مواد ڏانھن هلو

ڪپڙو

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
جمداڻي اُڻت بنگله ديش جي
ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
اُڻت
ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو ليڊن جي اُڻت ميوزيم ۾

ڪپڙو (ٽيڪسٽائل) هڪ اهڙو جامع اصطلاح آهي جنهن ۾ مختلف ريشيدار مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، ڌاڳا، فلامنٽ، سُتا ۽ مختلف قسمن جا ڪپڙو. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف اُڻيل ڪپڙو لاءِ استعمال ٿيندو هو۔[1][2][3] پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ اُڻت ۽ غير اُڻيل ڪپڙو به اهم طريقا آهن۔[4]

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ، خلائي لباس، ڊاڪٽرن جا گائون ۽ فني استعمال جهڙوڪ جيوٽيڪسٽائل تائين۔[3][5]

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ فني ڪپڙا. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔[4][6] ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

جيوٽيڪسٽائل، صنعتي ڪپڙا ۽ طبي ڪپڙا فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ آخري تياري—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔[4]

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔[7] ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا قدرتي ريشا، مصنوعي ريشا يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي فيلٽ ٺاهڻ يا بانڊنگ ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، ڪروشيه، گرھ بندي، ٽيٽنگ يا چوٽي ٺاهڻ ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔[8]

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔[9] ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔[10]

رڱائي، ڇپائي ۽ ڪڙهائي ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔[11]

اصل (اِٽمولاجي)

[سنواريو]

ٽيڪسٽائل

[سنواريو]

لفظ 'ٽيڪسٽائل' لاطيني ٻولي جي صفت ٽيڪسٽلس textilis مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس textus مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ texere ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔[12] شروعات ۾ هي لفظ صرف اُڻيل ڪپڙو لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي "ٽيڪسٽائل" جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙو ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔[13][14][3]

فيبرڪ

[سنواريو]
"Fabric" ھتي ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو. For other uses, see Fabric (disambiguation).

"فيبرڪ" ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔[15][16] فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا ٽڪرن وارو سامان سان مترادف آهي۔[4][5]

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون پروٽو-هند-يورپي ٻولي ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو وچين فرينچ ٻولي جي لفظ fabrique ("عمارت") مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني fabrica ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني faber ("ڪاريگر") مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ dhabh- مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔[17]

ڪپڙو يا ڪلاٿ

[سنواريو]

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، ٽفٽنگ يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔[15]

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔[18]

لفظ 'ڪلاٿ' پراڻي انگريزي ٻولي جي لفظ clað مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي "اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي"، ۽ اهو پروٽو-جرمنڪ ٻولي جي ڪلائٿز klaithaz مان نڪتل آهي، جيڪو پراڻي فريزيئن ٻولي klath، وچين ڊچ ٻولي ۾ ڪليٽ cleet، وچين اعليٰ جرمن ٻولي ۾ ڪليئٽ kleit ۽ جرمن ۾ ڪلئڊkleid سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔[19]

تاريخ

[سنواريو]
1940ع واري ڏهاڪي ۾ لانورتڊ، ويلز جي ڪيمبرين فيڪٽري ۾ ڪپڙي جون مشينون
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ

ڪپڙا پاڻ ايترا نازڪ هوندا آهن جو هزارين سالن تائين محفوظ نٿا رهي سگهن؛ تنهنڪري سُت ڪتڻ ۽ اُڻت لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار ئي ڪپڙي جي ڪم بابت قبل تاريخي دور جا گهڻا ثبوت فراهم ڪن ٿا۔ سُت ڪتڻ جو سڀ کان قديم اوزار تڪلو هو، جنهن ۾ پوءِ تڪلي جو چڪر شامل ڪيو ويو۔ چڪر جي وزن سان ڪتيل ڌاڳي جي ٿلهائپ ۽ وڪڙ بهتر ٿيا۔ بعد ۾ چرخو ايجاد ٿيو۔ مؤرخن کي يقين نه آهي ته اهو ڪٿي ايجاد ٿيو؛ ڪي چين چون ٿا، ته ڪي هندستان۔[20]

اڄ جي ڪپڙن جا ابتدائي اڳواڻ پن، ڇل، جانورن جون کلون ۽ فيلٽ ٿيل ڪپڙا هئا۔[21]

بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ وارپ ايڪٽ جو سڀ کان پراڻو موجود مثال آهي، فلپائن جي قومي ميوزيم ۾ رکيل آهي۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه رومبلون جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔ پهريان ڪپڙا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ 70,000 سال اڳ ۽ شايد ان کان به گهڻو اڳ پاتا ويا، غالباً جانورن جي کلن مان ٺهيل هئا ۽ ابتدائي انسانن کي موسم جي اثرن کان بچائڻ ۾ مدد ڪندا هئا۔ ڪنهن مرحلي تي ماڻهن ٻوٽن جي ريشائن کي ڪپڙي ۾ اُڻڻ سکيو۔

رنگيل فليڪس ريشائن جي جمهوريه جارجيا جي هڪ غار مان دريافت، جنهن جي تاريخ 34,000 قبل مسيح مقرر ڪئي وئي آهي، ظاهر ڪري ٿي ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ئي ٺاهيا ويندا هئا۔[22][23]

صنعتڪاري ۽ جديد پيداواري طريقن جي اچڻ سان ڪپڙي جي پيداوار جي رفتار ۽ پيماني ۾ ايتري تبديلي آئي آهي جو اها اڳوڻي حالت کان لڳ ڀڳ سڃاڻپ کان ٻاهر ٿي وئي آهي۔[24] تنهن هوندي به، ڪپڙي جي مکيه قسمن، يعني سادو اُڻاءُ، ٽول اُڻاءُ يا ساٽن اُڻاءُ، ۾ قديم ۽ جديد طريقن جي وچ ۾ ٿورو ئي فرق آهي۔

ڪپڙي جي صنعت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪپڙي جي صنعت

ڪپڙي جي صنعت هنر ۽ دستڪاري مان پيدا ٿي ۽ دستڪاري گلڊن ذريعي جاري رهي۔ ارڙهين ۽ اوڻيهين صدي ۾، صنعتي انقلاب دوران، اها وڌندڙ طور مشيني ٿي وئي۔ 1765ع ۾، جڏهن برطانيا ۾ اون يا ڪپهه ڪتڻ واري مشين، جنهن کي اسپننگ جيني چيو ويو، ايجاد ٿي، تڏهن ڪپڙي جي پيداوار پهرين معاشي سرگرمي بڻجي وئي جيڪا صنعتي بڻائي وئي۔ ويهين صدي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي محرڪ قوتون بڻجي ويون۔[25][26]

ڪپڙي جي صنعت ۾ فطري تحرڪ موجود آهي، جيڪو هن شعبي اندر ڪيترين تبديلي آڻيندڙ تبديلين ۽ جدتن کان متاثر ٿئي ٿو۔ ڪپڙي جا ڪاروبار بين الاقوامي واپار جي پاليسين ۾ تبديلين، فيشن جي رجحانن، گراهڪن جي پسندن، پيداواري خرچن ۽ طريقن جي تبديلي، حفاظت ۽ ماحولياتي ضابطن جي پابندي، ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ اڳڀرائي سبب اثر هيٺ اچي سگهن ٿا۔[27]

ڪپڙي ۽ پوشاڪ جون صنعتون انهن ڪيترن ملڪن جي معاشي نظامن تي وڏو اثر وجهن ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار سان لاڳاپيل آهن۔[28]

نالا رکڻ

[سنواريو]
والٽر ڪرم اينڊ ڪمپني طرفان ڇهن رنگن واري مشين سان ڇپيل ڪيليڪو جو نمونو، فريڊرڪ ڪريس ڪيلورٽ جي رڱائي ۽ ڪيليڪو ڇپائي (1878ع) مان

گهڻن ڪپڙن کي سندن بنيادي ريشيدار عام نالن، سندن اصل هنڌ، يا پيداوار جي طريقن، خاصيتن ۽ ڊيزائنن جي بنياد تي ٺهيل گروهن مطابق سڏيو ويندو هو۔[29][30][31][32]

بيئر اسڪن[33] (بيئر اسڪن ڪپڙو) شايد پنهنجي "گهاٽي ۽ وارين سطح" سبب اهو نالو حاصل ڪيو۔[34]

"نائلون"، "اوليفن" ۽ "ايڪريلڪ" عام استعمال ٿيندڙ ڪجهه مصنوعي ريشائن جا عام نالا آهن۔[35]

نالو پيداوار ڪپڙن جا نالا هن بنياد تي وضاحت
ڪشميري ڪشميري ٻڪرين مان حاصل ٿيندڙ ان جو ريشو اصل ڪشمير ڪشميري لفظ ڪشميري شال جو مترادف آهي، ۽ "ڪشميري" اصطلاح ڪشمير جي سنڌي صورت مان نڪتل آهي۔[36]
ڪيليڪو سادي اڻيلھ ڪپڙي جو مواد اصل ڪاليڪٽ هي ڪپڙو ڏکڻ اولهه هندستان جي شهر ڪاليڪٽ مان پيدا ٿيو۔
جيڪونيٽ سادو اُڻاءُ وارو هلڪو ڪپهه جو ڪپڙو اصل جگنناٿ پوري جيڪونيٽ، جگنناٿ جي انگريزي صورت آهي، جتي اهو اصل ۾ تيار ڪيو ويندو هو۔[37]
جرسي اڻيل ڪپڙي جو هڪ قسم اصل جرسي، چينل ٻيٽ جرسي ڪپڙو سڀ کان پهرين چينل ٻيٽن جي جرسي تي تيار ڪيو ويو۔[36]
ڪرسي هڪ کُهرو اوني ڪپڙو اصل ڪرسي، سفڪ هي ڪپڙو انگلينڊ جي اوڀر واري شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي۔[36]
پيزلي (ڊيزائن) نقش جو هڪ قسم ڊيزائن پيزلي، رينفرو شائر اسڪاٽلينڊ جي اولهه مرڪزي هيٺاهيون زمينون ۾ واقع هڪ شهر۔[36] هي نقش ايران/فارس مان نڪتل آهي، پوءِ مغلن سان گڏ هندستان آيو ۽ برطانوي ان کي ريشم واري رستي ذريعي اسڪاٽلينڊ کڻي ويا۔[38]
دوسوتي هٿ سان ڪتيل ڪپهه جو ڪپڙو خاصيتون کُهرو ۽ ٿلهو ڪپهه جو ڪپڙو اوڻيهين صديءَ جي لڳ ڀڳ پنجاب ۽ گجرات هٿ سان ڪتيل مختلف ڪپڙن جي پيداوار لاءِ مشهور هئا۔ دوسوتي کي ان ۾ استعمال ٿيندڙ ڌاڳن جي تعداد سان سڃاتو ويندو هو (دو+سوتي جو مطلب 'ٻه ڌاڳا' آهي)۔ اڪ سوتي هڪ ٻيو قسم هو، جنهن ۾ هڪ ڌاڳو استعمال ٿيندو هو۔

[39][40]

ململ جا قسم، جهڙوڪ آبِ روان (وهندڙ پاڻي)، بافت هوا (اُڻيل هوا)[41] بنگال جي ڊاڪا مان نفيس ململ ڪپڙي جا قسم خاصيتون نازڪ ململ جا قسم اوڀر هندستاني اپکنڊ ۾ ڊاڪا هٿ سان اُڻيل ۽ ڪتيل ململن جا ڪيترائي قسم پيدا ڪندو هو۔ بافت هوا، جنهن جي معنيٰ "اُڻيل هوا" آهي، شبنم، جنهن جي معنيٰ "شام جي اوس" آهي، ۽ آبِ روان، جنهن جي معنيٰ "وهندڙ پاڻي" آهي، نرم ململن جا ڪجهه شاعراڻا نالا آهن۔[41][42]
نينسوڪ نرم هٿ وارو سادو اُڻاءُ ڪپڙو خاصيتون اکين کي وڻندڙ نين + سوک جو مطلب "اکين کي وڻندڙ" آهي۔[37]
سوان اسڪن اُڻيل فلينل ڪپڙو خاصيتون هَنس جي چمڙي جهڙو ڏسڻ ۽ محسوس ٿيڻ ارڙهين صديءَ جو ڪپڙو، جيڪو شافٽس بري ۾ تيار ٿيو۔[43]
تنسک نرم ۽ نازڪ بناوت واري ململ جو ٻيو قسم خاصيتون جسم کي وڻندڙ تن + سُک جو مطلب "جسم کي وڻندڙ" آهي۔ تنسک نفيس، نرم ۽ نازڪ بناوت وارو ڪپڙو هو۔ هن قسم جي ڪپڙي جو ذڪر 16هين صديءَ جي مغل دور جي رڪارڊ آئين اڪبري ۾ آهي۔[44]

لاڳاپيل اصطلاح

[سنواريو]

لاڳاپيل لفظ "فيبرڪ"[45]، "ڪپڙو"[18] ۽ "مواد" اڪثر ڪپڙي جي اسمبلي وارن ڌنڌن، جهڙوڪ درزڪي ڪم ۽ لباس ٺاهڻ، ۾ ٽيڪسٽائل جا مترادف طور استعمال ٿيندا آهن۔ پر خاص استعمال ۾ انهن اصطلاحن ۾ باريڪ فرق موجود آهي۔ مواد انتهائي وسيع اصطلاح آهي، جنهن جو بنيادي مطلب مادو تي مشتمل هجڻ آهي، ۽ ان کي مفيد بڻائڻ لاءِ حوالي جي ضرورت هوندي آهي۔ ٽيڪسٽائل اهو هر مواد آهي جيڪو ريشائن جي ڳانڍاپي مان ٺاهيو وڃي، جنهن ۾ قالين ۽ جيوٽيڪسٽائل به شامل آهن، جيڪي ضروري ناهي ته لباس ۽ فرنيچر جي پوشش جهڙين وڌيڪ شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿين۔ فيبرڪ اهو مواد آهي جيڪو اُڻت، بُڻت، پکيڙڻ، فيلٽ ٺاهڻ، ٽانڪو هڻڻ، ڪروشيه يا بانڊنگ ذريعي ٺاهيو وڃي ۽ جيڪو وڌيڪ شين، جهڙوڪ لباس ۽ فرنيچر جي پوشش، جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهي، تنهنڪري ان لاءِ پيداوار جو وڌيڪ مرحلو گهربل هوندو آهي۔ ڪپڙو به فيبرڪ جي مترادف طور استعمال ٿي سگهي ٿو، پر گهڻو ڪري خاص طور اهڙي فيبرڪ جي ٽڪري لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو پروسيس ڪيو ويو هجي يا ڪٽيو ويو هجي۔[حوالو گهربل]

  • گريج مال: اهي ڪپڙا جيڪي خام ۽ اڻپورا هوندا آهن، انهن کي گريج مال چيو ويندو آهي۔ پيداوار کان پوءِ، مواد کي پروسيس ۽ فنش ڪيو ويندو آهي۔[46][9]
  • پيس گڊز: پيس گڊز اهي ڪپڙي جا مواد هئا جيڪي خريدار جي گهرج مطابق ڪٽيل ٽڪرن ۾ وڪرو ڪيا ويندا هئا۔ پيس گڊز يا ته ڪپڙي جي رول مان ڪٽيا ويندا هئا يا مخصوص ڊيگهه ۾ ٺاهيا ويندا هئا، جنهن کي يارڊ گڊز به چيو ويندو هو۔[47][48]

قسم

[سنواريو]
هڪ ٻار جيڪو سياري جا نرم ڪپڙا پاتل آهي: مٿو بند، ٽوپي، کَل سان اندرين ڪوٽ، اسڪارف، ۽ سوئيٽر

ڪپڙا مختلف مواد آهن جيڪي ريشائن ۽ ڌاڳن مان ٺاهيا وڃن ٿا۔ "ٽيڪسٽائل" جو لفظ شروعات ۾ صرف اُڻيل ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر اڄ اهو هڪ وسيع ميدان کي ڍڪي ٿو۔[14] ڪپڙن کي مختلف سطحن تي ورهايو وڃي ٿو، جهڙوڪ ريشائن جي اصل (قدرتي يا مصنوعي)، جوڙجڪ (اُڻيل، بُڻيل، غير اُڻيل)، فنشنگ وغيره۔[29][30][31][32] تنهن هوندي به بنيادي طور تي ڪپڙن جا ٻه مکيه قسم آهن:

گهريلو استعمال جا ڪپڙا

[سنواريو]

ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جن مان سڀ کان عام لباس ٺاهڻ ۽ بيگ يا ٽوڪري جهڙن ڪنٽينرن ۾ ٿيندا آهن۔ گهرن ۾ ڪپڙا قالين، فرنيچر جي پوشش، دري جا پردا، ٽوال، ميزن، بسترن ۽ ٻين هموار سطحن جي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، ۽ فنون ۾ به استعمال ٿين ٿا۔ ڪپڙا ڪيترن روايتي هٿ جي هنر جهڙوڪ سئي ڪاري، ڪِلٽ ٺاهڻ ۽ ڪڙهائي ۾ پڻ استعمال ٿين ٿا۔[4]

فني ڪپڙا

[سنواريو]
فني ڪپڙا ڪپڙي جي هڪ شاخ آهي جيڪا حفاظت، سلامتي ۽ ٻين ڪارڪردگي خاصيتن تي ڌيان ڏئي ٿي، جڏهن⁠تہ گهريلو ڪپڙن ۾ بنيادي ڌيان خوبصورتي ۽ آرام تي هوندو آهي۔ هڪ ٽيڪنيشن جيڪو بم ڊسپوزل لباس پاتل آهي۔
غير اُڻيل جيوٽيڪسٽائل ٿيلها ساڳئي ٿلهائپ وارن اُڻيل ٿيلهن کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن۔

اهي ڪپڙا جيڪي صنعتي مقصدن لاءِ تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ جن کي ظاهري شڪل کان وڌيڪ فني خاصيتن جي بنياد تي چونڊيو وڃي ٿو، انهن کي عام طور فني ڪپڙا چيو وڃي ٿو۔ فني ڪپڙن ۾ گاڏين لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون، طبي ڪپڙا (جهڙوڪ امپلانٽس)، جيوٽيڪسٽائل (زمين کي مضبوط ڪرڻ لاءِ)، زرعي ڪپڙا (فصلن جي حفاظت لاءِ)، ۽ حفاظتي لباس (جهڙوڪ گرمي، شعاعن يا ڳريل ڌاتن کان بچاءُ وارو لباس، ۽ ڇيد کان بچاءُ وارو لباس، مثال طور ڇري يا گولي کان بچاءُ وارو لباس) شامل آهن۔

ڪم واري هنڌ تي، ڪپڙا صنعتي ۽ سائنسي عملن جهڙوڪ فلٽر ڪرڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ ٻين استعمالن ۾ جهنڊا، بيگ، خيمو، ڄار، صفائي جا ڪپڙا، ۽ ٽرانسپورٽ جا اوزار جهڙوڪ هوائي غبارو، پتنگون، بادبان ۽ پيرا شوٽ شامل آهن؛ ڪپڙا مرڪب مواد جهڙوڪ فائبر گلاس ۽ صنعتي جيوٽيڪسٽائل ۾ مضبوطي ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔[4][6]

انهن شين جي فني ۽ قانوني گهرجن جي ڪري، اهڙا ڪپڙا عام طور تي جاچيا وڃن ٿا ته جيئن اهي سخت ڪارڪردگي معيارن تي پورا لهن۔ فني ڪپڙن جا ٻيا قسم سائنسي خاصيتن جي تجربي لاءِ به تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ مستقبل ۾ انهن جي ممڪن فائدن کي ڳولڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔ مثال طور، اهي ڌاڳا جيڪي زنڪ آڪسائيڊ جي نینو تارون سان ڍڪيل هوندا آهن، جڏهن ڪپڙي ۾ اُڻيا وڃن ٿا، ته اهي "خود توانائي پيدا ڪندڙ نينو نظام" ٺاهي سگهن ٿا، جيڪي روزمره حرڪتن جهڙوڪ هوا يا جسم جي حرڪت مان توانائي پيدا ڪن ٿا۔[49][50]

اهميت

[سنواريو]

ڪپڙا اسان جي چوڌاري هر هنڌ موجود آهن۔ ڪپڙو بنيادي ضرورتن جهڙوڪ خوراڪ ۽ رهائش جو هڪ اهم حصو آهي۔ ڪپڙا اسان جي زندگيءَ ۾ هر هنڌ آهن، غسل جي ٽوالن کان وٺي خلائي لباس تائين۔ ڪپڙا انسانن کي آرام، تحفظ ۽ سندن زندگيءَ کي وڌائڻ ۾ مدد ڏين ٿا۔ اهي اسان جي لباس جي ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، سياري ۾ اسان کي گرم ۽ اونهاري ۾ ٿڌو رکن ٿا۔ ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جهڙوڪ طبي ڪپڙا، ذهين (سمارٽ) ڪپڙا، ۽ گاڏين سان لاڳاپيل ڪپڙا۔ اهي سڀئي انسان جي ڀلائي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا۔[13]

ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي

[سنواريو]

"ڪارڪردگي" (سروس ايبليٽي) جو مطلب آهي ڪپڙي جي پيداوار جي اها صلاحيت، جيڪا صارفين جي ضرورتن کي پورو ڪري۔ ان ۾ خاص ڌيان هن ڳالهه تي ڏنو وڃي ٿو ته ٽارگيٽ مارڪيٽ کي سمجهيو وڃي ۽ انهن جي ضرورتن کي پيداوار جي ڪارڪردگي سان هم آهنگ ڪيو وڃي۔ ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي يا ڪارڪردگي جي صلاحيت اهو آهي ته ڪپڙي جا مواد مختلف حالتن، ماحولن ۽ خطرن کي برداشت ڪري سگهن۔ خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ حفاظت، شڪل برقرار رکڻ، سنڀال، ماحولياتي اثر ۽ قيمت اهي سڀ ڪارڪردگي جا اهم تصور آهن جيڪي مواد جي جوڙجڪ ۾ استعمال ٿين ٿا۔[وضاحت گهربل][51]

جزا

[سنواريو]

ريشا، ڌاڳا، ڪپڙي جي جوڙجڪ، فنشنگ ۽ ڊيزائن ڪپڙي جي پيداوار جا بنيادي جزا آهن۔ انهن جزن جي چونڊ استعمال جي مقصد تي دارومدار رکي ٿي، تنهنڪري ريشا، ڌاڳا ۽ ڪپڙي ٺاهڻ جا طريقا گهربل ڪارڪردگي کي نظر ۾ رکندي چونڊيا ويندا آهن۔[51]

استعمال ۽ لاڳو ٿيڻ

[سنواريو]
تجارتي/گهريلو ڪپڙا استعمال فني/صنعتي ڪپڙا استعمال
لباس مردن، عورتن ۽ ٻارن لاءِ ڪپڙا، رات جو لباس، راندين جو لباس، اندروني لباس، اندروني ڪپڙا، ترڻ جو لباس؛ لوازمات جهڙوڪ ٽوپي، ڇتر، موزا، دستانا ۽ هٿ بيگ۔[4][52] زرعي ڪپڙا اهي ڪپڙا زراعت، باغباني، مڇي پالڻ، منظر سازي ۽ ٻيلاڻي ۾ استعمال ٿين ٿا۔ خاص طور فصلن جي حفاظت لاءِ، جهڙوڪ ڇانوَ جال، حرارتي موصليت، سج کان بچاءُ جا مواد، هوا روڪ جال، پکين کان بچاءُ جال، مال مويشي ڍڪڻ، جهنگلي ٻوٽن کي روڪڻ ۽ ڪيڙن جي ڪنٽرول لاءِ۔[53]
گهريلو سينگار فرنيچر جي پوشش، پردا، دراپري، قالين، ٽوال۔[4][52] جيوٽيڪسٽائل اهي ڪپڙا سول انجنيئرنگ، رستن، هوائي ميدان، ريلوي، ڪناري بند، سپورٽ ڍانچا، پاڻي جا ذخيرو، واهه، بند، درياهه جا ڪنارا، سامونڊي انجنيئرنگ ۽ تعميراتي سائيٽن تي مٽي روڪ جال لاءِ استعمال ٿين ٿا، ۽ گليشيئرن جي حفاظت لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔[54]
بسترو بستري جون چادرون، کيس، ڪمبل، تڪيا۔[4][52] گاڏين جا ڪپڙا ايئر بيگ، سيٽ بيلٽ، اندروني ڇت ڪپڙو، فرنيچر جي پوشش، ڪار قالين ۽ دروازي جا پينل۔[55]
ٻيا غسل جا پردا۔[4] طبي ڪپڙا امپلانٽ، سرجري ڌاڳو، پٽي، بينڊيج، ڊاڪٽرن جا گاؤن، چهري جا ماسڪ۔[4]
انڊوٽيڪ هن شعبي ۾ ڪنويئر بيلٽ، ڊرائيو بيلٽ، رسيون، فلٽريشن جون شيون، شيشي جي بيٽري جدا ڪندڙ، ڪپڙي جي صفائي لاءِ خاص مواد، مرڪب مواد، پرنٽ ٿيل سرڪٽ بورڊ، پرنٽر ربن، سيل ۽ گيسڪٽ، ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جا ڪپڙا شامل آهن۔[6]

ٻيا استعمال

[سنواريو]

قديم دور ۾ ڪپڙا، ڪپڙي جي پيداوار ۽ لباس زندگيءَ جون بنيادي ضرورتون هئا ۽ اهي سماجي، معاشي ۽ مذهبي نظامن سان ڳنڍيل هئا۔ لباس کان علاوه، ڪپڙي جي هنر مان استعمالي، علامتي ۽ شاهانه شيون پڻ ٺاهيون وينديون هيون۔ وچ يورپ ۾ پٿر جي دور ۽ لوهي دور جا آثار قديمه ڪپڙن جي تاريخ ۽ سڃاڻپ جي مطالعي لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔[56]

ڄاڻ جو ذريعو

[سنواريو]

آثار (آثار قديمه) مختلف آثار قديمه جي کوٽائي مان مليا آهن، جيڪي اسان کي ماضي جي انساني زندگي ۽ سرگرمين بابت ڄاڻ ڏين ٿا۔[57] جمهوريه جارجيا مان مليا رنگيل فليڪس ريشا ظاهر ڪن ٿا ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ترقي ڪيا ويا۔ ريڊيو ڪاربان تاريخ انهن ريشائن جي عمر لڳ ڀڳ 36,000 سال ٻڌائي ٿي، جڏهن جديد انسان آفريڪا مان لڏي رهيا هئا۔[23]

ڪپڙي جا باقيات، جهڙوڪ انڪا سلطنت جا ڪپڙي جا نمونا، انهن جي خوبصورتي ۽ سماجي خيالن کي ظاهر ڪن ٿا ۽ مختلف تهذيبن، رواجن ۽ ثقافتن بابت ڄاڻ ڏيڻ جو ذريعو بڻجن ٿا۔[58]

دنيا ۾ ڪيترائي ڪپڙي جا ميوزيم موجود آهن جيڪي ڪپڙي سان لاڳاپيل تاريخ پيش ڪن ٿا۔ اهي ميوزيم ماڻهن ۾ ڪپڙي جي فني خوبصورتي ۽ ثقافتي اهميت بابت شعور پيدا ڪن ٿا۔ جارج واشنگٽن يونيورسٽي ميوزيم ۽ ٽيڪسٽائل ميوزيم، واشنگٽن ڊي سي ۾، 1925ع ۾ قائم ٿيو۔[59]

بيانتي هنر

[سنواريو]

بيئو ٽپسٽري هڪ نادر مثال آهي رومانسڪ هنر جو، جيڪو 1066ع ۾ انگلينڊ تي نورمن فتح کي ڏيکاري ٿو۔[60]

سينگار وارو هنر

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪپڙي جا هنر

ڪپڙا سينگار لاءِ به استعمال ٿين ٿا۔ پپلي اپليڪي ڪم، جيڪو اوڙيسا (اوڀر هندستان) جو هڪ مشهور هنر آهي، ڇترن، ڀتين جي سينگار، ليمپ شيڊن ۽ بيگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ ان ۾ رنگين ڪپڙن کي جانورن، پکين ۽ گلن جي شڪلن ۾ ڪٽي بنيادي ڪپڙي تي سيو ويندو آهي۔[61]

آرڪيٽيڪسٽائل

[سنواريو]

آرڪيٽيڪسٽائل، جيڪو عمارت سازي ۽ ڪپڙي جو ميلاپ آهي، ڪپڙي تي ٻڌل جوڙجڪون آهن۔ ڇانورا (آوننگ) آرڪيٽيڪسٽائل جو بنيادي مثال آهن۔[62] مغل شاهي لال ديرا خيمو، جيڪو هڪ هلندڙ محل هو، مغليه دور جي آرڪيٽيڪسٽائل جو مثال آهي۔[63]

ڪرنسي

[سنواريو]

ڪپڙا ڪرنسي طور پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن۔ آفريڪا ۾ ڪپڙا لباس، مٿي ڍڪڻ، ٻارن کي لپيٽڻ، خيما، بادبان، بيگ، قالين وغيره سان گڏ ڪرنسي طور به استعمال ٿيندا هئا۔[64] سب سهارا آفريڪا ۾ اوڀر-اولهه طرف، ڪپڙي جا پٽا، جيڪي عام طور ساوانا علائقن ۾ ٺاهيا ويندا هئا، ڪرنسي جي صورت ۾ استعمال ٿيندا هئا۔[65]

مذهبي نذرانو

[سنواريو]

قديم يونان ۾ ڪپڙا ديوتائن کي پيش ڪيل نذرانان ۾ شامل هوندا هئا۔[66]

فائبر يا ريشو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ريشو

ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو جزو ريشو يا فائبر آهي؛ ريشا/فائبر عام طور ڌاڳن ۾ ڪتيا وڃن ٿا، ۽ ڌاڳن مان ڪپڙا ٺاهيا وڃن ٿا۔ ريشا تمام سنها ۽ وار جهڙيون جوڙجڪون هوندا آهن۔ ريشائن جا ذريعا قدرتي، مصنوعي يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔[13][67]

عالمي استعمال

[سنواريو]

دنيا ۾ في ماڻهو ريشن يا فائبرن جي پيداوار 1975ع ۾ 8.4 ڪلوگرام مان وڌي 2021ع ۾ 14.3 ڪلوگرام ٿي وئي۔[وضاحت گهربل] 2020ع ۾ ڪووڊ-19 وبا سبب ٿوري گهٽتائي کان پوءِ، 2021ع ۾ عالمي ريشا پيداوار ٻيهر وڌي 113 ملين ٽن ٿي وئي۔ عالمي ريشا پيداوار 2000ع ۾ 58 ملين ٽن کان لڳ ڀڳ ٻيڻي ٿي 2021ع ۾ 113 ملين ٽن ٿي وئي، ۽ 2030ع تائين 149 ملين ٽن تائين پهچڻ جو امڪان آهي۔[68]

مصنوعي ريشن جي گهرج تيزي سان وڌي رهي آهي۔ ان جا ڪيترائي سبب آهن، جهڙوڪ گهٽ قيمت، ڪپهه جي طلب ۽ رسد ۾ عدم توازن، ۽ مصنوعي ريشائن جي ڊيزائن ۽ استعمال ۾ گهڻ رخي صلاحيت۔ مصنوعي ريشا عالمي ريشا استعمال جو 70٪ حصو آهن، جن ۾ خاص طور پولِي ايسٽر شامل آهي۔[69] 2030ع تائين مصنوعي ريشن جي مارڪيٽ 98.21 ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهچندي۔ 2022ع کان 2030ع تائين مارڪيٽ ۾ هر سال 5.1٪ واڌ جو امڪان آهي۔[70]

ريشن جا ذريعا

[سنواريو]
  • قدرتي ريشا يا فائبر ٻوٽن، جانورن ۽ معدنيات مان حاصل ڪيا وڃن ٿا۔[71] قبل تاريخي دور کان ڪپڙا قدرتي ريشائن مان ٺاهيا پيا وڃن۔ قدرتي ريشن کي وڌيڪ سيلولوزي، پروٽيني ۽ معدني قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو۔[72]
  • مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشا ڪيميائي ترڪيب ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔[71]
  • نيم مصنوعي: مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشن جو هڪ ذيلي قسم نيم مصنوعي ريشو آهي۔ ريون کي نيم مصنوعي ريشو قرار ڏنو وڃي ٿو، جيڪو قدرتي پوليمرن مان ٺاهيو ويندو آهي۔

مونومر، پوليمرن جا بنيادي جزا آهن۔ ريشائن ۾ پوليمر ٻن قسمن جا هوندا آهن: اضافي يا ڪنڊينسيشن۔ قدرتي ريشا، جهڙوڪ ڪپهه ۽ اون، ڪنڊينسيشن پوليمر قسم جا هوندا آهن، جڏهن ته مصنوعي ريشائن ۾ اضافي يا ڪنڊينسيشن ٻنهي مان ڪو به پوليمر قسم ٿي سگهي ٿو۔ مثال طور، ايڪريلڪ ريشو ۽ اوليفن ريشا اضافي پوليمر رکن ٿا، جڏهن ته نائلون ۽ پولي ايسٽر ڪنڊينسيشن پوليمر آهن۔[73]

قسم

[سنواريو]
ريشن جا قسم[74]
قدرتي مصنوعي نيم مصنوعي
سيلولوزي ريشا (سبزي يا ٻوٽن جا ريشا) پروٽيني ريشا (جانورن جا ريشا) معدني ريشا پيٽروليم تي ٻڌل سيلولوز تي ٻڌل
ڪپهه اون ايسبيسٽس نائلون ريون
لينن ريشم شيشي جو ريشو پولي ايسٽر ايسيٽيٽ
جوٽ ايڪريلڪ ريشو ٽرائي ايسيٽيٽ
ڀنگ اوليفن ريشو
بانس جو ريشو اسپينڊيڪس
ارامڊ

ريشن يا فائيبرن جون خاصيتون

[سنواريو]

ريشن جون خاصيتون ڪپڙي جي خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ قيمت تي اثرانداز ٿين ٿيون۔[75] نفاست ريشن جي اهم خاصيتن مان هڪ آهي۔ انهن ۾ ڊيگهه ۽ ويڪر جو تناسب گهڻو هوندو آهي [قطر کان 100 ڀيرا وڌيڪ]۔ ريشائن جو مضبوط، گڏيل ۽ لچڪدار هجڻ ضروري آهي۔ ريشائن جي ڪارائتي حيثيت ڪجهه معيارن، جهڙوڪ طاقت، لچڪ، ڊيگهه ۽ قطر جي نسبت، ۽ ڪتڻ جي صلاحيت جي بنياد تي طئي ڪئي ويندي آهي۔ قدرتي ريشا ڊيگهه ۾ نسبتاً ننڍا هوندا آهن [اسٽيپل]۔ مصنوعي ريشا ڊگهي ڊيگهه ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، جن کي فلامنٽ چيو وڃي ٿو۔ ريشم واحد قدرتي ريشو آهي جيڪو فلامنٽ آهي۔ ريشائن جي درجابندي سندن اصل، ماخذ ۽ عام قسمن جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي۔[13][67]

مصنوعي ريشن جون ڪجهه خاصيتون، جهڙوڪ انهن جو قطر، ڪراس سيڪشن ۽ رنگ، پيداوار دوران تبديل ڪري سگهجن ٿيون۔[76]

ڪپهه: ڪپهه پنهنجي موافق خاصيتن سبب لباس ۾ استعمال جي ڊگهي تاريخ رکي ٿي۔ هي ريشو نرم، نمي جذب ڪندڙ، هوا گذار ۽ ڊگهي پائيداري سبب مشهور آهي۔

ملاوٽون (ملاوٽي ڪپڙا)

[سنواريو]

اهڙو ڪپڙو يا ڌاڳو جيڪو گهربل خاصيتون حاصل ڪرڻ لاءِ ٻن يا وڌيڪ مختلف ريشن يا ڌاڳن جي ميلاپ سان ٺاهيو وڃي۔ ملاوٽ ڪپڙي جي پيداوار جي مختلف مرحلن تي ممڪن آهي۔ آخري ساخت ئي تيار ٿيل پيداوار جي خاصيتن جي ذميوار هوندي آهي۔ قدرتي ۽ مصنوعي ريشا هڪڙي ريشو جي خاصيتن جي گهٽتائي کي ختم ڪرڻ ۽ بهتر ڪارڪردگي ۽ جمالياتي اثر حاصل ڪرڻ لاءِ ملائي استعمال ڪيا وڃن ٿا، جهڙوڪ ديووري، هيٿر اثر، ڪراس ڊائنگ ۽ پٽيدار نمونو وغيره۔ ڪپهه ۽ پولي ايسٽر جي ملاوٽ مان اُڻيل لباس، صرف ڪپهه مان اُڻيل ڪپڙي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار ۽ سنڀالڻ ۾ آسان ٿي سگهي ٿو۔ ڪارڪردگي خاصيتن جي گڏيل استعمال کان علاوه، ملاوٽ پيداوار کي وڌيڪ اقتصادي پڻ بڻائي ٿي۔[77][78]

يونين يا يونين فيبرڪس، ملاوٽي ڪپڙن لاءِ 19هين صديءَ جو اصطلاح هو؛ هاڻي اهو استعمال ۾ ناهي۔[79] مڪسچر يا ملايو ڪپڙو به ملاوٽي ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندڙ ٻيو اصطلاح آهي، جڏهن وارپ ۽ ويفٽ پاسن ۾ مختلف قسمن جا ڌاڳا استعمال ڪيا وڃن۔[80][81]

ملاوٽي ڪپڙا نوان نه آهن۔

  • مشرو 16هين صديءَ جو ڪپڙو هو، جيڪو "ملاوٽي ڪپڙي" جي ابتدائي صورتن مان هڪ آهي، ۽ ريشم ۽ ڪپهه مان ٺهيل مواد هو۔[82]
  • سياموائز 17هين صديءَ جو ڪپهه ۽ لينن مان ٺهيل مواد هو۔[83]

ساخت

[سنواريو]

ريشي جي ساخت[84]، يعني ريشائن جي ملاوٽن ۾ ريشائن جي ملاوٽي ساخت،[85] پيداوار جي رويي، خاصيتن جهڙوڪ ڪارڪردگي پهلوئن، ۽ واپاري درجابندي جي تجزيي لاءِ هڪ اهم معيار آهي۔[86][87][88]

سڀ کان عام ملاوٽ ڪپهه ۽ پولي ايسٽر جي آهي۔ عام ملاوٽي ڪپڙو 65٪ پولي ايسٽر ۽ 35٪ ڪپهه تي مشتمل هوندو آهي۔ جيڪڏهن ڪپهه جو تناسب وڌيڪ هجي ته ان کي ريورس بلينڊ چيو ويندو آهي—ريشائن جو سيڪڙو قيمت ۽ گهربل خاصيتن موجب بدلجي ٿو۔

ملاوٽ ڪپڙن ۾ قدر وڌائي ٿي؛ اها قيمت گهٽائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ مصنوعي ريشا قدرتي ريشائن کان گهٽ قيمتي هوندا آهن، ۽ آخري پيداوار جي خاصيتن ۾ فائدو وڌائي ٿي۔[89][90] مثال طور، اسپينڊيڪس جو ٿورو مقدار ڪپڙن ۾ ڇڪجڻ جي صلاحيت وڌائي ٿو۔[91] اون گرمائش وڌائي سگهي ٿي۔[92]

مختلف ريشن جا استعمال

[سنواريو]

قدرتي ريشا يا فائبر

[سنواريو]

ٻوٽا

[سنواريو]
نيٽل ريشن مان ٺهيل شاديءَ جو لباس، جيڪو شايد ايلينورا سوفي رانتزائو (1779-) پنهنجي شاديءَ ۾ پريبن بلي-براهي سان، هويدھولم قلعي ۾ پاتو هو۔ ڊينمارڪ جو قومي ميوزيم۔
  • گاهه، رش، ڀنگ ۽ سيسل سڀ رسي ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔[93] پهرين ٻن ۾ سڄو ٻوٽو هن مقصد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته آخري ٻن ۾ صرف ٻوٽي جا ريشا استعمال ٿين ٿا۔ ڪوئر (ناريل جو ريشو) ٽوائن ٺاهڻ ۾، ۽ فرش جي چٽائن، دروازي جي چٽائين، برشن، گدن، فرش جي ٽائيلن ۽ ٿيلهائي ڪپڙي ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
  • پلال ۽ بانس ٻئي ٽوپيون ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ پلال، جيڪو گاهه جي سڪل صورت آهي، ڀرائي لاءِ به استعمال ٿئي ٿو، جيئن ڪاپوڪ پڻ استعمال ٿئي ٿو۔
  • پلپ ووڊ وڻن، ڪپهه، چانورن، ڀنگ ۽ نيٽل جا ريشا ڪاغذ ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔
  • ڪپهه، فليڪس، جوٽ، ڀنگ، موڊل، ڪيلي، بانس، ڪنول، يوڪليپٽس، توت ۽ ڪمند سڀ لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔[94][95][96] پينا (انناس جو ريشو) ۽ رامي پڻ لباس ۾ استعمال ٿيندڙ ريشا آهن، عام طور تي ٻين ريشائن جهڙوڪ ڪپهه سان ملاوٽ ۾۔ نيٽل پڻ اهڙو ريشو ۽ ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي، جيڪو ڀنگ يا فليڪس سان تمام گهڻو ملندڙ جلندڙ هوندو آهي۔ ملڪ ويڊ جي تنن جي ريشو جي استعمال جو به ذڪر ملي ٿو، پر اهو ڀنگ يا فليڪس جهڙن ٻين ريشائن کان ڪجهه ڪمزور هوندو آهي۔
  • ليس بارڪ وڻ جي اندروني ڇل هڪ نفيس جالي آهي، جيڪا لباس ۽ لوازمات سان گڏ رسي جهڙين استعمالي شين ٺاهڻ لاءِ پڻ استعمال ڪئي وئي آهي۔
  • ايسيٽيٽ ڪجهه ڪپڙن، جهڙوڪ ريشم، ويلويٽ ۽ ٽافٽا، جي چمڪ وڌائڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
  • سامونڊي گاهه ڪپڙن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو: الجينيٽ نالي پاڻي ۾ حل ٿيندڙ ريشو تيار ڪيو وڃي ٿو ۽ اهو عارضي جهليندڙ ريشو طور استعمال ٿئي ٿو؛ جڏهن ڪپڙو مڪمل ٿي وڃي ٿو ته الجينيٽ کي حل ڪيو وڃي ٿو، جنهن سان کليل جاءِ بچي وڃي ٿي۔
  • ريون ٻوٽن جي گودي مان ٺهيل انسان ٺاهيل ريشو آهي۔[97] ريون جا مختلف قسم ريشم، ڪپهه، اون يا لينن جي احساس ۽ بناوت جي نقل ڪري سگهن ٿا۔

ٻوٽن جي تنن مان حاصل ٿيندڙ ريشا، جهڙوڪ ڀنگ، فليڪس ۽ نيٽل، 'باسٽ' ريشا پڻ سڏبا آهن۔ ڀنگ جو ريشو پيلو-ناسي ريشو آهي، جيڪو ڀنگ جي ٻوٽي مان ٺهندو آهي۔ ان ريشو جون خاصيتون وڌيڪ کُهريون، سخت،[وضاحت گهربل] مضبوط ۽ هلڪيون هونديون آهن۔ ڀنگ جو ريشو بنيادي طور ٽوائن، رسي ۽ cordage ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔[98]

جانور

[سنواريو]

جانورن مان ٺهندڙ ڪپڙا عام طور وار، فر، کل يا ريشم مان ٺاهيا وڃن ٿا؛ ريشم جي صورت ۾ ريشم جي ڪيڙن مان۔[وضاحت گهربل]

  • ان گهريلو رڍ يا ٻڪري جي وار کي چيو وڃي ٿو، جيڪو جانورن جي ٻين وارن کان هن ڪري ڌار آهي ته ان جا الڳ الڳ وار ڇلڪن سان ڍڪيل ۽ سخت وڪڙيل هوندا آهن، ۽ سڄي اون ميڻ جهڙي ملاوٽ سان ڍڪيل هوندي آهي جنهن کي لينولين چيو وڃي ٿو، ڪڏهن ڪڏهن ان جي چرٻي به سڏيو وڃي ٿو، جيڪا پاڻي ۽ مٽي کان بچائيندڙ هوندي آهي۔[99] وڌيڪ عمل کان اڳ خام اون مان لينولين ۽ ٻيون آلودگيون ڪڍيون وڃن ٿيون۔[100] وولن اهڙي ڌاڳي کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڪارڊ ڪيل، غير متوازي ريشائن مان ٺهندو آهي، جڏهن ته ورسٽيڊ وڌيڪ نفيس ڌاڳو آهي، جيڪو ڊگهن ريشائن مان ڪتيو وڃي ٿو جن کي ڪنگھي ڪري متوازي ڪيو ويو هجي۔
  • ريشم هڪ جانوري ڪپڙو آهي، جيڪو چيني ڪوڪون جي ريشائن مان ٺهندو آهي، جنهن کي هموار ڪپڙي ۾ ڪتيو وڃي ٿو ۽ پنهنجي نرمي سبب قيمتي سمجهيو وڃي ٿو۔ ريشم جا ٻه مکيه قسم آهن: بومبيڪس موري مان ٺهندڙ 'توت ريشم'، ۽ 'جهنگلي ريشم' جهڙوڪ تساهه ريشم۔ ريشم جي ڪيڙن جا لاروا پهريون قسم تڏهن پيدا ڪن ٿا جڏهن انهن کي تازن توت جي پنن وارن ماحول ۾ پاليو وڃي، جڏهن ته تساهه ريشم اهڙن ريشم جي ڪيڙن مان ٺهندو آهي جيڪي رڳو بلوط جي پنن تي پلجن ٿا۔ دنيا جي ريشم پيداوار جو لڳ ڀڳ چار پنجون حصو پاليل ريشم تي مشتمل آهي۔[101] ريشمي شين ۾ تڪيا جا غلاف، لباس، ٽاپ، اسڪرٽ، بستري جون چادرون ۽ پردا شامل آهن۔

جراثيم

[سنواريو]

جراثيمي سيلولوز صنعتي نامياتي ۽ زرعي فضلي مان ٺاهي سگهجي ٿو، ۽ ڪپڙن ۽ لباس لاءِ مواد طور استعمال ٿي سگهي ٿو۔[102]

معدنيات

[سنواريو]
  • ايسبيسٽس ۽ بيسالٽ ريشو ونائل ٽائيلن، شيٽن ۽ چنبڙائيندڙ مواد، "ٽرانزائٽ" پينلن ۽ سائڊنگ، آواز روڪ ڇتين، اسٽيج پردن ۽ باهه کان بچاءُ وارن ڪمبلن لاءِ استعمال ٿين ٿا۔
  • شيشي جو ريشو استري بورڊ ۽ گدن جي ڍڪن، رسين ۽ ڪيبلن، مرڪب مواد لاءِ مضبوط ڪندڙ ريشو، جيتن جي ڄارين، باهه کان بچاءُ ۽ حفاظتي ڪپڙي، آواز روڪ، باهه روڪ ۽ موصلي ريشائن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ شيشي جا ريشا اُڻي ۽ ٽيفلون سان ڪوٽ ڪري بيٽا ڪپڙو ٺاهيو وڃي ٿو، جيڪو لڳ ڀڳ باهه کان محفوظ ڪپڙو آهي ۽ 1968ع کان آمريڪا جي خلائي لباسن جي ٻاهرين پرت ۾ نائلون جي جاءِ وٺي چڪو آهي۔[103]
  • ڌاتي ريشو، ڌاتي ورق ۽ ڌاتي تار جا ڪيترائي استعمال آهن، جن ۾ سون جو ڪپڙو ۽ زيور ٺاهڻ شامل آهن۔ هارڊويئر ڪپڙو (رڳو آمريڪي اصطلاح) فولادي تار جي کُهري اُڻيل ڄاري آهي، جيڪا تعمير ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو عام دري جي ڄاري جهڙو آهي، پر وڌيڪ ڳرو ۽ وڌيڪ کليل اُڻاءُ وارو هوندو آهي۔

معدنيات ۽ قدرتي ۽ مصنوعي ڪپڙن کي گڏ ڪري سگهجي ٿو، جيئن ايمري ڪپڙو، جنهن ۾ ايمري جهڙي رڳڙيندڙ پرت ڪپڙي جي پٺيءَ تي لڳائي ويندي آهي۔ "سينڊ ڪپڙو" به آمريڪي اصطلاح آهي، جيڪو اهڙي نفيس تار ڄاري لاءِ استعمال ٿئي ٿو جنهن تي رڳڙيندڙ مادو لڳل هجي، ۽ جيڪو ايمري ڪپڙي يا کُهري واري پني وانگر استعمال ٿئي ٿو۔

مصنوعي

[سنواريو]

ويهين صديءَ ۾، انهن ۾ پيٽروليم مان ٺهيل مصنوعي ريشا به شامل ٿي ويا۔ ڪپڙا مختلف طاقت ۽ پائيداري جي درجن ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، سڀ کان نفيس مائڪرو فائبر کان، جيڪو هڪ ڊينيئر کان به سنهين تارن مان ٺهندو آهي، کان وٺي سڀ کان مضبوط ڪينوس تائين۔

مصنوعي ڪپڙا بنيادي طور لباس جي پيداوار ۽ جيوٽيڪسٽائل ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ مصنوعي ريشا اهي آهن جيڪي انسان ڪيميائي ترڪيب ذريعي ٺاهين ٿا۔

  • پولي ايسٽر ريشو هر قسم جي لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو، اڪيلو به ۽ ڪپهه جهڙن ريشائن سان ملاوٽ ۾ به۔
  • ارامڊ ريشو، مثال طور ٽوارون، باهه روڪ لباس، ڪٽجڻ کان بچاءُ ۽ زرھ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
  • ايڪريلڪ اهڙو ريشو آهي جيڪو اون جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو،[104] جنهن ۾ ڪشميري اون به شامل آهي، ۽ اڪثر انهن جي متبادل طور استعمال ٿئي ٿو۔
  • نائلون هڪ ريشو آهي جيڪو ريشم جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ اهو پينٽي هوز ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ ٿلها نائلون ريشا رسي ۽ ٻاهرين لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔
  • اسپينڊيڪس، جنهن جو تجارتي نالو لائڪرا آهي، هڪ پولي يورٿين پيداوار آهي، جيڪا حرڪت کي روڪڻ کانسواءِ جسم سان لڳندڙ ڪپڙا ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو فعال لباس، انگي ۽ ترڻ جو لباس ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
  • اوليفن ريشو فعال لباس، استرن ۽ گرم لباس ۾ استعمال ٿيندو آهي۔ اوليفن پاڻي کان بچندڙ هوندا آهن، تنهنڪري جلدي سڪي ويندا آهن۔ اوليفن ريشائن جو سنٽر ٿيل فيلٽ ٽائيويڪ جي تجارتي نالي سان وڪرو ٿئي ٿو۔
  • انجيو هڪ پولي ليڪٽائيڊ ريشو آهي، جيڪو ڪپهه جهڙن ٻين ريشائن سان ملايو وڃي ٿو ۽ لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ اهو گهڻن ٻين مصنوعي ريشائن کان وڌيڪ پاڻي دوست آهي، تنهنڪري پگهر کي جذب ڪري ٻاهر ڪڍڻ ۾ مدد ڪري ٿو۔
  • لوريڪس هڪ ڌاتي ريشو آهي، جيڪو لباس جي سينگار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
  • کير جا پروٽين به مصنوعي ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن۔ کير يا ڪيسين ريشو ڪپڙو پهرين عالمي جنگ دوران جرمني ۾ تيار ٿيو، ۽ 1930ع واري ڏهاڪي ۾ اٽلي ۽ آمريڪا ۾ وڌيڪ ترقي ڪئي وئي۔[105] کير جي ريشو جو ڪپڙو گهڻو پائيدار ناهي ۽ آساني سان گهنججي وڃي ٿو، پر ان جو پي ايڇ انساني چمڙي سان ملندڙ آهي ۽ ان ۾ جراثيم مخالف خاصيتون موجود آهن۔ اهو حياتياتي طور ٽٽندڙ، قابل تجديد مصنوعي ريشو طور وڪرو ٿئي ٿو۔[106]
  • ڪاربان ريشو گهڻو ڪري ريزن سان گڏ مرڪب مواد ۾ استعمال ٿئي ٿو، جهڙوڪ ڪاربان ريشو مضبوط ڪيل پلاسٽڪ۔ ريشا پوليمر ريشائن مان ڪاربانائزيشن ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔

پيداوار جا طريقا

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ڪپڙي جي پيداوار ۽ ڪپڙي جي صنعت

ڪپڙي جي پيداوار قبل تاريخي دستڪاري کان ترقي ڪري مڪمل خودڪار صنعت بڻجي چڪي آهي۔[73] سالن دوران ڪپڙي جي جوڙجڪ ۽ ڊيزائن ۾ لڳاتار بهتري آئي آهي۔[107]

پيداوار جا طريقا
پيداوار جو طريقو وضاحت ايجاد ڪندڙ، ايجادون ۽ ترقيءَ جا اهم مرحلا
ڇوڏي جو ڪپڙو ڇوڏي جو ڪپڙو وڻ جي ڇوڏي کي ڪٽي يا ڪُٽي نرم ۽ هموار ڪرڻ سان ٺاهيو ويندو آهي۔[108][109] ڇوڏي جو ڪپڙو قديم ترين ڄاتل ڪپڙن مان هڪ آهي؛ دنيا جا قديم ماڻهو روزانو ڇوڏن جو ڪپڙو پائيندا هئا، تان جو اُڻيل ڪپڙن ان جي جاءِ ورتي۔ انڊونيشيا ۾ ڇوڏي جو ڪپڙو توراجا ماڻهن سان لاڳاپيل آهي، جيڪي اهو مقامي وڻن، توت ۽ پانڊانس جي اندروني ڇل جي خمير مان ٺاهيندا هئا۔ توراجا ماڻهو ڇوڏي جو ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ پٿر ۽ ڪاٺ جا ڪُٽڻ وارا اوزار استعمال ڪندا هئا۔[110]
انڊونيشيا جي مرڪزي سولاويسي، پوسو ريجنسي، لوري واديءَ جي لوري بادا ماڻهن جو ڇل واري ڪپڙي جو لباس۔ مرڪزي سولاويسي ميوزيم جو هي مجموعو نومبر 2016ع ۾ جڪارتا جي ڪپڙي واري ميوزيم ۾ نمائش لاءِ رکيو ويو۔
فيلٽ ۽ ٻيا غير اُڻيل ڪپڙا فيلٽنگ ريشن مان سڌو ڪپڙو ٺاهڻ جو طريقو آهي، جنهن ۾ ريشن يا فائبرن کي مشيني عمل، جهڙوڪ رڳڙڻ ۽ دٻائڻ، ذريعي هڪ ٻئي ۾ ڦاسايو ۽ ڳنڍيو ويندو آهي، ۽ اڪثر گرمي ۽ نمي سان مدد ڏني ويندي آهي۔[109] فيلٽنگ ڪپڙو ٺاهڻ جو ٻيو قديم طريقو آهي۔ جڏهن اولهه ميڊيٽرينين جون تهذيبون اُڻت جي مهارت بهتر ڪري رهيون هيون، تڏهن وچ ايشيا جا خانہ بدوش ان مان فيلٽ، يعني غير اُڻيل مواد، ٺاهڻ سکيا۔[111][109] فيلٽنگ ۾ ريشن جي پرت تي دٻاءُ ۽ رڳڙ لاڳو ڪئي ويندي آهي، انهن کي ڪم ڪيو ۽ هڪ ٻئي سان رڳڙيو ويندو آهي، تان جو ريشا پاڻ ۾ ڦاسي ۽ الجهي غير اُڻيل ڪپڙو بڻائين ٿا۔ عام طور صابڻ وارو پاڻي جهڙو مايع شامل ڪيو ويندو آهي ته جيئن ريشا هموار ٿين ۽ ان جي تندن تي موجود ننڍڙا ڇلڪا کلي وڃن۔[109] جديد دور ۾ ريشن کي غير اُڻيل ڪپڙن ۾ ڳنڍڻ جا ٻيا طريقا به تيار ٿيا آهن، جن ۾ سوئي سان سوراخ ڪرڻ، چنبڙائيندڙ مواد ۽ ڪيميائي بندش شامل آهن۔[111][109][112]
قزاق فيلٽ يورٽ
اسپن بانڊ غير اُڻيل ڪپڙو
اُڻت اُڻت يا ويونگ ڪپڙي جي پيداوار جو طريقو آهي، جنهن ۾ ڊگهن ڌاڳن جي هڪ سيٽ، جنهن کي وارپ چيو وڃي ٿو، کي پار ويندڙ ڌاڳن جي سيٽ، جنهن کي ويفٽ چيو وڃي ٿو، سان گڏ اُڻيو وڃي ٿو۔ اهو ڪم هڪ فريم يا مشين تي ڪيو وڃي ٿو، جنهن کي لوم چيو ويندو آهي، ۽ ان جا ڪيترائي قسم آهن۔ ڪجهه اُڻت اڃا به هٿ سان ٿيندي آهي، پر گهڻي اڪثريت مشيني آهي۔[113] هٿ جا لوم: قديم لوم 5000 ق.م تائين ملن ٿا۔ قديم دور کان وچين دور تائين، ايشيا ۽ يورپ ٻنهي ۾ لوم ۾ سڌارا آيا، جيتوڻيڪ لوم جو بنيادي عمل ساڳيو رهيو۔[114] 200 ق.م ۾ چينين عمودي لوم ۽ پيرن سان هلندڙ لوم ايجاد ڪيا، جنهن سان هي هنر صنعت ۾ تبديل ٿيو۔ ڪارڪن جو بار گهٽائڻ سان نون حلن پيداوار وڌائي۔

وارپ ڌاڳي جي حرڪت کي سنڀالڻ لاءِ هارنس ۽ هيڊل هوندا هئا، ويفٽ ڌاڳن کي کڻي وڃڻ لاءِ شٽل، ڪپڙي کي دٻائي ويهارڻ لاءِ ريڊ، ۽ ڪپڙي کي ويڙهڻ لاءِ ٽيڪ اَپ رولر هوندو هو۔ پهرين صدي عيسوي تائين لوم جا سڀ ضروري جزا گڏ ٿي چڪا هئا۔[115]

طاقت سان هلندڙ لوم: جان ڪي 1734ع ۾ بري، لنڪاشائر ۾ فلائنگ شٽل ايجاد ڪئي۔ اها ڪپهه جي اُڻيل ڪپڙي جي صنعت ۾ پهرين جدتن مان هڪ هئي۔[116] سيموئل ڪرومپٽن 1779ع ۾ ڪتڻ واري مشين ايجاد ڪئي، جيڪا اڳي کان وڌيڪ تيزيءَ سان ڌاڳو ٺاهيندي هئي۔ پوءِ ايڊمنڊ ڪارٽ رائيٽ 1785ع ۾ پهريون پاور لوم ايجاد ڪيو۔[117]

جيڪارڊ لوم: جيڪارڊ مشين پروگرام ٿيڻ لائق لوم جو تبديل ٿيل روپ هئي، جيڪا 1804ع ۾ تيار ڪئي وئي۔ اها جوزف ميري جيڪارڊ طرفان اڳين ايجادن، يعني باسيل بوشون (1725ع)، جين بيپٽسٽ فالڪون (1728ع)، ۽ جيڪ ووڪانسون (1740ع)، جي بنياد تي تيار ڪئي وئي۔

ارڙهين صديءَ جي صنعتي انقلاب ڌاڳي ۽ ڪپڙي جي وڏي پيماني تي پيداوار کي جنم ڏنو، جنهن سان ڪپڙي جي صنعت جي اُڻيل ڪپڙي واري حصي ۾ واڌ آئي۔[118]
وارپ ۽ ويفٽ
بُڻت بُڻت يا نٽنگ ۾ ڌاڳي جي لوپن کي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي، جيڪي يا ته بُڻت جي سُئي، سُئي، يا ڪروشيه جو ڪنڊو تي هڪ قطار ۾ ٺاهيا ويندا آهن۔ عملن ۾ فرق اهو آهي ته بُڻت ۾ هڪ ئي وقت ڪيترائي فعال لوپ بُڻت جي سُئي تي موجود هوندا آهن، جيڪي ٻئي لوپ سان ڳنڍجڻ جا منتظر هوندا آهن۔[119] هٿ جي بُڻت: جيتوڻيڪ بُڻت ڊينمارڪ جي ماڻهن لڳ ڀڳ 900 ق.م ۾ ترقي ڏني، پر اها 900ع تائين ٻين تهذيبن تائين نه پهتي۔[111] يورپ تقريباً 1400ع ۾ هٿ سان بُڻڻ سکيو۔ 1450ع تائين هڪ هفتي ۾ ٽي کان چار جراب بُڻي سگهبا هئا۔ وليم لي 1589ع ۾ اسٽاڪنگ فريم ايجاد ڪيو، جيڪو ڏينهن ۾ هڪ جراب بُڻي سگهندو هو۔ لي جي ايجاد جي قبوليت ۽ پوءِ ٿيل تبديلين يورپ ۾ ڪپڙن جي وسيع قسمن کي جنم ڏنو۔[120] مشيني بُڻت کي پيداوار جي ٻن وڏن عملن ۾ ورهايو وڃي ٿو: وارپ بُڻت ۽ ويفٽ بُڻت۔
لوپ ٺهڻ۔ ويفٽ بُڻيل ڪپڙي ۾ اسٽاڪنيٽ ٽانڪي جي جوڙجڪ۔
نال بائنڊنگ نال بائنڊنگ (Nalebinding) ۾ سُئي استعمال ڪري ڌاڳي جا لوپ ٺاهيا وڃن ٿا، جنهن ۾ ڌاڳي جي پوري ڊيگهه هر لوپ مان گذاري وڃي ٿي، بُڻت ۽ ڪروشيه جي ابتڙ۔ نال بائنڊنگ ڪروشيه ۽ بُڻت جو اڳوڻو طريقو آهي۔
نال بائنڊنگ سان ٺهيل دستانا
ڪروشيه ڪروشيه ۾ سُئي تي هڪ کان وڌيڪ فعال ٽانڪو ڪڏهن به نه هوندو آهي۔ بُڻت مشين سان ٿي سگهي ٿي، پر ڪروشيه صرف هٿ سان ٿي سگهي ٿو۔[119] ڪروشيه اصل ۾ اسڪاٽلينڊ جي هارين طرفان هڪ ننڍڙي ڪنڊي واري سُئي سان ڪيو ويندو هو، جنهن کي چرواهيءَ جو ڪنڊو چيو ويندو هو۔[121]
گهڻو ڪروشيه هڪ ڪنڊي سان ڪيو ويندو آهي ۽ هڪ وقت ۾ هڪ ٽانڪي تي ڪم ٿيندو آهي۔ هتي ڏيکاريل نموني وانگر، ڪروشيه ڪنهن خاص اوزار کانسواءِ گول چڪرن ۾ به ٿي سگهي ٿو۔
اسپريڊ ٽو اسپريڊ ٽو (spread tow) هڪ پيداوار جو طريقو آهي جنهن ۾ ٽو ريشائن کي سنهين پٽين ۾ پکيڙيو ويندو آهي، ۽ پوءِ اهي پٽيون وارپ ۽ ويفٽ طور اُڻيون وينديون آهن۔ هي طريقو گهڻو ڪري مرڪب مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ اسپريڊ ٽو ڪپڙا ڪاربان، ارامڊ ۽ ٻين ريشائن مان ٺهي سگهن ٿا۔
چوٽي ٺاهڻ يا پليٽنگ چوٽي ٺاهڻ يا پليٽنگ ۾ ڌاڳن کي هڪ ٻئي سان ڳنڍي ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔
چوٽي ٺاهڻ
ڳنڍ لڳائڻ ڳنڍ لڳائڻ (knotting) ۾ ڌاڳن کي پاڻ ۾ ٻڌو ويندو آهي، ۽ اهو ٽيٽنگ ۽ مڪرامي ٺاهڻ ۾ استعمال ٿيندو آهي۔[122][123]
ليس ليس (lacing) ڌاڳن کي پاڻ ۾ ڳنڍي اهڙو نفيس ڪپڙو ٺاهڻ سان ٺهندي آهي، جنهن ۾ کليل سوراخ هوندا آهن۔ ليس هٿ سان، جهڙوڪ سُئي ليس يا بابن ليس، يا مشين سان ٺهي سگهي ٿي۔[124]
ٺهندڙ بابن ليس
3D ڪپڙا ڌاڳن جي پيچيده ڳانڍاپي، جنهن ۾ آخري پيداوار عام هموار ڪپڙي جهڙي سادي نه پر ٽن بُعدي شڪل واري هوندي آهي۔ سڀ ٽيڪنالاجيون—ويفٽ بُڻت، وارپ بُڻت، اُڻت ۽ چوٽي ٺاهڻ—مناسب مشيني ترتيب ۽ نموني سان پيچيده ٽن بُعدي شڪل واريون شيون پيدا ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿيون۔ اهي ٽيڪنالاجيون اُڻيل دل جي والون، مرڪب پروفائلن ۽ ٻين شين لاءِ استعمال ٿين ٿيون۔
اضافي پيداوار سان ٺاهيل ڪپڙي جهڙيون جوڙجڪون 3D پرنٽر ذريعي ڪپڙي جي پيداوار ۾ اضافي پيداوار استعمال ٿئي ٿي، جنهن کي اضافي پرت پيداوار پڻ چيو وڃي ٿو؛ اها سي اي ڊي مددگار پيداوار جي ٽيڪنڪ آهي، جيڪا شيءِ کي پرت در پرت ٺاهيندي آهي۔ هي طريقو اوڪسيٽڪ ڪپڙن ۽ مرڪب مواد جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔[125]
3D ڇپيل لباس

ڪپڙي جي چونڊ ۾ اهم معيار:

ڪپڙي جي چونڊ ۾ بنيادي خيال آخري استعمال آهي۔ استعمال جي لحاظ کان ڪپڙي جون ضرورتون گهڻو بدلجن ٿيون۔ هڪجهڙي قسم جا ڪپڙا سڀني استعمالن لاءِ مناسب نه هوندا آهن۔[126]

ڪپڙي جو وزن مختلف ڪپڙا ٺاهڻ وقت هڪ اهم معيار آهي۔ قالين لاءِ 1300 GSM واري ڪپڙي جي ضرورت هوندي آهي، پر گاؤن 160 GSM سان ٺهي سگهي ٿو۔ يقيناً لباس ۽ قالين لاءِ ڪپڙن جا وزن الڳ هوندا آهن۔[126]

مختلف ڪپڙي جي شين ۾ عام طور استعمال ٿيندڙ ڪپڙي جي وزنن جي حد[127]
GSM (گرام في چورس ميٽر) جي حد درجابندي سڏبو آهي ڪپڙي جي شين لاءِ مناسب
0–50 شفاف ڪپڙو شفاف پردا، اندروني لباس جون شيون، شادي جو لباس
50–150 هلڪو وزن مٿيون وزن بلائوز، استر، قميص، ٽي شرٽ، لباس
150–300 وچولو وزن هيٺيون وزن اسڪرٽ، پتلون، ڊينم ۽ سوٽ
300–600 وچولي کان ڳرو وزن بُل ڊينم دراپري، اوورڪوٽ، ٽوال، سلپ ڪور، ڪم وارو لباس
600 کان وڌيڪ ڳرو قالين، چٽائي، فرنيچر جي پوشش، سياري جا ڪوٽ

ڇڪجڻ وارا ڪپڙا وڌيڪ حرڪت جي گنجائش ڏين ٿا، تنهنڪري اهي اڇڪجڻ وارن يا گهٽ ڇڪجڻ وارن ڪپڙن کان وڌيڪ آرامده هوندا آهن۔[128]

ڪپڙي جون برآمدات

[سنواريو]
ڪپڙي جا پنج وڏا برآمد ڪندڙ ملڪ—2013
(ارب آمريڪي ڊالر)
چين274
هندستان40
اٽلي36
جرمني35
بنگله ديش28
ذريعو:[129]

گڏيل قومن جي ڪموڊٽي ٽريڊ اسٽيٽسٽڪس ڊيٽابيس موجب، عالمي ڪپڙي ۽ لباس جي برآمدي مارڪيٽ 2013ع ۾ 772 ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهتي۔[130]

مارڪيٽ جي بدلجندڙ حرڪت

[سنواريو]

چين ڪپڙي جي شين جو سڀ کان وڏو برآمد ڪندڙ ملڪ آهي۔ چين جي گهڻين برآمدات ۾ لباس، لباس جا لوازمات، ڪپڙي جا ڌاڳا ۽ ڪپڙي جون شيون شامل آهن۔ چين جا مقابلاتي فائدا گهٽ قيمتون، گهڻو مزدور، گهٽ واپاري رڪاوٽون ۽ خام مال جي تيار فراهمي آهن۔ چين، آمريڪا ۽ هندستان سان گڏ، ڪپهه جو وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ آهي۔[131][132]

چين جي لباس واري مارڪيٽ جو حصو تازن سالن ۾ مختلف سببن ۽ اعليٰ معيار ۽ پيچيده شين ڏانهن تبديلي سبب گهٽيو آهي۔ ان کان علاوه، چين جا سيڙپڪار ميانمار، ويٽنام ۽ ڪمبوڊيا ۾ به حصيدار ٿيا۔ گذريل سال ان جو مارڪيٽ حصو 36.7٪، يعني 161 ارب آمريڪي ڊالر، هو، جيڪو سال بہ سال 8٪ گهٽتائي هئي۔ ٻين لفظن ۾، چين هڪ ئي سال ۾ لباس جا 14 ارب آمريڪي ڊالرن جا ڪم جا آرڊر ٻين ملڪن کي وڃائي ويٺو۔ 2016ع ۾ بنگله ديش جي لباس مارڪيٽ جو حصو 28 ارب آمريڪي ڊالر هو، جيڪو گذريل سال کان 7.69 سيڪڙو وڌيڪ هو۔

2016ع ۾ لباس جا وڏا برآمد ڪندڙ ملڪ چين (161 ارب آمريڪي ڊالر)، بنگله ديش (28 ارب آمريڪي ڊالر)، ويٽنام (25 ارب آمريڪي ڊالر)، هندستان (18 ارب آمريڪي ڊالر)، هانگ ڪانگ (16 ارب آمريڪي ڊالر)، ترڪي (15 ارب آمريڪي ڊالر)، ۽ انڊونيشيا (7 ارب آمريڪي ڊالر) هئا۔[133]

بنگله ديش مان لباس جون برآمدات 2021–2022ع جي مالي سال ۾ رڪارڊ سطح تي پهتيون؛ چين (220,302 ارب آمريڪي ڊالر)، بنگله ديش (38.70 ارب آمريڪي ڊالر)، هندستان (8.127 ارب آمريڪي ڊالر)، پاڪستان (19.33 ارب آمريڪي ڊالر)۔[134]

آخري تياري

[سنواريو]
لان تي ڪپهه ۽ لينن جي شين کي اڇو ڪرڻ جو ابتدائي طريقو

ڪپڙو جڏهن لوم يا بُڻت واري مشين مان نڪري ٿو، تڏهن اهو فوري طور استعمال لائق نه هوندو آهي۔ اهو کُهرو، اڻ هموار يا ٽيڙائپ جهڙين خامين وارو ٿي سگهي ٿو۔ تنهنڪري ڪپڙي جي آخري تياري ضروري هوندي آهي۔ آخري تياري جا طريقا علاج ڪيل ڪپڙن جي قدر ۾ واڌ ڪن ٿا۔[115] پيداوار کان پوءِ ڪپڙا آخري تياري جي مختلف مرحلن مان گذرن ٿا، جن ۾ اڇو ڪرڻ، رنگ ڪرڻ، ڇپائي، ۽ مشيني توڙي ڪيميائي آخري تياري شامل آهي۔[9]

رنگ ڏيڻ

[سنواريو]

ڪپڙن کي اڪثر رڱيو ويندو آهي، ۽ ڪپڙا لڳ ڀڳ هر رنگ ۾ موجود هوندا آهن۔ رنگائي جي عمل ۾ اڪثر هر پائونڊ لباس لاءِ پاڻي جا ڪيترائي درجن گيلن گهربل هوندا آهن۔[135] ڪپڙن ۾ رنگين ڊيزائن مختلف رنگن وارن ريشائن کي گڏ اُڻي (ٽارٽن يا ازبڪ ايڪٽ)، تيار ڪپڙي ۾ رنگين ٽانڪا شامل ڪري (ڪڙهائي)، مزاحمتي رڱائي طريقن سان نمونا ٺاهي، ڪپڙي جا ڪجهه حصا ٻڌي باقي حصو رنگي (ٽائي ڊائي)، ڪپڙي تي موم سان ڊيزائن ٺاهي ۽ وچ وارا حصا رنگي (باٽڪ)، يا تيار ڪپڙي تي مختلف ڇپائي وارا طريقا استعمال ڪري ٺاهي سگهجن ٿا۔ ڪاٺي بلاڪ ڇپائي، جيڪا اڄ به هندستان ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿئي ٿي، انهن مان سڀ کان پراڻي آهي، جنهن جو پتو چين ۾ گهٽ ۾ گهٽ 220ع تائين وڃي ٿو۔ ڪپڙن کي ڪڏهن ڪڏهن اڇو به ڪيو ويندو آهي، جنهن سان ڪپڙو هلڪو يا اڇو ٿي ويندو آهي۔

رنگ ملائڻ

[سنواريو]

ڪپڙن ۾ رنگ ملائڻ صرف مناسب رنگن يا پگمينٽن جي چونڊ ۽ انهن کي صحيح تناسب ۾ ملائي گهربل آخري رنگ حاصل ڪرڻ کان اڳتي جو عمل آهي۔[136] رنگ جي پائيداري، قيمت ۽ معيار جا معيار پورا ڪرڻ به ضروري آهي۔ هي عمل ڊيزائنر جي تصور کي حقيقي پيداوار ۾ آڻڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو۔[136]

فنشنگ

[سنواريو]

ڪپڙي جي فنشنگ اهو عمل آهي جنهن سان لوم مان نڪتل يا خام مال کي استعمال لائق پيداوار ۾ تبديل ڪيو وڃي ٿو، ۽ اهو ڪم مشيني يا ڪيميائي طريقي سان ٿي سگهي ٿو۔ فنشنگ هڪ وسيع اصطلاح آهي، جيڪو مختلف جسماني ۽ ڪيميائي طريقن ۽ علاجن لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ مرحلو مڪمل ڪن ٿا ۽ ايندڙ مرحلي لاءِ تياري به ڪن ٿا۔ ڪپڙي جي فنشنگ ۾ مٿاڇري جو احساس بهتر ڪرڻ، خوبصورتي وڌائڻ ۽ ترقي يافته ڪيميائي فنشنگ شامل ٿي سگهي ٿي۔[9] فنشنگ اهو هر عمل آهي جيڪو اڻتيار شين کي تيار شين ۾ تبديل ڪري ٿو۔[137] هن ۾ مشيني فنشنگ ۽ ڪيميائي استعمال شامل آهن، جيڪي علاج ڪيل ڪپڙن، يعني ريشو، ڌاڳو يا ڪپڙي، جي ساخت کي بدلائين ٿا۔

1990ع واري ڏهاڪي کان، مستقل پريس جهڙين ٽيڪنالاجين ۾ اڳڀرائي سان، فنشنگ ايجنٽ ڪپڙن کي مضبوط ڪرڻ ۽ گهنجن کان پاڪ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن۔[138] تازو، نانو مواد بابت تحقيق وڌيڪ اڳڀرائي آندي آهي؛ نينو ٽيڪس ۽ نينو هورائزنز جهڙيون ڪمپنيون ڌاتي نانو ذرڙن تي ٻڌل مستقل علاج تيار ڪري رهيون آهن، جيڪي ڪپڙن کي پاڻي، داغ، گهنجن ۽ جراثيمن، جهڙوڪ بيڪٽيريا ۽ فنجائي، خلاف وڌيڪ مزاحم بڻائين ٿا۔[139]

ڪپڙا آخري استعمال ڪندڙ تائين پهچڻ کان اڳ مختلف علاجن مان گذرن ٿا۔ فارملڊيهائيڊ فنشنگ کان، جيڪا گهنجن جي مزاحمت بهتر ڪري ٿي، بايو سائيڊڪ فنشنگ تائين، ۽ باهه روڪ مواد کان ڪيترن قسمن جي ڪپڙن جي رنگائي تائين، امڪان لڳ ڀڳ بي انتها آهن۔ پر انهن مان ڪيترين فنشنگن جا آخري استعمال ڪندڙ تي نقصانڪار اثر به ٿي سگهن ٿا۔ مثال طور، ڪيترن ڊسپرس، ايسڊ ۽ ريئڪٽو رنگن بابت ثابت ٿيو آهي ته اهي حساس ماڻهن ۾ الرجي پيدا ڪري سگهن ٿا۔[140] ان کان علاوه، هن گروهه جا ڪجهه مخصوص رنگ پرپورڪ رابطي واري ڊرماٽائٽس پيدا ڪرڻ جو سبب به ثابت ٿيا آهن۔[141]

آئزن گارن، جنهن جو انگريزي ۾ مطلب "لوهي ڌاڳو" آهي، روشني موٽائيندڙ مضبوط مواد آهي، جيڪو 19هين صديءَ ۾ جرمني ۾ ايجاد ٿيو۔ اهو ڪپهه جي ڌاڳن کي نشاستي ۽ پيرافن ميڻ جي محلول ۾ ڀڄائڻ سان ٺاهيو ويندو آهي۔ پوءِ ڌاڳن کي فولادي رولرن ۽ برشن سان ڇڪيو ۽ پالش ڪيو ويندو آهي۔ هن عمل جو نتيجو چمڪدار، ڦاٽڻ کان مزاحم ۽ انتهائي مضبوط ڌاڳو هوندو آهي۔[142][143]

فنشنگ جا طريقا
فنشنگ ڪپڙا
برشنگ قالين، رگ، ويلويٽ، ويلور ۽ ويلويٽين، جن کي پائل ڪپڙا چيو وڃي ٿو، اُڻيل ڪپڙي مان هڪ ٻيو ڌاڳو گذاري ٺاهيا وڃن ٿا، جنهن سان ٽفٽ ٿيل پرت ٺهي ٿي، جنهن کي نئپ يا پائل چيو وڃي ٿو۔[144]
شيئرنگ "شيئرنگ مشين" اهڙي مشين آهي جنهن ۾ شيئرنگ سلنڊر، ليجر بليڊ، فلف خارج ڪرڻ وارو نظام، ۽ جوائنٽ سيم سينسر لڳل هوندا آهن۔ اها مشين لان ڪٽڻ واري مشين وانگر ڪم ڪري ٿي۔[145][146] مول اسڪن ۽ ويلويٽ شيئر ڪيل مواد آهن، جن ۾ پائل کي هڪ مقرر سطح تائين ڪٽيو ويندو آهي۔[147]

ماحولياتي ۽ صحت تي اثر

[سنواريو]

تيل جي صنعت کان پوءِ، فيشن جي صنعت زرعي زمين کي آلودہ ڪندڙ ٻي وڏي صنعت آهي، جنهن جا ماحول تي ڪيترائي نقصانڪار اثر پون ٿا۔ جيئن جيئن صنعت وڌي ٿي، تيئن ماحول تي ان جو اثر وڌيڪ خراب ٿي رهيو آهي۔[148] ڪپڙي جي پيداوار سڀ کان پراڻين ۽ فني طور پيچيده صنعتن مان هڪ آهي۔ هن صنعت جي بنيادي طاقت ان جي مضبوط پيداواري بنياد مان نڪري ٿي، جنهن ۾ قدرتي ريشا، جهڙوڪ جوٽ، ريشم، اون ۽ ڪپهه، کان وٺي مصنوعي يا ٺاهيل ريشا، جهڙوڪ پولي ايسٽر، ويسڪوز، نائلون ۽ ايڪريلڪ، تائين مختلف ريشا/ڌاڳا شامل آهن۔

ڪپڙي جي شين جي طلب وڌڻ سان ڪپڙي جون ملون ۽ انهن جو گندو پاڻي به وڌيو آهي، جنهن سڄي دنيا ۾ شديد آلودگي جو مسئلو پيدا ڪيو آهي۔ ڪپڙي جي صنعت ۾ استعمال ٿيندڙ ڪيترائي ڪيميائي مادا ماحول ۽ صحت لاءِ خطرا پيدا ڪن ٿا۔ ڪپڙي جي گندي پاڻي ۾ موجود مرڪبن مان رنگن کي اهم آلودہ ڪندڙ سمجھيو وڃي ٿو۔ صاف نہ ڪيل گندي پاڻي جي خارج ٿيڻ ۽ زهريلي ڪيميائي مادن جي استعمال، خاص طور پروسيسنگ دوران، ڪپڙي جي صنعت سان لاڳاپيل عالمي ماحولياتي مسئلن جو وڏو حصو بڻجن ٿا۔[149]

ماحولياتي اثر

[سنواريو]

لباس انسانن جي بنيادي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ ضروري آهي۔ آبادي ۽ زندگي جي معيار ۾ واڌ لباس جي ضرورت وڌائي آهي، جنهن سان ڪپڙي جي پيداوار جي طلب به وڌي آهي؛ گلي پروسيسنگ ۾ پاڻي جو وڌيڪ استعمال گهربل هوندو آهي۔[150] روايتي مشينري ۽ علاج جا طريقا پاڻي جون تمام وڏيون مقدارون استعمال ڪن ٿا، خاص ڪري قدرتي ريشائن لاءِ، جن ۾ في ڪلوگرام مواد لاءِ 150 ڪلوگرام تائين پاڻي گهربل ٿي سگهي ٿو۔[151]

ڪپڙي جو شعبو ماحولياتي اثرن جي وڏي تعداد جو ذميوار آهي۔ بهرحال، صاف نہ ڪيل گندي پاڻي کي پاڻيءَ جي ذخيرن ۾ ڇڏڻ ڪپڙي جي شعبي مان پيدا ٿيندڙ ماحولياتي نقصان جو وڏو سبب آهي۔[152]

اندازو آهي ته ڪپڙي جو شعبو هر سال 79 ٽريلين ليٽر پاڻي استعمال ڪري ٿو ۽ سڄي صنعتي گندي پاڻي جو لڳ ڀڳ 20٪ ماحول ۾ خارج ڪري ٿو۔[153] ٻڌايو وڃي ٿو ته ڪپڙي جي رڱائي جي عملن ۾ استعمال ٿيندڙ گهڻا رنگ اروميٽڪ ۽ هيٽروسائيڪلڪ مرڪبن تي مشتمل هوندا آهن، جن ۾ رنگ ڏيکاريندڙ ۽ قطبي گروهه شامل هوندا آهن۔ انهن جي جوڙجڪ وڌيڪ پيچيده ۽ مستحڪم هوندي آهي، جنهن ڪري ڇپائي ۽ رڱائي جي گندي پاڻي کي ٽوڙڻ وڌيڪ ڏکيو ٿي ويندو آهي۔[154]

ان کان علاوه، ڪپڙا لينڊفل فضلي جو پڻ هڪ اهم حصو بڻجن ٿا۔ 2023ع ۾، نارٿ ڪيرولائنا اسٽيٽ يونيورسٽي جي محققن ڪپڙي جي فضلي کي گهٽائڻ طرف هڪ ابتدائي قدم طور انزائمن جي مدد سان ڪپهه کي پولي ايسٽر کان الڳ ڪيو، جنهن سان هر مواد کي ٻيهر استعمال لائق بڻائي سگهجي ٿو۔[155]

اهي ڪپڙا جن ۾ مختلف قسم جا پلاسٽڪ، جهڙوڪ پولي ايسٽر، پولي امائيڊ، ايلاسٽين، پولي ايڪريلونائٽرائل، ارامڊ، پولي پروپيلين وغيره شامل هجن، ماحولياتي آلودگي جو اهم ذريعو پڻ آهن ۽ مائڪرو پلاسٽڪ جي خارج ٿيڻ ذريعي صحت جا خطرا پيدا ڪن ٿا۔[156]

صحت تي اثر

[سنواريو]

پاڻي ۾ خارج ٿيندڙ رنگن ۽ پگمينٽن سبب ساهه جي ڪيترين بيمارين، چمڙي جي مسئلن ۽ الرجي جو سبب بڻجي سگهي ٿو۔

جيتوڻيڪ لباس ۾ فارملڊيهائيڊ جا سطح اهڙا هجڻ جو امڪان گهٽ آهي جو اهي الرجي جو سبب بڻجن،[157] پر اهڙي ڪيميائي مادي جي موجودگي سبب معيار جو ڪنٽرول ۽ جاچ انتهائي اهم آهي۔ باهه روڪ مادا، خاص طور برومينيٽيڊ صورت ۾، ماحول ۽ انهن جي امڪاني زهريت جي حوالي سان به ڳڻتي جو سبب آهن۔[158]

ڪيميائي مادن جو استعمال، فائدا ۽ صحت تي اثر

[سنواريو]

ڪجهه ڪيميائي فنشنگون صحت ۽ ماحول لاءِ امڪاني خطرا رکن ٿيون۔ پرفلورو ٿيل تيزاب آمريڪي ماحولياتي تحفظ اداري موجب انساني صحت لاءِ خطرناڪ سمجهيا وڃن ٿا۔[159]

مادي جو نالو ڪپڙي جي شين ۾ فائدو لاڳاپيل صحت جا خطرا ۽ ماحولياتي اثر حوالا
پرفلورو اوڪٽانوئڪ تيزاب (PFOA)، پولي ٽيٽرا فلورو ايٿيلين (ٽيفلون) پاڻي کان پري رهڻ وارو اثر اينڊوڪرائن ۾ خلل وجهندڙ [160][161]
فلورو ڪاربن (PFC) پاڻي کان پري رهڻ وارو اثر ساهه جي بيماري جو سبب بڻجي سگهي ٿو [162]
برومين برومينيٽيڊ باهه روڪ مادو مستقل، حياتياتي طور گڏ ٿيندڙ ۽ زهريلا مادا اعصابي-رويي جون بيماريون ۽ اينڊوڪرائن خلل پيدا ڪري سگهن ٿا [163]
چاندي، چاندي جا نانو ذرا جراثيم مخالف مزاحمت چاندي جي نانو ذرڙن جا ماحولياتي اثر ۽ انساني صحت تي زهريلا اثر [164][165]

جاچ

[سنواريو]

انهن اضافي مادن جي جاچ ڪيترين تجارتي ليبارٽرين ۾ ممڪن آهي۔ ڪپڙن کي اوئڪو-ٽيڪس سرٽيفڪيشن معيار موجب به جاچي سگهجي ٿو، جنهن ۾ ڪپڙي جي شين ۾ ڪجهه ڪيميائي مادن جي استعمال لاءِ حدون مقرر ٿيل آهن۔

قانون ۽ ضابطا

[سنواريو]

مختلف ملڪن ۾ صارفين جي مفادن جي تحفظ لاءِ مخصوص قانون ۽ ضابطا موجود آهن۔ ڪپڙي جي ريشيدار شين جي سڃاڻپ جو قانون آمريڪا ۾ صارفين جي تحفظ لاءِ قانون آهي۔ هي قانون ڪپڙي جي شين تي ليبلنگ، يعني لازمي مواد ظاهر ڪرڻ، ۽ اشتهارن جون گهرجون لاڳو ڪري پيدا ڪندڙن ۽ صارفين جي مفادن جو تحفظ ڪري ٿو۔ ڪپڙي جي ريشيدار شين جي سڃاڻپ جو قانون اون کان سواءِ سڀني ڪپڙي جي ريشيدار شين تي لاڳو ٿئي ٿو، جڏهن ته اون ان جي پيداوار جو ليبل نمبر تحت اچي ٿي۔ هي قانون ريشائن جي مواد بابت غلط معلومات، غلط برانڊنگ ۽ ڪنهن به غيرمنصفانه اشتهاري عمل کي منع ڪري ٿو، ۽ ڪاروبارن کي مخصوص طريقي سان ڪم ڪرڻ جو پابند بڻائي ٿو۔[166][4]

ڪپڙن جي جاچ

[سنواريو]

جاچ ڪپڙي جي پيداوار جي عمل جي مختلف مرحلن تي ٿئي ٿي، خام مال کان وٺي تيار پيداوار تائين۔ جاچ جو مقصد ضابطن جي تعميل، پيداوار جي معيار ۽ ڪارڪردگي جو جائزو ۽ تجزيو ڪرڻ، ۽ ان جون خاصيتون ماپڻ آهي۔ ڪپڙي جي جاچ ۾ طريقن، عملن، سامان ۽ ترقي يافته ليبارٽرين جو وسيع سلسلو شامل آهي۔ مقامي حڪومتون ۽ بااختيار تنظيمون، جهڙوڪ اي ايس ٽي ايم انٽرنيشنل، معياري ڪرڻ جي بين الاقوامي تنظيم، ۽ آمريڪي انجمن براءِ ڪپڙي جا ڪيميادان ۽ رنگ ساز، ڪپڙن جي جاچ لاءِ معيار مقرر ڪن ٿيون۔[167][168]

مختلف مرحلن تي جاچ جا ڪجهه مثال:

ريشي لاءِ: ريشو سڃاڻڻ ريشيدار مواد معلوم ڪرڻ ۽ شين جي درجابندي لاءِ ضروري جاچ آهي۔ شين تي ريشائن جي سيڪڙي سان ليبل لڳائڻ ضابطي جي گهرج آهي۔ خوردبين، حل پذيري ۽ ساڙڻ واري جاچ ذريعي ريشائن کي هڪ ٻئي کان سڃاتو وڃي ٿو۔[169] ريشائن سان لاڳاپيل وڌيڪ جاچن ۾ ريشو جي ڊيگهه، قطر ۽ مائڪرونيئر شامل آهن۔[170]

ڌاڳي لاءِ: ڌاڳي جو ڳاڻيٽو، ڊينيئر، طاقت ۽ همواري۔

ڪپڙي لاءِ: ابعادي استحڪام، رنگ جي پائيداري، ڌاڳن جو ڳاڻيٽو، جي ايس ايم، پِلنگ، باهه لڳڻ جي صلاحيت۔[167][168][171]

تصويري گيلري

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Joseph 1977, p. 3.
  2. ↑ Kadolph 1998, p. 5.
  3. 1 2 3 "textile | Description & Facts". Encyclopedia Britannica (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2015-06-11 تي محفوظ ڪيل. 2021-08-19 تي حاصل ڪيل.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Elsasser 2005, p. سانچو:Pn.
  5. 1 2 Fairchild's dictionary of textiles. New York: Fairchild Publications. 1959. ص. 552, 553, 211, 131.
  6. 1 2 3 Horrocks, A. R.; Anand, Subhash C. (31 October 2000). Handbook of Technical Textiles (انگريزي ۾). Elsevier. ص. 1 to 20. ISBN 978-1-85573-896-6.
  7. ↑ Division, United States Department of Labor Wage and Hour (1941). Some Basic Information on the Textile Industry (انگريزي ۾). U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. ص. 3–6.
  8. ↑ "An Introduction to Textile Terms" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 23 July 2006 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2006 تي حاصل ڪيل.
  9. 1 2 3 4 Choudhury, Asim Kumar Roy (29 April 2017). Principles of Textile Finishing. Woodhead Publishing. ص. 1–10. ISBN 978-0-08-100661-0.
  10. ↑ Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11. College of Business Administration. Georgia State University. 1971. ص. 6.
  11. ↑ Elsasser, Virginia Hencken (2005a). Textiles: concepts and principles. New York: Fairchild Publications. ص. 9. ISBN 978-1-56367-300-9.
  12. ↑ "Textile". The Free Dictionary. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2020-05-27 تي محفوظ ڪيل. 2012-05-25 تي حاصل ڪيل.
  13. 1 2 3 4 Kadolph 1998, p. سانچو:Pn.
  14. 1 2 Joseph 1977, p. سانچو:Pn.
  15. 1 2 Smith 1982, p. 207.
  16. ↑ Kadolph, Sara J. (2007). Textiles. Upper Saddle River, N.J.: Pearson Prentice Hall. ص. 469. ISBN 978-0-13-118769-6.
  17. ↑ Harper, Douglas. "fabric". Online Etymology Dictionary. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |name-list-format= (مدد)
  18. 1 2 "Cloth". Merriam-Webster. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2012-06-06 تي محفوظ ڪيل. 2012-05-25 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Harper, Douglas. "cloth". Online Etymology Dictionary. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |name-list-format= (مدد)
  20. ↑ Beaudry, Mary C. (2006). Findings: The Material Culture of Needlework and Sewing. Yale University Press. ص. 137.
  21. ↑ Weibel 1952, p. 27.
  22. ↑ Balter, M. (2009). "Clothes Make the (Hu) Man". Science 325 (5946): 1329. doi:10.1126/science.325_1329a. PMID 19745126.
  23. 1 2 Kvavadze, E.; Bar-Yosef, O.; Belfer-Cohen, A.; Boaretto, E.; Jakeli, N.; Matskevich, Z.; Meshveliani, T. (2009). "30,000-Year-Old Wild Flax Fibers". Science 325 (5946): 1359. doi:10.1126/science.1175404. PMID 19745144. Bibcode: 2009Sci...325.1359K. http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:4270521. Retrieved 2018-11-30. Supporting Online Material آرڪائيو ڪيا ويا 27 November 2009 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  24. ↑ Ul-Islam, Shahid; Butola, B. S., مرتب (2018). Advanced Textile Engineering Materials. Wiley. ISBN 978-1-119-48785-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2020-11-09 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2020 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Hollen, Norma R.; Hollen, Norma R. Textiles (1988). Textiles. New York: Macmillan. ص. 1, 2, 3. ISBN 978-0-02-367530-0.
  26. ↑ Herbst, Jeffrey (2017). States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control, 2nd ed. جلد 1. doi:10.23943/princeton/9780691164137.003.0010.
  27. ↑ Kadolph 1998, p. 4.
  28. ↑ Nayak, R.; Padhye, R. (2015). "Introduction". Garment Manufacturing Technology. ص. 1–17. doi:10.1016/B978-1-78242-232-7.00001-1. ISBN 978-1-78242-232-7.
  29. 1 2 Malekandathil, Pius (13 September 2016). The Indian Ocean in the Making of Early Modern India (انگريزي ۾). Routledge. ص. 359. ISBN 978-1-351-99745-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-06-02 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-25 تي حاصل ڪيل.
  30. 1 2 Peck, Amelia (2013). Interwoven Globe: The Worldwide Textile Trade, 1500–1800 (انگريزي ۾). Metropolitan Museum of Art. ص. 60. ISBN 978-1-58839-496-5. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-06-02 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-25 تي حاصل ڪيل.
  31. 1 2 Corbman, Bernard P. (1983). Textiles: fiber to fabric. New York: Gregg Division, McGraw-Hill. ص. 2 to 8. ISBN 978-0-07-013137-8.
  32. 1 2 Cerchia, Rossella Esther; Pozzo, Barbara (13 January 2021). The New Frontiers of Fashion Law (انگريزي ۾). MDPI. ص. 2, 3. ISBN 978-3-03943-707-8. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-05 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-25 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ سانچو:Oed
  34. ↑ Caulfeild, Sophia Frances Anne (1882). "Bearskin Cloth". The Dictionary of Needlework: An Encyclopædia of Artistic, Plain, and Fancy Needlework [...]. London: L. Upcott Gill. ص. 25. 16 سيپٽمبر 2025 تي حاصل ڪيل. رڇ جي چمڙي وارو ڪپڙو.سانچو:-- ھڪ کنھرو ٿلھو اوني ڪپڙو جيڪو اوور ڪوٽن لاء استعمال ٿيندو آھي
  35. ↑ Elsasser 2005, p. 219.
  36. 1 2 3 4 Boulanger, Jean-Claude (1990). Actes du XVIe Congrès international des sciences onomastiques: Québec, Université Laval, 16–22 août 1987: le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales (انگريزي ۾). Presses Université Laval. ص. 143. ISBN 978-2-7637-7213-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-05 تي محفوظ ڪيل. 2022-06-07 تي حاصل ڪيل.
  37. 1 2 Humphries 1996, p. 15.
  38. ↑ Fashion, Guardian (2011-09-26). "A brief history of paisley". The Guardian (برطانوي انگريزي ۾). ISSN 0261-3077. 2025-12-06 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ Baden-Powell, Baden Henry (1872). Hand-book of the Manufactures & Arts of the Punjab: With a Combined Glossary & Index of Vernacular Trades & Technical Terms ... Forming Vol. Ii to the "Hand-book of the Economic Products of the Punjab" Prepared Under the Orders of Government (انگريزي ۾). Punjab printing Company. ص. 7.
  40. ↑ Supplies and Disposals Year Book (انگريزي ۾). 1964. ص. 74, 335, 351. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-06-07 تي محفوظ ڪيل. 2022-06-07 تي حاصل ڪيل.
  41. 1 2 Weibel 1952, p. 54.
  42. ↑ King, Brenda M. (3 September 2005). Silk and Empire (انگريزي ۾). Manchester University Press. ص. 61, xvi. ISBN 978-0-7190-6700-6.
  43. ↑ Harmuth, Louis (1915). Dictionary of textiles. University of California Libraries. New York, Fairchild publishing company. ص. 149.
  44. ↑ Sangar, S. P. (1965). "FEMALE COSTUMES IN THE SIXTEENTH AND SEVENTEENTH CENTURIES (as reflected in the contemporary Hindi literature)". Proceedings of the Indian History Congress 27: 243–247. ISSN 2249-1937.
  45. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "MW-2017".
  46. ↑ MATHEWS, KOLANJIKOMBIL (2017). Encyclopaedic Dictionary of Textile Terms: Four Volume Set (انگريزي ۾). Woodhead Publishing India PVT. Limited. ص. 690. ISBN 978-93-85059-66-7.
  47. ↑ Wingate, Isabel Barnum (1979). Fairchild's dictionary of textiles. New York: Fairchild Publications. ص. 455. ISBN 978-0-87005-198-2.
  48. ↑ Blanco, A. E. (19 May 2021). Piece Goods Manual: Fabrics described; textile, knit goods, weaving terms, etc., explained; with notes on the classification of samples (انگريزي ۾). Good Press. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-05 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-27 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ Keim, Brandon (13 February 2008). "Piezoelectric Nanowires Turn Fabric Into Power Source". Wired News. CondéNet. اصل نسخو مان 15 February 2008 تي محفوظ ڪيل. 2008-02-13 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ Yong Qin, Xudong Wang & Zhong Lin Wang (10 October 2007). "Letter/abstract: Microfibre–nanowire hybrid structure for energy scavenging". Nature 451 (7180): 809–813. doi:10.1038/nature06601. PMID 18273015. Bibcode: 2008Natur.451..809Q. cited in "Editor's summary: Nanomaterial: power dresser". Nature. Nature Publishing Group. 14 February 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 February 2008 تي محفوظ ڪيل. 2008-02-13 تي حاصل ڪيل.
  51. 1 2 Kadolph 1998, pp. 1–12.
  52. 1 2 3 Abisch, Roz; Kaplan, Boche (1975). Textiles. New York: Watts. ص. 1, 2. ISBN 978-0-531-00824-9.
  53. ↑ Annapoorani, Grace S. (2018). Agro Textiles and Its Applications (انگريزي ۾). Woodhead Publishing. ISBN 978-93-85059-89-6. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-05-31 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-22 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ "Italian glaciers tell the tale of climate change; lost 1/3rd of its volume – World News". www.wionews.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-05-31 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-22 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ Shishoo, Roshan (20 October 2008). Textile Advances in the Automotive Industry (انگريزي ۾). Elsevier. ISBN 978-1-84569-504-0. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-06-02 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-24 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ Grömer, Karina (2016). The Art of Prehistoric Textile Making.: The development of craft traditions and clothing in Central Europe. doi:10.26530/oapen_604250. ISBN 978-3-902421-94-4.
  57. ↑ "archaeology | Definition, History, Types, & Facts | Britannica". www.britannica.com (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-07-04 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-27 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ Phipps, Elena; Hecht, Johanna; Martín, Cristina Esteras; Martin, Cristina Esteras; N.Y.), Metropolitan Museum of Art (New York (2004). The Colonial Andes: Tapestries and Silverwork, 1530–1830 (انگريزي ۾). Metropolitan Museum of Art. ص. 17. ISBN 978-1-58839-131-5. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-05-31 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-22 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ "The Textile Museum | Mission & History". 28 April 2012. اصل نسخو مان 2012-04-28 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-27 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ Bernstein, David J. (1986). The mystery of the Bayeux tapestry. London: Weidenfeld and Nicolson. ص. 1–10. ISBN 978-0-297-78928-4.
  61. ↑ "Facilitation of IPR Protection through Geographical Indications | Services | Textiles Committee (Ministry of Textiles, Government of India)". 27 April 2015. اصل نسخو مان 2015-04-27 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-24 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ Garcia, Mark (2006). Architextiles (انگريزي ۾). Wiley. ص. 5. ISBN 978-0-470-02634-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-06-02 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-24 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ Willem. "Mughal Shahi Lal Dera Tent". trc-leiden.nl (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-08-11 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-24 تي حاصل ڪيل.
  64. ↑ Johnson, Marion (October 1980). "Cloth as Money: the Cloth Strip Currencies of Africa". Textile History 11 (1): 193–202. doi:10.1179/004049680793691185.
  65. ↑ Kobayashi, Kazuo (2019). "Guinées in the Lower Senegal River: A Consumer-Led Trade in the Early Nineteenth Century". Indian Cotton Textiles in West Africa. ص. 81–125. doi:10.1007/978-3-030-18675-3_3. ISBN 978-3-030-18674-6.
  66. ↑ Br¿ns, Cecilie (30 November 2016). Gods and Garments: Textiles in Greek Sanctuaries in the 7th to the 1st Centuries BC (انگريزي ۾). Oxbow Books. ص. 51. ISBN 978-1-78570-358-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-09 تي محفوظ ڪيل. 2022-12-03 تي حاصل ڪيل.
  67. 1 2 Smith 1982, pp. 64, 69.
  68. ↑ "Preferred Fiber and Materials". Textile Exchange (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-11-19 تي محفوظ ڪيل. 2022-11-19 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ "Manmade Fibre Industry Outlook 2022". Textile Magazine, Textile News, Apparel News, Fashion News (آمريڪي انگريزي ۾). 26 September 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-11-19 تي محفوظ ڪيل. 2022-11-19 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ Markets, Research and (21 September 2022). "Global Synthetic Fiber Market Report 2022: Shifting Fashion Trends Coupled With the Rising Urban Population Creates Opportunities". GlobeNewswire News Room (Press release) (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-11-19 تي محفوظ ڪيل. 2022-11-19 تي حاصل ڪيل.
  71. 1 2 Kadolph 1998, p. 18.
  72. ↑ Smith 1982, p. 70.
  73. 1 2 Smith 1982, p. سانچو:Pn.
  74. ↑ Smith 1982, p. 68.
  75. ↑ Smith 1982, p. 69.
  76. ↑ Smith 1982, p. 66.
  77. ↑ Barnett, Anne (1997). Examining Textiles Technology. Heinemann Educational. ص. 51. ISBN 978-0-435-42104-5.
  78. ↑ Gulrajani, M. L. (1981). Blended Textiles: Papers of the 38th All India Textile Conference, an International Conference, November 18–20th ... Bombay (انگريزي ۾). Textile Association. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-01-27 تي محفوظ ڪيل. 2020-11-22 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ Montgomery, Florence M. (1984). Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth. New York; London: Norton. ص. 369. ISBN 978-0-393-01703-8.
  80. ↑ Kadolph 1998, p. 402.
  81. ↑ Fairchild's dictionary of textiles. New York: Fairchild Publications. 1959. ص. 355.
  82. ↑ Indian Journal of History of Science (انگريزي ۾). National Institute of Sciences of India. 1982. ص. 120.
  83. ↑ Montgomery, Florence M. (1984). Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth. New York; London: Norton. ص. 347. ISBN 978-0-393-01703-8.
  84. ↑ Kumar, Raj; Srivastava, H.C. (June 1980). "Analysis of Fiber Blends. Part II. Determination of Blend Composition by Moisture Regain". Textile Research Journal 50 (6): 359–362. doi:10.1177/004051758005000607.
  85. ↑ "ASTM D629 - 15 Standard Test Methods for Quantitative Analysis of Textiles". www.astm.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-05-18 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-24 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ Rowell, R.M. (2014). "The use of biomass to produce bio-based composites and building materials". Advances in Biorefineries. ص. 803–818. doi:10.1533/9780857097385.2.803. ISBN 978-0-85709-521-3.
  87. ↑ Mechanical Engineering (انگريزي ۾). American Society of Mechanical Engineers. 1956.
  88. ↑ Franck, R. R. (29 October 2001). Silk, Mohair, Cashmere and Other Luxury Fibres (انگريزي ۾). Elsevier. ص. 230. ISBN 978-1-85573-759-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-01-27 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-23 تي حاصل ڪيل.
  89. ↑ Joseph, Marjory L. (1992). Joseph's introductory textile science. Fort Worth: Harcourt Brace Jovanovich College Publishers. ص. 58. ISBN 978-0-03-050723-6.
  90. ↑ Langan, John; Anton, Harley F.; Bader, Carol H. (1992). Improving Reading Comprehension Skills (انگريزي ۾). Townsend Press. ISBN 978-0-944210-54-3.
  91. ↑ Stauffer, Jeanne (2004). Sewing Smart with Fabric (انگريزي ۾). DRG Wholesale. ص. 139. ISBN 978-1-59217-018-0. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-01-27 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-23 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ Mendelson, Cheryl (17 May 2005). Home Comforts: The Art and Science of Keeping House (انگريزي ۾). Simon and Schuster. ص. 264. ISBN 978-0-7432-7286-5. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-01-27 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-23 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ The Atlas of the World Commerce Maps, Text and Diagrams (انگريزي ۾). Newnes. 1907. ص. xli. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-05-28 تي محفوظ ڪيل. 2023-05-28 تي حاصل ڪيل.
  94. ↑ Thalmann, B. (30 August 2022). "Tiare Hawaiʻi Is Making Ultra-Cute Dresses from Pineapple, Banana and Eucalyptus". Honolulu Magazine. 1 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  95. ↑ Hendrickx, Katrien (2007). The Origins of Banana-fibre Cloth in the Ryukyus, Japan (انگريزي ۾). Leuven University Press. ص. 188. ISBN 978-90-5867-614-6. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 March 2018 تي محفوظ ڪيل.
  96. ↑ Kadapa-Bose, S. (15 September 2021). "Banana Saris, Lotus Shawls, Bamboo Jeans: How Desi Fashion Is Going Green!". the better india. 1 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ Anstey, H. (Helen) (1997). The Anstey Weston guide to textile terms. Great Britain: Weston. ISBN 978-0-9530130-0-5.
  98. ↑ Cohen, Allen (11 November 2011). J.J. Pizzuto's Fabric Science (tenth ڇاپو). Fairchild Books. ص. 41. ISBN 978-1-60901-380-6.
  99. ↑ Vatin Nikolai Ivanovich, Alexandr A. Berlin, Roman Joswik (2015). Engineering Textiles. Apple Academic Press. ص. 142. ISBN 978-1-4987-0603-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-05 تي محفوظ ڪيل. 2023-03-19 تي حاصل ڪيل.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (ڳنڍڻو)
  100. ↑ Arno Cahn, Edward C. Leonard, Edward George Perkins (1999). Proceedings of the World Conference on Palm and Coconut Oils for the 21st Century. AOCS Press. ص. 115. ISBN 978-0-935315-99-8.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (ڳنڍڻو)
  101. ↑ Trevisan, Adrian. "Cocoon Silk: A Natural Silk Architecture". Sense of Nature. اصل نسخو مان 2012-05-07 تي محفوظ ڪيل.
  102. ↑ "Why Nanollose is on the verge of a major market opportunity with its fibre conversion technology, as global fashion brands come knocking". 14 February 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-12-15 تي محفوظ ڪيل. 2022-09-26 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ Apollo Accident, Hearing ... (انگريزي ۾). 1968. ص. 469, 557. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-05-28 تي محفوظ ڪيل. 2023-05-28 تي حاصل ڪيل.
  104. ↑ Hammerskog, Paula; Wincent, Eva (2009). Swedish Knits: Classic and Modern Designs in the Scandinavian Tradition (انگريزي ۾). Skyhorse Publishing Inc. ص. 32. ISBN 978-1-60239-724-8. acrylic fiber used to imitate wools.
  105. ↑ Euroflax Industries Ltd. "Euroflaxx Industries (Import of Textiles)" آرڪائيو ڪيا ويا 13 January 2010 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  106. ↑ Fonte, Diwata (23 August 2005). "Milk-fabric clothing raises a few eyebrows". The Orange County Register. اصل نسخي مان 1 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 2009-10-21 تي حاصل ڪيل.
  107. ↑ Birrell 1973, p. سانچو:Pn.
  108. ↑ Veys, Fanny Wonu (26 January 2017). Unwrapping Tongan Barkcloth: Encounters, Creativity and Female Agency (انگريزي ۾). Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-4742-8331-1.
  109. 1 2 3 4 5 Kadolph 1998, p. 245.
  110. ↑ Warming, Wanda (1981). The world of Indonesian textiles. Tokyo; New York: Kodansha International. ص. 56. ISBN 978-0-87011-432-8.
  111. 1 2 3 Smith 1982, p. 5.
  112. ↑ Chapman 2010, p. سانچو:Pn.
  113. ↑ Birrell 1973, pp. 1–14.
  114. ↑ "loom | weaving | Britannica". www.britannica.com (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-07-13 تي محفوظ ڪيل. 2022-06-01 تي حاصل ڪيل.
  115. 1 2 Smith 1982, p. 6.
  116. ↑ "John Kay | British engineer and inventor | Britannica". www.britannica.com (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-03-18 تي محفوظ ڪيل. 2022-06-01 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ Smith 1982, p. 10.
  118. ↑ Hammond, J. L. (John Lawrence); Hammond, Barbara Bradby (1919). The skilled labourer, 1760–1832. University of California Libraries. London, New York [etc.] : Longmans, Green and co. ص. 51.
  119. 1 2 Rowe, Ann Pollard (1997). Looping and Knitting. Washington, D.C.: The Textile Museum. ص. 2.
  120. ↑ Smith 1982, p. 8.
  121. ↑ Frances Lambert (1844). My crochet sampler (English ۾). Oxford University. ص. 12.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  122. ↑ Collier, Billie J. (2009). Understanding textiles. Upper Saddle River, N.J.: Pearson Prentice Hall. ص. 543. ISBN 978-0-13-118770-2.
  123. ↑ Birrell 1973, p. 279.
  124. ↑ Lyle, Dorothy Siegert (1982). Modern textiles. New York: Wiley. ص. 474. ISBN 978-0-471-07805-0.
  125. ↑ Hu, Hong; Zhang, Minglonghai; Liu, Yanping (11 July 2019). Auxetic Textiles (انگريزي ۾). Woodhead Publishing. ISBN 978-0-08-102212-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-05 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-27 تي حاصل ڪيل.
  126. 1 2 Smith 1982, p. 18.
  127. ↑ Humphries 1996, p. 4.
  128. ↑ Smith 1982, p. 23.
  129. ↑ "India overtakes Germany and Italy, is new world No. 2 in textile exports". ٽائيمز آف انڊيا. 3 June 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2015-02-15 تي محفوظ ڪيل. 2015-02-03 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ "India world's second largest textiles exporter: UN Comtrade". The Economic Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-05-31 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-31 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ "Largest textile exporting countries in 2019". Statista (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-05-31 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-31 تي حاصل ڪيل.
  132. ↑ "World cotton production by country 2019". Statista (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2020-04-17 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-31 تي حاصل ڪيل.
  133. ↑ Mirdha, Refayet Ullah (11 August 2017). "Exporters hardly grab orders diverted from China". The Daily Star (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-05-23 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-31 تي حاصل ڪيل.
  134. ↑ Yusuf, Anik (12 March 2023). "Garment Exports in Bangladesh Reached Record High in 2021–2022 Fiscal Year". TextileTuts (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-03-15 تي محفوظ ڪيل. 2023-03-15 تي حاصل ڪيل.
  135. ↑ Green Inc. Blog "Cutting Water Use in the Textile Industry." آرڪائيو ڪيا ويا 24 July 2009 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. نيو يارڪ ٽائيمز. 21 July 2009. 28 July 2009.
  136. 1 2 Becker, Doreen (2016). "Color Matching". Color Trends and Selection for Product Design. ص. 183–184. doi:10.1016/B978-0-323-39395-9.00038-4. ISBN 978-0-323-39395-9.
  137. ↑ Hollen, Norma R.; Hollen, Norma R. Textiles (1988). Textiles. New York: Macmillan. ص. 2. ISBN 978-0-02-367530-0.
  138. ↑ "What makes fabric "wrinkle-free"? Is it the weave or a special type of fiber?". Ask.yahoo.com. 15 March 2001. اصل نسخو مان 2012-01-17 تي محفوظ ڪيل. 2011-12-04 تي حاصل ڪيل.
  139. ↑ "The Materials Science and Engineering of Clothing". Tms.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2012-01-21 تي محفوظ ڪيل. 2011-12-04 تي حاصل ڪيل.
  140. ↑ Lazarov, A (2004). "Textile dermatitis in patients with contact sensitization in Israel: A 4-year prospective study". Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology 18 (5): 531–7b. doi:10.1111/j.1468-3083.2004.00967.x. PMID 15324387.
  141. ↑ Lazarov, A; Cordoba, M; Plosk, N; Abraham, D (2003). "Atypical and unusual clinical manifestations of contact dermatitis to clothing (textile contact dermatitis): Case presentation and review of the literature". Dermatology Online Journal 9 (3): 1. doi:10.5070/D30KD1D259. PMID 12952748.
  142. ↑ Industriegeschichte aus dem Bergischen land آرڪائيو ڪيا ويا 14 August 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (in German). (Accessed: 27 November 2016)
  143. ↑ WDR digit project. Eisengarnfabrikation in Barmen. آرڪائيو ڪيا ويا 28 November 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (Video (16 min) in German). (Accessed: 27 November 2016).
  144. ↑ Elsasser 2005, p. 196.
  145. ↑ Choudhury, A. K. Roy (9 January 2006). Textile Preparation and Dyeing (انگريزي ۾). Science Publishers. ص. 138. ISBN 978-1-57808-404-3. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-05 تي محفوظ ڪيل. 2022-06-01 تي حاصل ڪيل.
  146. ↑ Elsasser 2005, p. 197.
  147. ↑ Denny, Grace G. (Grace Goldena) (1923). Fabrics and how to know them;definitions of fabrics, practical textile tests, classification of fabrics. The Library of Congress. Philadelphia, London, J.B. Lippincott Company. ص. 103.
  148. ↑ Gupta, Richa; Kushwaha, Anamika; Dave, Dushyant; Mahanta, Niva Rana (2022). "Waste management in fashion and textile industry: Recent advances and trends, life-cycle assessment, and circular economy". Emerging Trends to Approaching Zero Waste. ص. 215–242. doi:10.1016/B978-0-323-85403-0.00004-9. ISBN 978-0-323-85403-0.
  149. ↑ Khan, Sana; Malik, Abdul (2014). "Environmental and Health Effects of Textile Industry Wastewater". Environmental Deterioration and Human Health. ص. 55–71. doi:10.1007/978-94-007-7890-0_4. ISBN 978-94-007-7889-4.
  150. ↑ Muthu, Subramanian Senthilkannan (26 November 2018). Water in Textiles and Fashion: Consumption, Footprint, and Life Cycle Assessment (انگريزي ۾). Woodhead Publishing. ISBN 978-0-08-102654-0. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-05 تي محفوظ ڪيل. 2023-01-07 تي حاصل ڪيل.
  151. ↑ van der Walt, G. H. J.; van Rensburg, N. J. J. (March 1986). "Low-Liquor Dyeing and Finishing". Textile Progress 14 (2): 1–50. doi:10.1080/00405168608688900.
  152. ↑ Bhatia, S.C. (2017). Devraj, Sarvesh (مرتب). Pollution Control in Textile Industry. doi:10.1201/9781315148588. ISBN 978-1-351-37306-7.سانچو:Pn
  153. ↑ Zhu, Lisha; Chen, Bilin; Liu, Junran; Chen, Shuang; Zhang, Ying; Wang, Xiaopeng; Wang, Laili (19 October 2022). "Assessing baseline water footprints of natural fiber textile products in China" (en ۾). Journal of Cleaner Production 379. doi:10.1016/j.jclepro.2022.134747. Bibcode: 2022JCPro.37934747Z.
  154. ↑ Körlü, Ayşegül (2019). Textile Industry and Environment. BoD – Books on Demand. ISBN 978-1-83880-027-7.سانچو:Self-published inlineسانچو:Pn
  155. ↑ Oleniacz, Laura (20 March 2023). "Researchers Separate Cotton From Polyester in Blended Fabric". North Carolina State University. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 12 April 2023 تي حاصل ڪيل.
  156. ↑ Sajn, Nikolina (2019). "Environmental Impact of the Textile and Clothing Industry: What Consumers Need to Know" (PDF). يورپي پارليامينٽ. European Parliamentary Research Service. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 2025-08-27 تي محفوظ ڪيل. 2025-05-19 تي حاصل ڪيل.
  157. ↑ Scheman, AJ; Carroll, PA; Brown, KH; Osburn, AH (1998). "Formaldehyde-related textile allergy: An update". Contact Dermatitis 38 (6): 332–6. doi:10.1111/j.1600-0536.1998.tb05769.x. PMID 9687033.
  158. ↑ Alaee, M (September 2003). "An overview of commercially used brominated flame retardants, their applications, their use patterns in different countries/regions and possible modes of release". Environment International 29 (6): 683–689. doi:10.1016/S0160-4120(03)00121-1. PMID 12850087. Bibcode: 2003EnInt..29..683A.
  159. ↑ US EPA, OCSPP (29 April 2015). "Chemicals under the Toxic Substances Control Act (TSCA)". www.epa.gov (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2010-01-18 تي محفوظ ڪيل. 2021-07-24 تي حاصل ڪيل.
  160. ↑ Betts, Kellyn S. (2007). "Perfluoroalkyl Acids: What Is the Evidence Telling Us?". Environmental Health Perspectives 115 (5): A250–A256. doi:10.1289/ehp.115-a250. ISSN 0091-6765. PMID 17520044. Bibcode: 2007EnvHP.115.a250B.
  161. ↑ "Perfluorooctanoic acid (PFOA): 1. What is PFOA and what is it used for?". www.greenfacts.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-07-09 تي محفوظ ڪيل. 2021-07-01 تي حاصل ڪيل.
  162. ↑ Hays, Hannah L.; Mathew, Dana; Chapman, Jennifer (2021), "Fluorides and Fluorocarbons Toxicity", StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, PMID 28613550, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-08-11 تي محفوظ ڪيل, 2021-07-01 تي حاصل ڪيل
  163. ↑ "Brominated Flame retardants in the Environment" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 2021-07-09 تي محفوظ ڪيل. 2021-07-01 تي حاصل ڪيل.
  164. ↑ Ermini, Maria Laura; Voliani, Valerio (27 April 2021). "Antimicrobial Nano-Agents: The Copper Age". ACS Nano 15 (4): 6008–6029. doi:10.1021/acsnano.0c10756. ISSN 1936-0851. PMID 33792292. Bibcode: 2021ACSNa..15.6008E.
  165. ↑ AshaRani, P. V.; Low Kah Mun, Grace; Hande, Manoor Prakash; Valiyaveettil, Suresh (24 February 2009). "Cytotoxicity and Genotoxicity of Silver Nanoparticles in Human Cells". ACS Nano 3 (2): 279–290. doi:10.1021/nn800596w. PMID 19236062. Bibcode: 2009ACSNa...3..279A. http://scholarbank.nus.edu.sg/handle/10635/93520.
  166. ↑ Kadolph (2009). Textiles (انگريزي ۾). Pearson Education. ص. 433. ISBN 978-81-317-2570-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-05-22 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-22 تي حاصل ڪيل.
  167. 1 2 Saville, B. P. (8 January 1999). Physical Testing of Textiles (انگريزي ۾). Elsevier. ص. 1 to 24. ISBN 978-1-84569-015-1. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-09 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-27 تي حاصل ڪيل.
  168. 1 2 Hu, J. (9 September 2008). Fabric Testing (انگريزي ۾). Elsevier. ص. 1 to 15. ISBN 978-1-84569-506-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-05 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-27 تي حاصل ڪيل.
  169. ↑ Kadolph, Sara J. (2007). Textiles. Upper Saddle River, N.J.: Pearson Prentice Hall. ص. 33, 34. ISBN 978-0-13-118769-6.
  170. ↑ Saville, B.P. (1999). "Fibre dimensions". Physical Testing of Textiles. ص. 44–76. doi:10.1533/9781845690151.44. ISBN 978-1-85573-367-1.
  171. ↑ Houck, M. M. (30 January 2009). Identification of Textile Fibers (انگريزي ۾). Elsevier. ISBN 978-1-84569-565-1. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-03-05 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-27 تي حاصل ڪيل.
  172. ↑ Doria-archive of the Finnish National Library[مڪمل حوالو گهربل آهي]
  173. ↑ Art-Gourds.com آرڪائيو ڪيا ويا 2008-10-13 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Traditional Peruvian embroidery production methods
  174. ↑ "Textile Doll". والٽرز آرٽ ميوزيم site.

ذريعا

[سنواريو]

وڌيڪ پڙهڻ لاء

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Sewing سانچو:Weaving

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڪپڙو&oldid=373425" تان ورتل