ڊي پي سي (اڏاوت)

نمي روڪ تھ (انگريزي:ڊيمپ پروف ڪورس؛ مختصر: ڊي پي سي) عمارت سازيءَ ۾ نمي (damp) تي ضابطو رکڻ جو هڪ طريقو آهي، جنهن تحت عمارت جي ڀتين ۽ فرشن ۾ اهڙا مواد يا حفاظتي تهه استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي نميءَ کي عمارت جي اندرين حصن ۾ داخل ٿيڻ کان روڪين ٿا. رهائشي عمارتن ۾ نميءَ سان لاڳاپيل مسئلا عام طور پيش ايندڙ مسئلن مان آهن.^[1]^[2]

آمريڪي سوسائٽي فار ٽيسٽنگ اينڊ مٽيريلز (ASTM) موجب، نمي روڪ اهڙي مادي يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو هائيڊروسٽيٽڪ دٻاءُ جي غيرموجودگيءَ ۾ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.^[3] ان جي ابتڙ، پاڻي روڪ اهڙي حفاظتي عمل يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو دٻاءَ هيٺ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.^[3]

عام طور نمي روڪ جو مقصد عمارت جي ٻاهرئين ماحول يا زمين مان ايندڙ نميءَ کي عمارت اندر داخل ٿيڻ کان روڪڻ هوندو آهي. ان جي ڀيٽ ۾ ٻاڦ روڪ هڪ الڳ قسم جو حفاظتي بندوبست آهي، جيڪو عمارت جي اندرين حصي مان پيدا ٿيندڙ آبي ٻاڦ يا نميءَ کي ڀتين جي جوڙجڪ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪي ٿو.

نميءَ جي مزاحمت لازمي طور مڪمل يا مطلق پاڻي روڪ خاصيت نہ هوندي آهي. اڏاوتي انجنيئرنگ ۾ ان جي ڪارڪردگي عام طور مقرر ڪيل انجنيئرنگ روادارين، قابل قبول حدن ۽ مخصوص آزمائشي طريقن جي بنياد تي بيان ڪئي ويندي آهي.

ڊي پي سي (DPC) يا نمي روڪ تهه عمارت جي ڀتين ۾ ڏنو ويندڙ غير جاذب تهه آهي، جيڪو زمين جي نميءَ کي سرن يا ٻين جاذب اڏاوتي مادن وسيلي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. عام طور هي تهه پلنٿ جي سطح تي ڏنو ويندو آهي ۽ پلنٿ کي زمين جي سطح کان مناسب اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي، جيئن برساتي پاڻي، آلي مٽي ۽ ڀرپاسي گڏ ٿيندڙ نمي ڀتين کي متاثر نہ ڪري.^[4]

روايتي طور ڊي پي سي لاءِ 1:2:4 جي تناسب وارو سيمينٽ ڪنڪريٽ جو لڳ ڀڳ 1½ کان 3 انچ ٿلهو تهه استعمال ڪري، ان جي مٿان ڏامر جا تهه چاڙهيا ويندا آهن. عمارت جي نوعيت ۽ مقامي حالتن موجب ايلومينيم يا شيهي جون چادرون، بٽومين جون چادرون، سليٽ، غير جاذب سرون، پاڻي روڪ سيمينٽ ۽ غير جاذب پٿر پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.^[4]

گهڻي نمي يا سم وارن علائقن ۾ ڀتين جي اندرين ۽ ٻاهرين پاسن تي پلنٿ تائين اڀو نمي روڪ تهه ڏئي، ان کي پلنٿ تي موجود سڌي ڊي پي سي سان ڳنڍيو ويندو آهي. برساتي پاڻيءَ جي رسڻ کان بچاءَ لاءِ ٽيڪي وارين ڀتين هيٺان پڻ نمي روڪ تهه استعمال ڪري سگهجي ٿو. ڊي پي سي جي سطح عام طور فرش جي سطح سان هموار رکي ويندي آهي.^[4]

طريقا

عمارتن ۾ نمي روڪ مختلف طريقن سان ڪئي ويندي آهي، جن مان اهم هي آهن:

نمي روڪ تهه (DPC) عمارت جي جوڙجڪ ۾ لڳايل اهڙو رڪاوٽي تهه آهي، جيڪو ڪيپلري عمل وسيلي زمين مان نميءَ کي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. زمين مان ڀتين ۾ نميءَ جي اهڙي چڙهڻ کي اڀرندڙ نمي چيو وڃي ٿو.^[5]^[6] نمي روڪ تهه سڌو يا اُڀو ٿي سگهي ٿو ۽ عام طور اوساريءَ وارين ڀتين هيٺان لڳايو ويندو آهي، پوءِ اها بار کڻندڙ ڀت هجي يا ورهاڱي واري ڀت.^[7]

نمي روڪ جھلي (DPM) اهڙي جھلي آهي، جيڪا نميءَ جي گذر کي روڪڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. مثال طور، ڪنڪريٽ جي تختي هيٺان پوليٿيلين جي چادر وڇائي سگهجي ٿي، جيڪا زمين مان ڪيپلري عمل وسيلي ڪنڪريٽ ۾ نمي داخل ٿيڻ کان روڪي ٿي.^[8] اهڙي جھلي کي نمي روڪ تهه طور پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

اندروني نمي روڪ ۾ ڪنڪريٽ جي ملاوٽ ۾ اهڙا مادا شامل ڪيا ويندا آهن، جيڪي ڪنڪريٽ جي پاڻي جذب ڪرڻ يا ان مان پاڻي گذرڻ جي صلاحيت گهٽائين ٿا.^[7]

سطحي نمي روڪ ڪوٽنگ ۾ سطح تي پاڻي روڪ مادا، جهڙوڪ ايپوڪسي ريزن، لڳايا ويندا آهن. اهي مينهن جهڙي بنا دٻاءَ واري نميءَ کان بچاءُ فراهم ڪن ٿا؛ جڏهن تہ سيمينٽ تي ٻڌل ڇنڊيل ڪوٽنگ، جهڙوڪ شاٽڪريٽ، پاڻيءَ جي دٻاءَ خلاف پڻ استعمال ٿي سگهي ٿي.^[7]

خالي جاءِ واري ڀت جي اڏاوت ۾ ٻاهرين ۽ اندرين ڀتين جي وچ ۾ خالي جاءِ ڇڏي ويندي آهي، جيڪا نميءَ جي سڌي منتقلي گهٽائي ٿي. مينهن روڪ پردي واري اڏاوت ان جو هڪ مثال آهي.^[7]

دٻاءَ سان گروٽ ڀرڻ ذريعي اوساريءَ ۾ موجود ڏارن ۽ جوڙن ۾ دٻاءَ هيٺ گروٽ ڀري پاڻي ۽ نميءَ جي گذر جا رستا بند ڪيا ويندا آهن.^[7]

مواد

نمي روڪ لاءِ مختلف قسم جا مواد استعمال ڪيا ويندا آهن، جن جي چونڊ عمارت جي نوعيت، استعمال جي هنڌ ۽ نميءَ جي مقدار موجب ڪئي ويندي آهي.^[9] عام مواد ۾ هي شامل آهن:

لچڪدار مواد، جهڙوڪ بيوٽائل رٻڙ، گرم بٽومين (ڏامر)، پلاسٽڪ جون چادرون، بٽومين وارا تهه، شيهي ۽ ٽامي جون چادرون.
نيم سخت مواد، جهڙوڪ ماسٽڪ ڏامر.
سخت مواد، جهڙوڪ غير جاذب سرون، پٿر، سليٽ، سيمينٽ جو مسالو ۽ بٽومين جي ڪوٽنگ ڪيل سيمينٽ ڪنڪريٽ.
پٿر جا غير جاذب تهه.
پاڻي روڪ مرڪبن سان ملايل مسالو.
فرشن هيٺان ٿلهي واري جا تهه.
فرشن هيٺان لاڳيتو پلاسٽڪ جون چادرون.
ڪاٺ، جنهن جا ڪجهه قسم يا جزا نمي روڪ رڪاوٽ طور استعمال ٿي سگهن ٿا.^[10]

اوساريءَ جي اڏاوت

ڊي پي سي (DPC) هڪ پائيدار ۽ غير جاذب نمي روڪ تهه هوندو آهي، جيڪو سليٽ، بٽومين واري فيلٽ، ڌاتو، پلاسٽڪ يا خاص تيار ڪيل سرن جهڙي مواد مان ٺهيل ٿي سگهي ٿو.^[11] ان کي عام طور سرن يا بلاڪن جي ٻن قطارن جي وچ ۾ مسالي اندر وڇايو ويندو آهي ۽ زمين جي سطح ڀرسان مسالي ۾ هڪ سنهي ليڪ جي صورت ۾ نظر اچي سگهي ٿو. لاڳيتو نمي روڪ رڪاوٽ ٺاهڻ لاءِ ڊي پي سي يا نمي روڪ جھلي (DPM) جي جدا جدا حصن کي پاڻ ۾ سيل ڪيو ويندو آهي. زميني فرش جي ٻاهرين ڪنارن وٽ ڊي پي سي کي فرش هيٺان موجود ڊي پي ايم سان پڻ ڳنڍي سگهجي ٿو، جنهن سان عمارت جو اندريون حصو زمين جي نميءَ کان الڳ رهي ٿو.

خالي جاءِ واري ڀت ۾ عام طور ٻاهرين ۽ اندرين ٻنهي ڀتين ۾ ڊي پي سي لڳائي ويندي آهي.^{[حوالو گهربل]} ٻاهرين ڀت ۾ اهو عام طور زمين جي سطح کان 150 مليميٽرs (5.9 in) کان 200 mm (7.9 in) مٿي، يعني سرن جي لڳ ڀڳ ٻن کان ٽن قطارن جي اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي. ان سان مينهن جي پاڻيءَ جا ڇنڊا يا زمين تي گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين ڀت کي آسانيءَ سان آلو نٿا ڪري سگهن، جڏهن تہ ڊي پي سي کان هيٺيون حصو برسات دوران نمي جذب ڪري سگهي ٿو.

اندرين ڀت ۾ ڊي پي سي عام طور فرش جي سطح کان هيٺ رکيو ويندو آهي، خاص طور معلق ڪاٺيءَ جي فرش ۾. مضبوط ڪنڪريٽ فرش جي صورت ۾ اهو اڪثر فرش جي تختيءَ کان ٿورو مٿي لڳايو ويندو آهي، جيئن ان کي تختيءَ هيٺان موجود ڊي پي ايم سان ڳنڍي سگهجي. اهڙي ترتيب سان فرش جي سطح کان مٿي اسڪرٽنگ بورڊ لڳائڻ وقت نمي روڪ تهه کي سوراخ ٿيڻ کان بچائي سگهجي ٿو.

جديد عمارت سازيءَ ۾ جدا جدا اندرين ۽ ٻاهرين ڊي پي سي بدران سخت پلاسٽڪ جو هڪ ٽڪرو پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو ڀت جي وچ واري خالي جاءِ مان گذري ٻنهي ڀتين سان ڳنڍجي ٿو. ان کي خالي جاءِ واري ٽري چيو ويندو آهي. اهڙي نظام ۾ خالي جاءِ اندر گڏ ٿيندڙ پاڻيءَ کي ٻاهر ڪڍڻ لاءِ نيڪال جا ننڍا سوراخ رکڻ ضروري هوندا آهن؛ ٻي صورت ۾ گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين حصي ۾ نميءَ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.

ڪنڪريٽ جون ڀتيون ۽ فرش

ڪنڪريٽ مان نمي ڪجهه حد تائين گذري سگهي ٿي، تنهنڪري ڪنڪريٽ جي ڀتين ۾ اڪثر اڀي ٻاڦ روڪ جي ضرورت پوي ٿي. نمي روڪ رڪاوٽ ڪنڪريٽ جي ٻاهرين سطح تي ڪوٽنگ يا جھلي جي صورت ۾ لڳائي سگهجي ٿي. ڪوٽنگ لاءِ ڏامر، ڏامر جو املشن، پتلو ڪيل ڏامر يا لچڪدار پوليمري مادو استعمال ڪري سگهجي ٿو.^[12]

نمي روڪ جھلين ۾ رٻڙ ملايل ڏامر يا اي پي ڊي ايم رٻڙ استعمال ٿيندي آهي. رٻڙ تي ٻڌل مواد نسبتاً وڌيڪ لچڪدار هوندو آهي؛ تنهنڪري ڪنڪريٽ ۾ ننڍا ڏار پيدا ٿيڻ جي صورت ۾ اهڙي نمي روڪ جھلي ڪنڪريٽ سان گڏ آسانيءَ سان نٿي ڦاٽي ۽ پنهنجي رڪاوٽي خاصيت برقرار رکي سگهي ٿي.

موجود عمارتن ۾ نميءَ جو تدارڪ

ويهين صديءَ تائين يورپ ۽ اتر آمريڪا ۾ اوساريءَ واريون عمارتون عام طور اهڙن نمي گذار مادن سان تعمير ڪيون وينديون هيون، جهڙوڪ پٿر، چن تي ٻڌل مسالا ۽ پلستر، جن جي مٿان نرم پاڻيءَ تي ٻڌل رنگ استعمال ٿيندا هئا. اهي مواد نميءَ کي ٻاڦ جي صورت ۾ ٻاهر نڪرڻ ڏيندا هئا. بعد ۾ ٽائل، لينوليم، سيمينٽ، جپسم تي ٻڌل مواد ۽ مصنوعي رنگن جهڙن گهٽ نمي گذار مادن جي استعمال کي ڪجهه ماهر پراڻين عمارتن ۾ نميءَ جي مسئلن جو هڪ اهم سبب سمجهن ٿا، ڇاڪاڻ تہ اهي نميءَ جي قدرتي اخراج ۾ رڪاوٽ وجهي سگهن ٿا.^[13]

موجود عمارتن ۾ نميءَ جي تدارڪ لاءِ مختلف طريقا استعمال ڪيا وڃن ٿا. مناسب طريقي جي چونڊ نميءَ جي اصل سبب تي دارومدار رکي ٿي، جهڙوڪ اڀرندڙ نمي، نمي جذب ڪندڙ لوڻن سبب پيدا ٿيندڙ نمي، گاٺجڻ، يا ٻاهران پاڻيءَ جي اندر داخل ٿيڻ سبب پيدا ٿيندڙ نمي.

پراڻين عمارتن جي اندرين ڀتين تي نميءَ جا نشان هميشه زمين مان اڀرندڙ نميءَ سبب نہ هوندا آهن، پر اڪثر ٻاهرين اڏاوتي خرابين سان پڻ لاڳاپيل هوندا آهن. عام سببن ۾ هي شامل آهن:

مينهن جي پاڻيءَ وارين نالين مان پاڻي رسڻ؛
برساتي پاڻيءَ جي نيڪال وارن پائپن جو غلط رخ يا ناقص لڳاءُ؛
عمارت جي چوڌاري ناڪافي نيڪال؛
دريءَ جي ڇڄن ۽ ٻين ٻاهر نڪتل اڏاوتي حصن مان پاڻي ٽپڪائڻ جو ناقص بندوبست؛
نمي روڪ تهه جي مٿان يا چوڌاري جاذب مواد جو اهڙو لاڳيتو رابطو، جيڪو نميءَ کي ان رڪاوٽ کان مٿي منتقل ٿيڻ جو رستو ڏئي.^[14]

صحت ۽ حفاظت

ڊي پي سي ۾ استعمال ٿيندڙ ڪجهه پراڻن مادن ۾ ايسبيسٽس جا ريشا شامل ٿي سگهن ٿا. اهڙو مواد خاص طور پراڻن سرمائي رنگ جي سيلنٽ ۽ لچڪدار ڏامر وارين تختين ۾ وڌيڪ استعمال ٿيندو هو. ايسبيسٽس تي مشتمل مواد کي ڪٽڻ، ٽوڙڻ يا هٽائڻ وقت ان جا ريشا هوا ۾ پکڙجي سگهن ٿا، تنهنڪري اهڙي مواد سان ڪم ڪرڻ وقت مناسب حفاظتي احتياط ضروري آه

حوالا

↑ Bodoano, Bridget (1 March 2008). "Dealing with damp". The Guardian.
↑ Fleming, Amy (27 February 2023). "Mouldy Britain: a foolproof guide to rescuing your home from damp". The Guardian.
1 2 Greenlaw, Bruce. "Moisture-Proofing New Basements", Foundations and concrete work. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93. Print.
1 2 3 ڪتاب: عمارت سازي؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.
↑ "Rising Damp | Rising Damp Treatment". Thornhill damp proofing. 2019-04-12. اصل نسخو مان 2021-07-09 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-30 تي حاصل ڪيل.
↑ "Damp Proofing | Providing The Best Damp Treatments". Timberwise. 2015-08-06. 2018-09-17 تي حاصل ڪيل.
1 2 3 4 5 Punmia, B. C., A. K. Jain, and Arun Kumar Jain. Building construction. 10th ed. New Delhi: Laxmi Pub., 2008. 631. Print.
↑ "Damp-proof membrane (dpm, DPM)" def. 1. Gorse, Christopher A., and David Johnston. A dictionary of construction, surveying, and civil engineering. Oxford: Oxford University Press, 2012. 104. Print.
↑ P.C. Varghese (2005). Building Materials. PHI Learning Pvt. Ltd. ص. 230. ISBN 81-203-2848-5.
↑ Wainwright, Oliver (8 April 2025). "'Bark is the original dampproof membrane!' Meet the radical designers who let nothing go to waste". The Guardian.
↑ Curtin, William George. Structural masonry designers' manual. 3rd ed. revised Oxford: Blackwell Science, 2008. 314. Print.
↑ Greenlaw, Bruce. "Moisture-Proofing New Basements", Foundations and concrete work. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93-101. Print.
↑ Society of the Protection of Ancient Buildings. "Technical Q&A 20: Rising Damp". اصل نسخو مان 2014-02-28 تي محفوظ ڪيل. 16 July 2013 تي حاصل ڪيل.
↑ ZFN (2021-02-19). "How To Treat Damp Walls Internally". ZFN (انگريزي ۾). 2021-03-30 تي حاصل ڪيل.

ٻاهريان ڳنڍڻا

وڪيميڊيا العام تي ڊي پي سي (اڏاوت) بابت زمرا

[1] Bodoano, Bridget (1 March 2008). "Dealing with damp". The Guardian.

[2] Fleming, Amy (27 February 2023). "Mouldy Britain: a foolproof guide to rescuing your home from damp". The Guardian.

[:0-3] 1 2 Greenlaw, Bruce. "Moisture-Proofing New Basements", Foundations and concrete work. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93. Print.

[Ansari1990-4] 1 2 3 ڪتاب: عمارت سازي؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.

[5] "Rising Damp | Rising Damp Treatment". Thornhill damp proofing. 2019-04-12. اصل نسخو مان 2021-07-09 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-30 تي حاصل ڪيل.

[6] "Damp Proofing | Providing The Best Damp Treatments". Timberwise. 2015-08-06. 2018-09-17 تي حاصل ڪيل.

[Punmia-7] 1 2 3 4 5 Punmia, B. C., A. K. Jain, and Arun Kumar Jain. Building construction. 10th ed. New Delhi: Laxmi Pub., 2008. 631. Print.

[8] "Damp-proof membrane (dpm, DPM)" def. 1. Gorse, Christopher A., and David Johnston. A dictionary of construction, surveying, and civil engineering. Oxford: Oxford University Press, 2012. 104. Print.

[9] P.C. Varghese (2005). Building Materials. PHI Learning Pvt. Ltd. ص. 230. ISBN 81-203-2848-5.

[10] Wainwright, Oliver (8 April 2025). "'Bark is the original dampproof membrane!' Meet the radical designers who let nothing go to waste". The Guardian.

[11] Curtin, William George. Structural masonry designers' manual. 3rd ed. revised Oxford: Blackwell Science, 2008. 314. Print.

[12] Greenlaw, Bruce. "Moisture-Proofing New Basements", Foundations and concrete work. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93-101. Print.

[13] Society of the Protection of Ancient Buildings. "Technical Q&A 20: Rising Damp". اصل نسخو مان 2014-02-28 تي محفوظ ڪيل. 16 July 2013 تي حاصل ڪيل.

[14] ZFN (2021-02-19). "How To Treat Damp Walls Internally". ZFN (انگريزي ۾). 2021-03-30 تي حاصل ڪيل.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]