ڪوڏر
ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Hoe) زرعي ۽ باغباني ۾ استعمال ٿيندڙ هڪ قديم ۽ گهڻ-مقصد وارو هٿ جو اوزار آهي، جيڪو مٽيءَ کي سنوارڻ، گاهه پٽڻ، زمين کي صاف ڪرڻ ۽ پاڙ وارن فصلن جي لاباري لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.
مٽيءَ کي سنوارڻ دوران ڪوڏر جي مدد سان ٻوٽن جي پاڙن چوڌاري مٽي چاڙهي (Hilling)، ٻج يا بُلب پوکڻ لاءِ سوڙها دٻا (Drills) ۽ اُٿلا کاهه کوٽيا ويندا آهن. گاهه پٽڻ وقت ڪوڏر سان مٽيءَ جي مٿاڇري کي هلڪو لوڏيو ويندو آهي يا غيرضروري ٻوٽن جي پنن ۽ پاڙن کي ڪٽي ختم ڪيو ويندو آهي. ان کان علاوه، زمين مان پراڻيون پاڙون ۽ فصلن جا باقيات (Crop residues) پڻ هٽايا ويندا آهن. مٽي کوٽڻ ۽ هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪوڏرون آلو ۽ ٻين پاڙ وارن فصلن جي لاباري ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪنديون آهن.
ڪوڏر: هي تمام ڪمائتو اوزار آهي، نظر رکجي ته ڳن ڪوڏر ۾ گوني ڪنڊ کان وڌيڪ پري لڳل نه هجي ۽ سندس منهن تيکو هجي. مڏي ڪوڏر سان جيڪو ڪم سڄي ڏينهن ۾ ٿيندو، سو تکيءَ ڪوڏر سان ٻن ڪلاڪن ۾ لهي سگهندو.[1] ڪوڏر ۾ ننڍي ڳن جي ڪري استعما وقت جھڪڻو پوندو آهي جنھن جي ڪري چيلھ جي سور جي شڪايت پيدا ٿيندي آهي. ڪيليفورنيا ۾ سيزر شاويز نالي شخص جي سياسي جدوجھد سان ڪوڏر ۾ ننڍي ڳن لڳائڻ تي سپريم ڪورٽ جي حڪم تي 1975 ۾ ڪيليفورنيا رياست جي سرڪاري بندش لڳائي ڇڏي.[2][3]موزمبيق آفريقا جو ملڪ آھ ان جي جھنڊي ۾ ڪوڏر جو نشان آھي.
قسم
[سنواريو]
ڪوڏرن جا ڪيترائي قسم آهن، جيڪي شڪل، بناوت ۽ استعمال جي لحاظ کان هڪ ٻئي کان مختلف هوندا آهن. ڪي ڪوڏرون هڪ کان وڌيڪ ڪم سرانجام ڏئي سگهن ٿيون، جڏهن ته ڪي خاص مقصد لاءِ تيار ڪيون وينديون آهن.
عام طور ڪوڏر جا ٻه بنيادي قسم هوندا آهن: ڇڪڻ واري ڪوڏر (Draw hoe)، جيڪا مٽيءَ کي سنوارڻ ۽ کوٽڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي، ۽ گسائڻ واري ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Scuffle hoe)، جيڪا گاهه پٽڻ ۽ مٽيءَ جي مٿاڇري کي نرم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي.
ڇڪڻ واري ڪوڏر ۾ ڦر (Blade) دستي سان لڳ ڀڳ سڌي ڪنڊ (Right angle) تي لڳل هوندي آهي. استعمال ڪندڙ پهرين ڦر کي زمين ۾ هڻندو آهي، پوءِ ان کي پنهنجي طرف ڇڪيندو آهي. دستي جي زاويي کي تبديل ڪرڻ سان کوٽائي وڌيڪ يا گهٽ ڪري سگهجي ٿي. هن قسم جي ڪوڏر سان مٽيءَ کي ڪيترن سينٽي ميٽرن تائين آسانيءَ سان کوٽي ۽ نرم ڪري سگهجي ٿو. هن جي هڪ مشهور بناوت آئي ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Eye hoe) آهي، جنهن جي مٿي واري حصي ۾ هڪ گول سوراخ يا رنگ هوندو آهي، جنهن مان دستو لڳايو ويندو آهي. اهڙي بناوت رومي دور کان استعمال ۾ آهي.
گسائڻ واري ڪوڏر (Scuffle hoe) مٽيءَ جي مٿاڇري کي هلڪو گسائڻ، مٿئين پرت کي نرم ڪرڻ ۽ گاهن جي پاڙن کي مٿاڇري جي هيٺان ڪٽي ختم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي. هن جا ٻه مشهور قسم ڊچ ڪوڏر (Dutch hoe) ۽ هوپ ڪوڏر (Hoop hoe) آهن.
هٿ واري ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Hand hoe) عام طور هلڪي وزن ۽ ننڍي دستي واري ڪوڏر هوندي آهي. اها باغباني، گلن جي ٻوٽن ۽ ننڍن باغن ۾ استعمال ٿيندي آهي. ڪڏهن ڪڏهن هن اصطلاح جو مقصد صرف هٿ سان هلندڙ ڪوڏرن کي جانورن يا مشينن سان هلندڙ زرعي اوزارن کان الڳ ظاهر ڪرڻ هوندو آهي.
ڇڪڻ واريون ڪوڏرون
[سنواريو]
- اطالوي ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Italian hoe)، جنهن کي گرب ڪوڏر (Grub hoe)، گربنگ ڪوڏر (Grubbing hoe)، ازادا (Azada)، گريب ڪوڏر (Grab hoe)، پيٽرن ڪوڏر (Pattern hoe) يا ڊيگو ڪوڏر (Dago hoe) پڻ چيو ويندو آهي، سڀ کان عام زرعي ڪوڏر آهي. ان جو ڦر ڳرو، ويڪرو ۽ سڌي ڪنڊ وارو هوندو آهي، جنهن سبب اها مٽي کوٽڻ، نرم ڪرڻ ۽ گاهه پٽڻ لاءِ انتهائي موزون هوندي آهي.
- ريجنگ ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Ridging hoe)، جنهن کي وارن ڪوڏر (Warren hoe) يا ڊرل ڪوڏر (Drill hoe) پڻ چيو ويندو آهي، ٽڪنڊي يا دل جي شڪل واري ڦر رکي ٿي. اها ٻج يا بلب پوکڻ لاءِ سوڙها دٻا (Drills) ۽ اُٿلا کاهه ٺاهڻ لاءِ خاص طور مفيد هوندي آهي.
- پيڪسٽن ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Paxton hoe) بناوت ۾ اطالوي ڪوڏر سان ملندڙ جلندڙ هوندي آهي، پر ان جي ڦر وڌيڪ گول ڪنڊن واري مستطيل شڪل جي هوندي آهي.
- گلن واري ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Flower hoe) جو ڦر تمام ننڍو هوندو آهي. اها وڌندڙ ٻوٽن جي چوڌاري هلڪو گاهه پٽڻ ۽ مٽي نرم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جنهن سان ٻوٽن جون مٿاڇريون پاڙون متاثر نه ٿينديون آهن.
- هوڊيڊ (انگريزي ٻولي: Hoedad)، جنهن کي هوڊيگ (Hoedag) يا هوڊيگ (Hodag) پڻ چيو ويندو آهي، وڻ پوکڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ خاص قسم جي ڪوڏر آهي. هن جي وڪريل ۽ گول نڪ واري ڦر ٻيلن جي پوک ۽ ٻيهر ٻيلڪاري (Reforestation) جي ڪم ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي.
- گارو ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Mortar hoe) گاري ۽ ڪنڪريٽ کي هٿ سان ملائڻ لاءِ ٺهيل خاص ڪوڏر آهي. ان جي ڦر عام چورس ڪوڏر جهڙي هوندي آهي، پر ان ۾ وڏا سوراخ هوندا آهن، جيڪي گاري کي آسانيءَ سان ملائڻ ۾ مدد ڏيندا آهن.
گسائڻ واريون ڪوڏرون
[سنواريو]- ڊچ ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Dutch hoe) اهڙي طرح ٺهيل هوندي آهي، جو ان کي اڳتي ڌڪڻ يا پاڻ ڏانهن ڇڪڻ سان مٽيءَ جي مٿاڇري کان ٿورو هيٺ گاهن جون پاڙون ڪٽي سگهجن ٿيون. هن جي ڦر جا سڀئي ڪنارا تيز هوندا آهن، جنهن سبب اها ٻنهي رخن ۾ ڪٽائي ڪري سگهي ٿي. ڦر دستي جي محور جي ڀيٽ ۾ ٿورو مٿي جهڪيل هوندي آهي، جنهن سان استعمال ڪندڙ دستي کي اڳتي ڌڪيندي ڦر کي مٽيءَ جي مٿاڇري کان ٿورو هيٺ رکي سگهي ٿو. ڊچ ڪوڏر مٿاڇري واري مٽي کي نرم ڪرڻ ۽ گاهه پٽڻ لاءِ انتهائي اثرائتي آهي، پر مٽيءَ کي هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ڪرڻ لاءِ مناسب نه هوندي آهي.
- هوپ ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Hoop hoe)، جنهن کي ايڪشن ڪوڏر (Action hoe)، اوسيليٽنگ ڪوڏر (Oscillating hoe)، هُلا ڪوڏر (Hula hoe)، اسٽرپ ڪوڏر (Stirrup hoe)، لوپ ڪوڏر (Loop hoe)، پينڊولم ويڊر (Pendulum weeder) يا گسائڻ واري ڪوڏر (Scuffle hoe) پڻ چيو ويندو آهي، هڪ ٻٽي ڪنڊ واري ڦر تي مشتمل هوندي آهي، جيڪا مستطيل لوپ جي شڪل ۾ دستي سان ڳنڍيل هوندي آهي. جڏهن ان کي اڳتي يا پوئتي هلايو وڃي ٿو ته ڦر مٽيءَ جي مٿاڇري کان ٿورو هيٺ گاهه جون پاڙون ڪٽي ڇڏيندي آهي. اڳتي ۽ پوئتي ٻنهي رخن ۾ حرڪت سبب هي ڪوڏر نرم ۽ ڀُرڀري مٽيءَ ۾ گاهه ختم ڪرڻ لاءِ تمام اثرائتي هوندي آهي. عام طور ان جي ڦر جي ويڪر 3 کان 7 انچ (7.5–18 سينٽي ميٽر) جي وچ ۾ هوندي آهي. تنهن هوندي به، مٽي کوٽڻ يا منتقل ڪرڻ ۾ اها ڇڪڻ واري ڪوڏر جيتري ڪارائتي نه هوندي آهي.
- ڪولينئر ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Collinear hoe) يا ڪولينيل ڪوڏر (Collineal hoe) هڪ سنهڙي ۽ انتهائي تيز ڦر واري ڪوڏر آهي، جيڪا مٽيءَ جي مٿاڇري کان ٿورو هيٺ هلڪي جهار واري حرڪت سان گاهن جون پاڙون ڪٽي ڇڏيندي آهي. هي ڪوڏر گاهه پٽڻ لاءِ انتهائي موزون آهي، پر مٽي کوٽڻ يا منتقل ڪرڻ جهڙن ڪم لاءِ مناسب نه آهي. هن جي جوڙجڪ 1980ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ آمريڪي باغبان **ايليئٽ ڪولمين** تيار ڪئي.
- سوو ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Swoe hoe) ڊچ ڪوڏر جو جديد قسم آهي، جنهن ۾ هڪ ئي پاسي تي ڪٽڻ واري تيز ڪنڊ هوندي آهي. اها خاص طور تي مٿاڇري تي موجود گاهه کي تيزيءَ سان ختم ڪرڻ لاءِ تيار ڪئي وئي آهي.
ٻيون ڪوڏرون
[سنواريو]
هيٺيان ڪوڏر جا اهي قسم آهن، جيڪي نه ڇڪڻ واري ڪوڏر (Draw hoe) ۽ نه ئي گسائڻ واري ڪوڏر (Scuffle hoe) سان مشابهت رکن ٿا:
- ڦيٿي واري ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Wheel hoe) نالي مان ظاهر آهي ته هڪ يا وڌيڪ ڦيٿن سان لڳل ڪوڏر يا ڪوڏرن جو مجموعو هوندي آهي. ان ۾ لڳل ڪوڏرون اڪثر ٻين زرعي اوزارن سان مٽائي به سگهجن ٿيون، جنهن سبب هڪ ئي اوزار ڪيترن ئي زرعي ڪمن لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.[4]
- گهوڙي واري ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Horse hoe) شڪل ۾ ننڍڙي هر (Plough) جهڙي هوندي آهي ۽ زرعي سڌارڪ جٿرو ٽل جي پسنديده اوزارن مان هڪ هئي. هن پنهنجي ڪتاب Horse Hoeing Husbandry ۾ دعويٰ ڪئي ته گهوڙي واري ڪوڏر فصلن جي وچ واري زمين کي نرم ڪري ۽ گاهه ختم ڪري فصلن جي واڌ ويجهه بهتر بڻائي ٿي.[5] جديد زرعي تحقيق موجب هن اوزار جو بنيادي فائدو غذائي مادا وڌائڻ نه، پر گاهه ختم ڪري فصلن جي مقابلي کي گهٽائڻ آهي.[6] گهوڙي واري ڪوڏر ۽ ٻج ڇٽيندڙ مشين (Seed drill) جي استعمال برطانوي زرعي انقلاب دوران زرعي پيداوار ۾ نمايان اضافو آندو.[7]
- فورڪ ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Fork hoe)، جنهن کي پرانگ ڪوڏر (Prong hoe)، ڏنديدار ڪوڏر (Tined hoe)، ڪينٽربري ڪوڏر (Canterbury hoe)، ڊريگ فورڪ (Drag fork) يا موڙيل فورڪ (Bent fork) پڻ چيو ويندو آهي، ٻن يا وڌيڪ ڏندن (Tines) تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي دستي سان سڌي ڪنڊ تي لڳل هوندا آهن. هي ڪوڏر عام طور پوک يا ٻج ڇٽڻ کان اڳ مٽي نرم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي.
- ڪليم ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Clam hoe) سامونڊي صدفن، خاص طور ڪليم (Clam)، کي کوٽڻ ۽ ڪڍڻ لاءِ ٺاهي ويندي آهي.
- ايڊز ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Adze hoe) عام ڪوڏر جي بنيادي شڪل جهڙي هوندي آهي، پر وڌيڪ ڳري ۽ مضبوط هوندي آهي. ان جو روايتي استعمال جابلو پيچرن ۽ رستن جي تعمير ۽ مرمت ۾ ٿيندو آهي.
- پاچُل يا چانگڪُل (انگريزي ٻولي: Pacul يا انگريزي ٻولي: Cangkul) ملائيشيا ۽ انڊونيشيا ۾ استعمال ٿيندڙ ڪوڏر آهي، جيڪا ايڊز ڪوڏر سان گهڻي مشابهت رکي ٿي ۽ زرعي ڪمن لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي.
- گينگ ڪوڏر (انگريزي ٻولي: Gang hoe) اهڙي ڪوڏر آهي، جيڪا طاقت سان هلندڙ زرعي مشينن سان گڏ استعمال ٿيندي آهي. هڪ ئي فريم تي ڪيترائي ڪوڏر جا ڦر لڳل هوندا آهن، جيڪي هڪ ئي وقت ڪيترين قطارن ۾ گاهه ختم ڪرڻ ۽ مٽي نرم ڪرڻ جو ڪم ڪندا آهن.
پراڻي ڊچ ڪوڏر.
ڌڪڻ واري ڪوڏر.
ڊچ يا ڌڪڻ واري ڪوڏر، جيڪا ڊگهي دستي سان لڳل هوندي آهي.
وڪريل ڦر واري ڪوڏر.
انڊونيشي پاچُل.
ننڍي دستي واري گرب ڪوڏر.
فورڪ ڪوڏر.
ڪينيا جي جبل ڪينيا واري علائقي مان ٽن ڏندن واري ڪوڏر.
جاپاني بيچيو-گووا، ڌان جي پوکن لاءِ استعمال ٿيندڙ فورڪ ڪوڏر.
ايڊز جي ڦر.
گهوڙي واري ڪوڏر.
هٿ واري ڪوڏر، يعني ننڍي دستي واري ڪوڏر.
تصويري نمائش
[سنواريو]- پراڻي ڊچ ڪوڏر.
- ڌڪڻ واري ڪوڏر.
- ڊچ يا ڌڪڻ واري ڪوڏر، جيڪا ڊگهي دستي سان لڳل هوندي آهي.
- وڪريل ڦر واري ڪوڏر.
- انڊونيشي پاچُل.
- ننڍي دستي واري گرب ڪوڏر.
- فورڪ ڪوڏر.
- ڪينيا جي جبل ڪينيا واري علائقي مان ٽن ڏندن واري ڪوڏر.
- جاپاني بيچيو-گووا، ڌان جي پوکن لاءِ استعمال ٿيندڙ فورڪ ڪوڏر.
- ايڊز جي ڦر.
- گهوڙي واري ڪوڏر.
- هٿ واري ڪوڏر، يعني ننڍي ۽ مختصر دستي واري ڪوڏر.
تاريخ
[سنواريو]ڪوڏر کوٽائي جو سڀ کان قديم اوزار آھي ۽ ان جو استعمال انسان ھر کان اڳ شروع ڪيو ھو. قديم سميري نسل جي ماڻھن جو خيال ھو تہ ڪوڏر ديوتائن جي مجلس جي سردار ديوتا اينلل ايجاد ڪئي ھئي[8]ڪوڏر جو ذڪر بابل جي بادشاھ حمورابي جي لکيل ڪوڊ ۾ بہ ملي ٿو.
حوالا
[سنواريو]- ↑ ڪتاب: باغ ۽ باغباني؛ ليکڪ: مرزا قليچ بيگ؛ايڊيشن:1960؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو
- ↑ "Fight in the Fields: Cesar Chavez and the Farmworkers' Struggle". Pbs.org. December 13, 2012 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Bruns, Roger (2005). Cesar Chavez: A Biography. Westport, CT: Greenwood Press. ص. 91–92. 29 October 2015 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Power Farming. Power Farming, Incorporated. 1919. ص. 191.
- ↑ Tull, Jethro (1731). Horse Hoeing Husbandry. A. Miller. ص. 149.
- ↑ "Historic Figures: Jethro Tull (1674–1741)". BBC.
- ↑ Mark Overton (1996). Agricultural Revolution in England. Cambridge University Press. ص. 121–122.
- ↑ PBS. Heritage: Civilization and the Jews. "Nippur آرڪائيو ڪيا ويا 2014-03-14 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.". Accessed 26 Nov 2012.