن انھن ڪمرن ۾ گھربل سامان آسانيءَ سان لنگھي سگھي. عام طرح سان غسلخانن ۽ بيت الخلاءِ اندر داخل ٿيڻ لاءِ دروازن جي ماپ 6′-4″x2′-6″ رکجي تھ بھتر آھي. ٻين ڪمرن لاءِ دروازن جي سراسري ماپ 7′-0″x3′-8″ رکي ويندي آھي ۽ ڪوشش ڪري 6′-4″x3′-0″ کان گھٽ نھ رکي ويندي آھي. بھرحال دروازن جي ماپ واسطي ڪنھن بھ قسم جو پڪو پختو قائدو مڙھيل نھ آھي. ڪچيءَ طرح ۽ اندازي جي حساب سان ھيٺئين فارمولا سان دروازن جي ماپ جو تعين ڪري سگھجي ٿو. ويڪر =(ويڪر) اوچائي 4-(اوچائي) فوٽ ڪمرن اندر دروازا ڪنڊ کان اٽڪل 6 انچن کان 9 انچن تائين پري رکجن تھ بھتر آھي، ليڪن انھن جي لڳائڻ لاءِ جديد طرز جي عمارت جي علم کي ذھن ۾ رکڻ وڌيڪ سٺو آھي. اڄڪلھ دروازن جي چؤڪاٺن ۾ چائنٺ (سل) نھ لڳائي ويندي آھي، ڇاڪاڻ تھ انھيءَ جي لڳائڻ سان ھڪ تھ ٿاٻي کائڻ جو تمام گھڻو انديشو رھي ٿو ۽ ٻيو تھ صفائي ڪرڻ ۾ دقت ٿئي ٿي، ليڪن ايئرڪنڊيشنڊ ڪمرن لاءِ چائنٺ لڳائڻ تمام ضروري آھي تھ جيئن تاڪن ھيٺان وٿي نہ رھي. وڏن شھرن ۾ آر-سي-سيءَ جي بوتي وارين عمارتن ۾ 4 ½ انچن جي اوساريءَ وارين ڀتين ۾ ڀت جي پوري ٿولھھ تائين ويڪرا چؤڪاٺا استعمال ڪيا وڃن ٿا. عام رواجي ۽ سرڪاري عمارتن ۾ چؤڪاٺن لاءِ 0′-4″x0′-3″ جي سائيز جون ڪاٺ جون پٽيون گھڙايون وينديون آھن..

واشنگٽن ۾ نيشنل آرڪائيوز بلڊنگ جو دروازو

دروازو ھڪ حرڪت وارو ڍانچو آهي جنھن ذريعي ڪنھن چوديواريءَ يا گاڏي وغيره ۾ ڪنھن جي داخلا يا روڪ کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ استعمال ڪبو آهي. عام طور تي ان جو ھڪ يا ٻه تاڪ ھوندا آھن جيڪي درين يا بغير درين جي ھوندا آھن. تاڪ چاھي ھڪڙو ھجي يا ٻہ ، چوڪاٺي يا چونڪي سان انجيسن جي مدد سان ڳنڍيل ھوندو/ھوندا آھن ۽ انھن کي بند ڪرڻ لاءِ ڪڙو يا ڪنڍو لڳائي استعمال ڪيو آھي جنھن ۾ تالو لڳائبو آهي. اھي ھوا ۽ روشنيءَ جي ضابطي لاءِ بہ استعمال ٿيندا آھن. جاءِ اندر داخل ٿيڻ ۽ انھيءَ جي مختلف اندرين حصن جو پاڻ ۾ رابطو رکڻ لاءِ دروازا لڳايا ويندا آھن. موسم آھر انھن کي کولي رکڻ سان جاءِ اندر روشني وڌندي آھي ۽ انھيءَ کان سواءِ ھوا جو گذر پڻ سٺيءَ طرح سان ٿيندو آھي. انھيءَ سان گڏ دروازن لڳائڻ سبب چوريءَ ٿيڻ جو انديشو گھٽ رھندو آھي ۽ گھر ۾ رھندڙ ڀاتين جي پوشيدگي (پرائيويسي) رھندي آھي.

تاريخ

قديم ترين دروازن جا ثبوت قديم مصر جي مقبرن جي ڀتين تي ٺهيل تصويرن مان ملن ٿا، جن ۾ هڪ يا ٻه تاڪن وارا دروازا ڏيکاريل آهن، جيڪي عام طور ڪاٺ جي هڪڙي ٽڪري مان ٺهيل هوندا هئا. مصري مقبرن ۾ ڪوڙا دروازا (فالس ڊورز) پڻ ٺاهيا ويندا هئا، جن بابت عقيدو هو ته اهي فوت ٿيل ماڻهن جي آخرت ڏانهن وڃڻ جا علامتي دروازا آهن.

مصر جي انتهائي خشڪ آبهوا سبب دروازن کي وڪڙجڻ کان بچائڻ لاءِ چوڪاٺن جي گهڻي ضرورت نه پوندي هئي، پر ٻين علائقن ۾ دروازن کي مضبوط رکڻ لاءِ چوڪاٺن وارو ڍانچو تيار ڪيو ويندو هو. رومي معمار ويتروويوس موجب اهڙن دروازن ۾ عمودي پٽيون (Stiles) ۽ افقي پٽيون (Rails) هونديون هيون، جڏهن ته وچ وارا پينل انهن جي نالن ۾ فٽ ڪيا ويندا هئا. عمودي پٽين مان هڪ قبضن سان ڳنڍيل هينگنگ اسٽائل ۽ ٻي ميٽنگ اسٽائل سڏبي هئي، جڏهن ته افقي حصن ۾ مٿيون، وچيون ۽ هيٺيون ريل شامل هونديون هيون.

قديم ترين دروازا ڪاٺ جا هوندا هئا. بائيبل ۾ حضرت سليمان جي مندر بابت بيان ٿيل آهي ته ان جا دروازا زيتون جي ڪاٺ مان ٺهيل، نفيس نقش نگاري سان سينگاريل ۽ سون سان مڙهيل هئا. هومر جي تحريرن مان معلوم ٿئي ٿو ته ان دور ۾ ڪي دروازا چاندي يا پتل سان ڍڪيل هوندا هئا. زيتون کان علاوه ايلم، ديودار، بلوط ۽ سرو جي ڪاٺ پڻ استعمال ٿيندي هئي. آثار قديمه جي ماهرن سوئٽزرلينڊ جي شهر زيورخ ڀرسان پنج هزار سال پراڻا ٻه ڪاٺ جا دروازا پڻ دريافت ڪيا آهن.

هيمپي (ڀارت) ۾ پٿر جو دروازو

پرسيپولس (هاڻوڪو ايران) مان دريافت ٿيل وڏي دروازي جو بنيادي ساکٽ

قديم دور جا دروازا مٿئين ۽ هيٺئين حصي ۾ لڳل محورن (Pintles) وسيلي ڦرندا هئا، جيڪي مٿئين ڪڙي (Lintel) ۽ هيٺئين چائنٺ (Sill) ۾ ٺهيل ساکٽن اندر ويهندا هئا. اهي ساکٽ گهڻو ڪري بازالٽ يا گرينائيٽ جهڙي سخت پٿر مان ٺاهيا ويندا هئا. نپپور مان 2000 ق.م. جا دريافت ٿيل اهڙا ساکٽ ڊوليرائيٽ پٿر جا هئا.

بلاوات جي دروازن جا محور ڪانسي سان ڍڪيل هئا، جيڪي اڄ برٽش ميوزيم ۾ محفوظ آهن. اهي ٻه تاڪن وارا دروازا هئا، جن مان هر تاڪ لڳ ڀڳ 2.54 m (100 in) ويڪرو ۽ 8.2 m (27 ft) اوچو هو. انهن کي 25.4 cm (10.0 in) ويڪريون ڪانسي جون پٽيون لڳل هيون، جن تي ابھريل نقاشي ڪئي وئي هئي. ڪاٺ جا دروازا لڳ ڀڳ 7.62 cm (3.00 in) ٿلها هئا، جڏهن ته قبضي واري عمودي پٽي جو قطر 360 مليميٽرs (14 in) کان وڌيڪ هو. مختلف ماپن جي ٻين ڪانسي جي ڍڪڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪاٺ جي محورن کي ڌاتو سان محفوظ ڪرڻ ان دور ۾ عام رواج هو.

شام جي حوران علائقي ۾، جتي ڪاٺ جي کوٽ هئي، اتي دروازا پٿر مان ٺاهيا ويندا هئا. انهن مان 1.63 ضرب 0.79 m (64 ضرب 31 in) ماپ وارو هڪ پٿريلو دروازو برٽش ميوزيم ۾ محفوظ آهي، جنهن جي وچ واري ڪنڊ مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو ٻه تاڪي دروازي جو هڪ حصو هو. شام جي شهر بُصرى ويجهو ڪُفَير ۾ سياح برڪهارٽ کي 2.74 کان 3.048 m (8.99 کان 10.00 ft) اوچا پٿريلا دروازا مليا، جيڪي قديم شهر جي داخلي دروازن طور استعمال ٿيندا هئا. ايٽروريا ۾ پڻ پٿر جي دروازن جا ڪيترائي مثال ملن ٿا.

پومپيئي ۾ پهرين صدي عيسويءَ جا قديم روم جا فولڊ ٿيندڙ دروازا، جيڪي اوڻيهين صديءَ جي نوڪلاسيڪي دروازن سان مشابهت رکن ٿا.

قديم يونان ۽ قديم روم ۾ هڪ تاڪي، ٻه تاڪي، ٽي تاڪي، سلائيڊ ٿيندڙ ۽ فولڊ ٿيندڙ دروازا استعمال ٿيندا هئا. فولڊ ٿيندڙ دروازن جا تاڪ قبضن سان پاڻ ۾ ڳنڍيل هوندا هئا ۽ کلي پوئتي ويڙهجي ويندا هئا. اگريجينٽم ۾ ٿيرون جي مقبري تي پٿر ۾ تراشيل هڪ چار پينلن وارو دروازو موجود آهي. بلنڊيل مجموعي (Blundell) ۾ محفوظ هڪ بيس رليف تي مندر جو ٻه تاڪي دروازو ڏيکاريل آهي، جنهن جي هر تاڪ ۾ پنج پينل آهن.

قديم رومي ڌاتوڪاريءَ جا بهترين مثال روم جي چرچ آف ايس ايس ڪوزماس ۽ ڊيمين جا ڪانسي جا دروازا آهن. اهي ٻه تاڪي آهن، هر تاڪ ۾ ٻه پينل آهن ۽ سڄو چوڪاٺو پڻ ڪانسي جو ٺهيل آهي. پينٿيون جا ڪانسي جا دروازا به ساڳئي طرز جا آهن، جن ۾ مٿئين، وچئين ۽ هيٺئين حصي ۾ اضافي افقي پينل موجود آهن. رومي دور جا ٻه ٻيا اهم ڪانسي جا دروازا ليٽران بيسيليڪا ۾ موجود آهن.

يوناني عالم اسڪندريه جو ھيرون پهرين صدي عيسويءَ ۾، جڏهن رومي مصر قائم هو، دنيا جو سڀ کان پراڻو سڃاتل خودڪار دروازو تيار ڪيو. ان کان پوءِ چين ۾ سئي خاندان جو شهنشاهه يانگ (604–618ع) جي دور حڪومت ۾ شاهي لائبريري لاءِ پيرن جي حرڪت سان کلندڙ خودڪار دروازو تيار ڪيو ويو. عرب موجد الجزري پڻ پاڻيءَ جي طاقت سان هلندڙ خودڪار دروازن جا نقشا ۽ وضاحتون پيش ڪيون.

وچئين دور ۾ ٽامو ۽ ان جون مصرعون تعميراتي فن ۾ اهم حيثيت رکنديون هيون. بيت لحم جي چرچ آف دي نيٽوٽي (ڇهين صدي) جا دروازا ڪانسي جي نقشدار پٽن سان ڍڪيل آهن. ھاگيا صوفيه، قسطنطنيه جا اٺين ۽ نائين صديءَ جا دروازا به ڪانسي جا آهن، جڏهن ته آڪس-لا-شاپيل جي گرجاگھر جا نائين صديءَ جا ڪانسي جا دروازا غالباً قسطنطنيه مان آندا ويا هئا، جيئن سينٽ مارڪس بيسيليڪا، وينس جا ڪجهه دروازا پڻ. جرمنيءَ جي آڪسن گرجاگھر جا ڪانسي جا دروازا لڳ ڀڳ 800ع جا آهن. فلورينس جي ڪئٿڊرل جي بپتسما گاهه جا ڪانسي جا دروازا 1423ع ۾ گيبرتي مڪمل ڪيا. (ڏسو پڻ: Copper in architecture.)

پهرين صدي عيسويءَ جي قديم روم جي ڀت تي ٺهيل رنگين تصوير، جنهن ۾ نفيس سينگاريل دروازو ڏيکاريل آهي.

يارهين ۽ ٻارهين صديءَ جا ڪانسي جا ڪيترائي تاريخي دروازا اڄ به موجود آهن. انهن مان سڀ کان پراڻو جرمنيءَ جي هلڊسهايم وارو دروازو (1015ع) آهي. هلڊسهايم جي هن طرز بعد ۾ پولينڊ جي گنيزنو دروازن جي جوڙجڪ تي به اثر وڌو. ڏکڻ اٽلي ۽ سسلي جا ٻيا اهم مثال هي آهن: سينٽ اينڊريا، امالفي (1060ع)، ساليرنو (1099ع)، ڪانوسا دي پوليا (1111ع)، ٽروا جا ٻه دروازا (1119ع ۽ 1124ع)، راويلو (1179ع)، جيڪي ٽراني جي باريسانو ٺاهيا، جنهن ٽراني گرجاگھر جا دروازا پڻ تيار ڪيا؛ جڏهن ته مونريالي ۽ پيسا گرجاگھر جا دروازا پيسا جي بونانو جا ٺاهيل آهن.

انهن سڀني دروازن ۾ قبضي واري عمودي پٽي جا محور مٿئين ۽ هيٺئين حصي ۾ هوندا هئا. تعميراتي ماهرن کي صحيح طرح معلوم نه آهي ته روايتي محوري نظام کان قبضن (ھنجز) ڏانهن تبديلي ڪڏهن آئي، پر ان تبديليءَ سان دروازن کي مضبوط ڪرڻ ۽ سينگارڻ جو نئون طريقو رائج ٿيو. ان لاءِ مختلف نمونن جون ٺڪيل لوهي پٽيون استعمال ٿينديون هيون، جيڪي قبضن جو ڪم به ڏينديون هيون. عام طور ٽي سينگاريل پٽيون دروازي سان لڳل هونديون هيون، جڏهن ته انهن سان گڏ لوهي ڪڙا عمودي محورن تي چڙهندا هئا، جيڪي پٿر يا ڪاٺ جي چوڪاٺ ۾ لڳل هوندا هئا. اهڙي نموني جو ٻارهين صديءَ جو هڪ ابتدائي مثال لنڪن ڪئٿڊرل ۾ موجود آهي. فرانس ۾ نوٽر ڊيم، پيرس جي دروازن جو ڌاتوءَ وارو ڪم هن فن جو هڪ شاندار نمونو آهي، جڏهن ته فرانس ۽ انگلينڊ ۾ به اهڙا ڪيترائي مثال موجود آهن.

اٽلي ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور دروازن ۾ فلورنس جي سينٽ جيوواني بپتسما گهر جا دروازا شامل آهن، جيڪي مڪمل طور ڪانسي جا ٺهيل آهن، جن ۾ دروازي جو چوڪاٺو پڻ ڪانسي جو آهي. ڏاکڻي دروازي تي موجود انساني شڪلين، پکين ۽ ٻوٽن جي نفيس نقش نگاري ايندريا پيزانو 1330ع ۾ تيار ڪئي، جڏهن ته اوڀر وارو دروازو گيبرتي 1425ع کان 1452ع جي وچ ۾ ٺاهيو، جيڪو پنهنجي فني حسن سبب تمام گهڻو مشهور آهي. اترئين دروازي (1402ع–1424ع) ۾ گيبرتي، ايندريا پيزانو جي ساڳي پينلن ۽ تصويري ترتيب واري طرز کي اختيار ڪيو، پر اوڀرئين دروازي ۾ مستطيل پينلن کي ابھريل نقش نگاري (Bas-relief) سان سينگاريو ويو، جن ۾ مقدس صحيفن جا منظر ۽ بيشمار انساني شڪلون ڏيکاريل آهن. انهن دروازن کي ئي اهو مشهور لقب جنت جا دروازا ڏنو ويو، جنهن جو ذڪر مائيڪل اينجلو پڻ ڪيو.

قاهره جي مسجدن جا دروازا بنيادي طور ٻن قسمن جا هوندا هئا. هڪ قسم ۾ دروازن تي ڪانسي يا لوهه جون چادرون چاڙهي انهن تي نفيس نقش نگاري يا اُڀريل سينگار ڪيو ويندو هو، جڏهن ته ٻئي قسم جا دروازا ڪاٺ جي فريم سان ٺهيل هوندا هئا، جن تي چورس ۽ هيرن جهڙن پاڻ ۾ ڳنڍيل نمونن جي سينگار هوندي هئي. هن ٻئي طرز جي شروعات قبطي فن تعمير مان ٿي. پالرمو جي محل جا دروازا، جيڪي نارمن حڪمرانن لاءِ ساراسين ڪاريگرن تيار ڪيا، اڄ به بهترين حالت ۾ محفوظ آهن. اهڙي ئي سينگار واري طرز جا دروازا ويرونا ۾ پڻ ملن ٿا، جتي دروازن جي عمودي ۽ افقي ڪاٺين جا ڪنارا ترڇا ۽ ڪَٽيل نموني سان تيار ڪيا ويا آهن.

آرٽ نووو طرز جي عنصرن سان سينگاريل شيشي جو دروازو، سنگر هائوس، سينٽ پيٽرسبرگ، روس

نشاةِ ثانيه جي دور ۾ اٽلي جا دروازا نسبتاً سادا رکيا ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ اتي جي معمارن وڌيڪ توجهه دروازن جي چوڌاري ٺهيل داخلي بناوت (Doorway) تي ڏيندا هئا. ان جي ابتڙ، فرانس ۽ جرمني ۾ دروازن کي نهايت نفاست سان اُڪيريو ويندو هو، خاص طور لوئي چوڏهون طرز ۽ لوئي پندرهون طرز جي دور ۾. ڪڏهن ڪڏهن انهن ۾ ٿنڀا، ڇَجا، ٽڪنڊا محراب (Pediment) ۽ طاقون پڻ شامل ڪيون وينديون هيون، جڏهن ته چوڌاري ڀت سادي معمارِي واري هوندي هئي. اٽلي ۾ دروازن جي وڏائي وڌائڻ لاءِ پينلن جو تعداد وڌايو ويندو هو، جڏهن ته فرانس ۾ ان جي ابتڙ نسبتاً گهٽ پينلن کي ترجيح ڏني ويندي هئي. فونتين بلو جي محل جو هڪ وڏو ٻه-تاڪي دروازو اهڙي نموني ٺاهيو ويو آهي، جو ڏسڻ ۾ ڄڻ هڪ ئي وڏي پينل مان ٺهيل هجي.

فرانس ۾ نشاةِ ثانيه جي سڀ کان قديم دروازن مان هڪ سينٽ سووير گرجاگھر، ايڪس-آن-پرووانس (1503ع) جو دروازو آهي. ان جي هيٺين پينلن ۾ گوٿڪ طرز جي طاقن اندر لڳ ڀڳ 3 ft (0.91 m) اوچيون انساني شڪلون اُڪيريل آهن، جڏهن ته مٿين پينلن ۾ لڳ ڀڳ 2 ft (0.61 m) اوچين شڪلين سان ٻٽي قطار وارا طاق ۽ انهن مٿان ڇپر نما سينگار موجود آهي. اهي سڀ نقش ديودار جي ڪاٺ تي اُڪيريا ويا آهن. بووي گرجاگھر جو ڏاکڻو دروازو ڪيترن ئي لحاظ کان فرانس جي بهترين دروازن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو، جتي مٿين پينلن تي ابھريل نقش نگاري سان مذهبي منظر ۽ ڇپر نما سينگار ٺاهيا ويا آهن. جيزور جي گرجاگھر (1575ع) جا دروازا پڻ طاقن اندر انساني شڪلين سان سينگاريل آهن، جيڪي طبقاتي ٿنڀن سان هڪ ٻئي کان جدا ڪيا ويا آهن. روئن جي سينٽ ميڪلو گرجاگھر ۾ ٽي نهايت خوبصورت اُڪيريل دروازا آهن؛ انهن مان ژان گوجون جا تيار ڪيل دروازا ٻنهي پاسن تي طاقن اندر شڪلين ۽ وچ ۾ نفيس مجسماڪاريءَ سبب خاص شهرت رکن ٿا. لڳ ڀڳ چاليهه کان پنجاهه سال پوءِ ٺاهيل ٻين دروازن کي ابھريل نقش نگاري، قدرتي منظرن، انساني شڪلين ۽ پيچيده آرائشي بارڊرن سان سينگاريو ويو.

ناسا جي گاڏين جي اسيمبلي عمارت، جيڪا ڪينيڊي خلائي مرڪز ۾ واقع آهي، دنيا جا چار سڀ کان وڏا دروازا رکي ٿي. هيءَ عمارت شروعات ۾ اپولو مشنن لاءِ سيٽرن پنجون راڪيٽن جي اسيمبلي لاءِ تعمير ڪئي وئي هئي، ۽ بعد ۾ خلائي شٽل پروگرام جي سهائتا لاءِ استعمال ٿيندي رهي. انهن چئن مان هر هڪ دروازي جي اوچائي 139 ميٽرs (456 فوٽ) آهي.

انگلينڊ جو سڀ کان قديم محفوظ دروازو ويسٽمنسٽر ائبي ۾ موجود آهي، جيڪو 1050ع جو آهي. سترهين صديءَ ۾ انگلينڊ ۾ دروازن جي پينلن کي ابھريل بوليڪشن يا ٻاهر نڪتل سينگاريل ڍانچن سان سينگاريو ويندو هو، جن تي ڪڏهن ڪڏهن نهايت نفيس اُڪير به ڪئي ويندي هئي. ارڙهين صديءَ ۾ دروازن جي سينگاريل قالب، جيڪي عمودي ڪاٺي ۽ فريم ۽ پينل تي ٺهندا هئا، تن کي ايگ اينڊ ڊارٽ نموني جي معماري سينگار سان اُڪيريو ويندو هو.

• دروازن جي مختصر بصري تاريخ
• 
  قديم مصري مقبري جي دروازي جو ٽڪرو، لڳ ڀڳ 2150–1981 ق.م، ميٽروپوليٽن عجائب گهر، نيويارڪ شهر
• 
  قديم يوناني طرز جو دروازو، هرڪيولس جي تابوت تي اُڪريل، قيصريه آثار قديمه عجائب گهر، قيصريه، ترڪي
• 
  قديم رومي ڪانسي جا دروازا، ڪوريا جوليا، جيڪي هاڻي سينٽ جان ليٽران بيسليڪا، روم ۾ موجود آهن
• 
  هندستاني مغل دور جو ساڳوان ۽ پتل جو دروازو
• 
  روايتي چيني فولڊنگ دروازا، قديم وسٽيريا عجائب گهر، چانگجو، چين
• 
  بازنطيني دروازو، ننڍي ميٽروپولس، اٿينس، يونان
• 
  اسلامي طرز جو دروازو، اسلامي هندسي نمونا سان سينگاريل، مراڪش
• 
  رومانسڪ طرز جو دروازو، سينٽ نڪولس گرجاگهر، بارفريسٽون، ڪينٽ، انگلينڊ
• 
  گوٿڪ دروازو، سينٽ ميگنس گرجاگهر، ڪرڪوال، اسڪاٽلينڊ
• 
  روسي دروازو، سينٽ بيسل گرجاگهر، ماسڪو
• 
  برانڪووينيسڪ طرز جو دروازو، انتيم خانقاه، بخاريسٽ، رومانيا، جنهن جي مٿان پسانيه لکيل آهي
• 
  نشاة ثانيه طرز جو دروازو، گدانسڪ، پولينڊ
• 
  باروڪ طرز جو دروازو، ورسائي محل، ورسائي، فرانس
• 
  روڪوڪو طرز جو دروازو، رو مونسيو لي پرنس، پيرس
• 
  لوئي سورهون طرز جو دروازو، هوٽل مورتيي دي ساندرويل، رو دي فران بورجوا، پيرس
• 
  نوڪلاسيڪي رنگيل ٻٽو دروازو (1790ع واري ڏهاڪي)، پيئر روسو، ڪليولينڊ آرٽ ميوزيم، آمريڪا
• 
  اولهه آفريڪي تالي وارو ڪاٺ ۽ لوهه جو دروازو، اوڻيهين صديءَ جي آخر يا ويهين صديءَ جي شروعات، برڪينا فاسو، بروڪلن ميوزيم، نيويارڪ شهر
• 
  گاندانتيگچنلين خانقاه، منگوليا جو سينگاريل دروازو
• 
  گوٿڪ احيا طرز جو دروازو، رو مالبرانش، پيرس
• 
  مصري احيا طرز جي مقبري جو دروازو، فاريسٽ هوم قبرستان، وسڪانسن، آمريڪا
• 
  روڪوڪو احيا طرز جو دروازو، هوٽل دي بريتوي، پيرس
• 
  رومانوي احيا طرز جو دروازو، شڪوالا سينٽرالا نيشنل ڪاليج، بخاريسٽ
• 
  اوڻيهين صديءَ جو انتخابي ڪلاسيڪي طرز جو دروازو، رو لا بروئير، پيرس
• 
  بيو آرٽس طرز جو دروازو، ڪانتاڪوزينو محل، بخاريسٽ
• 
  آرٽ نووو ڌاتو ۽ شيشي جو دروازو، نانسي، فرانس، مٿان وڏي شفاف ڇڄ سان
• 
  سادو ڪلاسيڪي طرز جو دروازو، بخاريسٽ شاهي محل، جيڪو هاڻي رومانيا جو قومي عجائب گهر براءِ فنون آهي
• 
  آرٽ ڊيڪو طرز جو دروازو، انجيه، فرانس
• 
  ڪاٺ جو گرجاگهر جو دروازو، بورن آف ڊارس، جرمني

بناوت ۽ طرزون

فلورنس بپتسما گهر جو دروازو، جنهن کي جنت جا دروازا چيو وڃي ٿو، 1425ع–1452ع، سونهري ڪانسي جو ٺهيل، اوچائي: 5.2 ميٽر

ڪنسٽ هسٽوريشيز ميوزيم (ويانا، آسٽريا) جو داخلا دروازو

دروازن جا ڪيترائي قسم آهن، جيڪي مختلف مقصدن لاءِ استعمال ٿيندا آهن:

• سڀ کان عام قسم هڪ تاڪي وارو دروازو آهي، جيڪو هڪ مضبوط تاڪي تي ٻڌل هوندو آهي ۽ پوري دروازي جي کليل حصي کي ڍڪي ڇڏيندو آهي. هن بنيادي جوڙجڪ جون ڪيترائي صورتون آهن، جهڙوڪ ٻه تاڪي وارو دروازو يا ٻٽو دروازو.

• اڌ دروازو يا ڊچ دروازو يا اصطبل وارو دروازو افقي رخ ۾ ٻن حصن ۾ ورهايل هوندو آهي. هن قسم جو دروازو رهائشي گهرن ۾ به اختيار ڪيو ويو آهي.

• سيلون جا دروازا هلڪا جهولندڙ ٻن تاڪن وارا دروازا هوندا آهن، جيڪي عام طور عوامي شراب خانن ۾ ملندا آهن ۽ خاص طور آمريڪي اولهه سان لاڳاپيل سمجهيا ويندا آهن.

• لڪل دروازو (انگريزي:بلائينڊ ڊور، گب ڊور يا جب ڊور) اهڙو دروازو هوندو آهي، جنهن ۾ ٻاهران ڪا به چؤڪاٺ، هينڊل يا هلندڙ حصو ظاهر نه هوندو آهي. اهو ڀر واري ڀت سان اهڙي نموني ملي ويندو آهي، جو ڀت جو حصو ئي محسوس ٿيندو آهي.

• فرانسيسي دروازو ساڳي نموني اندر يا ٻاهر کلي ٿو جيئن فرانسيسي دريون. اهو پاسي کان انجيسن تي لڳل هوندو آهي ۽ وچ ۾ ڪا عمودي ورهاست نه هوندي آهي.

• جهروڪيدار دروازو ۾ ڪاٺ جون مقرر يا هلندڙ پٽيون (جن کي جهروڪي پڻ چيو وڃي ٿو) لڳل هونديون آهن، جيڪي هوا جي اچ وڃ کي ممڪن بڻائينديون آهن، پر اندر جي نجي ماحول کي برقرار رکندي روشنيءَ جي سڌي گذر کي روڪينديون آهن. اهڙا دروازا نسبتاً ڪمزور هوندا آهن، تنهن ڪري گهڻو ڪري المارين ۽ ڪپڙا سڪائڻ وارن ڪمرن ۾ استعمال ٿيندا آهن، جتي حفاظت کان وڌيڪ هوا جي اچ وڃ اهم هوندي آهي. ساڳئي قسم جي جوڙجڪ دريءَ جا پردا ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي آهي. 1929ع ۾ سيگيٽ، فلوريڊا ۾ گوينڊولين ۽ پاول ڪراسلي جي تعمير ڪرايل گهر ۾ ٻه جهروڪيدار دروازا لڳايا ويا، جيڪي هوا جي مناسب گردش سان گڏ اهڙي نجيت فراهم ڪندا هئا، جو ڪنهن به رخ کان اندر ڏسڻ ممڪن نه هوندو هو.

• مرڪب دروازو هڪ تاڪي وارو دروازو هوندو آهي، جيڪو مڪمل مضبوط يا شيشي سان ٺهيل ٿي سگهي ٿو ۽ عام طور تي اندر اعليٰ ڪثافت واري فوم سان ڀريل هوندو آهي. برطانيا ۾ اهڙن دروازن کي عام طور BS PAS 23/24 معيار موجب تصديق ٿيل هوندو آهي ۽ سڪيوئرڊ باء ڊزائين جي حفاظتي معيارن سان مطابقت رکندا آهن.

• فولادي حفاظتي دروازو مضبوط فولاد مان تيار ڪيو ويندو آهي ۽ گهڻو ڪري خزانن ۽ محفوظ ڪمرن ۾ حملي جي مزاحمت لاءِ لڳايو ويندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن انهن جي ٻاهرين سطح تي ڪاٺ جا پينل پڻ لڳايا ويندا آهن ته جيئن عام دروازن جهڙا نظر اچن.

• هموار دروازو مڪمل طور تي سڌي ۽ هموار سطح وارو هوندو آهي. ان ۾ هلڪي ڪاٺ جي فريم تي پلائيووڊ يا وچولي ڪثافت وارو فائبر بورڊ لڳايو ويندو آهي، جڏهن ته اندر جا خالي حصا گهڻو ڪري گتي جي مواد سان ڀريا ويندا آهن. ٻاهرين سطح سخت فائبر بورڊ مان پڻ ٺهي سگهي ٿي، جنهن جو مشهور نالو ميسونائيٽ آهي.

• ڍانچي وارو دروازو جو اندروني ڍانچو هموار دروازي جهڙو هوندو آهي، پر ان جي ٻاهرئين سطح ٺهيل نمونيدار MDF يا ميسونائيٽ مان تيار ڪئي ويندي آهي.

• تختن ۽ آڏين پٽين وارو دروازو ڪيترن عمودي تختن مان ٺهندو آهي، جيڪي ٻن يا وڌيڪ افقي ڪاٺين سان ڳنڍيل هوندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن مضبوطي لاءِ ترڇيون ڪاٺيون پڻ لڳايون وينديون آهن.

• پيادل دروازو وڏي دروازي جي اندر ٺهيل ننڍو دروازو هوندو آهي، جيڪو وڏي دروازي کي کولڻ کان سواءِ ماڻهن جي اچ وڃ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙا دروازا وڏن گرجاگهرن، گيراجن يا جهازن جي هينگرن ۾ ڏسي سگهجن ٿا.

• ٻٽو ويڙهيندڙ دروازو ڪيترن حصن تي ٻڌل هوندو آهي، جيڪي ويڙهجي هڪ ٻئي سان لڳي ويندا آهن. اهي گهڻو ڪري ڪاٺ يا ايلومينيم مان ٺاهيا ويندا آهن ۽ مڪمل کلي وڃڻ تي ڪمري جي ورهاڱي وانگر نظر ايندا آهن.

• سلائيڊ ٿيندڙ شيشي جو دروازو، جنهن کي ڪڏهن آرڪيڊيا يا پيٽيو دروازو پڻ چيو ويندو آهي، شيشي مان ٺهيل هوندو آهي ۽ پاسي ڏانهن سرڪي کلي ٿو. ڪيترن قسمن ۾ ڄاري پڻ لڳل هوندي آهي.

• ڪوڙو دروازو اهڙي آرائشي بناوت هوندي آهي، جيڪا ظاهري طرح دروازي يا دريءَ جهڙي لڳندي آهي، پر حقيقت ۾ کلي نه سگهندي آهي. قديم مصري فن تعمير ۾ اهو مقبرن جو عام جزو هو، جتي اهو آخرت ڏانهن ويندڙ دروازي جي علامت سمجهيو ويندو هو. اهڙي قسم جا ڪوڙا دروازا ريگستاني قبيلن جي تدفيني اڏاوتن، جهڙوڪ لبيا جي غرزا ۾ پڻ ملن ٿا.

قسم

دروازن کي سندن جوڙجڪ، استعمال ۽ کلڻ جي طريقي موجب مختلف قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو.

جوڙجڪ موجب قسم

• پٽين وارا دروازا (Ledged doors): هي سادا دروازا عمودي ڪاٺين جي پٽين (بيٽن) ۽ افقي ٽيڪن (ليجز) سان ٺهندا آهن. انهن جو استعمال گهڻو ڪري ٻهراڙي وارن علائقن ۽ عارضي عمارتن ۾ ٿيندو آهي.

• پٽين ۽ وترين ٽيڪن وارا دروازا (Ledged and braced doors): هن قسم ۾ افقي ٽيڪن سان گڏ وتريون ٽيڪون پڻ لڳايون وينديون آهن، جيڪي دروازي کي وڌيڪ مضبوطي ۽ استحڪام فراهم ڪنديون آهن.

• چوڪاٺ ۽ پٽين وارا دروازا (Ledged and framed doors): انهن ۾ پٽين سان گڏ چوڪاٺ به شامل هوندو آهي، جنهن سان دروازي جي مضبوطي ۽ خوبصورتي وڌي ويندي آهي.

• چوڪاٺ، پٽين ۽ وترين ٽيڪن وارا دروازا (Ledged, framed and braced doors): هي اڳئين قسم جو وڌيڪ مضبوط نمونو آهي، جيڪو گهڻو ڪري ٻاهرين استعمال لاءِ مناسب هوندو آهي.

• چوڪاٺ ۽ پينلن وارا دروازا (Framed and panelled doors): هي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ دروازا آهن. چوڪاٺ جي اندر ڪاٺ يا ٻين مواد جا پينل لڳايا ويندا آهن، جن جون مختلف بناوتون ۽ ڊزائنون هونديون آهن.

• شيشي ۽ پينلن وارا دروازا (Glazed and panelled doors): انهن ۾ شيشي ۽ ڪاٺ جا پينل گڏيل نموني استعمال ٿيندا آهن، جنهن سان قدرتي روشني اندر داخل ٿيندي آهي. اهي آفيسن، اسپتالن، لائبريرين، دڪانن ۽ نمائشگاهن ۾ عام آهن.

• فلش دروازا (Flush doors): هنن جا ٻاهريان پاسا هموار هوندا آهن ۽ اندران مضبوط فريم يا سالڊ ڪور تي پلائيووڊ يا ساڳئي قسم جي چادر لڳل هوندي آهي. اهي هلڪا، پائيدار ۽ سنڀالڻ ۾ آسان هوندا آهن.

• ڄاريءَ وارا دروازا (Wire gauze doors): انهن ۾ ڌاتي ڄاري لڳل هوندي آهي، جيڪا هوا جي وهڪري کي برقرار رکندي آهي ۽ مڇرن، مکين ۽ ٻين جيتن جي داخلا روڪيندي آهي.

• لوور وارا دروازا (Louvered doors): انهن ۾ ترڇيون پٽيون لڳل هونديون آهن، جيڪي هوا جي گذر کي ممڪن بڻائينديون آهن، جڏهن ته رازداري پڻ برقرار رهندي آهي.

کلڻ جي طريقي موجب قسم

دروازن جي ڪم ڪندڙ طريقن جا بنيادي قسم

انجيسن وارا دروازا

گهڻا دروازا هڪ پاسي انجيس سان لڳل هوندا آهن، جنهن سبب اهي هڪ رخ ۾ ڦري کلندا آهن. عام طور ڦرڻ جو محور عمودي هوندو آهي، پر ڪن حالتن ۾، جهڙوڪ گيراج دروازن ۾، اهو افقي به ٿي سگهي ٿو.

• جهولندڙ دروازو (Swing door): خاص انجيسن سان لڳل هوندو آهي، جيڪي ان کي اندر يا ٻاهر کلڻ ڏينديون آهن، ۽ اڪثر اسپرنگ ذريعي پاڻمرادو بند ٿي ويندو آهي.

• ٻنهي طرفن کلندڙ دروازو (Double-acting door): ٻنهي طرفن کلڻ جي صلاحيت رکي ٿو. اهڙا دروازا ريسٽورنٽن جي رڌڻ گهرن ۽ گهڻي آمدرفت وارن هنڌن تي استعمال ٿيندا آهن.

• باغيچو دروازو (Garden door): فرانسيسي دريءَ جهڙو هوندو آهي، پر وڌيڪ محفوظ هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ صرف هڪ تاڪ کلندو آهي.

• ڪنويڪشن دروازو (Convection door): فرش کان ڇت تائين اوچائي وارو اندريون دروازو، جيڪو گرم هوا جي گردش ۾ مددگار هوندو آهي.

سرڪندڙ دروازا

سرڪندڙ دروازا ريلن تي هڪ پاسي کان ٻئي پاسي سرڪي کلندا ۽ بند ٿيندا آهن، تنهنڪري جاءِ جي بچت ٿيندي آهي.

• اوورليپ سرڪندڙ دروازو (Bypass door): ٻه يا وڌيڪ تاڪ هڪ ٻئي جي اڳيان پٺيان سرڪندا آهن ۽ گهڻو ڪري المارين ۾ استعمال ٿيندا آهن.

• پاڪيٽ دروازو (Pocket door): ڀت جي اندر ٺهيل خالي جاءِ ۾ سرڪي ويندو آهي، تنهنڪري تنگ جڳهن لاءِ موزون هوندو آهي.

• سرڪندڙ شيشي جو دروازو (Sliding glass door): گهرن، هوٽلن ۽ واپاري عمارتن ۾، خاص طور صحن يا باغ ڏانهن داخلا لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

ڦرندڙ دروازا

• ڦرندڙ دروازو (Revolving door): مرڪزي محور جي چوڌاري ڦرندڙ ڪيترن تاڪن تي ٻڌل هوندو آهي، جيڪو ٻنهي طرفن کان اچ وڃ کي آسان بڻائيندو آهي.

• مرڪزي محور وارو دروازو (Pivot door): انجيسن بدران مرڪزي محور تي لڳل هوندو آهي، جيڪو ڪناري يا وچ تي ٿي سگهي ٿو.

تيز رفتار دروازا

تيز رفتار دروازو (High-speed door) صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. اهو تمام تيزيءَ سان کلندو ۽ بند ٿيندو آهي ۽ ڪارخانن، صفائي وارن ڪمرن ۽ ٿڌ خانن ۾ استعمال ٿيندو آهي.

خودڪار دروازا

خودڪار دروازو بجلي، چشمي يا ٻنهي جي مدد سان پاڻمرادو کلندو ۽ بند ٿيندو آهي. اهي حساس اوزارن، حرڪت معلوم ڪندڙ نظام، ريموٽ ڪنٽرول يا هٿ سان هلندڙ سوئچ ذريعي ڪم ڪندا آهن. جديد خودڪار دروازن ۾ حفاظتي حساس اوزار پڻ لڳل هوندا آهن، جيڪي ماڻهن يا شين سان ٽڪرائجڻ کان بچائيندا آهن.

ٻيا قسم

• مٿي کڄندڙ دروازو (Up-and-over door): گهڻو ڪري گيراجن ۾ استعمال ٿيندو آهي ۽ مٿي کڄي افقي حالت ۾ بيهي رهندو آهي.

• ٽيمبور دروازو (Tambour door): سنهين افقي پٽين مان ٺهيل هوندو آهي، جيڪو ريلن تي مٿي ۽ هيٺ ٿيندو آهي.

• ويڙهندڙ دروازو (Rolling door): فولادي پٽين مان ٺهيل هوندو آهي، جيڪو ڊرم تي ويڙهجي کلندو ۽ بند ٿيندو آهي. گيراجن، گودامن ۽ دڪانن ۾ عام آهي.

• ڳتجندڙ دروازو (Collapsible door): فولادي پٽن ۽ ڪينچي جهڙي جوڙجڪ تي ٻڌل هوندو آهي، جيڪو پاسن ڏانهن ويڙهجي کلندو ۽ بند ٿيندو آهي. مارڪيٽن، گيراجن ۽ وڏين داخلي جڳهن تي استعمال ٿيندو آهي.

استعمال

لڪسمبرگ ۾ هڪ دروازي جي مٿان شفاف ڇڄو

تعميراتي دروازن جا عام توڙي خاص مقصدن لاءِ ڪيترائي استعمال ٿيندا آهن. عام طور دروازا اندروني جڳهن، جهڙوڪ المارين، ڪمرن ۽ ٻين حصن کي هڪ ٻئي کان الڳ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، جيئن سهولت، رازداري، سلامتي ۽ تحفظ برقرار رهي. دروازا عمارت جي ٻاهرين حصي کان اندر داخل ٿيڻ وارن رستن کي محفوظ ڪرڻ، آبهوا جي ضابطي ۽ حفاظت لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

دروازن جا ڪجهه خاص استعمال پڻ هي آهن:

• ڌماڪي کان بچاءُ وارو دروازو (Blast-proof door): اهڙو دروازو جيڪو عمارت يا اڏاوت ۾ داخلا مهيا ڪرڻ سان گڏ ڌماڪن جي زور کان تحفظ فراهم ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي.

• باغيچو دروازو (Garden door): اهڙو دروازو جيڪو پٺئين صحن يا باغ ڏانهن کلي ٿو. هي اصطلاح خاص طور تي فرانسيسي دريون يا ٻٽي فرانسيسي دروازن (جن ۾ پينلن بدران شيشي جا خانا هوندا آهن) لاءِ، سرڪندڙ شيشي جي دروازي جي بدران استعمال ٿيندو آهي. هي اصطلاح پيٽيو دروازن (Patio doors) لاءِ پڻ استعمال ٿي سگهي ٿو.

• لڪل دروازو (Jib door): اهڙو دروازو جنهن جي مٿاڇري ڀر واري ڀت جي سينگار، ڍانچي ۽ رنگ سان هم آهنگ هوندي آهي، جنهن ڪري اهو آساني سان نظر نٿو اچي. اهڙا دروازا تاريخي انگريزي گهرن ۾ گهڻو ڪري خادمن جي اچ وڃ لاءِ استعمال ٿيندا هئا.

• پالتو جانورن جو دروازو (Pet door)، جيڪو ٻليءَ جو دروازو (Cat flap) يا ڪتي جو دروازو پڻ سڏبو آهي، دروازي ۾ ٺهيل اهڙو کلڻ وارو حصو هوندو آهي، جيڪو پالتو جانورن کي مکيه دروازو کولڻ کان سواءِ اندر اچڻ ۽ ٻاهر وڃڻ جي اجازت ڏيندو آهي. اهو رٻڙ جي هڪ سادي پردي سان ڍڪيل ٿي سگهي ٿو يا مٿئين پاسي انجيسن تي لڳل ننڍو دروازو به ٿي سگهي ٿو، جنهن کي جانور پاڻ ڌڪي کولي سگهن ٿا. پالتو جانورن جا دروازا سرڪندڙ شيشي جي دروازي ۾ مستقل يا عارضي پينل طور پڻ لڳائي سگهجن ٿا. ڪجهه دروازا هڪ طرفي هوندا آهن، جيڪي رڳو ٻاهر وڃڻ جي اجازت ڏيندا آهن، جڏهن ته جديد برقي دروازن ۾ خاص اليڪٽرانڪ سڃاڻپ وارو ٽيگ رکندڙ جانورن کي ئي اندر اچڻ جي اجازت هوندي آهي.

• ٽريپ دروازو (Trapdoor): اهڙو دروازو جيڪو ڇت يا فرش ۾ افقي رخ سان لڳل هوندو آهي ۽ گهڻو ڪري ڏاڪڻ ذريعي استعمال ڪيو ويندو آهي.

• پاڻيءَ وارو دروازو يا پاڻيءَ جي داخلا وارو دروازو (Water door): اهڙو دروازو، جهڙوڪ وينس ۾ استعمال ٿيندڙ، جيڪو پاڻيءَ تي ٺهيل عمارت، مثال طور واهه جي ڪناري واري عمارت، مان سڌو پاڻي ڏانهن کلي ٿو، جتان ماڻهو پنهنجي ذاتي ٻيڙي يا پاڻيءَ واري ٽيڪسي ۾ چڙهي يا لهي سگهي ٿو.

جوڙجڪ ۽ جزا

پينل يا شيشي واري دروازي جا مختلف حصا

وچين ريل، لاڪ ريل ۽ گنسٽاڪ اسٽائل جي ڳانڍاپي جو نمونو

فريم ۽ ڀريل دروازو

اندروني بناوت ڏيکارڻ لاءِ هڪ پاسي کان کليل خالي (هولو) دروازو

پينلن واري جوڙجڪ

پينلن وارا دروازا، جن کي اسٽائل ۽ ريل وارا دروازا پڻ چيو ويندو آهي، فريم ۽ پينل واري جوڙجڪ سان ٺاهيا ويندا آهن. يورپي معيار EN 12519 انهن اصطلاحن جي وضاحت ڪري ٿو، جيڪي يورپي ملڪن ۾ سرڪاري طور استعمال ٿين ٿا. انهن جا بنيادي حصا هيٺ ڏجن ٿا:

• اسٽائل (Stiles) – اهي عمودي ڪاٺيون پٽيون هونديون آهن، جيڪي دروازي جي پوري اوچائي تائين هونديون آهن ۽ ان جا ساڄا ۽ کاٻا ڪنارا ٺاهينديون آهن. هڪ پاسي انجيسون لڳل هونديون آهن، جنهن کي هينگنگ اسٽائل چيو ويندو آهي، جڏهن⁠تہ ٻئي پاسي هٿيو، تالو، بولٽ يا ڪڙو لڳل هوندو آهي، جنهن کي ليچ اسٽائل چيو ويندو آهي.

• ريلون (Rails) – اهي افقي پٽيون هونديون آهن، جيڪي مٿئين، هيٺئين ۽ ڪڏهن وچئين حصي ۾ لڳل هونديون آهن. اهي ٻنهي اسٽائلن کي پاڻ ۾ ڳنڍينديون آهن ۽ دروازي کي ٻن يا وڌيڪ پينلن ۾ ورهائينديون آهن. مٿئين پٽي کي ٽاپ ريل، هيٺئين کي باٽم ريل يا ڪِڪ ريل چيو ويندو آهي، جڏهن⁠تہ تالي جي اوچائيءَ تي لڳل وچئين پٽي لاڪ ريل ۽ ٻين وچين پٽين کي ڪراس ريل سڏيو ويندو آهي.

• ملين (Mullions) – اهي اختياري سنهيون عمودي پٽيون هونديون آهن، جيڪي ٻن ريلن جي وچ ۾ لڳي دروازي کي وڌيڪ عمودي حصن يا پينلن ۾ ورهائينديون آهن. دروازن ۾ هي اصطلاح ڪڏهن استعمال ٿيندو آهي، پر برطانيا ۽ آسٽريليا ۾ اهو گهڻو ڪري دريَن جي عمودي حصن لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

• منٽن (Muntin) – اختياري عمودي پٽيون، جيڪي دروازي کي وڌيڪ ننڍن پينلن ۾ ورهائينديون آهن.

• پينل (Panels) – اهي وڏا ۽ ويڪرا تختا هوندا آهن، جيڪي اسٽائلن، ريلن ۽ ملينن جي وچ واري خالي جاءِ ڀريندا آهن. عام طور اهي ٻين حصن ۾ ٺهيل کانچن (Grooves) ۾ فٽ ڪيا ويندا آهن، جنهن سان دروازي جي مضبوطي برقرار رهندي آهي. پينل هموار يا اڀريل (Raised) شڪل جا ٿي سگهن ٿا. اهي مستقل طور چنبڙيل به ٿي سگهن ٿا يا هلڪي چرپر لاءِ آزاد (Floating panel) به رکيا ويندا آهن.

• شيشي جو پينل (Light) – پينل جي بدران لڳايل شيشي جو ٽڪرو، جيڪو دروازي کي دريءَ جهڙي خاصيت فراهم ڪندو آهي.

تختن ۽ پٽين واري جوڙجڪ

هي دروازن جي قديم ترين بناوتن مان هڪ آهي، جنهن کي ليجز ۽ بريسز وارا دروازا پڻ چيو ويندو آهي. هن جوڙجڪ ۾ بنيادي طور عمودي ڪاٺيون پٽيون استعمال ڪيون وينديون آهن.

• تختا (Planks) – اهي عام طور 9 انچ يا ان کان وڌيڪ ويڪرا ڪاٺ جا تختا هوندا آهن، جيڪي دروازي جي پوري اوچائي تائين لڳايا ويندا آهن ۽ هڪ ٻئي سان گڏ رکي دروازي جي سموري ويڪر مڪمل ڪندا آهن.

• ليجز ۽ بريسز (Ledges and Braces) – ليجز افقي پٽيون هونديون آهن، جن تي عمودي تختا مضبوطيءَ سان جڪڙيا ويندا آهن. اهي تختن کي گڏ رکڻ ۽ دروازي کي مضبوطي ڏيڻ جو ڪم ڪنديون آهن. جيڪڏهن اهي پٽيون ترڇيون لڳايون وڃن ته انهن کي بريسز چيو ويندو آهي، جيڪي دروازي کي وڪڙجڻ يا شڪل بگڙجڻ کان بچائينديون آهن. ڪجهه پراڻن دروازن ۾ ڪاٺين ليجز جي بدران لوهي جون پٽيون استعمال ٿينديون هيون، جيڪي انجيسن سان به ڳنڍيل هونديون هيون.

ليجز ۽ بريسز واري بناوت

هيءَ جوڙجڪ تختن ۽ پٽين واري دروازي جهڙي ئي هوندي آهي، جنهن ۾ عمودي تختن کي افقي ۽ ترڇين پٽين جي مدد سان وڌيڪ مضبوط بڻايو ويندو آهي.

ڌڪ جي مزاحمت وارا دروازا

ڌڪ جي مزاحمت وارن دروازن جا اسٽائل گول ڪنارن سان ٺاهيا ويندا آهن، ته جيئن ٽڪر لڳڻ وقت توانائي پکڙجي وڃي ۽ ڪنارن جي ٽٽڻ، ڇڄڻ يا ڏار پوڻ جو امڪان گهٽجي وڃي. انهن جا ڪنارا گهڻو ڪري انجنيئرڊ مواد مان تيار ڪيا ويندا آهن. اهڙا دروازا اسپتالن، اسڪولن، هوٽلن ۽ ٻين گهڻي اچ وڃ وارن هنڌن لاءِ موزون هوندا آهن.

فريم ۽ ڀريل دروازا

هن قسم ۾ مضبوط ڪاٺ جو فريم تيار ڪري، ان جي هڪ پاسي زبان ۽ نالي (Tongue and Groove) واريون ڪاٺيون پٽيون لڳايون وينديون آهن. اهي گهڻو ڪري ٻاهرين استعمال لاءِ ٺاهيا ويندا آهن، جتي تختا موسم واري پاسي رکيا ويندا آهن.

هموار جوڙجڪ (Flushing)

فَلش دروازي مان مراد اهو آهي ته دروازي جي مٿاڇري ڀت جي ٻنهي پاسن سان هڪجهڙي هموار سطح تي هجي ۽ ٻاهر نڪري نظر نه اچي.

مولڊ ٿيل جوڙجڪ

• اسٽائل ۽ ريلون – اهي عام پينل دروازن جي ڀيٽ ۾ نسبتاً سنهيون هونديون آهن ۽ دروازي جا ٻاهريان ڪنارا ٺاهينديون آهن.

• اندروني ڀرائي (Core material) – اهو مواد، جيڪو دروازي جي اندر ڀريو ويندو آهي ته جيئن خالي جاءِ ڀرجي، مضبوطي وڌي ۽ آواز گهٽ پيدا ٿئي.

• • خالي ڪور (Hollow-core) – ان ۾ عام طور ڄاري، ماکيءَ جي ڇتي جهڙي ڄاري، ناريل ٿيل ڪارڊبورڊ، پوليسٽائرين فوم يا سنهيون ڪاٺيون پٽيون استعمال ٿينديون آهن. ڪڏهن ڪاٺ جا بلاڪ به استعمال ڪيا ويندا آهن. اهڙا دروازا گهڻو ڪري اندرين ڪمرن لاءِ استعمال ٿيندا آهن.

• • • لاڪ بلاڪ – خالي ڪور واري دروازي جي اندر تالي جي جاءِ ڀرسان لڳايل مضبوط ڪاٺ جو ٽڪرو، جنهن تي تالو ۽ ٻيو هارڊويئر محفوظ نموني لڳائي سگهجي.

• • اسٽيو ڪور (Stave-core) – هن ۾ سنهيون ڪاٺيون پٽيون هڪ ٻئي مٿان ترتيب سان لڳل هونديون آهن، جنهن سان تقريباً مڪمل ڪاٺي ڀرائي حاصل ٿيندي آهي.

• • سالڊ ڪور (Solid-core) – هن قسم ۾ گهٽ ڪثافت وارو پارٽيڪل بورڊ يا فوم استعمال ڪري دروازي جي سموري اندروني جاءِ ڀري ويندي آهي. اهڙا فَلش دروازا، خاص طور فوم ڪور وارا، ٻاهرين استعمال لاءِ وڌيڪ موزون هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي بهتر گرمي بندش ۽ وڌيڪ مضبوطي فراهم ڪندا آهن.

• ٻاهرين چادر (Skin) – دروازي جي ٻنهي پاسن تي HDF يا MDF جون چادرون لڳايون وينديون آهن.

دروازي جي کلڻ جو رخ

دروازي جي کلڻ جو رخ (Door handing يا Door swing) عام طور دروازي جي ٻاهرئين يا گهٽ محفوظ پاسي کان بيهي طئي ڪيو ويندو آهي، يعني ان پاسي کان جتان چاٻي سان دروازو کوليو وڃي يا جتي کان عام طور ٻاهران اندر داخل ٿيو وڃي.

ٻاهرين دروازن ۾ کلڻ جو صحيح رخ مقرر ڪرڻ ضروري هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ مٿيون حصو ۽ چوڪاٺو اهڙي نموني ٺاهيو ويندو آهي جو مينهن جو پاڻي اندر نه اچي ۽ آسانيءَ سان وهي وڃي. جيڪڏهن دروازي جو رخ غلط چونڊيو وڃي ته دروازو صحيح نموني بند نه ٿيندو، چوڪاٺ سان ٽڪرائجي سگهي ٿو يا پاڻي اندر داخل ٿي سگهي ٿو. اتر آمريڪا ۾ گهڻا دروازا اڳواٽ انجيسن سميت چوڪاٺ ۾ لڳل صورت ۾ تيار ٿيندا آهن.

جيڪڏهن ٻاهران بيهڻ وقت انجيسون ساڄي پاسي هجن ته اهو ساڄي هٿ وارو دروازو، ۽ جيڪڏهن کاٻي پاسي هجن ته کاٻي هٿ وارو دروازو سڏبو آهي. جيڪڏهن دروازو اوهان ڏانهن کلي ته ان کي ريورس سوئنگ ۽ جيڪڏهن اوهان کان پري کلي ته عام سوئنگ چيو ويندو آهي.

بنيادي مواد

اڄڪلهه ٻاهرين دروازن جي سڃاڻپ گهڻو ڪري انهن جي تياري ۾ استعمال ٿيندڙ مواد جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي، جهڙوڪ ڪاٺ، اسٽيل، فائبر گلاس، يو پي وي سي (ونائل)، ايلومينيم، جامع (Composite) مواد ۽ شيشو.

سائو ڪرسٽوواو محل ۾ ڪاٺ ۽ لوهي ڪم سان ٺهيل نوڪلاسيڪي طرز جو دروازو

• ڪاٺ جا دروازا پنهنجي قدرتي خوبصورتي سبب سڀ کان وڌيڪ پسند ڪيا ويندا آهن. اهي گهڻو ڪري آرڊر موجب تيار ڪيا ويندا آهن، پر انهن جون ڪجهه خاميون به آهن، جهڙوڪ وڌيڪ قيمت، باقاعده رنگ يا پالش جي ضرورت، ۽ نسبتاً گهٽ حرارتي موصليت. انهن جي حفاظت لاءِ مٿان ڇپر يا شيڊ هجڻ ضروري هوندو آهي، جيڪو سج جي الٽرا وائلٽ شعاعن ۽ مينهن کان بچاءُ ڪري.

• اسٽيل جا دروازا رهائشي عمارتن جي مکيه داخلي دروازن لاءِ عام چونڊ آهن. انهن جي اندر گهڻو ڪري پولي يورٿين يا ٻيو فوم ڀريو ويندو آهي، جيڪو گرمي بندش ۽ توانائيءَ جي بچت ۾ مدد ڏيندو آهي. اهي عام طور مضبوط چوڪاٺ ۽ تالي واري نظام سان گڏ ايندا آهن، تنهن ڪري ڪاٺ جي دروازن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محفوظ ۽ خرچ جي لحاظ کان فائديمند هوندا آهن.

• جامع، فائبر گلاس ۽ ونائل جا دروازا جديد عمارتن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندا آهن. انهن ۾ حرارتي موصليت بهتر هوندي آهي ۽ اهي توانائي بچائڻ وارن معيارن، جهڙوڪ Energy Star ۽ Passive House، سان مطابقت رکن ٿا.

موصليت ۽ موسم بندي

دروازن جي حرارتي موصليت کي آر-ويليو (R-value) ذريعي ماپيو ويندو آهي، جيڪو ٻڌائي ٿو ته دروازو گرمي جي منتقلي کي ڪيتري حد تائين روڪي ٿو. جيتوڻيڪ ڪنهن دروازي جو آر-ويليو وڌيڪ هجي، پر جيڪڏهن ان ۾ وڏا شيشي جا حصا هجن يا استعمال ٿيل مواد مناسب نه هجي ته مجموعي توانائي بچت گهٽجي سگهي ٿي. ان ڪري دروازن جي ڪنارن تي موسم بند ڪندڙ پٽين (Weatherstripping) جو استعمال توانائي جي بچت لاءِ نهايت اهم سمجهيو ويندو آهي.

ماپون

آمريڪا

ايڊمز-راجرز ڪمپني جي دروازن جي فهرست

آمريڪا ۾ معياري دروازن جون ماپون عام طور هر 2 انچ جي واڌ سان مقرر ڪيون وينديون آهن. رواجي دروازن جي اوچائي 78 يا 80 انچ، جڏهن ته ويڪر 18، 24، 26، 28، 30 يا 36 انچ هوندي آهي. گهڻن رهائشي ڪمرن جي وچ وارا دروازا 30 × 80 انچ جا هوندا آهن.

رهائشي ٻاهرين دروازي جي معياري ماپ 36 × 80 انچ هوندي آهي، جڏهن ته ويل چيئر جي اچ وڃ لاءِ اندرين دروازن جي گهٽ ۾ گهٽ ويڪر 36 انچ مقرر ڪئي ويندي آهي. پراڻين عمارتن ۾ نسبتاً ننڍي ماپ جا دروازا پڻ عام ملن ٿا.

دروازن جي ٿولهه عام طور اندرين دروازن لاءِ 1⅜ انچ ۽ ٻاهرين دروازن لاءِ 1¾ انچ هوندي آهي.

المارين، اسٽور رومن، ڊريسنگ رومن، سيلرن ۽ ٻين ننڍين جڳهن جا دروازا اڪثر عام دروازن کان ننڍا هوندا آهن.

گيراج جا دروازا عام طور هڪ گاڏي لاءِ 84 يا 96 انچ ويڪرا ۽ ٻن گاڏين لاءِ لڳ ڀڳ 192 انچ ويڪرا هوندا آهن. وڏي ماپ سبب اهي اڪثر حصن (Sectional) ۾ ورهايل هوندا آهن، جيئن آساني سان مٿي کڄي سگهن.

يورپ

يورپ ۾ معياري دروازن جون ماپون DIN 18101 ۽ لاڳاپيل يورپي معيارن DIN EN 14351-1 ۽ DIN EN 14351-2 موجب مقرر ڪيون وينديون آهن. انهن معيارن ۾ ٻاهرين ۽ اندرين دروازن جي تياري، ماپن ۽ سي اي (CE) نشان لڳائڻ جون گهرجون بيان ڪيل آهن.

عام اندرين دروازي جي ماپ تقريباً 860 × 1985 ملي ميٽر هوندي آهي، جڏهن ته جديد DIN معيار مختلف اوچائين ۽ ويڪرن لاءِ 125 ملي ميٽر جي وقفي سان وڌيڪ لچڪدار ماپون پڻ مهيا ڪن ٿا.

ٻين ملڪن جون معياري ماپون

• ڏکڻ آفريڪا: 813 × 2032 ملي ميٽر
• برطانيا: 762 × 1981 ملي ميٽر
• ڀارت: اندريون 800 × 2045 ملي ميٽر؛ ٻاهريون 1000 × 2045 ملي ميٽر
• آسٽريليا: 820 × 2040 ملي ميٽر

چوڪاٺو ۽ دروازي جا حصا

پينل واري دروازي جا بنيادي حصا

دروازي جو چوڪاٺو عام طور ٻن عمودي پاسن (Jambs)، مٿئين افقي حصي (Lintel يا Head jamb) ۽، خاص طور ٻاهرين دروازن ۾، هيٺئين حصي (Threshold يا Sill) تي مشتمل هوندو آهي. جيڪڏهن دروازي ۾ هڪ کان وڌيڪ هلندڙ حصا هجن ته هر حصي کي تاڪ (Leaf) چيو ويندو آهي.

دروازي جي چوڪاٺي جا اهم حصا هي آهن:

• لنٽل (Lintel) – دروازي جي مٿان لڳل افقي شهتير، جيڪو مٿئين ڀت جو وزن سنڀاليندو آهي.

• جيمب (Jamb) – چوڪاٺ جا ٻئي عمودي پاسا، جن تي انجيسون لڳنديون آهن ۽ جن سان تالو بند ٿيندو آهي.

• دروازي جو چوڪاٺو (Door frame يا Door casing) – لنٽل ۽ ٻنهي جيمبن مان ٺهندڙ مڪمل چوڪاٺو.

• سيل (Sill) – ٻاهرين دروازن ۾ هيٺيون افقي حصو، جيڪو چوڪاٺ کي سهارو ڏيندو آهي.

• دروازي جي ڏاڪڻي (Threshold) – دروازي جي هيٺان لڳل پٽي، جيڪا اندرين فرش ۽ سيل جي وچ واري وٿي کي ڍڪيندي آهي.

• ڊور اسٽاپ (Doorstop) – چوڪاٺ جي اندر لڳل سنهي پٽي، جيڪا دروازي کي وڌيڪ اندر کلي انجيسن کي نقصان پهچائڻ کان روڪيندي آهي.

• آرڪيٽريو (Architrave) – چوڪاٺ جي چوڌاري لڳل سينگاريل قالب يا پٽي، جيڪا دروازي کي آرائشي ڏيک ڏيندي آهي.

• پائندان (Doormat) – دروازي جي اڳيان يا پٺيان وڇايل چٽ، جنهن جو مقصد مٽي ۽ گند کي گهر اندر وڃڻ کان روڪڻ آهي.

دروازي جو هارڊويئر

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو دروازي جو فرنيچر

دروازي جو هارڊويئر يا دروازي جو سامان انهن سڀني حصن کي چيو ويندو آهي، جيڪي دروازي سان لڳل هجن ۽ ان جي استعمال يا خوبصورتي ۾ اضافو ڪن، جهڙوڪ انجيسون، هٿيا، ٺڪاءُ، ڪڙا، تالا، دروازي جا اسٽاپ ۽ ٻيا لاڳاپيل اوزار.

تصويري نمونا

• 
  رهائشي دروازي تي لڳل عام دروازي جو سامان؛ جنهن ۾ ليٽر باڪس، دروازي جو ٺڪاءُ، ليچ ۽ ٻه تالا شامل آهن.
• 
  پيرس ۾ پُٽي هٿان جهليل ڪارٽوش سان سينگاريل دروازي جو ٺڪاءُ.
• 
  پيرس جي هوٽل ڊي ٽولوز ۾ موجود گيلري دوري (Galerie dorée) جا آرائشي دروازي جا هٿيا.
• 
  لنڊن جي سينٽ پينڪراس ريلوي اسٽيشن جي دروازي جي انجيس.

لاڳاپيل سامان

دروازي جو سامان انهن سڀني اوزارن ۽ حصن کي چيو ويندو آهي، جيڪي دروازي يا ڪڏهن دراز سان لڳايا ويندا آهن ته جيئن ان جي ڪارڪردگي، حفاظت يا ظاهري خوبصورتي ۾ اضافو ٿئي. انهن ۾ انجيس، دروازي جو هٿيو، دروازي جو ٺڪاءُ، دروازي جو اسٽاپ، تالو، ليچ، بولٽ، دروازي جو بند ڪندڙ ۽ ٻيا لاڳاپيل جزا شامل آهن.

حفاظت

دروازن جي حفاظت (ڊور سيفٽي) مان مراد دروازن سان لاڳاپيل حادثن جي روڪٿام آهي. اهڙا حادثا مختلف هنڌن تي ۽ مختلف صورتن ۾ پيش ايندا آهن، جن ۾ گاڏين جا دروازا، گيراج جا دروازا ۽ عمارتن جا دروازا شامل آهن. انهن حادثن جي شدت ۽ تڪرار ۾ به فرق هوندو آهي. آمريڪا جي نيشنل سيفٽي ڪائونسل موجب هر سال لڳ ڀڳ 300,000 ماڻهو دروازن سان لاڳاپيل زخمن جو شڪار ٿين ٿا.

دروازن سان ٿيندڙ حادثا معمولي نقصان کان وٺي شديد انساني زخمن تائين ٿي سگهن ٿا. ڪڏهن دروازا ڀتين يا ٻين شين کي نقصان پهچائيندا آهن، جڏهن⁠تہ ڪڏهن آڱرين، هٿن يا پيرن کي سخت زخمي ڪري ڇڏيندا آهن. بند ٿيندڙ دروازي جا انجيسن وارا حصا في چورس انچ تي لڳ ڀڳ 40 ٽن دٻاءُ وجهي سگهن ٿا. اهڙن حادثن سبب قانوني دعوائن جو انگ پڻ وڌيو آهي، تنهن ڪري اهي ادارا، جتي گاڏين يا عمارتن جا دروازا مناسب حفاظتي انتظامن کان سواءِ هجن، قانوني ذميواري کي منهن ڏئي سگهن ٿا.

آمريڪي جنرل سروسز ايڊمنسٽريشن ٻارن جي سنڀال وارن مرڪزن بابت هدايت ڪندي چوي ٿي:

ٻارن جي آڱرين کي جهولندڙ دروازن يا گيٽن جي انجيس واري جاءِ ۾ چڀجڻ يا زخمي ٿيڻ کان بچائڻ انتهائي ضروري آهي. اهڙا سادا حفاظتي اوزار موجود آهن، جيڪي انجيس واري پاسي لڳائي سگهجن ٿا ۽ هن قسم جي زخمن کان بچائين ٿا. دروازو بند ٿيڻ وقت اهي ٻار جي هٿ کي خطري واري جاءِ کان پري ڌڪي ڇڏين ٿا. ننڍڙا ٻار دروازن ۽ گيٽن جي انجيس واري پاسي سان ٽڪرائجڻ سبب به زخمي ٿي سگهن ٿا. صرف پيانو انجيس استعمال ڪرڻ هن مسئلي جو مناسب حل نه آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ گهڻي استعمال سان اهي ڍرا ٿي سگهن ٿا. ان جي بدران انجيسن تي لڳندڙ سستا حفاظتي اوزار استعمال ڪرڻ گهرجن.

کلڻ جو رخ

جيڪڏهن ڪو دروازو ڪنهن ڪمري مان ٻاهر دالان يا راهداري ڏانهن کلي ٿو، ته ان سان هلندڙ ماڻهوءَ سان ٽڪرائجڻ جو خطرو موجود هوندو آهي. ان جي ابتڙ، اندر کُلندڙ دروازن ۾ اهڙو خطرو نسبتاً گهٽ هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪمري اندر موجود ماڻهو عام طور دروازي جي ويجهو تيزيءَ سان نه هلندا آهن. ڪيترين حالتن ۾ اهڙو خطرو مناسب معماري ڊزائن ذريعي گهٽائي سگهجي ٿو، جنهن ۾ ڪمري جا دروازا اندر جي طرف کلن. جتي اهو ممڪن نه هجي، اتي دروازي ۾ ڏسڻ وارو پينل لڳائڻ سان حادثي کان بچي سگهجي ٿو.

اندر کلندڙ دروازا هنگامي حالتن ۾ ماڻهن جي نڪرڻ ۾ به رڪاوٽ بڻجي سگهن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هجوم دروازي تي دٻاءُ وجهي سگهي ٿو ۽ دروازو کلڻ کان رهجي وڃي. اهڙي سبب هيٺيان مشهور حادثا پيش آيا:

• گرو گرجاگهر ۾ باهه، ناروي (1822ع)
• وڪٽوريا هال سانحو، برطانيا (1883ع)
• گلين سينيما سانحو، برطانيا (1929ع)
• ڪوڪونٽ گروو باهه، آمريڪا (1942ع)

اڄڪلهه وڏين، خاص طور عوامي عمارتن جا ٻاهريان دروازا گهڻو ڪري ٻاهر جي طرف کلندا آهن، جڏهن⁠تہ گهرن ۽ انفرادي ڪمرن جا دروازا اڪثر اندر جي طرف کلندا آهن.

ڊور اسٽاپ

ڊور اسٽاپ سادا حفاظتي اوزار آهن، جيڪي دروازي کي ڀت يا ٻي ڪنهن شيءِ سان ٽڪرائجڻ کان بچائيندا آهن. اهي يا ته دروازي جي حرڪت جو ڌڪ جذب ڪندا آهن يا دروازي کي غير ارادي طور هلڻ کان روڪيندا آهن.

حفاظتي محافظ

دروازن جا حفاظتي محافظ (ڊور گارڊس)، جن کي انجيس محافظ يا آڱرين جي حفاظت ڪندڙ اوزار پڻ چيو ويندو آهي، خاص طور ٻارن جي آڱرين کي دروازي ۾ ڦاسجڻ کان بچائڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. اهي عام طور رٻڙ يا پلاسٽڪ جا هوندا آهن، جيڪي دروازي ۽ چوڪاٺ جي وچ واري انجيس واري خال کي ڍڪي ڇڏيندا آهن. ٻيا حفاظتي اوزار دروازي جي بند ٿيڻ وقت آڱرين کي ڌڪ واري پاسي کان ٻاهر ڪڍي ڇڏيندا آهن.

دروازن جي حفاظت جا مختلف درجا هوندا آهن. ڪجهه اوزار رڳو سامهون واري پاسي کي محفوظ ڪندا آهن، جڏهن⁠تہ مڪمل حفاظتي نظام انجيس جي ٻنهي پاسن کي ڍڪي ڇڏيندو آهي. مناسب حفاظتي سطح جو تعين خطري جو جائزو (رسڪ اسيسمنٽ) ذريعي ڪيو ويندو آهي.

هٿيي واري پاسي به حفاظتي اوزار لڳائي سگهجن ٿا، جيڪي دروازي کي زور سان چوڪاٺ تي لڳڻ کان روڪيندا آهن، جنهن سان آڱرين يا هٿن جي زخمي ٿيڻ جو خطرو گهٽجي ويندو آهي.

شيشي جا دروازا

شيشي جا دروازا اهڙي خطري جو سبب بڻجي سگهن ٿا، جڏهن ماڻهو دروازي جي موجودگيءَ کان بي خبر هجي يا ان کي کليل سمجهي ٽڪرائجي وڃي. اهو خطرو خاص طور سرڪندڙ شيشي جي دروازن ۾ وڌيڪ هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ وڏا شيشي جا پينل هوندا آهن. شيشي تي اسٽيڪر يا ٻيون خبردار ڪندڙ نشانيون لڳائڻ سان دروازو وڌيڪ نمايان ٿيندو آهي ۽ حادثن جو امڪان گهٽجي ويندو آهي. برطانيا ۾ ورڪ پليس (ھيلٿ اينڊ سيفٽي) ريگيوليشنز 1992 جي ضابطي 14 موجب شيشي وارن دروازن ۽ دريَن کي واضح نموني نشان لڳائڻ لازمي آهي. آسٽريليا جي معيار AS1288 ۽ AS2208 موجب اهڙا دروازا ليمينيٽيڊ يا ٽيمپرڊ شيشي جا هجڻ گهرجن.

باهه کان بچاءُ

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو باھ کان بچڻ وارو در

عمارتن ۾ اڪثر اهڙا خاص دروازا لڳايا ويندا آهن، جيڪي باهه يا دونهي جي پکڙجڻ کي روڪڻ لاءِ پاڻمرادو بند ٿي ويندا آهن. جيڪڏهن باهه کان بچاءَ وارا دروازا غلط نموني لڳايا وڃن يا انهن ۾ غير مجاز تبديليون ڪيون وڃن ته باهه دوران خطرو وڌي سگهي ٿو. ڪيترن دروازن ۾ دروازي بند ڪندڙ (ڊور ڪلوزر) لڳل هوندو آهي، جيڪو دروازي کي بند رکندو آهي. اهي دروازا باهه جي مزاحمتي مواد مان ٺهيل هوندا آهن ۽ باهه کي هڪ حصي کان ٻئي حصي تائين پکڙجڻ کان روڪڻ لاءِ رڪاوٽ جو ڪم ڏيندا آهن، تنهن ڪري انهن جي باقاعده سار سنڀال ضروري آهي.

گاڏيون

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گاڏي جو در

گاڏين جا دروازا سندن ويجهي بناوت سبب هٿن يا آڱرين جي ڦاسجڻ جو وڌيڪ خطرو پيدا ڪندا آهن.

عام رستن تي هلندڙ سائيڪل سوارن لاءِ به اوچتو کليل گاڏي جي دروازي سان ٽڪرائجڻ، جنهن کي ڊورنگ چيو ويندو آهي، هڪ اهم خطرو آهي. ڇاڪاڻ⁠تہ سائيڪل سوار گهڻو ڪري بيٺل گاڏين جي ويجهو هلندا آهن، تنهن ڪري اهي هن قسم جي حادثن جو وڌيڪ شڪار ٿيندا آهن.

هوائي جهاز

وڌيڪ ڏسو: بي اختيار ڊيڪمپريشن

هوائي جهازن ۾ دٻاءُ هيٺ رکيل مسافر خاني يا سامان خاني جا دروازا جيڪڏهن اڏام دوران کلي وڃن ته اوچتو دٻاءُ گهٽجڻ (ڊيڪمپريشن) جو خطرو پيدا ٿي سگهي ٿو. اهڙي حالت ۾ هوا تيزيءَ سان ٻاهر نڪرندي آهي، جنهن سان غير محفوظ ماڻهو، سامان يا ٻيون شيون جهاز کان ٻاهر اڇلجي سگهن ٿيون ۽ دٻاءَ جي فرق سبب جهاز جي اندروني جوڙجڪ کي به نقصان پهچي سگهي ٿو. ان خطري کان بچڻ لاءِ گهڻن جهازن ۾ پلگ دروازو استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو اندر جي طرف کلي ٿو ۽ هوا جو دٻاءُ پاڻ ئي ان کي وڌيڪ مضبوط نموني بند رکي ٿو. گهڻا مسافر خاني جا دروازا ۽ هنگامي نڪرڻ جا رستا هن قسم جا هوندا آهن، جڏهن⁠تہ سامان خاني جا دروازا گهڻو ڪري ٻاهر جي طرف کلندا آهن ته جيئن اندر وڌيڪ جاءِ ملي سگهي.

ٻاهر کلندڙ دروازن جي ناڪامي سبب هيٺيان مشهور هوائي حادثا پيش اچي چڪا آهن:

• آمريڪن ايئرلائنز اڏام 96 (1972ع) – جوڙجڪ جي خامي
• ترڪش ايئرلائنز اڏام 981 (1974ع) – جوڙجڪ جي خامي
• 1975 ٽان سون نهٽ سي-5 حادثو – ناقص سار سنڀال
• يونائيٽيڊ ايئرلائنز اڏام 811 (1989ع) – جوڙجڪ جي خامي

ٻيڙيون

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بحري جھاز جو در

پڻ ڏسو

• حياتياتي سڃاڻپ
• بند سرڪٽ ٽيليويزن
• ڪوئلي جو خانو
• دروازي جو لوپ
• دروازي جي حفاظت
• گبز چوڪاٺو
• ٻٽي ڪنڊ وارا دروازا
• برقي تالو
• انجيس موڙيندڙ اوزار
• سڃاڻپ وارو دستاويز
• آئي پي ڪيمرا
• جانس
• ڪي ڪارڊ تالو
• تالا سازي
• تالو کولڻ
• منطقي حفاظت
• پليٽفارم اسڪرين دروازا
• سرڪندڙ دروازو

عام ذريعا

•  This airticle incorporates text frae a publication nou in the public domain: Spiers, Richard Phené (1911). "Door". ۾ Chisholm, Hugh (مرتب). Encyclopædia Britannica. جلد 8 (11th ڇاپو). Cambridge University Press. ص. 419–420. {{cite encyclopedia}}: Invalid |ref=harv (مدد)

ٻاهريان ڳنڍڻا

• وڪيميڊيا العام تي Doors بابت زمرا