ڳجھ

ڳِجھ
ڳِجھ; Indian vulture, Gyps indicus
	فوسل رينج: مائيوسين کان موجوده تائين
	Gyps bengalensis
	روپيل ڳِجھ
سائنسي درجه بندي	بادشاهت: جانور; فائلم: ڪورڊاٽا; ڪلاس: ايوس; ڪليڊ: ٽيلوراوز; آرڊر: ايڪسيپيٽريفارمز
خاندان	* ايڪسيپيٽريڊي پي. پي. جائپيٽينا; ايجيپينا; ; ڪيٿرٽيڊي;
جنسون	سينريئس ڳِجھ ( ايجيپيئس موناچس) گريفون ڳِجھ (جپس فلوس); سفيد رمپڊ ڳِجھ (جپس بنگالينسس); روپيل ڳِجھ (جپس رويپيلي); انڊين ڳِجھ (جپس انڊيڪس); سلينڊر بلڊ ڳِجھ (جپس ٽينيوئروسٽرس); هماليائي ڳِجھ (جپس هيمالاينسس); سفيد پٺيءَ وارو ڳِجھ (جپس آفريڪينس); ڪيپ ڳِجھ (جپس ڪوپروٿريس); هوڊڊ ڳِجھ (نيڪروسيرٽس موناچس); ڳاڙهي مٿي وارو ڳِجھ (سارڪوگائپس ڪيلوس); ليپٽ-فيسڊ ڳِجھ (ٽورگوس ٽراچيليوٽوس); سفيد مٿي وارو ڳِجھ (ٽرگونوسيپس اوڪيپيٽالس); ڏاڙهي وارو ڳِجھ (لامرگيئر) (جپائيٽس باربيٽس); مصري ڳِجھ (نيوفرون پرڪنوپٽيرس); پام نٽ ڳِجھ (جپوهيراڪس اينگولينسس);

parentڳجھ fossil_rangeڳجھ subdivision_ranksڳجھ subdivisionڳجھ autoڳجھ !ڳجھ

ڳِجھ (انگريزي: Vulture; اردو: گدھ; ھندي: गिद्ध)، هڪ شڪاري پکي آهي، جيڪو مردار کي کائي ٿو. ڳِجھن جون ڪنڊور سميت 23 موجوده جنسون آهن. پراڻي دنيا جي ڳِجھن ۾ 16 زنده جنسون شامل آهن.^[2] اهي يورپ، آفريڪا ۽ ايشيا جا آهن. نئين دنيا جا ڳِجھ اتر ۽ ڏکڻ آمريڪا تائين محدود آهن ۽ انهن جون ست جنسون آهن.^[3] ڪيترن ئي ڳِجھن جي هڪ خاص خاصيت هڪ گنجو ۽ بي پرن وارو مٿو آهي. انهن جي ننگي چمڙي، کاڌ خوراڪ دوران مٿو صاف رکي ٿي ۽ گرمي جي ضابطي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.^[4]

ڳِجھن کي ڏٺو ويو آهي ته اهي پنهنجي جسم کي جهڪائين ٿا ۽ سردي ۾ پنهنجا مٿا ٽيڪ ڏين ٿا ۽ گرمي ۾ پنهنجا پر کوليندا آهن پنهنجون ڳچيون ڊگهي ڪندا آهن. اهي پنهنجي جسم کي ٿڌو ڪرڻ لاءِ پاڻ تي پيشاب به ڪندا آهن.^[5]

اڏامندڙ ڳِجھن جي هڪ ٽولي کي "ڪيٽل" (Kettle) سڏيو ويندو آهي. جڏهن ته "ڪميٽي" (Committee) جو اصطلاح زمين تي يا وڻن تي آرام ڪندڙ ڳِجھن جي هڪ ٽولي کي ظاهر ڪري ٿو. ڳِجھن جي هڪ ٽولي کي جيڪو کاڌو کائي رهيو آهي ان کي "جاڳڻ" (Wake) چيو ويندو آهي.^[6]

ٽيڪسونامي

جيتوڻيڪ نئين دنيا جا گدھ ۽ پراڻي دنيا جا گدھ ڪيتريون ئي مشابهتون شيئر ڪن ٿا، پر اهي تمام ويجها لاڳاپيل نه آهن. بلڪه، اهي ڪنورجنٽ ارتقا جي ڪري هڪجهڙائي شيئر ڪن ٿا. * ابتدائي فطرت پرستن سڀني گدھن کي هڪ واحد حياتياتي گروهه جي تحت رکيو. ڪارل لينيئس پراڻي دنيا جي گدھن ۽ نئين دنيا جي گدھن ٻنهي کي وولٽر جينس ۾ شامل ڪيو هو، جنهن ۾ هارپي ايگل به شامل هو. جلد ئي اناٽومسٽن پراڻي ۽ نئين دنيا جي گدھن کي ورهايو، نئين دنيا جي گدھن کي هڪ نئين ماتحت، ڪيٿارٽي ۾ رکيو ويو، بعد ۾ فرانسيسي آرنيٿولوجسٽ فريڊرڪ ڊي لافرسنائي پاران نامزدگي جي قاعدن (يوناني: ڪارٿارٽس، معنيٰ "پاڪ ڪندڙ") جي مطابق ڪيٿارٽيڊي جو نالو ڏنو ويو. بعد ۾ ماتحت کي هڪ ماتحت جي بدران هڪ خاندان جي طور تي تسليم ڪيو ويو. پراڻي دنيا: نئين دنيا: کاڌ خوراڪ: تحفظ جي حيثيت: ڏند ڪٿا ۽ ثقافت ۾:

پڻ ڏسو

جيڪو اڪثر جبلن ۾ رهندو آهي ۽ گوشت خور پکي آهي. هن پکيءَ جي ڍونڍ ڳولي لهڻ جي حس تمام تيز ٿئي ٿي. ڳجھ ڍونڍ خور پکي آهي. گدھ هڪ شڪاري پکي آهي (جيڪو مردار کي کائي ٿو).

حوالا

خارجي ڳنڍڻا

قسم

هن پکي جا ڪيترائي ئي قسم ٿين ٿا. هن وقت نسل ختم ٿيڻ سبب دنيا ۾ ناياب پکي بڻجي ويو آهي.^[7]

ڳجھن جا مختلف قسم آهن، جيڪي 11 ڪلوميٽرن تائين 37000 فوٽ بلندي تائين اوچائي اڏامي سگهن ٿيون.
ڳجھ کي اوچائي تي پهچڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ 61 منٽ لڳندا آهن. هڪ ڳجھ 5 سيڪنڊن جي رفتار سان 5 ميٽر مٿي اوچائي تائين پرواز ڪري سگهي ٿي.
اها هڪ کان ٻه ماڙ عمارت تائين ٻن کان ٽن سيڪنڊن ۾ اڏامي پھچي سگهي ٿي.
اوچائي تي اڏامڻ دوران، ڳجھ 5 ڪلوميٽرن جي علائقي ۾ کاڌو ڳولي سگهي ٿي. هن جي نظر ڏاڍي تيز ٿئي ٿي.
ڳجھ گروھن ۾ رهن ٿيون ۽ اھڙي طرح کاڌو ڳولڻ ۽ محفوظ رھڻ ۾ محفوظ رھن ٿيون.
ڳجھ جي چھنب 3 کان 5 سينٽي ميٽر ڊگھي ۽ ايتري تيز ٿئي ٿي جو سخت چمڙي کي پٽي ڇڪي سگهي ٿي ۽ گوشت کي ڇڪي سگهي ٿي.
ڪجھ ڳجهن جي پرن جي پکيڙ 6 فوٽن تائين ٿئي ٿي.

ڳجھ اسان جي ماحولياتي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. ڍونڍ خور طور، اهي مئل جانورن کي کائينديون آهن، انهن کي رستن ۽ ٻين علائقن مان هٽائي ڇڏينديون آهن. ڳجھ نه رڳو سڙيل، بدبودار لاشن جو انگ گھٽائي ٿي،پر بيمارين جي پکيڙجڻ کان به گھٽائي ٿي.

چترشالا

ڳِجهه پکي هڪ مئل جاندار جو ماس کائي رهيون آهن
ڪينيا ۾، ڳِجهه پکي مري ويل شڪار تي حملو ڪرڻ جي تياري پڪڙيندي
ڪينيا جي ميسائي مارا نيشنل پارڪ ۾، خانہ بدوش آفريڪي اڇي چُهنب وارا ڳِجهه پکي هڪ جهنگلي جانور جي لاش ڀرسان بيٺل آهن

حوالا

↑ "Fossilworks:Aegypiinae", Fossilworks, حاصل ڪيل 17 December 2021۔
↑ Ogada, D.L.; Keesing, F.; Virani, M.Z. (2001). "Dropping dead: causes and consequences of vulture population declines worldwide". Annals of the New York Academy of Sciences (The Year in Ecology and Conservation Biology): 1–15. doi:10.1111/j.1749-6632.2011.06293.x. https://assets.peregrinefund.org/docs/pdf/research-library/2011/2011-Ogada-vultures.pdf.
↑ Amadon, D. (1977). "Notes on the taxonomy of vultures". The Condor 79 (4): 413–416. doi:10.2307/1367720. https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v079n04/p0413-p0416.pdf.
↑ Ward, J.; McCafferty, D.J.; Houston, D.C.; Ruxton, G.D. (2008). "Why do vultures have bald heads? The role of postural adjustment and bare skin areas in thermoregulation". Journal of Thermal Biology 33 (3): 168–173. doi:10.1016/j.jtherbio.2008.01.002. Bibcode: 2008JTBio..33..168W.
↑ Arad, Z.; Bernstein, M. H. (1988). "Temperature Regulation in Turkey Vultures". The Condor 90 (4): 913–919. doi:10.2307/1368848.
↑ Hamilton, S.L. (2014). "Sky Burials". in Galván, J.. They Do What? A Cultural Encyclopedia of Extraordinary and Exotic Customs from around the World. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. p. 289. ISBN 978-1-61069-342-4. https://books.google.com/books?id=e2RyBAAAQBAJ&pg=PA289.
↑ "ڳجهه | Online Sindhi Dictionaries | آن لائين سنڌي ڊڪشنريون", dic.sindhila.edu.pk, حاصل ڪيل 22 آڪٽوبر 2019۔

[1] "Fossilworks:Aegypiinae", Fossilworks, حاصل ڪيل 17 December 2021۔

[Ogada200122-2] Ogada, D.L.; Keesing, F.; Virani, M.Z. (2001). "Dropping dead: causes and consequences of vulture population declines worldwide". Annals of the New York Academy of Sciences (The Year in Ecology and Conservation Biology): 1–15. doi:10.1111/j.1749-6632.2011.06293.x. https://assets.peregrinefund.org/docs/pdf/research-library/2011/2011-Ogada-vultures.pdf.

[3] Amadon, D. (1977). "Notes on the taxonomy of vultures". The Condor 79 (4): 413–416. doi:10.2307/1367720. https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v079n04/p0413-p0416.pdf.

[4] Ward, J.; McCafferty, D.J.; Houston, D.C.; Ruxton, G.D. (2008). "Why do vultures have bald heads? The role of postural adjustment and bare skin areas in thermoregulation". Journal of Thermal Biology 33 (3): 168–173. doi:10.1016/j.jtherbio.2008.01.002. Bibcode: 2008JTBio..33..168W.

[5] Arad, Z.; Bernstein, M. H. (1988). "Temperature Regulation in Turkey Vultures". The Condor 90 (4): 913–919. doi:10.2307/1368848.

[Galván2892-6] Hamilton, S.L. (2014). "Sky Burials". in Galván, J.. They Do What? A Cultural Encyclopedia of Extraordinary and Exotic Customs from around the World. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. p. 289. ISBN 978-1-61069-342-4. https://books.google.com/books?id=e2RyBAAAQBAJ&pg=PA289.

[7] "ڳجهه | Online Sindhi Dictionaries | آن لائين سنڌي ڊڪشنريون", dic.sindhila.edu.pk, حاصل ڪيل 22 آڪٽوبر 2019۔

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]