مواد ڏانھن هلو

ڪاروبار

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


عوامي بازار ۾ ننڍن ڪاروبارن جا واپاري

ڪاروبار (Business) اهڙو عملي عمل آهي، جنهن ذريعي ماڻهو شين (جهڙوڪ سامان ۽ خدمتون) جي پيداوار، يا انهن جي خريد ۽ وڪري وسيلي پنهنجي روزي ڪمائيندا يا نفعو حاصل ڪندا آهن.[1][2][3][4] ڪاروبار کي "ڪنهن به اهڙي سرگرمي يا اداري" طور پڻ بيان ڪيو ويندو آهي، جيڪو نفعي حاصل ڪرڻ جي مقصد سان قائم ڪيو وڃي.[5]

ڪاروباري ادارو لازمي طور پنهنجي مالڪ کان الڳ قانوني وجود نه هوندو آهي، ۽ قرض ڏيندڙ ڪاروبار جي ذميوارين بابت مالڪ کي ذاتي طور ذميوار ٺهرائي سگهن ٿا، سواءِ محدود ذميواري واري ڪمپني جي صورت ۾.[6] ڪاروبارن لاءِ ٽيڪس جو نظام ڪارپوريشنن کان مختلف هوندو آهي. عام ڪاروباري ڍانچي ۾ ڪارپوريٽ ٽيڪس جون شرحون لاڳو نه ٿينديون آهن؛ ان جي بدران مالڪ ڪاروبار مان حاصل ٿيندڙ سموري آمدني تي ذاتي طور ٽيڪس ادا ڪندو آهي.

قانوني لحاظ کان ۽ سرڪاري ادارن ۾ "ڪاروبار" ۽ "ڪمپني" (جهڙوڪ ڪارپوريشن يا تعاوني تنظيم) جي اصطلاحن ۾ فرق ڪيو ويندو آهي، جڏهن⁠تہ عام ڳالهه ٻولهه ۾ اهي اصطلاح اڪثر هڪ ٻئي جي جاءِ تي استعمال ٿيندا آهن.

ڪارپوريشنون اڪيلو مالڪاڻو ڪاروبار ۽ شراڪت کان مختلف هونديون آهن. ڪارپوريشنون پنهنجن شيئر هولڊرن کان الڳ ۽ منفرد قانوني شخص هونديون آهن، تنهنڪري اهي پنهنجي مالڪن ۽ ميمبرن کي محدود ذميواري جو تحفظ فراهم ڪن ٿيون. ڪارپوريشنن تي ڪارپوريٽ ٽيڪس لاڳو ٿيندو آهي. اهي قائم ڪرڻ ۾ وڌيڪ پيچيده ۽ خرچائتيون هونديون آهن، ۽ انهن لاءِ قومي يا رياستي سيڪيورٽيز ڪميشنن يا ڪمپنين جي رجسٽرن وٽ ٽه⁠ماهي يا سالياني مالي رپورٽون جمع ڪرائڻ لازمي هوندو آهي، پر ان جي بدلي ۾ مالڪن ۽ شيئر هولڊرن کي وڌيڪ قانوني تحفظ ۽ فائدا حاصل ٿيندا آهن.[6]

جيڪي ماڻهو ڪنهن سرڪاري اداري (سرڪاري شعبو) يا سماجي مقصد لاءِ ڪم ڪندڙ خيراتي تنظيم (غير منافعي بخش شعبو) ۾ ڪم نٿا ڪن، سي تقريباً هميشه خانگي شعبو ۾ ڪم ڪندا آهن. يعني اهي ڪنهن رسمي يا غير رسمي ڪاروبار سان لاڳاپيل هوندا آهن، جنهن جو بنيادي مقصد اقتصادي قدر پيدا ڪري ۽ ان مان لاڳت کان وڌيڪ فائدو حاصل ڪري نفعو ڪمائڻ هوندو آهي. تقريباً سڀني ملڪن ۾ اڪثريت ماڻهو ڪاروباري ادارن ۾ ملازم هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ سرڪاري شعبي ۾ ڪم ڪندڙن جو تناسب مجموعي افرادي قوت جي ڀيٽ ۾ گهٽ هوندو آهي.

وضاحتي خاصيتون

[سنواريو]

لوهار جي هنر جو مظاهرو

جرمني جي واپاري قانون ۾ هيءَ وصف عام طور قبول ڪئي وئي آهي: واپار يا ڪاروبار اهڙي هر جائز، خودمختيار، ٻاهران ظاهر طور سڃاڻپ لائق سرگرمي آهي، جيڪا باقاعده منصوبابندي سان، هڪ خاص مدت تائين، نفعو حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ڪئي وڃي ۽ آزاد پيشو نه هجي.[7][8] هن وصف مان هيٺيان بنيادي عنصر نڪرن ٿا:

ٻاهرين دنيا ڏانهن ظاهر ٿيندڙ سرگرمي

[سنواريو]

ڪنهن سرگرمي کي ٻاهرين دنيا ڏانهن ظاهر ٿيندڙ تڏهن سمجهيو ويندو آهي، جڏهن اها ٽين ڌر لاءِ واضح طور نظر اچي. صرف اندروني نيت يا ارادو ته ڪو ماڻهو ڪاروبار ڪرڻ چاهي ٿو، ان لاءِ ڪافي نه هوندو.[9]

خودمختيار (آزاد پيشي کان سواءِ) سرگرمي

[سنواريو]

اهو شخص خودمختيار سمجهيو ويندو آهي، جيڪو بنيادي طور پنهنجي ڪم جي نوعيت ۽ پنهنجي ڪم جا ڪلاڪ پاڻ طئي ڪرڻ لاءِ آزاد هجي (ڏسو سانچو:§ شق 1 HGB). جيڪو ڪنهن ٻئي جي حڪمن جو پابند نه هجي، اهو خودمختيار طور ڪم ڪندو آهي.[8] ان لاءِ قانوني خودمختياري ضروري آهي؛ صرف معاشي خودمختياري ڪافي ناهي.[8][9]

بهرحال، اها سرگرمي آزاد پيشن ۾ شامل نه هجڻ گهرجي. آزاد پيشا عام طور اعليٰ تعليم جا تقاضا ڪندا آهن ۽ انهن جي خاص سڃاڻپ ڪاروبار جي مالڪ جي ذاتي مهارت، ڪارڪردگي ۽ سڌي شموليت هوندي آهي.[10] (وڌيڪ تفصيل لاءِ آزاد پيشو وارو مضمون ڏسو.)[11]

باقاعده منصوبابندي سان هڪ خاص مدت لاءِ

[سنواريو]

ڪاروباري سرگرمي جو باقاعده ۽ هڪ خاص مدت تائين جاري رهڻ جو مطلب اهو آهي ته اها رڳو ڪڏهن ڪڏهن نه ڪئي وڃي. ڪارسٽن شمڊٽ موجب اها سرگرمي هميشه لاءِ جاري رکڻ جي ارادي سان منصوبابندي ٿيل هجڻ گهرجي.[12]

ان کان علاوه، ڪيل عملن جو مقصد ڪيترن ئي ڪاروباري ڏيتي ليتين سان لاڳاپيل هجڻ گهرجي. جيڪڏهن ڪو ڪاروبار صرف موسمي هجي (جهڙوڪ آڪٽوبر فيسٽيول ۾ بيئر جو خيمو يا سامونڊي ڪناري تي ڪرسيون ڪرائي تي ڏيڻ)، ته ان سان فرق نٿو پوي. اهم ڳالهه اها آهي ته ڪاروباري معاملا بار بار ۽ باقاعدي ڪيا وڃن (معروضي طور)، ۽ ان لاءِ اهڙو ارادو به موجود هجي (موضوعي طور).[8]

نفعي حاصل ڪرڻ جي نيت يا شوقيه سرگرمي

[سنواريو]

ڪاروبار جي موجودگي لاءِ هڪ ٻيو اهم عنصر نفعي حاصل ڪرڻ جي نيت آهي، جيڪا ان صورت ۾ به برقرار رهندي آهي، جڏهن ڪجهه عرصي تائين سالياني خسارو پيش اچي. البت، ڪاروباري سرگرمي ۽ رڳو شوقيه سرگرمي (Liebhaberei) ۾ فرق ڪرڻ ضروري آهي.

انهن ٻنهي جي وچ ۾ فرق ڪرڻ لاءِ قانون ۾ ڪا سرڪاري طور مقرر ڪيل گهٽ حد موجود ناهي. تنهن هوندي به، جرمن آمدني ٽيڪس قانون ۾ ڏنل ٻن رقمن کي مددگار معيار طور استعمال ڪري سگهجي ٿو: هڪ سانچو:§ نمبر 3 EStG تحت مقرر ڪيل سالياني 256 يورو نفعي جي حد، يا ڪجهه وڌيڪ يعني سانچو:§ شق 3 EStG تحت سالياني 410 يورو تائين.

قسم

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪاروباري ادارن جي فهرست


ڪاروباري ملڪيت جا قسم مختلف اختيارن وارن علائقن موجب مختلف ٿي سگهن ٿا، پر ڪجهه عام ڪاروباري ادارا هيٺيان آهن:

  • واحد ملڪيت (Sole proprietorship)، جنهن کي واحد واپاري (sole trader) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ ئي شخص جي ملڪيت هوندي آهي ۽ ان جي فائدي لاءِ هلائي ويندي آهي. مالڪ ڪاروبار پاڻ هلائيندو آهي، پر ضرورت پوڻ تي ملازم پڻ ڀرتي ڪري سگهي ٿو. واحد مالڪ ڪاروبار جي سڀني ذميوارين، خواه اهي هلندڙ خرچ هجن يا عدالت جي فيصلي موجب لاڳو ٿيندڙ ذميواريون، لاءِ ذاتي طور لامحدود قانوني ذميواري رکي ٿو. ڪاروبار جا سمورا اثاثا، جهڙوڪ ڪمپيوٽر جو ڍانچو، ذخيرو، پيداواري مشينري، پرچون واپار جون سهولتون ۽ واحد مالڪ جي ملڪيت واري غير منقولہ ملڪيت، ان جي ملڪيت هوندا آهن.[13]
  • شراڪت (Partnership) اهو ڪاروبار آهي، جيڪو ٻن يا وڌيڪ ماڻهن جي گڏيل ملڪيت هوندو آهي. شراڪت جي اڪثر قسمن ۾ هر شريڪ ڪاروبار جي قرضن ۽ ٻين ذميوارين لاءِ لامحدود ذميواري رکي ٿو. نفعي لاءِ قائم ٿيندڙ شراڪتن جا ٽي سڀ کان عام قسم عام شراڪت، محدود شراڪت ۽ محدود ذميواري واري شراڪت آهن.[14]
  • تعاوني ادارو (Cooperative يا Co-op) محدود ذميواري وارو ڪاروباري ادارو هوندو آهي، جيڪو نفعي يا غير نفعي ٻنهي مقصدن لاءِ قائم ٿي سگهي ٿو. تعاوني ادارو ڪارپوريشن کان ان لحاظ کان مختلف هوندو آهي، جو ان ۾ حصيدارن بدران ميمبر هوندا آهن، جيڪي فيصلا سازيءَ ۾ گڏيل اختيار رکن ٿا. تعاوني ادارا عام طور صارفين جي تعاوني ادارن يا مزدورن جي تعاوني ادارن جي صورت ۾ هوندا آهن. تعاوني ادارا اقتصادي جمهوريت جي نظريي جو بنيادي حصو آهن.
  • محدود ذميواري واري ڪمپني (LLC) ۽ ٻين خاص قسمن جا ڪاروباري ادارا پنهنجن مالڪن يا حصيدارن کي ڪاروبار جي ناڪامي جي صورت ۾، الڳ قانوني اداري هيٺ ڪم ڪرڻ سبب، قانوني تحفظ فراهم ڪن ٿا. ان جي ابتڙ، عام شراڪت يا اڪيلي حيثيت ۾ ڪاروبار ڪندڙ ماڻهن کي اهڙو تحفظ عام طور حاصل نه هوندو آهي.[16]
  • فرينچائز اهڙو نظام آهي، جنهن ۾ ڪاروباري ماڻهو ڪنهن وڏي ڪارپوريشن کان ڪاروبار کولڻ ۽ هلائڻ جا حق خريد ڪندا آهن.[17] آمريڪا ۾ فرينچائزنگ تمام گهڻي عام آهي ۽ معيشت جو هڪ اهم حصو سمجهي وڃي ٿي. آمريڪا ۾ هر ٻارهن پرچون ڪاروبارن مان هڪ فرينچائز هوندو آهي، جڏهن ته لڳ ڀڳ 80 لک ماڻهو فرينچائز ڪاروبارن ۾ روزگار حاصل ڪن ٿا.[18]
  • ضمانت ذريعي محدود ڪمپني (Company limited by guarantee) عام طور انهن ادارن لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جيڪي غير تجارتي مقصدن، جهڙوڪ ڪلبن يا خيراتي ادارن، لاءِ قائم ڪيا ويندا آهن. اهڙي ڪمپني جا ميمبر صرف ان صورت ۾، جڏهن ڪمپني ديواليه ٿي ختم ڪئي وڃي، هڪ مقرر (عام طور تي معمولي) رقم ادا ڪرڻ جي ضمانت ڏيندا آهن. ان کان سواءِ کين ڪمپني ۾ ڪو به معاشي حق حاصل نه هوندو آهي. هن قسم جون ڪمپنيون انگلينڊ ۾ عام آهن. ضمانت ذريعي محدود ڪمپني حصيداري سرمايي سان يا ان کان سواءِ به قائم ٿي سگهي ٿي.
  • حصن ذريعي محدود ڪمپني (Company limited by shares) ڪاروباري مقصدن لاءِ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪمپنيءَ جو قسم آهي. محدود ڪمپني اهڙي ڪمپني هوندي آهي، جنهن ۾ هر حصيدار جي ذميواري سندس لڳايل سيڙپڪاري جي حد تائين محدود هوندي آهي، ۽ ڪارپوريشن ان جو سڀ کان عام مثال آهي.[19] هي قسم انگلينڊ ۽ ٻين انگريزي ڳالهائيندڙ ملڪن ۾ عام آهي. حصن ذريعي محدود ڪمپني هيٺين قسمن مان هڪ ٿي سگهي ٿي:
  • حصيداري سرمايي سان ضمانت ذريعي محدود ڪمپني (Company limited by guarantee with a share capital) هڪ مخلوط (Hybrid) ڪاروباري ادارو آهي، جيڪو عام طور غير تجارتي مقصدن لاءِ قائم ڪيو ويندو آهي، پر ان جون ڪجهه سرگرميون اهڙن سيڙپڪارن جي مالي سهڪار سان هلنديون آهن، جيڪي پنهنجي سيڙپ تي واپسي جي اميد رکندا آهن. برطانيا ۾ هاڻي اهڙي قسم جون نيون ڪمپنيون قائم نٿيون ڪري سگهجن، جيتوڻيڪ قانون ۾ اڳ قائم ٿيل اهڙين ڪمپنين جي وجود بابت اڃا به شقون موجود آهن.[20]
  • لامحدود ڪمپني (Unlimited company)، جيڪا حصيداري سرمايي سان يا ان کان سواءِ ٿي سگهي ٿي، هڪ اهڙو مخلوط ڪاروباري ادارو آهي، جنهن ۾ ميمبرن يا حصيدارن جي ڪمپني جي قرضن بابت ذميواري محدود نه هوندي آهي. اهڙي حالت ۾ ڪمپني جي الڳ قانوني شخصيت وارو اصول (veil of incorporation) لاڳو نٿو ٿئي.

گهٽ عام قسمن جون ڪمپنيون هيٺيان آهن:

  • گهڻيون ڪارپوريشنون، جيڪي فرمان (Letters Patent) ذريعي قائم ٿين ٿيون، دراصل واحد ڪارپوريشن (Corporation sole) هونديون آهن، نه ڪي عام مفهوم واريون ڪمپنيون.
  • شاهي چارٽر ذريعي قائم ٿيل ڪارپوريشنون جديد ڪمپنين بابت قانونسازي کان اڳ ڪمپنين جو واحد قسم هيون. اڄڪلهه اهي نسبتاً ناياب آهن، سواءِ انهن تمام پراڻين ڪمپنين جي جيڪي اڃا تائين موجود آهن (خاص طور ڪيترائي برطانوي بئنڪ)، يا جديد ادارا جيڪي نيم ضابطي واري حيثيت رکن ٿا، جهڙوڪ بينڪ آف انگلينڊ، جيڪا جديد شاهي چارٽر ذريعي قائم ڪئي وئي.
  • قانوني ڪمپنيون (Statutory companies) اهي ڪمپنيون آهن، جيڪي لاڳاپيل اختيار دائري ۾ منظور ٿيل ڪنهن خاص قانون (Private Statute) تحت قائم ڪيون وينديون آهن، ۽ اڄڪلهه تمام گهٽ ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.

ڪمپني جي نالي پٺيان Ltd لکيل هجڻ جو مطلب آهي ته اها محدود ڪمپني آهي، جڏهن ته PLC (عوامي محدود ڪمپني) ظاهر ڪري ٿو ته ان جا حصا وڏي پيماني تي عوام وٽ موجود آهن.[21]

قانوني اصطلاح ۾، ڪمپني جي مالڪن کي عام طور تي ميمبر (Members) چيو ويندو آهي. جيڪڏهن ڪمپني حصيداري سرمايي سان محدود يا لامحدود هجي (يعني شيئر سرمايي سان قائم يا رجسٽر ٿيل هجي)، ته اهي ميمبر حصيدار هوندا آهن. جڏهن ته ضمانت ذريعي محدود ڪمپني ۾ ميمبرن کي ضامن (Guarantors) چيو ويندو آهي. ڪجهه آف شور اختيارن وارن علائقن پنهنجي علائقن ڏانهن ڪاروبار راغب ڪرڻ لاءِ آف شور ڪمپني جا خاص قسم متعارف ڪرايا آهن، جن ۾ الڳ پورٽ فوليو ڪمپني (Segregated portfolio company) ۽ محدود مقصد واري ڪمپني (Restricted purpose company) شامل آهن.

تنهن هوندي به، دنيا جي مختلف اختيارن وارن علائقن ۾ ڪمپنين جا ڪيترائي ٻيا ذيلي قسم پڻ قائم ڪري سگهجن ٿا.

قانوني ۽ ضابطي جي مقصدن لاءِ ڪمپنين کي عام طور ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي: عوامي ڪمپني ۽ خانگي ڪمپني. عوامي ڪمپنيون اهي هونديون آهن، جن جا حصا عام ماڻهن لاءِ خريد ۽ وڪري جي قابل هوندا آهن ۽ اڪثر (پر هميشه نه) ڪنهن اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج هوندا آهن. اهڙيون ايڪسچينجون جاري ڪيل حصن، انهن جي واپار ۽ مستقبل ۾ حصن جي جاري ڪرڻ بابت لسٽنگ جون گهرجون ۽ ضابطا مقرر ڪنديون آهن، جيئن ايڪسچينج يا ان جي منڊي جي ساک برقرار رهي. ان جي ابتڙ، خانگي ڪمپنين جا حصا عوامي واپار لاءِ موجود نه هوندا آهن ۽ انهن ۾ حصن جي منتقلي بابت پابنديون هونديون آهن. ڪجهه اختيارن وارن علائقن ۾ خانگي ڪمپنين لاءِ حصيدارن جي وڌ ۾ وڌ تعداد پڻ مقرر هوندي آهي.

پيرنٽ ڪمپني اها ڪمپني هوندي آهي، جيڪا ڪنهن ٻي ڪمپني ۾ ايترا ووٽنگ وارا حصا رکي ٿي، جو ان جي بورڊ آف ڊائريڪٽرز کي چونڊي يا ان تي اثرانداز ٿي، انتظام ۽ ڪاروباري عملن تي ڪنٽرول حاصل ڪري سگهي. اهڙي ٻي ڪمپني کي پيرنٽ ڪمپني جي ماتحت ڪمپني (Subsidiary) چيو ويندو آهي. ماتحت ڪمپني کي پنهنجو الڳ بورڊ آف ڊائريڪٽرز برقرار رکڻ جي به اجازت ٿي سگهي ٿي.[22] پيرنٽ ڪمپني جي تعريف مختلف اختيارن وارن علائقن ۾ مختلف ٿي سگهي ٿي، ۽ اها عام طور ان علائقي جي ڪمپنين بابت قانونن ۾ بيان ڪئي ويندي آهي.[22]

درجابندي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو صنعتي درجابندي

ڪاروبارن کي انهن جي سرگرمين جي نوعيت موجب مختلف قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي، جن ۾ هيٺيان اهم قسم شامل آهن:

  • خدمتي ڪاروبار، جيڪي غير مادي شيون يا خدمتون مهيا ڪن ٿا ۽ عام طور حڪومت، صارفن يا ٻين ڪاروبارن کي فراهم ڪيل محنت يا خدمتن جي بدلي معاوضو وصول ڪن ٿا. گهرو سجاوٽ جا ماهر، بيوٽيشن، وار سينگاريندڙ، ميڪ اپ آرٽسٽ، ٽيننگ سيلون، لانڊريون، ڊرائي ڪلينر ۽ نقصانڪار جيتن جي خاتمي واريون خدمتون ان جا مثال آهن.
    • راندين جي صنعت سان لاڳاپيل تنظيمون راندين تي ٻڌل سرگرمين، تجربن يا ڪاروباري منصوبن جي پيداوار، سهولت، واڌاري يا تنظيم جو ڪم ڪن ٿيون. اهي راندين سان لاڳاپيل شيون ۽ خدمتون وڪرو ڪري منافعو حاصل ڪن ٿيون.
  • پرچون وڪرو ڪندڙ، ٿوڪ واپاري ۽ ورهائيندڙ وچولي ڪردار ادا ڪندا آهن ۽ ٺاهيندڙن جون تيار ڪيل شيون آخري صارفن تائين پهچائيندا آهن. اهي شين جي قيمت وڌائي منافعو حاصل ڪندا آهن. گهڻا دڪان ۽ ڪيٽلاگ ڪمپنيون ورهائيندڙ يا پرچون وڪرو ڪندڙ هونديون آهن.

سرگرميون

[سنواريو]

اڪائونٽنگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اڪائونٽنگ

اڪائونٽنگ اقتصادي ادارن، جهڙوڪ ڪاروبارن ۽ ڪارپوريشنن بابت مالي معلومات جي ماپ، پروسيسنگ ۽ ان جي رابطي جو عمل آهي.[23][24] جديد اڪائونٽنگ جو بنياد اطالوي رياضي دان لوڪا پاچيولي 1494ع ۾ وڌو.[25] اڪائونٽنگ کي "ڪاروبار جي ٻولي" به چيو ويندو آهي،[26] ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪنهن اداري جي معاشي سرگرمين جا نتيجا ماپي ٿي ۽ اها معلومات سيڙپڪارن، قرض ڏيندڙن، انتظام، ۽ ضابطي وارن ادارن تائين پهچائي ٿي.[27] اڪائونٽنگ جا ماهر اڪائونٽنٽ سڏجن ٿا. "اڪائونٽنگ" ۽ "مالي رپورٽنگ" جا اصطلاح گهڻو ڪري هڪ ئي معنيٰ ۾ استعمال ڪيا ويندا آهن.

واپار

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو واپار

واپار شين ۽ خدمتن جي ڏي وٺ جو عمل آهي.[28] اهو رڳو هڪ سرگرمي نه، پر سرگرمين جو هڪ مجموعو آهي، جنهن ۾ خريد ۽ وڪرو سان گڏ واپار سان لاڳاپيل سهائتا واريون خدمتون پڻ شامل آهن.[29] انهن ۾ رابطي جا وسيلا، مارڪيٽنگ، رسد، ماليات، بئنڪنگ، انشورنس ۽ واپار سان لاڳاپيل قانوني خدمتون شامل آهن. ڪاروبار کي پڻ واپار ۾ مشغول هجڻ طور بيان ڪيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سرگرميون تقريباً هر ڪاروبار جو حصو هونديون آهن.[4]

ماليات

[سنواريو]

ماليات اهڙو علم آهي جيڪو پئسي ۽ سيڙپڪاري جي مطالعي سان واسطو رکي ٿو. ان ۾ مختلف درجن جي غير يقيني صورتحال ۽ خطري هيٺ وقت سان گڏ اثاثن ۽ ذميوارين جي تبديلي جو جائزو ورتو ويندو آهي.[30]

ڪاروبار ۽ انتظام جي تناظر ۾ ماليات جو مقصد اهو يقيني بڻائڻ هوندو آهي ته اداري وٽ روزاني ۽ مستقبل جي خرچن لاءِ ڪافي نقد وهڪرو موجود هجي، مختصر مدي وارا قرض وقت تي ادا ڪري سگهي ۽ ڊگهي مدي وارن قرضن جون قسطون به وقت سر ادا ڪري سگهي.

ماليات جو هڪ ڊگهي مدي وارو مقصد ڪاروبار جي قدر ۾ واڌ آڻڻ آهي، جڏهن⁠تہ خطري ۽ منافعي ۾ توازن برقرار رکيو وڃي. ان ۾ هيٺيان اهم فيصلا شامل آهن:

انساني وسيلا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو انساني وسيلا

انساني وسيلا ڪاروبار جو اهو شعبو آهي، جيڪو ملازمن جي ڳولا، چونڊ، ڀرتي ۽ تربيت سان واسطو رکي ٿو.[31] انساني وسيلا (HR) هر ڪاروبار جي ڪاميابي لاءِ اهم آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ادارن کي تيزي سان بدلجندڙ ڪاروباري ماحول ۽ روزگار جي وڌندڙ گهرج سان هم آهنگ ٿيڻ ۾ مدد ڏين ٿا.[31]

"انساني وسيلا" جو اصطلاح جان آر. ڪامنز متعارف ڪرايو. ويهين صديءَ جي آخر ۾ HR شعبا باقاعده صورت ۾ قائم ٿيڻ لڳا. انهن جو بنيادي مقصد ملازمن جي پيداواري صلاحيت وڌائڻ ۽ ڪمپني کي مستقبل جي ممڪن مسئلن کان محفوظ رکڻ آهي. HR سان لاڳاپيل عام سرگرمين ۾ جدت ۽ تخليقيت کي هٿي ڏيڻ، ڪم لاءِ نوان طريقا اختيار ڪرڻ، مؤثر تربيت ۽ ملازمن سان بهتر رابطي کي فروغ ڏيڻ شامل آهي.

HR جا ٻه مشهور ذيلي شعبا هي آهن:

هن شعبي سان لاڳاپيل پيشن ۾ داخلا ماهر، HR تجزيه نگار، ڀرتي ڪندڙ ۽ ملازمت لاڳاپن جا منتظم شامل آهن.

معلوماتي ٽيڪنالاجي

[سنواريو]

گهڻن ڪاروبارن وٽ معلوماتي ٽيڪنالاجي (IT) جو شعبو هوندو آهي، جيڪو اداري جي مقصدن جي حمايت لاءِ ڪمپيوٽر سسٽمن ۽ معلوماتي ٽيڪنالاجي جي استعمال کي منظم ڪري ٿو. هن شعبي جي اڳواڻي عام طور چيف انفارميشن آفيسر ڪندو آهي. مثال طور، آمريڪا جي فورڊ موٽر ڪمپني وٽ هزارين ماهر ملازم آهن، جيڪي ڪمپيوٽنگ، تجزئي ۽ فني مهارتن سان لاڳاپيل ڪم ڪن ٿا.[32]

پيداوار

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو پيداوار

پيداوار اهڙو عمل آهي جنهن ۾ مزدوري، مشينن، اوزارن، ڪيميائي يا حياتياتي عملن يا تياري جي طريقن ذريعي وڪري يا استعمال لاءِ شيون تيار ڪيون وڃن ٿيون. اهو اصطلاح هٿ جي هنر کان وٺي اعليٰ ٽيڪنالاجي واري پيداوار تائين مختلف سرگرمين لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پر عام طور صنعتي پيداوار لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جتي خام مال کي وڏي پيماني تي تيار ٿيل پيداوار ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي.

مارڪيٽنگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو مارڪيٽنگ

آمريڪي مارڪيٽنگ ايسوسيئيشن موجب، مارڪيٽنگ اهڙين سرگرمين، ادارن ۽ عملن جو مجموعو آهي، جيڪي گراهڪن، ڀائيوارن ۽ سماج لاءِ قدر رکندڙ شين ۽ خدمتن جي تخليق، رابطي، فراهمي ۽ مٽاسٽا سان لاڳاپيل آهن.[33]

مارڪيٽنگ ۾ اشتهاربازي، شين جي قيمت مقرر ڪرڻ، ۽ صارفين تائين انهن کي پهچائڻ جون حڪمت عمليون شامل آهن. جديد دور ۾ ڊجيٽل مارڪيٽنگ پڻ اهم حيثيت اختيار ڪري چڪي آهي، جنهن ۾ ڊجيٽل ٽيڪنالاجي وسيلي شين ۽ خدمتن جي تشهير ڪئي ويندي آهي.

تحقيق ۽ ترقي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو تحقيق ۽ ترقي

تحقيق ۽ ترقي (R&D) انهن سرگرمين کي چيو ويندو آهي جيڪي نئين جدت ۽ ايجادن سان لاڳاپيل هونديون آهن، خواه اهي ڪارپوريٽ شعبي ۾ هجن يا سرڪاري ادارن ۾.[34] اها ڪنهن نئين پيداوار يا خدمت جي تياري جو پهريون مرحلو هوندو آهي.[35] تحقيق ۽ ترقي جو انتظام ڏکيو هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ تحقيق ڪندڙ اڳواٽ نٿا ڄاڻن ته مطلوب نتيجو ڪيئن حاصل ٿيندو.[35]

سلامتي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو سلامتي

ڪم دوران زخمن سبب ڪاروبارن کي هر سال اربين ڊالرن جو نقصان برداشت ڪرڻو پوي ٿو.[36] تحقيق مان ظاهر ٿيو آهي ته جامع سلامتي ۽ صحت جي انتظامي نظام کي اختيار ڪرڻ سان حادثا، انشورنس خرچ ۽ ملازمن جي معاوضي جون دعوائون گهٽجي وڃن ٿيون.[37] جديد ٽيڪنالاجيون، جهڙوڪ پائڻ جهڙا حفاظتي اوزار ۽ آن لائين حفاظتي تربيت، ادارن کي پنهنجي ملازمن جي حفاظت ۾ وڌيڪ سيڙپڪاري ڪرڻ جي ترغيب ڏين ٿيون.[38]

وڪرو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وڪرو

وڪرو انهن سرگرمين کي چيو ويندو آهي جيڪي شين يا خدمتن جي وڪري سان لاڳاپيل هجن، يا ڪنهن مقرر عرصي دوران وڪرو ٿيل شين يا خدمتن جي مقدار کي ظاهر ڪن. وڪرو ڪاروبار جي تقريباً سڀني شعبن سان لاڳاپيل هوندو آهي ۽ ڪنهن به ڪمپني جي ڪاميابي لاءِ بنيادي اهميت رکي ٿو.[39]

انتظام

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو انتظام

سانچو:For outline

ڪاروبار کي مؤثر ۽ ڪارائتي نموني هلائڻ، ۽ ان سان لاڳاپيل علم جي مطالعي کي انتظام چيو ويندو آهي. انتظام جون اهم شاخون مالي انتظام، مارڪيٽنگ انتظام، انساني وسيلن جو انتظام، اسٽريٽجڪ انتظام، پيداوار جو انتظام، عملياتي انتظام، خدمتن جو انتظام، ذخيرن جو انتظام، ۽ معلوماتي ٽيڪنالاجي جو انتظام آهن.[40]

ڪاروبار جا مالڪ پنهنجو ڪاروبار پاڻ به هلائي سگهن ٿا يا ان لاءِ منتظم (مئنيجر) مقرر ڪري سگهن ٿا. ڀلي اهي مالڪ هجن يا ملازم، منتظم ڪاروبار جي قدر سان لاڳاپيل ٽن بنيادي وسيلن جو انتظام ڪندا آهن: مالي وسيلا، سرمايو (ٺوس وسيلا)، ۽ انساني وسيلا.

سرڪاري ادارن جي نئين سر تنظيم

[سنواريو]

تازن ڏهاڪن دوران ڪيترين ئي رياستن پنهنجن اثاثن ۽ ادارن کي ڪاروباري ادارن جي طرز تي منظم ڪيو آهي. مثال طور، 2003ع تائين چين پنهنجي لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو سرڪاري ادارن کي ڪمپني جهڙي انتظامي نظام هيٺ آڻي ڇڏيو هو.[41] چين ۽ روس جا ڪيترائي سرڪاري ادارا بعد ۾ گڏيل شيئر ڪمپنين ۾ تبديل ڪيا ويا، جن جا ڪجهه حصص عوامي اسٽاڪ مارڪيٽن ۾ پڻ درج ڪيا ويا.

ڪاروباري عملن جو انتظام

[سنواريو]

ڪاروباري عملن جو انتظام (Business Process Management يا BPM) انتظام جو هڪ جامع طريقو آهي، جنهن جو مقصد اداري جي سڀني سرگرمين کي گراهڪن جي ضرورتن ۽ اميدن سان هم آهنگ بڻائڻ هوندو آهي. BPM ڪاروباري عملن کي لاڳيتو بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو، تنهنڪري ان کي "عملن جي بهتري جو عمل" پڻ چئي سگهجي ٿو. اهو دليل ڏنو ويندو آهي ته BPM ادارن کي روايتي، وظيفي بنياد واري درجابندي واري انتظامي طريقي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڪارائتو، وڌيڪ مؤثر ۽ تبديليءَ سان هم آهنگ بڻائي ٿو.[ڪير؟]

ڪاروباري تنظيم

[سنواريو]
2017ع ۾ ڪاروبار شروع ڪرڻ لاءِ گهربل وقت.[42]

ڪاروبار جي تنظيم تي اثرانداز ٿيندڙ اهم عنصر عام طور هيٺيان هوندا آهن:

  • ڪاروباري اداري جي جسامت، دائري، ڍانچي، انتظام ۽ ملڪيت، جن جو وسيع جائزو اداري جي نظريي تحت ورتو ويندو آهي. عام طور ننڍا ڪاروبار وڌيڪ لچڪدار هوندا آهن، جڏهن⁠تہ وڏا ڪاروبار، يا اهي جن جي ملڪيت ڪيترن ماڻهن وٽ هجي يا جن جو ڍانچو وڌيڪ رسمي هجي، اڪثر ڪارپوريشن يا (گهٽ عام طور) شراڪت جي صورت ۾ منظم ڪيا ويندا آهن. جيڪڏهن ڪو ڪاروبار اسٽاڪ مارڪيٽ مان سرمايو حاصل ڪرڻ يا وڏي تعداد ۾ ماڻهن جي ملڪيت بڻجڻ چاهي، ته ان لاءِ اڪثر هڪ مخصوص قانوني صورت اختيار ڪرڻ ضروري هوندي آهي.
  • ڪاروبار جو شعبو ۽ ملڪ. خانگي نفعي وارا ڪاروبار سرڪاري ملڪيت وارن ادارن کان مختلف هوندا آهن. ڪجهه ملڪن ۾ قانون تحت مخصوص قسمن جي ڪاروبارن لاءِ خاص تنظيمي ڍانچو اختيار ڪرڻ لازمي هوندو آهي.
  • ٽيڪس جا فائدا. مختلف قانوني ڍانچا ٽيڪس قانونن تحت مختلف نموني سان ڏٺا ويندا آهن، تنهنڪري ڪي ڍانچا ٽيڪس جي حوالي سان وڌيڪ فائديمند ٿي سگهن ٿا.
  • معلومات ظاهر ڪرڻ ۽ قانوني پابنديون. مختلف ڪاروباري ڍانچن کي عوام يا لاڳاپيل سرڪاري ادارن کي مختلف مقدار ۾ معلومات مهيا ڪرڻي پوندي آهي، ۽ انهن تي مختلف قانون ۽ ضابطا لاڳو ٿيندا آهن.
  • ڪنٽرول ۽ هم آهنگي جون گهرجون. ڪمن جي پيچيدگي ۽ خطري جي نوعيت موجب ڪاروبار رسمي ۽ غير رسمي انتظامي طريقن ذريعي منظم ڪيو ويندو آهي.[43][44] خاص طور تي، معاهدي تي ٻڌل ۽ لاڳاپن تي ٻڌل انتظام موقعي پرستي کي گهٽائڻ سان گڏ رابطي ۽ معلومات جي ڏي وٺ کي به بهتر بڻائي سگهي ٿو.[44]

ڪيترائي ڪاروبار هڪ الڳ قانوني اداري، جهڙوڪ ڪارپوريشن يا شراڪت (محدود ذميواري سان يا بغير) جي ذريعي هلندا آهن. گهڻا قانوني نظام ماڻهن کي اجازت ڏين ٿا ته هو گهربل بنيادي دستاويز لاڳاپيل سرڪاري اداري وٽ جمع ڪرائي ۽ ٻين قانوني گهرجن تي عمل ڪندي اهڙو ادارو قائم ڪن. شيئر هولڊرن، محدود ڀائيوارن يا ميمبرن جا لاڳاپا ۽ قانوني حق جزوي طور انهن دستاويزن ۽ جزوي طور لاڳاپيل علائقي جي قانون سان طئي ٿيندا آهن.

عام طور، ڪارپوريشن جا شيئر هولڊر، محدود شراڪت جا محدود ڀائيوار، ۽ محدود ذميواري واري ڪمپني جا ميمبر، اداري جي قرضن ۽ ذميوارين بابت ذاتي ذميواري کان محفوظ هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ قانون موجب اهو ادارو هڪ الڳ "قانوني شخص" تصور ڪيو ويندو آهي. ان ڪري، جيڪڏهن مالڪ ڪا غير قانوني حرڪت نه ڪئي هجي، ته ڪاروبار جي ناڪامي جي صورت ۾ سندس ذاتي ملڪيت گهڻي حد تائين قانوني تحفظ هيٺ هوندي.

جيڪڏهن ٻه يا وڌيڪ ماڻهو گڏجي ڪاروبار ڪن، پر ڪنهن خاص قانوني ڍانچي هيٺ ان کي رجسٽر نه ڪرائن، ته عام طور انهن کي عام شراڪت طور سمجهيو ويندو آهي. جيڪڏهن شراڪت جو معاهدو موجود هجي ته ان جا شرط جزوي طور ان معاهدي ۽ جزوي طور مقامي قانون تحت طئي ٿيندا. شراڪت قائم ڪرڻ لاءِ لازمي نه آهي ته ڪو خاص سرڪاري اندراج يا دستاويز جمع ڪرايو وڃي. جيڪڏهن ڪو معاهدو موجود نه هجي ته ڀائيوارن جا سمورا قانوني حق ۽ ذميواريون مقامي قانون موجب طئي ٿينديون. هڪ اهڙو فرد جيڪو اڪيلو ڪاروبار جو مالڪ ۽ منتظم هجي، اڪيلو مالڪ سڏبو آهي، ڀلي اهو ڪاروبار سڌو سنئون هلائي يا ڪنهن قانوني اداري ذريعي. ڪاروبار جي ضرورتن موجب صلاحڪار اهو طئي ڪري سگهي ٿو ته ڪهڙي قسم جي اڪيلي ملڪيت وڌيڪ مناسب رهندي.

عام شراڪت جا عام ڀائيوار (سواءِ محدود ذميواري واري شراڪت جي)، ۽ اهي سڀ ماڻهو جيڪي بغير ڪنهن الڳ قانوني اداري جي ڪاروبار هلائين ٿا، ڪاروبار جي قرضن ۽ ذميوارين جا ذاتي طور ذميوار هوندا آهن.

عام طور ڪارپوريشنن کي ٻين قانوني شخصن وانگر ٽيڪس ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪجهه ٽيڪسي نظامن ۾ ان سبب ٻٽي ٽيڪس جي صورتحال پيدا ٿي سگهي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پهرين ڪارپوريشن منافعي تي ٽيڪس ادا ڪري ٿي، پوءِ جڏهن اهو منافعو مالڪن ۾ ورهايو وڃي ٿو ته شيئر هولڊرن کي ان کي ذاتي آمدني طور ظاهر ڪري ٻيهر ٽيڪس ادا ڪرڻو پوي ٿو.

گهڻن ملڪن ۾ ننڍين ڪارپوريشنن لاءِ وڏين ڪارپوريشنن کان مختلف قانون موجود آهن. انهن کي ڪجهه قانوني گهرجن، مزدورن جي ضابطن يا ٽيڪس جي معاملن ۾ رعايتون يا آسان طريقا حاصل هوندا آهن.

شروعاتي عوامي پيشڪش (IPO) ذريعي "عوامي ڪمپني" بڻجڻ جو مطلب اهو آهي ته ڪاروبار جو ڪجهه حصو عام ماڻهن جي ملڪيت بڻجي وڃي. ان لاءِ ڪمپني کي هڪ الڳ قانوني اداري طور رجسٽر هجڻ، عوام کي معلومات مهيا ڪرڻ، ۽ وڌيڪ سخت قانوني ضابطن تي عمل ڪرڻ ضروري هوندو آهي. گهڻيون عوامي ڪمپنيون ڪارپوريشنون هونديون آهن، پر هاڻي ڪجهه محدود ذميواري واري ڪمپنيون پڻ پنهنجا يونٽ يا شيئر وڪڻن ٿيون، ۽ ان کان علاوه رئيل اسٽيٽ سيڙپڪاري ٽرسٽ ۽ يونٽ ٽرسٽ جهڙا ادارا به موجود آهن. عام شراڪت عوامي ڪمپني نٿي بڻجي سگهي.

سرمايو

[سنواريو]
ميڪسيڪو اسٽاڪ ايڪسچينج، ميڪسيڪو شهر

جڏهن ڪاروبارن کي سرمايو گڏ ڪرڻ جي ضرورت پوي ٿي ته اهي ڪڏهن ڪڏهن مالياتي سيڪيورٽيون وڪري لاءِ پيش ڪندا آهن.[45]

سرمايو نجي ذريعن، شروعاتي عوامي پيشڪش (IPO) ذريعي اسٽاڪ ايڪسچينج تي شيئر جاري ڪري،[46] يا ٻين ڪيترن ئي ذريعن مان حاصل ڪري سگهجي ٿو.[45]

دنيا جي وڏين اسٽاڪ ايڪسچينجن ۾ شنگهائي اسٽاڪ ايڪسچينج، سنگاپور ايڪسچينج، هانگ ڪانگ اسٽاڪ ايڪسچينج، نيويارڪ اسٽاڪ ايڪسچينج، NASDAQ، لنڊن اسٽاڪ ايڪسچينج، ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج ۽ بمبئي اسٽاڪ ايڪسچينج شامل آهن. گهڻن ملڪن ۾، جتي سرمائيداري مارڪيٽ موجود آهي، اتي گهٽ ۾ گهٽ هڪ اسٽاڪ ايڪسچينج ضرور هوندي آهي.

سرمايو حاصل ڪرڻ جا ٻيا ذريعا ڪروڊ فنڊنگ، وينچر ڪيپيٽل، بئنڪن جا قرض ۽ ڊيبينچر پڻ آهن.

دانشورانه ملڪيت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو دانشورانه ملڪيت

ڪاروبارن وٽ اڪثر اهڙي اهم دانشورانه ملڪيت هوندي آهي، جنهن کي منافعي کي برقرار رکڻ لاءِ مقابلي ڪندڙن کان محفوظ رکڻ ضروري هوندو آهي. ان لاءِ پيٽنٽ، حق اشاعت، واپاري نشان يا واپاري رازن جي حفاظت جي ضرورت پئجي سگهي ٿي.[47]

گهڻن ڪاروبارن وٽ پنهنجا نالا، علامتون (لوگو) ۽ برانڊنگ جا ٻيا طريقا هوندا آهن، جن کي واپاري نشان طور رجسٽر ڪرائڻ سان فائدو ٿيندو آهي. آمريڪا ۾ پيٽنٽ ۽ حق اشاعت گهڻو ڪري وفاقي قانون هيٺ اچن ٿا، جڏهن⁠تہ واپاري راز ۽ واپاري نشان گهڻو ڪري رياستي قانونن جي دائري ۾ هوندا آهن. دانشورانه ملڪيت جي نوعيت سبب ڪاروبار کي هر انهيءَ ملڪ يا علائقي ۾ قانوني تحفظ جي ضرورت پوي ٿي، جتي مقابلي ڪندڙ موجود هجن. ڪيترائي ملڪ دانشورانه ملڪيت بابت بين الاقوامي معاهدن جا ڌر آهن، تنهنڪري انهن ملڪن ۾ رجسٽر ٿيل ڪمپنيون انهن معاهدن سان لاڳاپيل قومي قانونن جي پابند هونديون آهن. واپاري رازن جي حفاظت لاءِ ڪمپنيون پنهنجن ملازمن کان مقابلي کان پاسي واريون شرطون (Non-compete clauses) تي صحيحون به ڪرائينديون آهن، جيڪي ملازمن جي مقابلي ڪندڙ ادارن يا ٻين لاڳاپيل ڌرين سان رابطن تي ڪجهه پابنديون لاڳو ڪن ٿيون.

ڪاروباري ضابطا ۽ تجارتي قانون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو تجارتي قانون
لاس اينجلس جي مالي ضلعي ۾ آفيسون

گهڻا قانوني دائرا اختيار (Jurisdictions) انهن قانوني صورتن کي طئي ڪن ٿا، جن هيٺ ڪاروبار قائم ٿي سگهي ٿو، ۽ ماڻهن، ڪمپنين ۽ ٻين قانوني ادارن جي وچ ۾ لاڳاپن ۽ ڏيتي ليتي بابت ضابطا مقرر ڪن ٿا. اهڙي طرح تجارتي قانون جو هڪ منظم نظام وجود ۾ اچي ٿو، جيڪو ڪاروباري معاملن تي لاڳو ٿيندو آهي.[48]

تجارتي معاملن تي هڪ تمام تفصيلي ۽ ڊگهي عرصي دوران ترقي ڪندڙ قانوني نظام لاڳو ٿئي ٿو. واپار ۽ واڻج واپار کي منظم ڪرڻ ۽ ڪاروباري تڪرارن کي حل ڪرڻ جي ضرورت قانون ۽ عدالتن جي قيام ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. مثال طور، حمورابي جو قانوننامو تقريباً 1772 ق.م. جو آهي، جنهن ۾ ٻين معاملن سان گڏ مال برداري جي خرچن ۽ واپارين ۽ دلالن جي وچ ۾ ٿيندڙ ڏيتي ليتي بابت به ضابطا شامل آهن.[49] لفظ "ڪارپوريشن" لاطيني لفظ corpus مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ "جسم" آهي، ۽ لوهه جي دور واري هندستان جي موريا سلطنت ڪاروباري ادارن کي قانوني حق عطا ڪيا هئا.[50]

ڪيترن ئي ملڪن ۾ اهو ڏکيو هوندو آهي ته ڪاروبار تي اثرانداز ٿيندڙ سمورن قانونن کي هڪ ئي حوالي ۾ گڏ ڪيو وڃي.[ڪنهن چيو؟] قانونن تحت مزدورن ۽ ملازمن سان لاڳاپا، مزدورن جي حفاظت ۽ سلامتي، عمر، جنس، معذوري، نسل، ۽ ڪجهه قانوني دائرا اختيارن ۾ جنسي رخ جي بنياد تي امتيازي سلوڪ، گهٽ ۾ گهٽ اجرت، مزدور يونينون، مزدورن جو معاوضو، ڪم جا ڪلاڪ ۽ موڪلون منظم ڪيون وينديون آهن.

ضابطا ڪاروبار جي ڪيترن ئي پهلوئن تي لاڳو ٿين ٿا، جن ۾ ڪاروباري تنظيم، گراهڪن سان لاڳاپا، ۽ معلوماتي رازداري ۽ انگن اکرن جي تحفظ جا معاملا شامل آهن. ڪجهه خاص قسم جا ڪاروبار هلائڻ لاءِ لائسنس پڻ ضروري هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪجهه ڌنڌن، پيشن يا واپار ۾ داخل ٿيڻ لاءِ خاص تعليم يا تربيت گهربل هوندي آهي، يا مقامي حڪومتن لاءِ آمدني حاصل ڪرڻ مقصد هوندو آهي. جن پيشن لاءِ خاص لائسنس گهربل هوندا آهن، انهن ۾ قانون، طب، هوابازي، شراب جي وڪري، ريڊيو نشريات، سيڙپڪاري واريون سيڪيورٽيون وڪڻڻ، استعمال ٿيل گاڏين جي خريد و فروخت، ۽ ڇتين جي تعمير جا ڪاروبار شامل آهن. مقامي حڪومتون صرف ڪاروبار هلائڻ لاءِ به خاص لائسنس ۽ ٽيڪس لاڳو ڪري سگهن ٿيون. ڪجهه حالتن ۾ حڪومتون ڪاروباري ضابطن کي گهٽائڻ يا آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪن ٿيون؛ مثال طور، ڊينمارڪ ۾ ڊينش بزنس اٿارٽي ڪاروبار سان لاڳاپيل ضابطن کي آسان بڻائڻ لاءِ مختلف قدمن تي عمل ڪري ٿي.[51]

ڪجهه ڪاروبار مسلسل خاص ضابطن هيٺ هلن ٿا، جهڙوڪ عوامي سهولتون، سيڙپڪاري واريون سيڪيورٽيون، بئنڪون، بيمه، نشريات، هوابازي، ۽ صحت جون خدمتون فراهم ڪندڙ ادارا. ماحولياتي ضابطا پڻ تمام پيچيده هوندا آهن[ڪنهن چيو؟] ۽ ڪيترن ئي ڪاروبارن تي اثرانداز ٿي سگهن ٿا.

جيڪي ڪاروبار عوامي ڪمپنيون بڻجي چڪا آهن، تن تي سندن اندروني انتظام بابت به ضابطا لاڳو ٿين ٿا، جهڙوڪ اعليٰ عملدارن جي پگهارن جو تعين، ۽ شيئر هولڊرن ۽ عام عوام کي معلومات ڪڏهن ۽ ڪيئن ظاهر ڪئي وڃي. آمريڪا ۾ انهن ضابطن تي بنيادي طور آمريڪي سيڪيورٽيز اينڊ ايڪسچينج ڪميشن (SEC) عمل ڪرائي ٿي. ٻين مغربي ملڪن ۾ به اهڙا ضابطا لاڳو ڪندڙ ادارا موجود آهن. چين ۾ اها ذميواري چائنا سيڪيورٽيز ريگيوليٽري ڪميشن (CSRC) نڀائي ٿي، سنگاپور ۾ سنگاپور جي مالياتي اٿارٽي (MAS)، ۽ هانگ ڪانگ ۾ سيڪيورٽيز اينڊ فيوچرز ڪميشن (SFC) اها ذميواري سنڀالي ٿي.

ڪاروبار سان لاڳاپيل قانونن جي وڌندڙ تعداد ۽ پيچيدگي سبب ڪارپوريٽ قانون ۾ وڌيڪ خصوصيت (Specialization) پيدا ٿي آهي. اڄڪلهه اهو غيرمعمولي نه رهيو آهي ته ڪنهن خاص ڪارپوريٽ ڏيتي ليتي لاءِ پنج کان ڏهه وڪيلن جي ٽيم جي ضرورت پوي، ڇاڪاڻ⁠تہ لاڳو ضابطا تمام گهڻا ۽ پيچيده هوندا آهن. تجارتي قانون جي دائري ۾ عام ڪارپوريٽ قانون، روزگار ۽ مزدوري قانون، صحت جي سار سنڀال سان لاڳاپيل قانون، سيڪيورٽيز قانون، ضم ٿيڻ ۽ خريداريون، ٽيڪس قانون، ملازمن جي فائدن جا منصوبا، خوراڪ ۽ دوائن جا ضابطا، دانشورانه ملڪيت بابت قانون (حق اشاعت، پيٽنٽ ۽ واپاري نشان)، مواصلاتي قانون، ۽ مالياتي انتظام سان لاڳاپيل قانون شامل آهن.

مزدورن جو استحصال

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو مزدورن جو استحصال

ڪجهه ڪاروباري ادارا اهڙين پاليسين جي حمايت ڪندا آهن، جن تحت پرڏيهي مزدورن کي ملڪ ۾ آندو وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي مقامي مزدورن جي ڀيٽ ۾ گهٽ اجرت تي ڪم ڪرڻ لاءِ تيار هوندا آهن.[52][53]

مزدور يونين (يا ليبر يونين) مزدورن جي هڪ اهڙي تنظيم آهي، جيڪا گڏيل مقصدن جي حصول لاءِ قائم ڪئي ويندي آهي، جيئن پنهنجي پيشي جي سالميت جو تحفظ، ڪم جي جڳهه تي حفاظتي معيارن کي بهتر بڻائڻ، وڌيڪ اجرت ۽ فائدا (جهڙوڪ صحت جي سارسنڀال ۽ رٽائرمينٽ جون سهولتون) حاصل ڪرڻ، ڪم مڪمل ڪرڻ لاءِ وڌيڪ ملازم مقرر ڪرائڻ، ۽ بهتر ڪم جون حالتون يقيني بڻائڻ.[54]

مزدور يونين پنهنجي قيادت ذريعي يونين جي ميمبرن (عام ميمبرن) جي نمائندگي ڪندي مالڪن سان ڳالهين ۾ حصو وٺندي آهي ۽ اجتماعي سوديبازي (Collective Bargaining) ذريعي مزدوري معاهدا طئي ڪندي آهي.[54]

اهڙين تنظيمن يا يونينن جو سڀ کان عام مقصد پنهنجن ميمبرن جي روزگار جي حالتن کي برقرار رکڻ يا انهن ۾ بهتري آڻڻ هوندو آهي.[55] ان ۾ اجرتن بابت ڳالهين، ڪم جي ضابطن، شڪايتن جي طريقيڪار، ملازمن جي ڀرتي، برطرفي ۽ ترقيءَ بابت قاعدن، ملازمن جي فائدن، ڪم جي جڳهه جي حفاظت، ۽ لاڳاپيل پاليسين بابت ڳالهيون شامل ٿي سگهن ٿيون.

پڻ ڏسو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪاروبار جو خاڪو

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ American Heritage Dictionary. اصل نسخو مان March 31, 2019 تي محفوظ ڪيل. business [:] 1. The activity of buying and selling commodities, products, or services.
  2. ↑ Longman Business English Dictionary (2nd ڇاپو). Pearson Longman. 2007. ISBN 9781405852593. OCLC 954137383.
  3. ↑ Longman Dictionary of Contemporary English. اصل نسخو مان July 9, 2019 تي محفوظ ڪيل. business [:] 1 [...] the activity of making money by producing or buying and selling goods, or providing services.
  4. 1 2 Oxford Living Dictionaries. اصل نسخو مان May 1, 2019 تي محفوظ ڪيل. business [:] 2 The practice of making one's living by engaging in واڻج واپار.
  5. ↑ Burton, William (2007). Burton's Legal Thesaurus (4th ڇاپو). McGraw-Hill Education. ص. 68. ISBN 9780071472623. OCLC 70864526.
  6. 1 2 "Choose a business structure | U.S. Small Business Administration". www.sba.gov (انگريزي ۾). 2024-11-01 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ Rainer Wörlen, Handelsrecht und Gesellschaftsrecht, 2010, Rz. 10, S. 6.
  8. 1 2 3 4 Klaus Spangemacher, Handels- und Gesellschaftsrecht, 1999, S. 24.
  9. 1 2 Rainer Wörlen, Handelsrecht und Gesellschaftsrecht, 2010, Rz. 11, S. 7.
  10. ↑ Rainer Wörlen, Handelsrecht und Gesellschaftsrecht, 2010, Rz. 13, S. 7.
  11. ↑ Klaus Spangemacher, Handels- und Gesellschaftsrecht, 1999, S. 25.
  12. ↑ Karsten Schmidt, § 9 II 2d; Canaris, § 2 II 2b; vgl. Alpmann Schmidt, HR, S. 4.
  13. ↑ "What is a sole proprietorship". Default (انگريزي ۾). 2024-01-30 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Holloway, S. S.; Parmigiani, A. (2014). "Friends and Profits Don't Mix: The Performance Implications of Repeated Partnerships". Academy of Management Journal 59 (2): 460. doi:10.5465/amj.2013.0581. https://papers.ssrn.com/sol3/Delivery.cfm/SSRN_ID2529940_code353966.pdf?abstractid=2529940&mirid=1&type=2.
  15. ↑ "What is a for-profit organization? Definition and examples". Market Business News (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-01-30 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ "Choose a business structure". Small Business Administration (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2020-10-30 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-13 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ Gleeson, Patrick. "Definition of a Franchise Business". Small Business – Chron.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2016-11-26 تي محفوظ ڪيل. 2016-11-25 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ Welsh, Dianne H. B.; Desplaces, David E.; Davis, fAmy E. (2011). "A Comparison of Retail Franchises, Independent Businesses, and Purchased Existing Independent Business Startups: Lessons from the Kauffman Firm Survey". Journal of Marketing Channels 18: 3. doi:10.1080/1046669X.2011.533109.
  19. ↑ Black's Law and lee Dictionary. Second Pocket Edition. Bryan A. Garner, editor. West. 2001.
  20. ↑ Companies Act 2006
  21. ↑ Hargrave, Marshall. "What Public Limited Company (PLC) Means in the U.K." Investopedia. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2018-07-06 تي محفوظ ڪيل. 2018-07-06 تي حاصل ڪيل.
  22. 1 2 "How a Parent Company Works: Types of Parent Companies". MasterClass. 2021.
  23. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "NP 2013".
  24. ↑ Accounting Research Bulletins No. 7 Reports of Committee on Terminology (Report). Committee on Accounting Procedure, American Institute of Accountants. November 1940. اصل نسخو مان 7 January 2014 تي محفوظ ڪيل. 31 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "jkdiwan".
  26. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "wharton-language".
  27. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "UW Dept".
  28. ↑ "Commerce". آڪسفورڊ انگلش ڊڪشنري (Online ڇاپو). آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس. (Subscription or participating institution membership required.)
  29. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "OXDICT".
  30. ↑ CFI. "What is Finance?". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 April 2020 تي محفوظ ڪيل. 7 April 2020 تي حاصل ڪيل.
  31. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ":1".
  32. ↑ Lodge-Jarrett, J., Thousands of new tech team members helping transform Ford with more on the way, Ford Motor Company, accessed 22 July 2023
  33. ↑ Marketing definition approved in October 2007 by the American Marketing Association: آرڪائيو ڪيا ويا 2010-12-27 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  34. ↑ Kenton, Will. "Why Research and Development (R&D) Matters". Investopedia (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2018-07-10 تي محفوظ ڪيل. 2020-06-12 تي حاصل ڪيل.
  35. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "britannicaRnD".
  36. ↑ Leigh, J. (2011). Economic Burden of Occupational Injury and Illness in the United States. Milbank Quarterly, 89(4), 728–772. سانچو:Doi
  37. ↑ Rowe, Kelly P. (2007). OSHA and small businesses: A winning combination: When small businesses tap into OSHA's many resources, everyone benefits. Occupational Hazards, 69(3), 33.
  38. ↑ Goldberg, S. (2016). Business Technical: Wearable Devices at Work. Business Insurance, 50(2), 1.
  39. ↑ "How To Organize Your Marketing Department In The Digital Age". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان April 26, 2018 تي محفوظ ڪيل. October 15, 2018 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ "What Are the Branches of Business Management?". business.com (انگريزي ۾). 2022-11-26 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ Major Industries آرڪائيو ڪيا ويا 2008-06-11 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. People.com
  42. ↑ "Time required to start a business". Our World in Data. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 7 March 2020 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ Poppo, Laura; Zenger, Todd (2002). "Do formal contracts and relational governance function as substitutes or complements?" (en ۾). Strategic Management Journal 23 (8): 707–725. doi:10.1002/smj.249. ISSN 1097-0266. https://archive.org/details/sim_strategic-management-journal_2002-08_23_8/page/707.
  44. 1 2 Long, Chris P.; Sitkin, Sim B. (2018). "Control–Trust Dynamics in Organizations: Identifying Shared Perspectives and Charting Conceptual Fault Lines". Academy of Management Annals 12 (2): 725–751. doi:10.5465/annals.2016.0055. ISSN 1941-6520. https://journals.aom.org/doi/10.5465/annals.2016.0055. Retrieved 2020-09-05.
  45. 1 2 Hargrave, Marshall. "What Is Capital?". Investopedia (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 21 January 2021 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "What is Ipo? Definition of Ipo, Ipo Meaning". The Economic Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 21 January 2021 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "What is Intellectual Property (IP)?". www.wipo.int (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 21 January 2021 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ "Legal Definition of COMMERCIAL LAW". www.merriam-webster.com (انگريزي ۾). 2025-11-24 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ "Law Code of Hammurabi". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2013-10-19 تي محفوظ ڪيل. 2013-10-18 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ Vikramaditya S. Khanna. "The Economic History of the Corporate Form in Ancient India" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 2013-10-19 تي محفوظ ڪيل.
  51. ↑ Danish Business Authority, Better Business Regulation آرڪائيو ڪيا ويا 2024-09-01 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., accessed on 26 July 2025
  52. ↑ "U.S. Chamber's Bradley: The Current Labor Shortage is 'Unprecedented,' Urges Solutions on Immigration, Childcare". United States Chamber of Commerce (انگريزي ۾). 6 May 2022. 2022-10-06 تي حاصل ڪيل.
  53. ↑ Borjas, George (2009). The Analytics of the Wage Effect of Immigration (Report). Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research. doi:10.3386/w14796.
  54. 1 2 "What is Trade Union? Definition of Trade Union, Trade Union Meaning". The Economic Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 21 January 2021 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ Webb, Sidney; Webb, Beatrice (1920). History of Trade Unionism. Longmans and Co. London. ch. I

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڪاروبار&oldid=407852" تان ورتل