مواد ڏانھن هلو

ڪار

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ڪار (Car)
فورڊ ماڊل ٽي (Ford Model T)، جيڪا 1908 کان 1927 تائين تيار ڪئي وئي هئي. هن کي دنيا جي پهرين سستي ۽ وڏي پيماني تي تيار ٿيندڙ ڪار قرار ڏنو وڃي ٿو، ۽ اها اڃا تائين سڀ کان وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ ڪارن مان هڪ آهي.
درجي بنديگاڏي (Vehicle)
صنعتمختلف
استعمالنقل و حمل
ٻارڻ جو ذريعو
خودڪار طاقت تي ھلندڙها
خودڪارها
ڦيٿا3–6، اڪثر 4
ايڪسلز2، ڪڏهن ڪڏهن 3
موجدڪارل بينز (Carl Benz)
ايجاد1886؛ 139 سال اَڳُ (1886)
ڪار

ڪار اچ وڃ لاءِ استعمال ڪئي ويندڙ ننڍي گاڏي. ڪار کي عام طور تي چار ڦيٿا ھوندا آھن.

ڪار (Car) يا آٽوموبائل، هڪ اهڙي موٽر گاڏي آهي جنهن کي ڦيٿا لڳل هوندا آهن. ڪار جي اڪثر تعريفن مطابق، اها بنيادي طور تي روڊن تي هلي ٿي، ان ۾ 1 کان 8 ماڻهن جي ويهڻ جي گنجائش (سيٽ) هوندي آهي، ان کي چار ڦيٿا هوندا آهن ۽ اها مال برداري بجاءِ بنيادي طور تي ماڻهن جي آمد و رفت لاءِ استعمال ٿيندي آهي.[1][2] سال 2025 تائين سڄي دنيا ۾ 1.6 ارب کان وڌيڪ ڪارون استعمال ۾ آهن.

فرانسيسي موجد نيڪولس-جوزف ڪگنوٽ 1769 ۾ پهرين ٻاپھ (Steam) سان هلندڙ روڊ گاڏي ٺاهي هئي، جڏهن ته سوئس موجد فرانسوا اسحاق ڊي رواز 1808 ۾ پهرين داخلي احتراق (internal combustion) انجڻ واري آٽوموبائل ڊيزائن ڪئي ۽ تيار ڪئي. جديد ڪار — يعني روزمره جي استعمال لاءِ هڪ عملي ۽ تجارتي آٽوموبائل — 1886 ۾ ايجاد ٿي، جڏهن جرمن موجد ڪارل بينز پنهنجي بينز پيٽنٽ-موٽرويگن پيٽنٽ ڪرائي. 20 صدي دوران تجارتي ڪارون وڏي پيماني تي دستياب ٿيون. 1901 جي اولڊسموبيل ڪروڊ ڊيش ۽ 1908 جي فورڊ ماڊل ٽي، ٻئي آمريڪي ڪارون، بالترتيب پهرين وڏي پيماني تي پيداوار ٿيندڙ (mass-produced)[3][4] ۽ سستي (mass-affordable)[5][6][7] ڪارون سمجهيون وڃن ٿيون. آمريڪا ۾ ڪارن کي تيزي سان اپنايو ويو، جتي انهن گهوڙا گاڏين جي جڳهه ورتي.[8] يورپ ۽ دنيا جي ٻين حصن ۾، ٻي مهاڀاري جنگ کان پوءِ تائين آٽوموبائل جي گهرج ۾ اضافو نه ٿيو.[9] 21 هين صدي ۾، ڪارن جو استعمال اڃا به تيزي سان وڌي رهيو آهي، خاص ڪري چين، هندستان ۽ ٻين نو صنعتي ملڪن ۾.[10][11]

ڪارن ۾ ڊرائيونگ، پارڪنگ، مسافرن جي آرام، ۽ مختلف قسمن جي روشنين لاءِ ڪنٽرول هوندا آهن. گذريل ڏهاڪن دوران، گاڏين ۾ اضافي خاصيتون ۽ ڪنٽرول شامل ڪيا ويا آهن، جن کين وڌيڪ پيچيده بڻائي ڇڏيو آهي. انهن ۾ رِيئر ويو ڪيمرا (rear-view cameras)، ايئر ڪنڊيشننگ، نيويگيشن سسٽم، ۽ ان-ڪار انٽرٽينمينٽ شامل آهن. 2020 جي شروعات تائين استعمال ٿيندڙ اڪثر ڪارون داخلي احتراق انجڻ (internal combustion engine) سان هلنديون آهن، جيڪي فوسل فيول جي ٻرڻ سان هلن ٿيون. برقي ڪارون (Electric cars)، جيڪي ڪار جي تاريخ جي شروعات ۾ ايجاد ٿيون هيون، 2000 جي ڏهاڪي ۾ تجارتي طور تي دستياب ٿيون ۽ 2020 جي ڏهاڪي ۾ عام ٿي ويون. فوسل فيول تي هلندڙ ڪارن کان برقي ڪارن ڏانهن منتقلي آبهوا جي تبديلي کي گهٽائڻ واري حڪمت عملين جو هڪ مرڪزي حصو آهي.[12]

ڪار جي استعمال جا فائدا ۽ نقصان ٻئي آهن. انفرادي خرچن ۾ گاڏي خريد ڪرڻ، وياج جي ادائيگي (جيڪڏهن ڪار قسطن تي هجي)، مرمت ۽ ڏيک سنڀال (maintenance)، ٻارڻ، قيمت ۾ گهٽتائي (ڊيپريشيشن)، ڊرائيونگ جو وقت، پارڪنگ جي فيس، ٽيڪس، ۽ انشورنس شامل آهن.[13] سماجي نقصانن ۾ ڪارن ۽ ٻارڻ جي پيداوار لاءِ استعمال ٿيندڙ وسيلا، روڊن جي سار سنڀال، زمين جو استعمال، ٽرافڪ جام، فضائي گدلاڻ، آوازي گدلاڻ، عوامي صحت، ۽ گاڏي جي ناڪاري ٿيڻ بعد ان جو نيڪال شامل آهن. ٽرافڪ حادثا سڄي دنيا ۾ زخمن جي ڪري ٿيندڙ موت جو سڀ کان وڏو سبب آهن.[14] ذاتي فائدن ۾ گهرج مطابق آمد و رفت، نقل و حرڪت، آزادي ۽ سهولت شامل آهن.[15]سانچو:Pn سماجي فائدن ۾ معاشي فائدا شامل آهن، جهڙوڪ آٽوموٽو انڊسٽري مان نوڪرين ۽ دولت جي پيداوار، آمد و رفت جي فراهمي، ۽ تفريح ۽ سفر جي موقعن مان سماجي بهتري. ماڻهن جي هڪ جڳهه کان ٻي جڳهه لچڪدار طريقي سان منتقل ٿيڻ جي صلاحيت جا سماج تي گهرا اثر آهن.[16]

نالو ۽ معنيٰ (Etymology)

[سنواريو]

انگريزي لفظ Car جي باري ۾ خيال ڪيو وڃي ٿو ته اهو لاطيني لفظ carrus يا carrum (ڦيٿن واري گاڏي) مان نڪتو آهي، يا (پراڻي نارمن فرانسيسي ذريعي) وچين انگريزي جي لفظ carre (ٻن ڦيٿن واري گاڏي) مان ورتل آهي، جيڪي ٻئي وري گولش (Gaulish) ٻولي جي لفظ karros (رٿ) مان نڪتل آهن.[17][18] شروعات ۾ هي لفظ ڪنهن به ڦيٿن واري گهوڙا گاڏي، جهڙوڪ ڇڪو يا رٿ لاءِ استعمال ٿيندو هو.[19] هي لفظ ٻين ڪيلٽڪ ٻولين ۾ پڻ ملي ٿو.[20]

"موٽر ڪار" (Motor car) جو اصطلاح 1895 کان ملي ٿو ۽ هي برطانوي انگريزي ۾ هڪ رسمي اصطلاح آهي.[2] "آٽوڪار" (Autocar) پڻ 1895 کان ملي ٿو جنهن جي لفظي معنيٰ آهي "پاڻمرادي هلندڙ ڪار"، پر هاڻي هي لفظ قديمي سمجهيو وڃي ٿو.[21] "بي گهوڙي گاڏي" (Horseless carriage) جو اصطلاح پڻ 1895 کان استعمال ۾ آهي.[22]

"آٽوموبائل" (Automobile) هڪ قديم مرڪب لفظ آهي جيڪو قديم يوناني لفظ autós (پاڻ) ۽ لاطيني لفظ mobilis (چرپر ڪندڙ) مان نڪتو آهي. هي لفظ فرانسيسي ذريعي انگريزي ۾ داخل ٿيو ۽ پهريون ڀيرو 1897 ۾ رائل آٽوموبائل ڪلب پاران اختيار ڪيو ويو.[23] برطانيه ۾ هي لفظ گهٽ استعمال ٿئي ٿو، پر شمالي آمريڪا ۾ اڃا به عام آهي.[24]

تاريخ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪار جي تاريخ
وربيسٽ جي ٻاپھ واري مشين، 1678 (فرڊيننڊ وربيسٽ)
ڪگنوٽ جي 1771 واري ٻاپھ واري گاڏي، جيڪا پئرس ۾ محفوظ آهي.
ڪارل بينز، جديد ڪار جو موجد
اصل بينز پيٽنٽ-موٽرويگن، پهرين جديد ڪار، جيڪا 1885 ۾ تيار ٿي.
برٿا بينز، پهرين ڊگهي فاصلي واري ڊرائيور

1649 ۾، نورمبرگ جي هانس هاٽش هڪ ڪلاڪ ورڪ (clockwork) سان هلندڙ گاڏي تيار ڪئي.[25] پهرين ٻاپھ سان هلندڙ گاڏي فرڊيننڊ وربيسٽ 1672 جي ڀرسان چين ۾ تيار ڪئي هئي. اها هڪ رانديڪي نما گاڏي هئي جيڪا ڪنهن ماڻهو کي کڻڻ جي لائق نه هئي.[15][26]

نيڪولس-جوزف ڪگنوٽ کي 1769 ۾ پهرين مڪمل پيماني واري، پاڻمرادي هلندڙ گاڏي تيار ڪرڻ جو ڪريڊٽ ڏنو وڃي ٿو. هن ٻاپھ سان هلندڙ ٽي ڦيٿن واري گاڏي ٺاهي هئي.[27] 1801 ۾، رچرڊ ٽريوٿڪ پنهنجي "پفنگ ڊيول" (Puffing Devil) نالي روڊ لوڪوموٽو جي نمائش ڪئي، جيڪا ڪيترن ئي ماڻهن جي خيال ۾ پهرين عملي ٻاپھ واري گاڏي هئي.

1807ع ۾، نيسيفور نيپس ۽ سندس ڀاءُ ڪلاڊ شايد دنيا جو پهريون اندروني احتراقي انجڻ ٺاهيو (جنهن کي هنن پائريولوفور جو نالو ڏنو)، پر ان کي فرانس ۾ ساؤن نديءَ تي هڪ ٻيڙيءَ ۾ نصب ڪيو ويو.[28] اتفاق سان، 1807ع ۾ ئي سوئس موجد فرانسوا آئيساڪ ڊي رواز پنهنجو "ڊي رواز اندروني احتراقي انجڻ" تيار ڪيو، ۽ ان کي دنيا جي پهرين گاڏي هلائڻ لاءِ استعمال ڪيو. نيپس ڀائرن جو پائريولوفور لائيڪوپوڊيم پائوڊر (لائيڪوپوڊيم ٻوٽي جي خشڪ ٻج)، ڪوئلي جي سنهي پائوڊر ۽ رال جي ملاوٽ سان هلندو هو، جڏهن ته ڊي رواز هائيڊروجن ۽ آڪسيجن جو آميزش استعمال ڪيو.[28] ٻنهي مان ڪو به ڊيزائن ڪامياب نه ٿيو، جيئن ته سيميوئل برائون، سيميوئل موري، ۽ ايٽين لينوئير جي ڪوششن جو به اهو ئي حال ٿيو،[29] جن مان هر هڪ اندروني احتراقي انجڻ سان هلندڙ گاڏيون (گهڻو ڪري تبديل ٿيل گاڏا) تيار ڪيون هيون.[30]

نومبر 1881ع ۾، فرانسيسي موجد گستاو ترووي بجليءَ سان هلندڙ ٽن ڦيٿن واري ڪار کي بجلي جي عالمي نمائش ۾ پيش ڪيو.[31] جيتوڻيڪ ڪجهه ٻيا جرمن انجنيئر (جن ۾ گوٽليب ڊيملر، ولھم مائي بيڪ، ۽ سيگفرائيڊ مارڪس شامل هئا) به ان وقت ڪارن تي ڪم ڪري رهيا هئا، پر 1886ع کي جديد ڪار جي پيدائش جو سال سمجهيو ويندو آهي—هڪ عملي ۽ مارڪيٽ جي لائق آٽوموبائل—جڏهن جرمن ڪارل بينز پنھنجي بينز پيٽنٽ موٽر ويگن کي پيٽنٽ ڪرايو؛ کيس عام طور تي ڪار جو موجد تسليم ڪيو ويندو آهي.[30][32][33]

1879ع ۾، بينز کي سندس پهرين انجڻ لاءِ پيٽنٽ ڏنو ويو، جيڪا 1878ع ۾ تيار ڪئي وئي هئي. هن جي ٻين ڪيترن ئي ايجادن اندروني احتراقي انجڻ کي گاڏيءَ لاءِ موزون بڻايو. هن جي پهرين موٽر ويگن 1885ع ۾ جرمني جي شهر مانهائيم ۾ تيار ڪئي وئي. هن 29 جنوري 1886ع تي پنهنجي ايجاد لاءِ پيٽنٽ حاصل ڪيو (پنهنجي ڪمپني بينز اينڊ سي جي نگراني هيٺ). بينز 3 جولاءِ 1886ع تي گاڏي جي تشهير شروع ڪئي، ۽ اٽڪل 25 بينز گاڏيون 1888ع کان 1893ع جي وچ ۾ وڪرو ڪيون ويون. آگسٽ 1888ع ۾، برٿا بينز، جيڪا ڪارل بينز جي گهر واري ۽ ڪاروباري شريڪ هئي، پنهنجي مڙس جي ايجاد جي روڊ تي قابليت ثابت ڪرڻ لاءِ ڪار تي پهريون روڊ سفر ڪيو.[34]

1896ع ۾، بينز پهرين اندروني احتراقي فليٽ انجڻ جو ڊيزائن تيار ڪيو ۽ پيٽنٽ ڪرايو، جنهن کي 'boxermotor' چيو ويندو آهي. 19هين صديءَ جي آخري سالن ۾، بينز دنيا جي سڀ کان وڏي ڪار ڪمپني هئي. سينٽرل يورپ جي پهرين موٽر ڪار ۽ دنيا جي پهرين فيڪٽري ۾ تيار ڪيل ڪارن مان هڪ چيڪ ڪمپني Nesselsdorfer Wagenbau (جيڪا بعد ۾ ٽاترا بڻجي وئي) پاران 1897ع ۾ تيار ڪئي وئي، جنهن جو نالو Präsident آٽوموبائيل هو.

ڊيملر ۽ مائي بيڪ 1890ع ۾ ڪانسٽيٽ ۾ [ڊيملر موٽرن گيشيلشافٽ]] (DMG) جو بنياد وڌو، ۽ 1892ع ۾ 'Daimler' برانڊ نالي هيٺ پنهنجي پهرين ڪار وڪرو ڪئي. ڊيملر جو موت 1900ع ۾ ٿيو، ۽ ان کان پوءِ مائي بيڪ هڪ انجڻ تيار ڪئي جنهن جو نالو 'ڊيملر-مرسڊيز' (Daimler-Mercedes) رکيو ويو، جيڪا ايمل جيلينيڪ جي فرمائش تي تيار ڪيل ماڊل ۾ لڳائي وئي هئي. ٻن سالن کان پوءِ، 1902ع ۾، DMG جي هڪ نئين ماڊل ڪار تيار ڪئي وئي جنهن جو نالو مائي بيڪ انجڻ جي نالي پويان مرسڊيز رکيو ويو.

1890ع ۾، ايمل ليواسور ۽ ارمنڊ پيوجو ڊيملر انجڻين سان گاڏيون تيار ڪرڻ شروع ڪيون، ۽ اهڙي طرح فرانس ۾ آٽوميٽو صنعت جو بنياد پيو. آمريڪا ۾ پهرين پيٽرول سان هلندڙ ڪار جو ڊيزائن 1877ع ۾ جارج سيلڊن تيار ڪيو هو، پر گاڏي ڪڏهن به نه ٺهي سگهي هئي. 1893ع ۾، ڊوريا ڀائرن پاران آمريڪا جي پهرين هلندڙ پيٽرول ڪار تيار ڪئي وئي ۽ ان جو روڊ ٽيسٽ ڪيو ويو.[35]

وڏي پيماني تي پيداوار (Mass production)

[سنواريو]

سستي ڪارن جي وڏي پيماني تي پيداواري لائن تي تيار ڪرڻ جو آغاز رينسم اولڊز پاران 1901ع ۾ پنهنجي اولڊسموبائل فيڪٽري ۾ ڪيو ويو. هن تصور کي اڳتي هلي هينري فورڊ وڌايو، جنهن 1913ع ۾ دنيا جي پهرين متحرڪ اسمبلي لائن جو آغاز ڪيو.

ان جي نتيجي ۾، فورڊ جون ڪارون هر 15 منٽن جي وقفي سان تيار ٿيڻ لڳيون، جنهن سان پيداوار ۾ اٺ ڊيڻا اضافو ٿيو. هي ايترو ڪامياب رهيو جو 1914ع ۾ هڪ اسمبلي لائن ورڪر صرف چار ماهوار پگهارن سان 'ماڊل ٽي' (Model T) ڪار خريد ڪري سگهندو هو.[36] اعليٰ پگهارن ۽ وڌيڪ ڪارڪردگي جي هن ميلاپ کي "فورڊزم" چيو وڃي ٿو.

يورپ ۾ پڻ ساڳي صورتحال پيدا ٿي. موريس موٽرز 1924ع ۾ پنهنجي پيداواري لائن قائم ڪئي، جڏهن ته جرمني جي پهرين ماس-پروڊيوسڊ ڪار اوپل لابفروش هئي، جيڪا 1924ع ۾ تيار ٿي. جاپان ۾، ٻي عالمي جنگ کان اڳ ڪارن جي پيداوار تمام گهٽ هئي. ٽويوٽا، نيسان، سوزوڪي، مازدا، ۽ هونڊا جهڙين ڪمپنين جنگ کان پوءِ 1950ع واري ڏهاڪي ۾ ڪارن جي پيداوار شروع ڪئي. ڪيچيرو تويوڊا جو فيصلو تويوڊا لوم ورڪس کي آٽوموبائل پيداوار ۾ آڻڻ، آخرڪار ٽويوٽا موٽر ڪارپوريشن جي قيام جو سبب بڻيو.

حصا ۽ بناوت

[سنواريو]

نوڪ ۽ ٻارڻ

[سنواريو]
2011 نيسان ليف برقي ڪار
بيٽريءَ جو گهٽ وزن ڪار کي مستحڪم رکي ٿو.[37] هي هڪ dual-motor, four-wheel-drive layout آهي، پر ڪيترين ئي ڪارن ۾ صرف هڪ موٽر هوندي آهي.

فوسل فيول (قديم ٻارڻ)

[سنواريو]

2020 جي وچ ڌاري استعمال ٿيندڙ اڪثر ڪارون پيٽرول تي هلن ٿيون جيڪي اندروني ٻارڻ وارو انجن (ICE) استعمال ڪن ٿيون. ڪجھ شهر پراڻين ۽ وڌيڪ گدلاڻ پکيڙيندڙ پيٽرول ڪارن تي پابندي لڳائين ٿا، ۽ ڪجھ ملڪ مستقبل ۾ انهن جي وڪري تي پابندي لڳائڻ جو ارادو رکن ٿا. تنهن هوندي، ڪجهه ماحولياتي گروهه چون ٿا ته آبهوا جي تبديلي کي روڪڻ لاءِ فوسل فيول گاڏين جو خاتمو جلد ڪيو وڃي. پيٽرول تي هلندڙ ڪارن جي پيداوار 2017 ۾ پنهنجي عروج تي هئي.[38][39]

ٻيا هائيڊرو ڪاربن فوسل فيول جيڪي ICE ڪارن ۾ استعمال ٿين ٿا تن ۾ ڊيزل، آٽو گيس، ۽ CNG شامل آهن. ٻارڻ تي سبسڊي جو خاتمو،[40][41] تيل تي انحصار بابت خدشا، سخت ماحولياتي قانون ۽ گرين هائوس گيسن جي اخراج تي پابنديون ڪارن لاءِ متبادل پاور سسٽم تي ڪم کي تيز ڪري رهيون آهن. ان ۾ هائبرڊ گاڏيون، پلگ ان اليڪٽرڪ گاڏيون، ۽ هائيڊروجن گاڏيون شامل آهن. 2025 تائين وڪرو ٿيندڙ هر چار ڪارن مان هڪ برقي آهي، پر تيزيءَ سان واڌ جي باوجود، 2024 جي آخر تائين دنيا جي رستن تي هلندڙ ڪارن مان ويهن مان هڪ کان به گهٽ ڪارون مڪمل برقي يا پلگ ان هائبرڊ هيون.[42] ريسنگ يا رفتار جي رڪارڊ لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪارن ۾ ڪڏهن ڪڏهن جيٽ ڪار يا راڪيٽ ڪار انجڻ استعمال ڪيا ويا آهن، پر اهي عام استعمال لاءِ غير عملي آهن. 20 هين ۽ 21 هين صديءَ ۾ تيل جي استعمال ۾ تيزيءَ سان اضافو ٿيو آهي ڇاڪاڻ ته ڪارن جو تعداد وڌي ويو آهي.[حوالو گهربل]

بيٽريون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو برقي گاڏي جي بيٽري

تقريبن تمام هائبرڊ ۽ خالص برقي ڪارن ۾، ريجينريٽو بريڪنگ توانائي کي ٻيهر حاصل ڪري بيٽري ۾ واپس موڪلي ٿي، جيڪا ٻي صورت ۾ رگڙ واري بريڪ جي گرم ٿيڻ سبب ضايع ٿي وڃي ها.[43] جيتوڻيڪ تمام ڪارن ۾ ايمرجنسي اسٽاپ لاءِ رگڙ واريون بريڪون (اڳيان ڊسڪ بريڪون ۽ پوئتان ڊسڪ يا ڊرم بريڪون) هجڻ ضروري آهن، پر ريجينريٽو بريڪنگ ڪارڪردگي کي بهتر بڻائي ٿي، خاص طور تي شهر ۾ ڊرائيونگ دوران.[44]

يوزر انٽرفيس (استعمال ڪندڙ جو واسطو)

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪار جا ڪنٽرول
فورڊ ماڊل ٽي ۾ کاٻي پاسي وارو هٿ وارو ليور پوئين سائيڪلن جي پارڪنگ بريڪ سيٽ ڪري ٿو ۽ ٽرانسميشن کي نيوٽرل ۾ رکي ٿو. ساڄي پاسي وارو ليور ٿروٽل (اسپيڊ) کي ڪنٽرول ڪري ٿو. اسٽيئرنگ جي کاٻي پاسي وارو ننڍو ليور اگنيشن ٽائمنگ لاءِ آهي. کاٻي پير وارو پيڊل گيئر تبديل ڪري ٿو جڏهن ته وچ وارو پيڊل ريورس کي ڪنٽرول ڪري ٿو. ساڄي پيڊل بريڪ آهي.

ڪارون ڊرائيونگ، مسافرن جي سهولت، ۽ حفاظتي ڪنٽرولز سان ليس هونديون آهن، جيڪي عام طور تي پيرن ۽ هٿن جي ميلاپ سان، ۽ ڪڏهن ڪڏهن 21 هين صدي جي ڪارن ۾ آواز ذريعي هلايا ويندا آهن. انهن ڪنٽرولز ۾ اسٽيئرنگ ويل، بريڪ لڳائڻ ۽ رفتار کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ پيڊل (۽ مينوئل ڪار ۾ ڪلچ پيڊل)، گيئر بدلائڻ لاءِ گيئر اسٽڪ، ۽ روشنيون، وينٽيليشن ۽ ٻين ڪمن لاءِ مختلف بٽڻ ۽ ڊائل شامل آهن. جديد ڪارن جا ڪنٽرول هاڻي معياري آهن، جهڙوڪ ايسلريٽر ۽ بريڪ جي جڳهه، پر هميشه ائين نه هو. ڪنٽرول نئين ٽيڪنالاجي جي جواب ۾ تبديل ٿي رهيا آهن، مثال طور، برقي ڪار ۽ موبائيل ڪميونيڪيشن جو انضمام.

ڪجهه پراڻا ڪنٽرول هاڻي گهربل نه آهن. مثال طور، ڪنهن زماني ۾ تمام ڪارن ۾ چوڪ والو، ڪلچ، اگنيشن ٽائمنگ، ۽ برقي اسٽارٽر جي بجاءِ هٿ سان گهمائڻ وارو ڪرينڪ هوندو هو. پر گاڏين ۾ نوان ڪنٽرول پڻ شامل ڪيا ويا آهن، جيڪي انهن کي وڌيڪ پيچيده بڻائين ٿا. انهن ۾ ايئر ڪنڊيشننگ، نيويگيشن سسٽم، ۽ ان-ڪار انٽرٽينمينٽ شامل آهن. هڪ ٻيو رجحان جسماني نوبس ۽ سوئچز جي جڳهه ٽچ اسڪرين ڪنٽرولز جو استعمال آهي، جهڙوڪ BMW جو iDrive ۽ فورڊ جو MyFord Touch.

اليڪٽرانڪس ۽ اندروني حصو

[سنواريو]
فيوز ۽ سرڪٽ بريڪرن لاءِ پينل

ڪارون عام طور تي اندروني روشنيءَ سان ليس هونديون آهن، جنهن کي هٿ سان يا دروازن جي کلڻ تي پاڻمرادو روشن ٿيڻ لاءِ سيٽ ڪري سگهجي ٿو. ان ۾ هڪ تفريحي سسٽم (انٽرٽينمينٽ سسٽم) هوندو آهي جيڪو ڪار ريڊيو تان شروع ٿيو، پاسي واريون کڙڪيون جيڪي بجليءَ سان مٿي يا هيٺ ڪري سگهجن ٿيون، ۽ موبائيل فون چارجر جهڙن اوزارن لاءِ بجلي جي فراهمي جا ساڪٽ هوندا آهن.[45][46] مهانگيون ۽ لگزري ڪارون وڌيڪ فيچرز جهڙوڪ مساج سيٽون ۽ ٽڪراءُ کان بچاءُ وارو سسٽم سان ليس هونديون آهن.[47]

خاص گاڏين جا فيوز ۽ سرڪٽ بريڪر بجلي جي لوڊ وڌڻ جي صورت ۾ نقصان کان بچائيندا آهن.

روشني

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گاڏين جي روشني
آڊي A4 جون ڏينهن واريون روشنيون (Daytime running lights)

ڪارن ۾ ڪيترن ئي قسمن جون روشنيون لڳل هونديون آهن. انهن ۾ هيڊ لائيٽون شامل آهن، جيڪي رات جو رستو روشن ڪرڻ ۽ ڪار کي ٻين لاءِ نمايان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ ڪجهه ملڪن ۾ ڏينهن جي وقت هلندڙ روشنيون (daytime running lights)؛ بريڪ لڳائڻ جي اشاري لاءِ ڳاڙهيون بريڪ لائيٽون؛ موڙ ڪاٽڻ جي اشاري لاءِ پيليون لائيٽون؛ ۽ ريورس ڪرڻ لاءِ اڇيون لائيٽون شامل آهن.

وزن ۽ جسامت

[سنواريو]
هڪ Chevrolet Suburban SUV جو وزن تقريبن 3,300 kilograms (7,200 lb) آهي.[48]

20 هين صدي جي آخر ۽ 21 هين صدي جي شروعات دوران، بيٽرين، جديد حفاظتي پنجرن، ايئربيگز ۽ وڌيڪ طاقتور انجڻن جي ڪري ڪارن جي وزن ۾ اضافو ٿيو آهي.[49] عام طور تي هڪ ڪار جو وزن 1 کان 3 ٽن جي وچ ۾ هوندو آهي.[50] ڳريون ڪارون ڊرائيور لاءِ حادثي جي صورت ۾ وڌيڪ محفوظ هونديون آهن پر ٻين روڊ استعمال ڪندڙن لاءِ وڌيڪ خطرناڪ هونديون آهن. وزن جي ڪري تيل جو واپرائڻ به وڌي وڃي ٿو. هڪ ننڍي شهر ۾ هلندڙ ڪار جيئن Wuling Hongguang Mini EV جو وزن اٽڪل 700 ڪلو گرام هوندو آهي.

ويهڻ جي جڳهه ۽ باڊي اسٽائل

[سنواريو]

اڪثر ڪارون ڪيترن ئي ماڻهن کي کڻڻ لاءِ ٺاهيون وينديون آهن، جن ۾ اڪثر چار يا پنج سيٽون هونديون آهن. پنجن سيٽن واري ڪار ۾ عام طور تي ٻه مسافر اڳيان ۽ ٽي پٺيان ويهندا آهن. وڏيون ڪارون ۽ وڏيون SUV گاڏيون ڇهه، ست يا ان کان وڌيڪ مسافر کڻي سگهن ٿيون. ٻئي طرف، اسپورٽس ڪارون اڪثر صرف ٻن سيٽن سان ٺهيل هونديون آهن. ضرورتن جي بنياد تي ڪارن جا مختلف اسٽائل دستياب آهن جن ۾ سيڊان، هئچ بيڪ، اسٽيشن ويگن، ۽ مني وين شامل آهن.

حفاظت

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ڪار جي حفاظت, ٽريفڪ حادثو ۽ گهٽ رفتار واري گاڏي
هڪ شديد ڪار حادثي جو نتيجو

ٽريفڪ حادثا سڄي دنيا ۾ زخمن جي ڪري ٿيندڙ موتن جو سڀ کان وڏو سبب آهن.[14] ميري وارڊ 1869ع ۾ آئرلينڊ جي شهر پارسنس ٽائون ۾ ڪار حادثي ۾ فوت ٿيندڙ پهرين مستند فرد بڻجي وئي،[51] ۽ هينري بليس 1899ع ۾ نيويارڪ شهر ۾ آمريڪا جي پهرين پيادل هلندڙ گاڏي جي حادثي جو شڪار ٿيندڙ ماڻهن مان هڪ هو.[52] هاڻي نين ڪارن ۾ حفاظت لاءِ معياري ٽيسٽون موجود آهن، جهڙوڪ يورو ۽ يو ايس NCAP ٽيسٽون،[53] ۽ انشورنس انڊسٽري پاران ڪيل Insurance Institute for Highway Safety (IIHS) جون ٽيسٽون.[54] تنهن هوندي به، اهي سڀئي ٽيسٽون ڪار کان ٻاهر موجود ماڻهن جي حفاظت جو خيال نه ٿيون رکن، جهڙوڪ ٻين ڪارن جا ڊرائيور، پيادل هلندڙ ۽ سائيڪل سوار.[55] ڪجهه ملڪ نين ڪارن لاءِ حفاظتي ضابطن کي سخت ڪري رهيا آهن، مثال طور ڊيٽا رڪارڊرز ۽ خودڪار بريڪنگ سسٽم کي لازمي قرار ڏيڻ.[56]

خرچ ۽ فائدا

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو Economics of car usage, ڪار جا خرچ ۽ سماجن تي ڪار جا اثر
روڊن تي رش ڪيترن ئي وڏن شهرن ۾ هڪ مسئلو آهي (تصوير ۾ بيجنگ جو چانگان اويينيو ڏيکاريل آهي).[57]

ڪار جي استعمال جي خرچن ۾ شامل ٿي سگهن ٿا: گاڏي خريد ڪرڻ جو خرچ، مرمت ۽ گاڏي جي سار سنڀال، ٻارڻ (تيل)، قدر ۾ گهٽتائي (depreciation)، ڊرائيونگ جو وقت، پارڪنگ فيس، ٽيڪس، ۽ انشورنس،[13] جن جو مقابلو متبادل ذريعن جي خرچن، ۽ گاڏي جي استعمال مان حاصل ٿيندڙ فائدن—چاهي اهي محسوس ڪيل هجن يا حقيقي—جي قيمت سان ڪيو ويندو آهي. فائدن ۾ ضرورت وقت آمد و رفت (on-demand transportation)، چرپر (mobility)، آزادي، ۽ سهولت شامل ٿي سگهن ٿا،[15]سانچو:Pn ۽ هنگامي پاور سسٽم (emergency power).[58] 1920ع واري ڏهاڪي دوران، ڪارن جو هڪ ٻيو فائدو هي هو ته: "جوڙن کي نيٺ بغير ڪنهن نگرانيءَ جي تاريخن (dates) تي وڃڻ جو رستو ملي ويو، گڏوگڏ رات جي پڄاڻيءَ تي کين ويجهو اچڻ لاءِ هڪ خانگي جڳهه پڻ ميسر هئي."[59]

اهڙي طرح سماج تي ڪار جي استعمال جي خرچن ۾ شامل ٿي سگهن ٿا: روڊن جي سار سنڀال، زمين جو استعمال، فضائي گدلاڻ، شور جي گدلاڻ (noise pollution)، روڊن تي رش، عوامي صحت، صحت جي سار سنڀال، ۽ گاڏي جي مدي ختم ٿيڻ کانپوءِ ان کي ضايع ڪرڻ؛ انهن خرچن کي ڪار جي استعمال مان سماج کي حاصل ٿيندڙ فائدن سان توري سگهجي ٿو. سماجي فائدن ۾ معاشي فائدا شامل ٿي سگهن ٿا، جهڙوڪ ڪارن جي تياري ۽ سار سنڀال مان روزگار ۽ دولت جي پيداوار، آمد و رفت جي فراهمي، تفريح ۽ سفر جي موقعن مان حاصل ٿيندڙ سماجي خوشحالي، ۽ جي موقعن مان آمدني جي پيداوار. انسانن جي هڪ جڳهه کان ٻي جڳهه تائين لچڪدار طريقي سان چرپر ڪرڻ جي صلاحيت سماجن جي نوعيت تي گهرا اثر رکي ٿي.[16]

ماحولياتي اثر

[سنواريو]
1975 کان وٺي آمريڪا ۾ تيار ٿيندڙ گاڏين ۾ ٽرڪن جو حصو ٽي گنا وڌي ويو آهي. جيتوڻيڪ هر ڪيٽيگري ۾ گاڏين جي ٻارڻ جي ڪارڪردگي (efficiency) وڌي آهي، پر گهٽ ڪارڪردگي رکندڙ گاڏين جي وڌندڙ رجحان سبب ٻارڻ جي بچت ۽ گدلاڻ ۾ گهٽتائي جا ڪجهه فائدا ضايع ٿي ويا آهن.[60] جيڪڏهن SUVs ڏانهن رجحان نه وڌي ها، ته 2010 کان 2022 تائين توانائي جو استعمال 30 سيڪڙو وڌيڪ گهٽجي سگهي ها.[61]
close-up of 2 exhaust pipes with whitish smoke
ڪار مان نڪرندڙ دونهون گدلاڻ جو هڪ قسم آهي

ڪارن جي تياري ۽ استعمال جا ماحول تي وڏا اثر پون ٿا: هي مقامي سطح تي فضائي گدلاڻ، پلاسٽڪ جي گدلاڻ جو سبب بڻجن ٿا ۽ گرين هائوس گئسن جي خارج ٿيڻ ۽ موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺن ٿا.[62] 2022 ۾ توانائي سان واسطو رکندڙ ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ جي اخراج ۾ ڪارن ۽ وينن جو حصو 10 سيڪڙو هو.[63] As of 2023 جي انگن اکرن موجب، اليڪٽرڪ ڪارون پنهنجي سڄي عمر دوران ڊيزل ۽ پيٽرول ڪارن جي مقابلي ۾ اڌ جيتري گدلاڻ خارج ڪن ٿيون. ان ۾ وڌيڪ بهتري تڏهن ايندي جڏهن ملڪ پنهنجي بجلي وڌيڪ گهٽ ڪاربان وارن ذريعن مان پيدا ڪندا.[64] 2019 تائين ڪارون دنيا جي تيل جي پيداوار جو لڳ ڀڳ چوٿون حصو استعمال ڪن ٿيون.[38] اهي شهر جيڪي ڪارن جي بنياد تي پلان ڪيا ويندا آهن، اتي گهر ويجها نه هوندا آهن، جنهن سان وڌيڪ اخراج ٿئي ٿو، ڇو ته اهي شهر پيدل هلڻ جي لائق نه هوندا آهن.[62] وڏين SUVs جي وڌندڙ گهرج سبب ڪارن مان ٿيندڙ گدلاڻ ۾ اضافو ٿي رهيو آهي.[65]

ڪارون فضائي گدلاڻ جو هڪ وڏو سبب آهن،[66] جيڪا ڊيزل ۽ پيٽرول ڪارن جي اخراج واري گئس ۽ بريڪن، ٽائرن ۽ روڊ جي رگڙ مان پيدا ٿيندڙ دز مان پيدا ٿئي ٿي. وڏيون ڪارون وڌيڪ گدلاڻ پيدا ڪن ٿيون.[67] ڳريون ڌاتون ۽ مائڪرو پلاسٽڪ (ٽائرن مان) پڻ ماحول ۾ خارج ٿين ٿا، چاهي اهي تياري دوران هجن، استعمال دوران يا گاڏي جي ختم ٿيڻ وقت. ڪارن جي تياري سان لاڳاپيل مائننگ (کاڻيون) ۽ تيل جو وهڪرو ٻئي پاڻي جي گدلاڻ جو سبب بڻجن ٿا.[62]

جانور ۽ ٻوٽا اڪثر ڪارن جي ڪري متاثر ٿين ٿا، ڇاڪاڻ ته روڊن جي نيٽ ورڪ جي ڪري انهن جي رهائشگاهن جي تباهي ٿئي ٿي. ان کان علاوه، هر سال وڏي تعداد ۾ جانور روڊن تي ڪارن جي هيٺان اچي مري وڃن ٿا، جنهن کي روڊڪِل (roadkill) چيو وڃي ٿو.[62] روڊن جي جديد تعميرات ۾ هاڻي ماحولياتي تحفظ جا قدم شامل ڪيا پيا وڃن، جهڙوڪ گرين برجز (جيڪي جهنگلي جيوت جي گذرگاهن لاءِ ٺاهيا ويا آهن) ۽ جهنگلي جيوت لاءِ لنگهه ٺاهڻ.

حڪومتون مالي پاليسيون استعمال ڪن ٿيون، جهڙوڪ روڊ ٽيڪس، ته جيئن وڌيڪ گدلاڻ ڪندڙ ڪارن جي خريداري ۽ استعمال کي گهٽائي سگهجي؛[68] گاڏين جي اخراج جا معيار وڌيڪ گدلاڻ ڪندڙ نئين ڪارن جي وڪري تي پابندي لڳائين ٿا.[69] ڪيترائي ملڪ 2025 ۽ 2050 جي وچ ۾ فوسل فيول وارين ڪارن جو وڪرو مڪمل طور تي بند ڪرڻ جو ارادو رکن ٿا.[70] ڪيترن ئي شهرن ۾ گهٽ اخراج وارا علائقا (low-emission zones) قائم ڪيا ويا آهن، جتي پراڻي فوسل فيول وارين گاڏين تي پابندي آهي ۽ ايمنسٽرڊيم فوسل فيول وارين ڪارن تي مڪمل پابندي لڳائڻ جي پلاننگ ڪري رهيو آهي.[71][72] ڪجهه شهر ماڻهن لاءِ آمد و رفت جا ٻيا ذريعا، جهڙوڪ سائيڪل هلائڻ، آسان بڻائي رهيا آهن.[71] ڪيترائي چيني شهر فوسل فيول وارين ڪارن جي لائسنسنگ کي محدود ڪري رهيا آهن.[73]

سماجي مسئلا

[سنواريو]

آمريڪا ۽ ٻين وسيع علائقن رکندڙ ترقي يافته ملڪن، جهڙوڪ آسٽريليا، ارجنٽائن ۽ فرانس ۾ ذاتي گاڏين جي وڏي پيماني تي پيداوار، فردن ۽ گروهن جي چرپر (mobility) ۾ تمام گهڻو اضافو ڪيو ۽ شهري، مضافاتي ۽ ٻهراڙي وارن علائقن ۾ معاشي ترقي کي وڌايو.[حوالو گهربل] ڪارن جي مقبوليت ۽ روزاني سفر (commuting) جي واڌ ويجهه سبب ٽريفڪ جي رش پيدا ٿي آهي.[74] ڊيٽا اينالائيٽڪس ڪمپني INRIX جي مطابق، 2018 ۾ ماسڪو، استنبول، بوگوٽا، ميڪسيڪو سٽي ۽ سائو پائولو دنيا جا سڀ کان وڌيڪ رش وارا شهر هئا.[75]

ڪارن تائين پهچ

[سنواريو]

آمريڪا ۾، ٽرانسپورٽ جي ورڇ ۽ ڪار تي انحصار—جيڪو ڪارن تي ٻڌل ٽرانسپورٽ سسٽم جي غلبي سبب پيدا ٿيو آهي—گهٽ آمدني وارن علائقن ۾ روزگار حاصل ڪرڻ ۾ رڪاوٽون پيدا ڪري ٿو،[76] جتي ڪيترائي گهٽ آمدني وارا فرد ۽ خاندان پنهنجي آمدني برقرار رکڻ لاءِ اهڙيون ڪارون هلائڻ تي مجبور آهن جن جا خرچ اهي برداشت نٿا ڪري سگهن.[77] آفريقي آمريڪين جو ڪارن تي انحصار کين "driving while black" (ڪاري نسل هجڻ ڪري گاڏي هلائڻ دوران روڪجڻ) جي خطرن ۽ ڪارن جي خريداري، فنانسنگ ۽ انشورنس سان لاڳاپيل ٻين قسمن جي نسلي امتياز (racial discrimination) جو شڪار بڻائي سگهي ٿو.[78]

صحت تي اثر

[سنواريو]

ڪارن مان نڪرندڙ فضائي گدلاڻ ڦڦڙن جي ڪينسر ۽ دل جي بيمارين جو خطرو وڌائي ٿي. هي حمل تي به ناڪاري اثر وجهي سگهي ٿي: وڌيڪ ٻار وقت کان اڳ پيدا ٿين ٿا يا گهٽ وزن سان پيدا ٿين ٿا.[62] ٻار فضائي گدلاڻ جي حوالي سان وڌيڪ حساس هوندا آهن، ڇاڪاڻ ته انهن جا جسم اڃا واڌ ويجهه جي مرحلي ۾ هوندا آهن. ٻارن ۾ فضائي گدلاڻ جو تعلق ساهه جي تڪليف (asthma)، ٻارن جو ڪينسر، ۽ اعصابي مسئلن جهڙوڪ آٽزم (autism) سان آهي.[79][62] ڪار جي مقبوليت شهرن ۾ شهري پکيڙ (urban sprawl) جو سبب بڻي، جنهن ڪار ذريعي سفر کي وڌيڪ هٿي ڏني، نتيجي ۾ جسماني سرگرمين ۾ گهٽتائي ۽ موٽاپو (obesity) پيدا ٿيو، جيڪو وري مختلف بيمارين جو سبب بڻجي سگهي ٿو.[80] جڏهن جايون ڪارن جي حساب سان ڊيزائن ڪيون وينديون آهن، ته ٻارن کي پاڻمرادو ٻاهر وڃڻ جا گهٽ موقعا ملندا آهن ۽ اهي آزاد (independent) ٿيڻ جا موقعا وڃائي ويهندا آهن.[81][62]

ڪارن جي اڀرندڙ ٽيڪنالاجي

[سنواريو]

روايتي بيٽري اليڪٽرڪ گاڏين جي سخت ترقي 2020ع واري ڏهاڪي ۾ به جاري آهي،[82] مثال طور ليٿيم آئرن فاسفيٽ بيٽريون وڌيڪ محفوظ ۽ سستيون آهن.[83] سينسرز جهڙوڪ لائيڊار (lidar) جو استعمال وڌي رهيو آهي.[84] ترقي هيٺ ٻين ٽيڪنالاجين ۾ وائرليس چارجنگ شامل آهي.[85] سافٽ ويئر جو استعمال وڌي رهيو آهي جنهن جا ڪيترائي نوان استعمال ٿي سگهن ٿا، مثال طور خودڪار طريقي سان پيدل هلندڙن کي ٽڪر کان بچائڻ.[86]

نيون شيون جيڪي اسٽيل جي باڊي جي جڳهه وٺي سگهن ٿيون تن ۾ ايلومينيم،[87] فائبر گلاس، ڪاربان فائبر، بايو ڪمپوزٽس، ۽ ڪاربان نينو ٽيوبز شامل آهن.[88] ٽيلي ميٽيڪس ٽيڪنالاجي ذريعي هاڻي وڌ کان وڌ ماڻهو "پي ايس يو گو" (pay-as-you-go) جي بنياد تي، ڪار شيئر ۽ ڪار پول اسڪيمن ذريعي ڪارون گڏجي استعمال ڪري سگهن ٿا. ڪنيڪٽڊ ڪار سسٽم جي ڪري رابطي جو نظام پڻ تبديل ٿي رهيو آهي.[89] اوپن سورس ڪارون اڃا عام نه آهن.[90] مائڪرو ويو هٿيار جيڪي ڪارن کي بيڪار ڪري سگهن ٿا، تن جي آزمائش ڪئي پئي وڃي.[91]

خودڪار هلندڙ ڪار

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو خودڪار هلندڙ ڪار
اسٽينفورڊ يونيورسٽي ۾ ڏيکاريل هڪ روبوٽڪ ووڪس ويگن پاسٽ جيڪا هڪ بغير ڊرائيور جي ڪار آهي.

مڪمل طور تي خودڪار هلندڙ گاڏيون، جن کي "آٽونومس ڪارون" پڻ چيو وڃي ٿو، ڪجهه هنڌن تي روبو ٽيڪسين جي صورت ۾ اڳ ۾ ئي موجود آهن.[92][93] انهن کي وڏي پيماني تي استعمال ڪرڻ کان اڳ خودڪار ڪارن جي ضابطن لاءِ قانونن کي جديد بڻائڻ جي ضرورت پوندي.[94][95]

ڪار جي شراڪت (Car sharing)

[سنواريو]

ڪار شيئر جا انتظام ۽ ڪار پولنگ پڻ آمريڪا ۽ يورپ ۾ وڌيڪ مقبول ٿي رهيا آهن.[96] ڪار شيئرنگ جهڙيون خدمتون رهاڪن کي اڳ ئي رش وارن علائقن ۾ ڪار خريد ڪرڻ جي بدران گاڏي "شريڪ" ڪرڻ جي سهولت ڏين ٿيون.[97]

صنعت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گاڏين جي صنعت
هڪ فيڪٽري ۾ ڪار تيار ڪئي پئي وڃي

گاڏين جي صنعت دنيا جي موٽر گاڏين جي ڊيزائن، ترقي، پيداوار، مارڪيٽنگ ۽ وڪري جو ڪم ڪري ٿي، جن مان ٽن چوٿائي کان وڌيڪ ڪارون آهن. 2020 ۾، سڄي دنيا ۾ 56 ملين ڪارون تيار ڪيون ويون،[98] جيڪي گذريل سال جي 67 ملين جي مقابلي ۾ گهٽ هيون.[99] چين ۾ گاڏين جي صنعت سڀ کان وڌيڪ پيداوار (2020 ۾ 20 ملين) ڪري ٿي، جنهن کانپوءِ جاپان (ست ملين)، پوءِ جرمني، ڏکڻ ڪوريا ۽ هندستان جو نمبر اچي ٿو.[100] سڀ کان وڏي مارڪيٽ چين آهي، جنهن کانپوءِ آمريڪا آهي.

جنوري 2025 تائين سڄي دنيا ۾ تقريبن 1.644 ارب ڪارون استعمال ۾ آهن؛[101] اهي ساليانو هڪ ٽرلين ليٽر کان وڌيڪ پيٽرول ۽ ڊيزل ٻارڻ ساڙين ٿيون، جنهن ۾ تقريبن 50 exajoules (14,000 TWh) توانائي خرچ ٿئي ٿي.[102] چين ۽ هندستان ۾ ڪارن جي تعداد ۾ تيزيءَ سان اضافو ٿي رهيو آهي.[103] ڪجهه ماهرن جي راءِ ۾، ڪار تي ٻڌل شهري آمد و رفت جو نظام ناقابل برداشت ثابت ٿيو آهي، جيڪو حد کان وڌيڪ توانائي استعمال ڪري ٿو، عوام جي صحت کي متاثر ڪري ٿو، ۽ وڌندڙ سيڙپڪاري جي باوجود سروس جي معيار ۾ گهٽتائي اچي رهي آهي. انهن مان ڪيترائي منفي اثر خاص طور تي انهن سماجي گروهن تي پون ٿا جيڪي ڪارون رکڻ يا هلائڻ جي گهٽ صلاحيت رکن ٿا.[104][105] پائيدار ٽرانسپورٽ جي تحريڪ انهن مسئلن جي حل تي ڌيان ڏئي ٿي. ڪار انڊسٽري کي عوامي ٽرانسپورٽ جي شعبي مان به وڌندڙ مقابلي جو سامڻو آهي، ڇاڪاڻ ته ڪجهه ماڻهو پنهنجي ذاتي گاڏين جي استعمال تي ٻيهر غور ڪري رهيا آهن. جولاء 2021 ۾، يورپي ڪميشن "Fit for 55" قانون سازي جو پيڪيج متعارف ڪرايو، جنهن ۾ گاڏين جي شعبي جي مستقبل لاءِ اهم هدايتون ڏنيون ويون آهن.[106][107] هن پيڪيج موجب، 2035 تائين يورپي مارڪيٽ ۾ وڪرو ٿيندڙ تمام نيون ڪارون زيرو ايميشن گاڏيون هجڻ گهرجن.[108][109][110]

متبادل

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Alternatives to car use
فرانس جي شهر پيرس ۾ Vélib' سسٽم، چين کان ٻاهر سڀ کان وڏو بائيڪ شيئرنگ سسٽم آهي.

ڪار جي استعمال جي ڪجهه پهلوئن لاءِ قائم ڪيل متبادلن ۾ عوامي ٽرانسپورٽ شامل آهي، جهڙوڪ بسون، ٽرالي بسون، ٽرينون، سب وي، ٽرام ويز، لائيٽ ريل، سائيڪل هلائڻ ۽ پيدل هلڻ. چين ۽ ڪيترن ئي يورپي شهرن بشمول ڪوپن هيگن ۽ ايمنسٽرڊيم ۾ سائيڪل شيئرنگ سسٽم قائم ڪيا ويا آهن. اهڙي طرح جا پروگرام آمريڪا جي وڏن شهرن ۾ پڻ شروع ڪيا ويا آهن.[111][112] انفرادي آمد و رفت جا اضافي طريقا، جهڙوڪ پرسنل ريپڊ ٽرانزٽ، ڪارن جي متبادل طور ڪم ڪري سگهن ٿا جيڪڏهن اهي سماجي طور تي قبول ڪيا وڃن.[113] هڪ مطالعو جنهن ۾ لنڊن ۾ گهٽ ٽريفڪ وارا پاڙا (Low Traffic Neighbourhood) متعارف ڪرائڻ جي خرچن ۽ فائدن جو جائزو ورتو ويو، ان مان معلوم ٿيو ته پهرين 20 سالن ۾ فائدا خرچن کان تقريبن 100 گنا وڌيڪ آهن ۽ وقت گذرڻ سان گڏ اهو فرق وڌي رهيو آهي.[114]

ڪار موٽرسپورٽ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو موٽرسپورٽ

موٽرسپورٽ هڪ اهڙي راند آهي جنهن ۾ تيز رفتاريءَ سان ريسنگ ۽ ڊرفٽنگ شامل آهي. ان ۾ مختلف ريسنگ سيريز شامل آهن جهڙوڪ فارمولا ون، انڊي ڪار سيريز، نيسڪار (NASCAR)، ورلڊ ريلي چيمپئن شپ ۽ موٽو جي پي (MotoGP).[115][116][117][118][119]

پڻ ڏسندا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Outline of automobiles

عام:

اثرات:

گھٽتائي جا اپاءُ:

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Fowler, H.W., ed (1976). Pocket Oxford Dictionary. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-861113-4. https://archive.org/details/australianpocket00john.
  2. 1 2 "motor car, n." OED Online. Oxford University Press. September 2014. Archived from the original on 8 December 2014. Retrieved 29 September 2014.
  3. ↑ "Some milestones of the auto age" (en-US ۾). The New York Times. 1986-01-26. ISSN 0362-4331. https://www.nytimes.com/1986/01/26/automobiles/some-milestones-of-the-auto-age.html.
  4. ↑ Birch, Ryan (2024-06-14). "Best American cars of all time - Oldsmobile Curved Dash". Auto Express (in انگريزي). Retrieved 2024-08-10.
  5. ↑ "1926 Ford Model T Sports Touring Car" (en-US ۾). Washington Post. ISSN 0190-8286. https://www.washingtonpost.com/archive/business/2002/09/01/1926-ford-model-t-sports-touring-car/810e313f-4370-44b7-bb76-3282f9de945e/.
  6. ↑ "Model T ‑ Ford, Car & Invented". History (in انگريزي). 2024-03-13. Retrieved 2024-08-10.
  7. ↑ Hoekstra, Kyle (2022-04-25). "Ford Model T: The Invention of the World's First Affordable Car". History Hit (in برطانوي انگريزي). Retrieved 2024-08-10.
  8. ↑ "The Motor Vehicle, 1917". Scientific American. January 2017. Archived from the original on 26 October 2022. Retrieved 16 January 2023.
  9. ↑ "Automobile History". www.history.com. 21 August 2018. Archived from the original on 27 November 2018. Retrieved 29 August 2021.
  10. ↑ "Automobile Industry Introduction". Plunkett Research. Archived from the original on 22 July 2011.
  11. ↑ Smith, Matthew Nitch (2016-04-22). "The number of cars worldwide is set to double by 2040". World Economic Forum.
  12. ↑ "Factcheck: How electric vehicles help to tackle climate change". Carbon Brief (in انگريزي). 13 May 2019. Archived from the original on 25 August 2021. Retrieved 28 July 2020.
  13. 1 2 "Car Operating Costs". RACV. Archived from the original on 7 October 2009. Retrieved 22 December 2009.
  14. 1 2 Peden, Margie; Scurfield, Richard; Sleet, David et al., eds (2004). World report on road traffic injury prevention. World Health Organization. ISBN 92-4-156260-9. http://who.int/violence_injury_prevention/publications/road_traffic/world_report/en/. Retrieved 24 June 2008.
  15. 1 2 3 Setright, L. J. K. (2004). Drive On!: A Social History of the Motor Car. Granta Books. ISBN 1-86207-698-7.
  16. 1 2 Jakle, John A.; Sculle, Keith A. (2004). Lots of Parking: Land Use in a Car Culture. University of Virginia Press. ISBN 0-8139-2266-6.
  17. ↑ "Car". (etymology). Online Etymology Dictionary. Archived from the original on 6 March 2008. Retrieved 2 June 2008.
  18. ↑ "Wayne State University and The Detroit Public Library Present "Changing Face of the Auto Industry"". Wayne State University. 28 June 2003. Archived from the original on 28 June 2003.
  19. ↑ "car, n.1". OED Online. Oxford University Press. September 2014. Archived from the original on 8 December 2014. Retrieved 29 September 2014.
  20. ↑ "A dictionary of the Welsh language" (PDF). University of Wales. Archived (PDF) from the original on 6 October 2014. Retrieved 15 June 2016.
  21. ↑ "auto-, comb. form2". OED Online. Oxford University Press. September 2014. Archived from the original on 8 December 2014. Retrieved 29 September 2014.
  22. ↑ "Definition of horseless carriage". Merriam-Webster. Archived from the original on 13 June 2015. Retrieved 23 November 2015.
  23. ↑ "Prospective Arrangements". The Times: p. 13. 4 December 1897.
  24. ↑ "automobile, adj. and n." OED Online. Oxford University Press. September 2014. Archived from the original on 8 December 2014. Retrieved 29 September 2014.
  25. ↑ Barker, Theo (1987). The Economic and Social Effects of the Spread of Motor Vehicles: An International Centenary Tribute (1st ed.). Palgrave Macmillan. p. 55. ISBN 978-1-349-08626-9.
  26. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named CuriousExp
  27. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Encyclopædia Britannica
  28. 1 2 speos.fr. "Niepce Museum, Other Inventions". Niepce.house.museum. Archived from the original on 20 December 2005. Retrieved 26 August 2010.
  29. ↑ Lazarnick, Nick (30 July 1907). "Henry Ford posing in Ford-Lenoir automobile". detroit public library. Archived from the original on 20 February 2023. Retrieved 20 February 2023.
  30. 1 2 Stein, Ralph (1967). The Automobile Book. Paul Hamlyn.
  31. ↑ Wakefield, Ernest H. (1994). History of the Electric Automobile. Society of Automotive Engineers. pp. 2–3. ISBN 1-56091-299-5.
  32. ↑ "1885–1886. The first automobile". Daimler. Archived from the original on 21 October 2018. Retrieved 30 July 2021.
  33. ↑ Garrison, Ervan G. (2018). History of Engineering and Technology: Artful Methods. Routledge. p. 272. ISBN 978-1-351-44048-6.
  34. ↑ "Bertha Benz Hits the Road, 125 Years Ago – History in the Headlines". History.com. Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 13 October 2015.
  35. ↑ "The First Car – A History of the Automobile". Ausbcomp.com. Archived from the original on 16 July 2011. Retrieved 17 July 2011.
  36. ↑ Georgano, G. N. (2000). Vintage Cars 1886 to 1930. Sweden: AB Nordbok. ISBN 1-85501-926-4.
  37. ↑ "Are Electric Vehicles Safe?". www.recurrentauto.com. Retrieved 22 January 2024. EVs are mostly all built like a skateboard, with the battery pack on the bottom of the car. This gives them amazing cornering and handling, and makes them very hard to flip.
  38. 1 2 "October: Growing preference for SUVs challenges emissions reductions in passenger car mark". IEA. Archived from the original on 18 October 2019. Retrieved 18 October 2019.
  39. ↑ "Bloomberg NEF Electric Vehicle Outlook 2019". Bloomberg NEF. 15 May 2019. https://about.bnef.com/electric-vehicle-outlook//.
  40. ↑ "Govt to completely lift fuel subsidies in 2020: minister". Egypt Independent. 8 January 2019. https://www.egyptindependent.com/govt-to-completely-lift-fuel-subsidies-in-2020-minister/.
  41. ↑ "Why the Rouhani administration must eliminate energy subsidies". Al-Monitor. 9 December 2018.
  42. ↑ "Share of cars currently in use that are electric". Our World in Data (in انگريزي). Archived from the original on 2025-04-27. Retrieved 2025-05-25.
  43. ↑ Cline, Amanda (25 December 2021). "What Is a Mild Hybrid Vehicle?". MotorBiscuit (in آمريڪي انگريزي). Archived from the original on 16 January 2023. Retrieved 16 January 2023.
  44. ↑ "Regenerative Braking: Benefits and Limitations". The Brake Report (in آمريڪي انگريزي). 31 May 2022. Archived from the original on 16 January 2023. Retrieved 16 January 2023.
  45. ↑ "VW Golf: Innenleuchten" (in جرمن). Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 26 October 2021.
  46. ↑ "[…] Kühlboxen im Test […]". auto motor und sport (in جرمن). 24 May 2017. Archived from the original on 26 October 2021. Retrieved 26 October 2021.
  47. ↑ "Alle Infos von der neuen Mercedes S-Klasse 2013 (W222)". auto.oe24.at (in جرمن). 16 May 2013. Archived from the original on 26 October 2021. Retrieved 26 October 2021.
  48. ↑ "Used 2008 Chevrolet Suburban Features & Specs". Edmunds. Archived from the original on 25 November 2015. Retrieved 25 November 2015.
  49. ↑ "How much do electric cars weigh?". EV Archive (in آمريڪي انگريزي). Archived from the original on 16 July 2019. Retrieved 1 December 2019.
  50. ↑ Sellén, Magnus (2 August 2019). "How much does a Car Weigh? – [Weight List by Car Model & Type]". Mechanic Base (in آمريڪي انگريزي). Archived from the original on 22 December 2019. Retrieved 1 December 2019.
  51. ↑ "Mary Ward 1827–1869". Universityscience.ie. Archived from the original on 11 March 2008. Retrieved 27 October 2008.
  52. ↑ "Bliss plaque". CityStreets. Archived from the original on 26 August 2006.
  53. ↑ "SaferCar.gov". NHTSA. Archived from the original on 27 July 2004.
  54. ↑ "IIHS-HLDI". IIHS-HLDI crash testing and highway safety. Archived from the original on 23 January 2018. Retrieved 1 December 2022.
  55. ↑ "Americans' love affair with big cars is killing them". The Economist. ISSN 0013-0613. https://www.economist.com/interactive/united-states/2024/08/31/americans-love-affair-with-big-cars-is-killing-them.
  56. ↑ "New rules to improve road safety and enable fully driverless vehicles in the EU". European Commission - European Commission. Retrieved 2025-06-21.
  57. ↑ Fran Tonkiss (2005). Space, the city and social theory: social relations and urban forms. Polity.
  58. ↑ "Ford's Affordable EV Charger Will Let an F-150 Power Your Home". Review Geek (in آمريڪي انگريزي). March 2022. Archived from the original on 7 March 2022. Retrieved 7 March 2022.
  59. ↑ Anthony, Ariana (9 May 2013). "Dating in the 1920s: Lipstick, Booze and the Origins of Slut-Shaming | HowAboutWe". The Huffington Post. Archived from the original on 20 November 2015. Retrieved 23 November 2015.
  60. ↑ "Highlights of the Automotive Trends Report". EPA.gov. U.S. Environmental Protection Agency (EPA). 12 December 2022. Archived from the original on 2 September 2023.
  61. ↑ Cazzola, Pierpaolo; Paoli, Leonardo; Teter, Jacob (November 2023). "Trends in the Global Vehicle Fleet 2023 / Managing the SUV Shift and the EV Transition" (PDF). Global Fuel Economy Initiative (GFEI). p. 3. doi:10.7922/G2HM56SV. Archived (PDF) from the original on 26 November 2023.
  62. 1 2 3 4 5 6 7 Miner, Patrick; Smith, Barbara M.; Jani, Anant; McNeill, Geraldine; Gathorne-Hardy, Alfred (2024-02-01). "Car harm: A global review of automobility's harm to people and the environment". Journal of Transport Geography 115. doi:10.1016/j.jtrangeo.2024.103817. ISSN 0966-6923. Bibcode: 2024JTGeo.11503817M.
  63. ↑ "Cars and Vans – Analysis". IEA (in برطانوي انگريزي). Retrieved 3 December 2024.
  64. ↑ "Outlook for emissions reductions – Global EV Outlook 2024 – Analysis". IEA (in برطانوي انگريزي). Retrieved 2024-12-03.
  65. ↑ "SUVs are setting new sales records each year – and so are their emissions – Analysis". IEA (in برطانوي انگريزي). 2024-05-28. Retrieved 2024-12-03.
  66. ↑ Sengupta, Somini; Popovich, Nadja (14 November 2019). "Cities Worldwide Are Reimagining Their Relationship With Cars" (en-US ۾). The New York Times. ISSN 0362-4331. https://www.nytimes.com/interactive/2019/11/14/climate/car-ban-air-pollution.html.
  67. ↑ "Electric vehicles also cause air pollution". The Economist. ISSN 0013-0613. https://www.economist.com/science-and-technology/2025/04/11/electric-vehicles-also-cause-air-pollution.
  68. ↑ "A Review and Comparative Analysis of Fiscal Policies Associated with New Passenger Vehicle CO2 Emissions" (PDF). International Council on Clean Transportation. February 2011. Archived (PDF) from the original on 8 March 2021. Retrieved 15 October 2013.
  69. ↑ "Tough Euro 7 pollution rules planned for adoption this month". Automotive News Europe (in انگريزي). 10 October 2022. Archived from the original on 24 October 2022. Retrieved 24 October 2022.
  70. ↑ Carroll, Sean Goulding (5 July 2022). "A seismic shift: Support for ICE melts as Europe warms to EVs". www.euractiv.com (in برطانوي انگريزي). Archived from the original on 7 July 2022. Retrieved 7 July 2022.
  71. 1 2 Sherwood, Harriet (26 January 2020). "Brighton, Bristol, York ... city centres signal the end of the road for cars" (en-GB ۾). The Observer. ISSN 0029-7712. https://www.theguardian.com/uk-news/2020/jan/26/city-entres-end-of-road-for-cars-brighton-bristol-york.
  72. ↑ Boffey, Daniel (3 May 2019). "Amsterdam to ban petrol and diesel cars and motorbikes by 2030" (en-GB ۾). The Guardian. ISSN 0261-3077. https://www.theguardian.com/world/2019/may/03/amsterdam-ban-petrol-diesel-cars-bikes-2030.
  73. ↑ Lambert, Fred (6 June 2019). "China boosts electric car sales by removing license plate quotas". Electrek (in آمريڪي انگريزي). Archived from the original on 8 November 2019. Retrieved 11 June 2019.
  74. ↑ "Planning and the Complicated Causes and Effects of Congestion". www.planetizen.com (in انگريزي). Archived from the original on 24 October 2022. Retrieved 24 October 2022.
  75. ↑ Newman, Katelyn (12 February 2019). "Cities With the World's Worst Traffic Congestion". US News. https://www.usnews.com/news/cities/articles/2019-02-12/these-cities-have-the-worlds-worst-traffic-congestion.
  76. ↑ "Tackling transport-related barriers to employment in low-income neighbourhoods". JRF (in انگريزي). 6 August 2018. Archived from the original on 13 April 2021. Retrieved 13 April 2021.
  77. ↑ Mattioli, Giulio (28 December 2017). "'Forced Car Ownership' in the UK and Germany: Socio-Spatial Patterns and Potential Economic Stress Impacts". Social Inclusion 5 (4): 147–160. doi:10.17645/si.v5i4.1081.
  78. ↑ Andrew Ross; Julie Livingston (15 December 2022). "Once You See the Truth About Cars, You Can't Unsee It". The New York Times (New York Times). https://www.nytimes.com/2022/12/15/opinion/car-ownership-inequality.html. "Andrew Ross and Julie Livingston are New York University professors, members of NYU's Prison Education Program Research Lab and authors of the book "Cars and Jails: Freedom Dreams, Debt, and Carcerality.""
  79. ↑ Brumberg, Heather L.; Karr, Catherine J.; Bole, Aparna; Ahdoot, Samantha; Balk, Sophie J.; Bernstein, Aaron S.; Byron, Lori G.; Landrigan, Philip J. et al. (June 2021). "Ambient Air Pollution: Health Hazards to Children". Pediatrics 147 (6). doi:10.1542/peds.2021-051484. PMID 34001642. Bibcode: 2021Pedia.14751484B.
  80. ↑ "Our Ailing Communities". Metropolis Magazine. Archived from the original on 8 February 2007.
  81. ↑ Weir, Holly (2023-01-01). "Children's autonomous mobility and their well-being". Wellbeing, Space and Society 4. doi:10.1016/j.wss.2023.100134. ISSN 2666-5581.
  82. ↑ "EV battery research projects get £55m funding boost". Air Quality News. 5 September 2019. Archived from the original on 5 September 2019. Retrieved 5 September 2019.
  83. ↑ "New EV batteries are making electric cars cheaper and safer" (en ۾). The Washington Post. 2025-02-19. https://www.washingtonpost.com/climate-solutions/2025/02/19/ev-batteries-lfp-safety/.
  84. ↑ Redondo, Mónica (2022-02-11). "LiDar sensors: how their use in the automotive industry is growing". Driving ECO (in انگريزي). Retrieved 2025-06-21.
  85. ↑ "Wireless electric car charging gets cash boost" (en-GB ۾). 9 July 2019. https://www.bbc.com/news/business-48913028.
  86. ↑ "Driving the future: 10 automotive industry trends and predictions" (en-US ۾). https://www.autodesk.com/design-make/articles/automotive-industry-trends.
  87. ↑ "Survey reveals aluminum remains fastest growing automotive material". Automotive World (in برطانوي انگريزي). 12 August 2020. Archived from the original on 21 October 2021. Retrieved 15 October 2021.
  88. ↑ Vyas, Kashyap (3 October 2018). "This New Material Can Transform the Car Manufacturing Industry". Interesting Engineering (Turkey). https://interestingengineering.com/this-new-material-can-transform-the-car-manufacturing-industry.
  89. ↑ "Inside Uniti's plan to build the iPhone of EVs". GreenMotor.co.uk. Archived from the original on 3 July 2017. Retrieved 26 June 2017.
  90. ↑ "Geek My Ride presentation at linux.conf.au 2009". Archived from the original on 11 April 2011. Retrieved 11 July 2010.
  91. ↑ "This giant microwave may change the future of war". MIT Technology Review (in انگريزي). Retrieved 2025-06-21.
  92. ↑ "China's Xpeng passes autonomous driving test in race to launch robotaxis". South China Morning Post (in انگريزي). 25 October 2022. Archived from the original on 24 October 2022. Retrieved 24 October 2022.
  93. ↑ "8 Ways Waymo's Autonomous Taxi Surprised Us on a Ride". Consumer Reports (in آمريڪي انگريزي). 4 October 2022. Archived from the original on 24 October 2022. Retrieved 24 October 2022.
  94. ↑ Sever, Tina; Contissa, Giuseppe (March 2024). "Automated driving regulations – where are we now?". Transportation Research Interdisciplinary Perspectives 24. doi:10.1016/j.trip.2024.101033. Bibcode: 2024TrRIP..2401033S.
  95. ↑ Mims, Christopher (5 June 2021). "Self-Driving Cars Could Be Decades Away, No Matter What Elon Musk Said" (en-US ۾). The Wall Street Journal. ISSN 0099-9660. https://www.wsj.com/articles/self-driving-cars-could-be-decades-away-no-matter-what-elon-musk-said-11622865615.
  96. ↑ "Global Automotive Consumer Study – exploring consumer preferences and mobility choices in Europe" (PDF). Deloitte. 2014. Archived from the original (PDF) on 4 July 2015. Retrieved 23 November 2015.
  97. ↑ "Flexcar Expands to Philadelphia". Green Car Congress. 2 April 2007. Archived from the original on 9 July 2007. Retrieved 12 April 2007.
  98. ↑ "2020 Statistics". OICA. Archived from the original on 2 April 2022. Retrieved 2 September 2021.
  99. ↑ "2019 Statistics". OICA. Archived from the original on 20 November 2021. Retrieved 2 September 2021.
  100. ↑ "2018 Statistics". OICA. Archived from the original on 19 September 2021. Retrieved 24 September 2021.
  101. ↑ admin (2021-06-24). "How Many Cars Are There In The World [2025]?". Hedges & Company. (in انگريزي). Retrieved 2025-09-13.
  102. ↑ "Global Transportation Energy Consumption: Examination of Scenarios to 2040 using ITEDD" (PDF). Energy Information Administration. September 2017. Archived (PDF) from the original on 11 May 2019. Retrieved 16 March 2019.
  103. ↑ "Automobile Industry Introduction". Plunkett Research. Archived from the original on 22 July 2011.
  104. ↑ "Transport and health". World Health Organisation, Europe. Archived from the original on 29 May 2011. Retrieved 29 August 2008.
  105. ↑ "Global Action for Healthy Streets: Annual Report 2018" (PDF). FiA Foundation. Retrieved 16 March 2019.[مئل ڳنڍڻو]
  106. ↑ "EU ban on the sale of new petrol and diesel cars from 2035 explained". Topics | European Parliament (in انگريزي). 2022-03-11. Retrieved 2024-12-17.
  107. ↑ "European Green Deal: Commission proposes transformation of EU economy and society to meet climate ambitions". European Commission - European Commission. Retrieved 2024-12-17.
  108. ↑ "New cars sold in EU must be zero-emission from 2035" (en-GB ۾). 2023-03-28. https://www.bbc.com/news/world-europe-65105129#:~:text=The%20new%20EU%20law%20will,anger%20among%20some%20EU%20diplomats..
  109. ↑ "Thảm lót sàn ô tô" (in ويتنامي). Retrieved 2024-12-17.
  110. ↑ philcurry (2021-07-14). "Fit for 55: EU introduces ban on petrol and diesel cars by 2035". Autovista24 (in برطانوي انگريزي). Retrieved 2024-12-17.
  111. ↑ "About Bike Share Programs". Tech Bikes MIT. Archived from the original on 20 December 2007. Retrieved 17 August 2019.
  112. ↑ Cambell, Charlie (2 April 2018). "The Trouble with Sharing: China's Bike Fever Has Reached Saturation Point". Time. Archived from the original on 7 June 2019. Retrieved 18 August 2019.
  113. ↑ Kay, Jane Holtz (1998). Asphalt Nation: how the automobile took over America, and how we can take it back. University of California Press. ISBN 0-520-21620-2. https://archive.org/details/asphaltnationhow00kayj_0.
  114. ↑ Walker, Peter (8 March 2024). "Health gains of low-traffic schemes up to 100 times greater than costs, study finds". The Guardian. https://www.theguardian.com/uk-news/2024/mar/08/health-gains-of-low-traffic-schemes-up-to-100-times-greater-than-costs-study-finds.
  115. ↑ "Everything you need to know about F1". www.formula1.com (in انگريزي). Retrieved 2025-09-21.
  116. ↑ "Behind the Wheel: Understanding NASCAR Racing for New Fans". www.sonomaraceway.com (in انگريزي). Retrieved 2025-09-21.
  117. ↑ "Drifting". Motorsport UK (in برطانوي انگريزي). Retrieved 2025-09-21.
  118. ↑ Insurance, Quote Sports. "Types of Motorsport Explained - Quote Sports Insurance". www.quotesportsinsurance.co.uk (in انگريزي). Retrieved 2025-09-21.
  119. ↑ "Motorsport Explained: MotoGP". parc femme (in برطانوي انگريزي). 2025-02-04. Retrieved 2025-09-21.

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

[سنواريو]

خارجي لنڪس

[سنواريو]

سانچو:Car-interior سانچو:Automobile configuration سانچو:CarDesign nav سانچو:Internal combustion engine سانچو:Powertrain سانچو:Chassis control systems سانچو:Automotive industry سانچو:Private transport

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڪار&oldid=370692" تان ورتل