ڊي فيڪٽو

ڊي فيڪٽو (لاطيني: de facto؛ لفظي معنيٰ: ”حقيقت مان“ يا ”حقيقت موجب“) اهڙي حالت، عمل، حڪومت، معيار، سرحد يا لاڳاپي لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهي، جيڪو حقيقت يا عملي اثر جي لحاظ کان موجود هجي، جيتوڻيڪ ان کي قانون، آئين يا رسمي ضابطن تحت مڃتا حاصل نه هجي.^[1] ڊي فيڪٽو' يا حقيقت ۾ (انگريزي: de facto ) ھڪ لاطيني ٻولي جو فقرو آھي جيڪو حڪومت يا قانون متعلق استعمال ۾ ٿيندو آھي^[2]. انگريزي ۾ ان لاءِ موزون لفظ (انگريزي: in fact) آھي. ڊي فيڪٽو جو مطلب آھي تہ ڪا بہ شئي اصل ۾ موجود آهي باوجود ان جي تہ اھا قانوني يا سرڪاري طور تي تسليم نہ ڪئي وئي ھجي^[1]^[3]^[4] ڊي فيڪٽو لفظ ڊي جيور (de jure) جي ابتڙ استعمال ٿيندو آهي جنھن جي معنيَ آهي قانون مطابق . ڊي جيور اھڙين شين لاء استعمال ٿيندو آهي جيڪو قانون مطابق ھونديون آھن يا قانون مطابق واقع ٿينديون آهن.

ڊي فيڪٽو جو ابتڙ اصطلاح ڊي جيوري آهي. ڊي جيوري مان مراد اهڙي حالت آهي، جيڪا قانون يا رسمي ضابطي موجب تسليم ٿيل هجي، پوءِ ڀلي اها عملي طور اثرائتي نه هجي.^[5]

مثال طور، هڪ حڪومت ملڪ تي عملي ضابطو رکي سگهي ٿي، پر ان کي قانوني يا بين الاقوامي مڃتا نه ملي هجي؛ اهڙي حڪومت کي ڊي فيڪٽو حڪومت چيو ويندو. ٻئي طرف، قانوني طور تسليم ٿيل حڪومت وٽ حقيقي اقتدار نه هجي، ته اها ڊي جيوري حڪومت هوندي.

قانونيات

قانونيات ۾ ڊي فيڪٽو قانون يا ڊي فيڪٽو ضابطو اهڙي قانوني يا انتظامي اصول لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جنهن تي عملي طور عمل ڪيو وڃي، پر جيڪو ڪنهن قانون ۾ چٽيءَ طرح درج يا رسمي طور نافذ ٿيل نه هجي.^[6]

مثال طور، جيڪڏهن ڪنهن ملڪ يا وڏي مارڪيٽ جا ضابطا ايترا اثرائتا هجن جو ٻين ملڪن جون ڪمپنيون به ساڳيا معيار اختيار ڪن، ته اهي ضابطا انهن ٻين مارڪيٽن ۾ ڊي فيڪٽو معيار بڻجي سگهن ٿا. اهو خاص طور ڄاڻ جي تحفظ، پيداوار، صارفين جي حقن ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي شعبن ۾ ٿيندو آهي.

ڪنهن ڪمپني لاءِ مختلف ملڪن ۾ جدا جدا معيار اختيار ڪرڻ بدران هڪ سخت معيار کي سڄي دنيا ۾ لاڳو ڪرڻ سستو ۽ آسان ٿي سگهي ٿو. اهڙي صورت ۾ هڪ ملڪ يا علائقي جو قانون عملي طور عالمي ڊي فيڪٽو ضابطو بڻجي سگهي ٿو.^[7]

ڊي فيڪٽو عمر قيد

فوجداري قانون ۾ ڊي فيڪٽو عمر قيد اهڙي ڊگهي قيد جي سزا کي چيو ويندو آهي، جيڪا رسمي طور عمر قيد نه هجي، پر ان جي مدت ايتري ڊگهي هجي جو سزا يافته شخص جي قدرتي عمر ختم ٿيڻ کان اڳ آزاد ٿيڻ جو امڪان تمام گهٽ هجي.

مثال طور، ڪنهن شخص کي ڪيترن ڏهاڪن يا سوين سالن جي گڏيل سزا ملي سگهي ٿي. قانوني طور اها مقرر مدي واري سزا هوندي، پر عملي طور اها عمر قيد جي برابر هوندي.^[8]

فني معيار

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊي فيڪٽو معيار

ڊي فيڪٽو معيار اهڙو رسمي يا غير رسمي معيار آهي، جيڪو روايت، وڏي استعمال، مارڪيٽ جي غلبي يا ڪنهن طاقتور اداري جي اثر سبب غالب حيثيت حاصل ڪري وٺي، جيتوڻيڪ ان کي ڪنهن رسمي معيارسازي واري اداري منظور نه ڪيو هجي.

مثال طور:

وڏي ڪمپنيءَ جي تيار ڪيل فائيل فارميٽ جو عالمي طور عام استعمال؛
ڪنهن آپريٽنگ نظام يا مواصلاتي طريقي جو مارڪيٽ تي غلبو؛
ڪنهن صنعت ۾ غير رسمي پر عام طور مڃيل پيداوار جو طريقو.

ان جي ابتڙ، ڪنهن معياري اداري يا قانون ذريعي رسمي طور منظور ڪيل معيار کي ڊي جيوري معيار چيو ويندو آهي.

سماجي سائنسن ۾ اهڙو رضاڪاراڻو معيار، جيڪو عملي طور سڀني ڌرين اختيار ڪيو هجي، هم آهنگيءَ جي مسئلي جو عام حل سمجهيو ويندو آهي.^[9]

حڪومت ۽ خودمختياري

ڊي فيڪٽو حڪومت

ڊي فيڪٽو حڪومت اها حڪومت آهي، جيڪا آئين يا قانون ۾ مقرر طريقي کان سواءِ اقتدار حاصل ڪري ۽ ملڪ يا علائقي تي حقيقي ضابطو قائم رکي.

قانوني لغتن موجب اهڙي حڪومت بغاوت، انقلاب، فوجي تختي اونڌي، اقتدار تي قبضي، آئين جي معطلي يا ٻين غير آئيني طريقن سان قائم ٿي سگهي ٿي.^[10]

عالمي بئنڪ جي وصف موجب:

”ڊي فيڪٽو حڪومت“ اهڙي طريقي سان اقتدار ۾ اچي يا اقتدار ۾ رهي ٿي، جيڪو ملڪ جي آئين ۾ مقرر نه هجي، جهڙوڪ فوجي بغاوت، انقلاب، اقتدار تي ناجائز قبضو يا آئين جي منسوخي يا معطلي.^[11]

=== ڊي فيڪٽو حڪمران ===

ڊي فيڪٽو حڪمران اهڙي شخص کي چيو ويندو آهي، جيڪو رسمي يا آئيني عهدو نه رکڻ باوجود ملڪ يا حڪومت تي حقيقي اثر يا ضابطو رکي.

اهو شخص:

فوج جو سربراهه؛
بادشاهه يا صدر جو صلاحڪار؛
حڪمران خاندان جو طاقتور فرد؛
سياسي جماعت جو اڳواڻ؛
يا ڪنهن غير رسمي طاقتور اداري جو سربراهه ٿي سگهي ٿو.

ڊينگ شياوپنگ ڪيترن سالن تائين چين جي عوامي جمهوريه جو عملي طور سڀ کان اثرائتو اڳواڻ رهيو، جيتوڻيڪ هو هميشه رياست جو رسمي سربراهه نه هو. ساڳيءَ طرح مينوئل نوريئيگا پاناما ۾ رسمي صدارت کان سواءِ به وڏي سياسي ۽ فوجي طاقت رکي ٿي.

تاريخ ۾ سيشي شهنشاهه ماءُ، اليگزينڊر مينشيڪوف، ڪارڊينل رشيليو، ايلزبيٿ فارنيزي ۽ ماريا ڪيرولينا جهڙين شخصيتن کي به اهڙن حڪمرانن طور بيان ڪيو ويو آهي، جن رسمي حڪمرانن تي وڏي اثراندازي ڪئي.

ٻوليون

ڊي فيڪٽو قومي يا سرڪاري ٻولي اها ٻولي آهي، جيڪا قانون ۾ سرڪاري قرار نه ڏنل هجي، پر حڪومت، واپار، تعليم، ميڊيا يا روزمرهه زندگيءَ ۾ عملي طور غالب هجي.

ڪيترن ملڪن ۾:

سرڪاري ٻولي قانون ۾ مقرر ٿيل نه هوندي؛
هڪ ٻولي عملي طور قومي رابطي جي ٻولي هوندي؛
يا قانوني سرڪاري ٻوليءَ سان گڏ ٻي ٻولي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي.

آسٽريليا، جاپان ۽ ميڪسيڪو ۾ عام طور هڪ غالب قومي ٻولي موجود آهي، جيتوڻيڪ وفاقي سطح تي ان کي هر صورت ۾ قانوني قومي ٻولي قرار نه ڏنو ويو آهي.

نيوزيلينڊ ۾ مائوري ٻولي ۽ نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي کي قانوني مڃتا حاصل آهي، جڏهن ته انگريزي عملي طور سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ۽ ڊي فيڪٽو قومي ٻولي آهي.

هانگ ڪانگ ۽ مڪائو ۾ قانون چيني ٻوليءَ جي ڪنهن خاص قسم جو نالو مقرر نٿو ڪري، پر ڪينٽوني ٻولي عملي طور عام ڳالهائجندڙ ٻولي آهي.^[12]

سرحدون

ڊي فيڪٽو سرحد اها حد آهي، جتي تائين ڪنهن حڪومت يا انتظام جو حقيقي قانوني، فوجي يا انتظامي ضابطو موجود هجي.

اها سرحد قانوني دعويٰ ڪيل ڊي جيوري سرحد کان مختلف ٿي سگهي ٿي. ڪنهن رياست جو آئين يا نقشو هڪ وڏي علائقي تي دعويٰ ڪري سگهي ٿو، پر حڪومت عملي طور رڳو ان جي هڪ حصي تي ضابطو رکي سگهي ٿي.

ڊيورنڊ لائين کي ڪيترن حوالن ۾ عملي يا ڊي فيڪٽو سرحد جي مثال طور بيان ڪيو ويو آهي. اهڙيون سرحدون تڪراري علائقن، جنگي محاذن، غير آباد علائقن يا انهن هنڌن تي پيدا ٿي سگهن ٿيون، جتي سرحد ڪڏهن صحيح نموني ماپي يا نشان لڳائي نه وئي هجي.

نسلي علحدگي

ڊي فيڪٽو نسلي علحدگي اهڙي نسلي يا سماجي جدائي آهي، جيڪا قانون ۾ لازمي نه هجي، پر رهائشي نمونن، معاشي اڻ برابري، تعليمي نظام، سماجي دٻاءَ يا تاريخي امتياز سبب عملي طور موجود هجي.

آمريڪا ۾ 1950ع ۽ 1960ع واري ڏهاڪي دوران ڏاکڻين رياستن کان ٻاهر به ڪارن ۽ اڇن ماڻهن جي وچ ۾ رهائشي ۽ تعليمي علحدگي موجود هئي. اها هر هنڌ قانوني حڪم تحت نه هئي، تنهنڪري ان کي ڊي فيڪٽو علحدگي چيو ويو.

ان جي ابتڙ، جم ڪرو قانونن تحت قائم ڪيل نسلي علحدگي ڊي جيوري هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها سڌيءَ طرح قانون تحت لاڳو ٿيل هئي.^[13]

ڏکڻ آفريڪا ۾ 1948ع کان اڳ به ڪارن، رنگدار ماڻهن ۽ هندستانين خلاف ڪيترائي امتيازي سماجي ۽ انتظامي عمل موجود هئا، جيتوڻيڪ رسمي نسلي فرق واري پاليسي پوءِ قانوني طور لاڳو ٿي.^[14]

جنگ جي عملي حالت

ڊي فيڪٽو جنگي حالت اهڙي صورتحال آهي، جنهن ۾ ٻه رياستون رسمي جنگي اعلان کان سواءِ هڪ ٻئي خلاف وڏي پيماني تي فوجي ڪارروايون ڪري رهيون هجن.

اهڙي حالت ۾:

فوجون هڪ ٻئي تي حملا ڪن ٿيون؛
سرحدي يا سامونڊي ويڙهه جاري رهي ٿي؛
پر قانوني طور جنگ جو رسمي اعلان نه ڪيو ويو هوندو.

هي اصطلاح خاص طور ويهين صديءَ جي ڪيترن بين الاقوامي تڪرارن لاءِ استعمال ٿيو آهي.

شادي ۽ گهريلو ڀائيواري

ڊي فيڪٽو مڙس يا ڊي فيڪٽو زال اهڙي ساٿي لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهي، جيڪو ڪنهن شخص سان شاديءَ جي رسمي رجسٽريشن کان سواءِ شادي شده جوڙي وانگر گڏ رهندو هجي.^[15]

آسٽريليا

آسٽريليا جي قانون ۾ ڊي فيڪٽو لاڳاپو اهڙي سنجيده گهريلو ڀائيواري آهي، جنهن ۾ ٻه ماڻهو شاديءَ کان سواءِ گڏ رهن ٿا. اهو لاڳاپو مخالف جنس يا ساڳي جنس جي جوڙي جي وچ ۾ ٿي سگهي ٿو.^[16]

وفاقي خانداني قانون وارو قانون 1975ع اهڙن لاڳاپن جي تعريف ڪري ٿو.^[17]

اهڙن جوڙن کي ڪيترن معاملن ۾ شادي شده جوڙن جهڙا حق حاصل ٿي سگهن ٿا، جن ۾:

گڏيل ملڪيت؛
مالي سهائتا؛
الڳ ٿيڻ کان پوءِ ملڪيت جي ورهاست؛
ٻارن جي سار سنڀال؛
۽ ڪجهه حالتن ۾ وراثت شامل آهن.

بهرحال، ڊي فيڪٽو لاڳاپي کي ثابت ڪرڻ ڪڏهن ڪڏهن ڏکيو ٿي سگهي ٿو، خاص طور جيڪڏهن ڪنهن هڪ ساٿي جي وفات ٿي وڃي يا لاڳاپو رسمي طور رجسٽر ٿيل نه هجي.^[18]

ٻارن جي سنڀال

خانداني قانون ۾ ڊي فيڪٽو گڏيل سنڀال اهڙي حالت آهي، جنهن ۾ عدالتي حڪم کان اڳ ٻئي والدين عملي طور ٻار بابت اهم فيصلا ڪندا ۽ ان جي سار سنڀال ۾ حصو وٺندا رهن.

والدين جي الڳ ٿيڻ کان پوءِ به اهو انتظام جاري رهي سگهي ٿو، جيستائين عدالت اڪيلي يا گڏيل سنڀال بابت رسمي حڪم جاري نه ڪري.

ڪاروبار

ڊي فيڪٽو اجاره داري

ڊي فيڪٽو اجاره داري اهڙي مارڪيٽ آهي، جنهن ۾ قانوني طور ڪيترن وڪرو ڪندڙن کي ڪم ڪرڻ جي اجازت هجي، پر هڪ ڪمپني يا اداري جو غلبو ايترو وڌيڪ هجي جو ٻيا مقابلي ۾ قائم نه رهي سگهن.

اهڙي صورتحال رسمي يا قانوني اجاره داري نه هوندي، پر عملي طور هڪ ئي اداري وٽ مارڪيٽ جو ڪنٽرول هوندو.

لاڳاپيل اصطلاحن ۾ چند ڌري اجاره داري ۽ هڪ خريدار واري منڊي شامل آهن. مقابلي مخالف قانونن جو مقصد اهڙي غير منصفاڻي غلبي کي محدود ڪرڻ هوندو آهي.

دانشورانه ملڪيت ۽ ٽيڪنالاجي

انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ ۾ ڊي فيڪٽو ٽيڪنالاجي اهڙي نظام کي چيو ويندو آهي، جنهن جي دانشورانه ملڪيت، فني ڄاڻ ۽ پيداوار جو ڪنٽرول ڪنهن خانگي اداري وٽ هجي، پر ان جي وسيع استعمال سبب اها مارڪيٽ ۾ غالب بڻجي وڃي.

ان جي ابتڙ، معياري ٽيڪنالاجي بابت ضروري ڄاڻ ايتري حد تائين عام هوندي آهي جو مختلف ادارا ان سان مطابقت رکندڙ سامان تيار ڪري سگهن.

راندين ۾ استعمال

راندين ۾ ڊي فيڪٽو جنرل مئنيجر اهڙي ڪوچ يا عملدار کي چيو ويندو آهي، جيڪو جنرل مئنيجر جو رسمي عهدو نه رکي، پر رانديگرن جي چونڊ، بدلين، معاهدن ۽ عملي بابت اهم فيصلا ڪري.

بل بيلچڪ نيو انگلينڊ پيٽرياٽس جو رسمي جنرل مئنيجر نه هو، پر رانديگرن جي چونڊ ۽ ٻين عملي معاملن تي وسيع اختيار سبب کيس عملي طور ڊي فيڪٽو جنرل مئنيجر سمجهيو ويندو هو.

اصطلاحي فرق

پهلو	ڊي جيوري	ڊي فيڪٽو
بنياد	قانون، آئين يا رسمي ضابطو	حقيقت، عمل يا عملي حالت
مڃتا	قانوني يا سرڪاري مڃتا حاصل هوندي	قانوني يا سرڪاري مڃتا لازمي نه هوندي
حڪومت	قانوني طور تسليم ٿيل حڪومت	عملي اقتدار رکندڙ حڪومت
حڪمران	قانوني يا آئيني عهدو رکندڙ شخص	عملي اثر ۽ اختيار رکندڙ شخص
سرحد	قانوني دعويٰ ڪيل يا رسمي طور مقرر حد	حقيقي قبضي يا انتظام هيٺ آيل حد
ٻولي	قانون يا آئين ۾ سرڪاري قرار ڏنل ٻولي	عملي طور غالب يا عام استعمال ٿيندڙ ٻولي
معيار	رسمي اداري يا قانون وسيلي منظور ٿيل معيار	رواج، وسيع استعمال يا مارڪيٽ جي غلبي سبب قائم معيار
نسلي علحدگي	قانون يا سرڪاري پاليسيءَ تحت لاڳو ٿيل علحدگي	سماجي، معاشي يا رهائشي حالتن سبب عملي طور موجود علحدگي
قانوني حيثيت	قانوني طور صحيح، ڀلي عملي اثر گهٽ هجي	عملي طور موجود، ڀلي قانوني حيثيت نه هجي
مثال	قانوني طور چونڊيل حڪومت، جيڪا حقيقي اقتدار نه رکي	حقيقي اقتدار رکندڙ حڪومت، جيڪا قانوني طور تسليم ٿيل نه هجي

پڻ ڏسو

de facto جي لغوي معنائن جي لاءِ وڪي لغت ۾ ڏسو

نوٽس

حوالا

1 2 "de facto". Dictionary.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 25 February 2017 تي حاصل ڪيل. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; name "Dictionary.com" defined multiple times with different content.
↑ Random House Kernerman Webster's College Dictionary. S.v. "de facto." Retrieved January 12, 2018 from https://www.thefreedictionary.com/de+facto
↑ See I. 3. "de". آڪسفورڊ انگلش ڊڪشنري (2nd ڇاپو). Oxford University Press. 1989.
↑ Harper, Douglas. "de facto". Online Etymology Dictionary. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |name-list-format= (مدد)
↑ "de jure". Cornell Law School Legal Information Institute. 2 May 2024 تي حاصل ڪيل.
↑ "de facto law". Cornell Law School Legal Information Institute. 2 May 2024 تي حاصل ڪيل.
↑ سانچو:Cite SSRN
↑ "What is a de facto life sentence?". Restore Justice. 2 May 2024 تي حاصل ڪيل.
↑ ايڊنا اولمان-مارگليٽ، The Emergence of Norms، Oxford University Press، 1977.
↑ 30 Am Jur 181. Law Dictionary، James A. Ballentine، Second Edition، 1948، p. 345.
↑ "OP 7.30 – Dealings with De Facto Governments". Operational Manual. The World Bank. July 2001. اصل نسخو مان 11 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 28 November 2010 تي حاصل ڪيل.
↑ Mair, Victor (1 July 2017). "Cantonese: Still the Native Language of Hong Kong". Language Log. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 14 January 2023 تي حاصل ڪيل.
↑ James Anderson; Dara N. Byrne (29 April 2004). The Unfinished Agenda of Brown V. Board of Education. Diverse: Issues In Higher Education. ص. 55–. ISBN 978-0-471-64926-7.{{cite book}}: CS1 maint: publisher location (ڳنڍڻو)
↑ Allen, John (2005). Apartheid South Africa: An Insider's Overview of the Origin and Effects of Separate Development. iUniverse. ص. xi.
↑ لينور اي واڪر، “Battered Woman Syndrome. Empirical Findings”، Violence and Exploitation Against Women and Girls، November 2006، p. 142.
↑ Rääbus, Carol (22 June 2017). "Getting divorced without marriage: Your rights and responsibilities when a de facto relationship ends". ABC News (آسٽريليائي انگريزي ۾). 16 September 2017 تي حاصل ڪيل.
↑ "Family Law Act 1975 – Sect 4AA De facto relationships". Australasian Legal Information Institute. 16 September 2017 تي حاصل ڪيل.
↑ Elphick, Liam. "Do same-sex couples really have the same rights as married couples?". SBS News. 15 September 2017 تي حاصل ڪيل.

[Dictionary.com-1] 1 2 "de facto". Dictionary.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 25 February 2017 تي حاصل ڪيل. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; name "Dictionary.com" defined multiple times with different content.

[2] Random House Kernerman Webster's College Dictionary. S.v. "de facto." Retrieved January 12, 2018 from https://www.thefreedictionary.com/de+facto

[3] See I. 3. "de". آڪسفورڊ انگلش ڊڪشنري (2nd ڇاپو). Oxford University Press. 1989.

[4] Harper, Douglas. "de facto". Online Etymology Dictionary. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |name-list-format= (مدد)

[5] "de jure". Cornell Law School Legal Information Institute. 2 May 2024 تي حاصل ڪيل.

[de_facto_law_definition-6] "de facto law". Cornell Law School Legal Information Institute. 2 May 2024 تي حاصل ڪيل.

[7] سانچو:Cite SSRN

[8] "What is a de facto life sentence?". Restore Justice. 2 May 2024 تي حاصل ڪيل.

[Ulmann-9] ايڊنا اولمان-مارگليٽ، The Emergence of Norms، Oxford University Press، 1977.

[10] 30 Am Jur 181. Law Dictionary، James A. Ballentine، Second Edition، 1948، p. 345.

[11] "OP 7.30 – Dealings with De Facto Governments". Operational Manual. The World Bank. July 2001. اصل نسخو مان 11 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 28 November 2010 تي حاصل ڪيل.

[langlog-12] Mair, Victor (1 July 2017). "Cantonese: Still the Native Language of Hong Kong". Language Log. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 14 January 2023 تي حاصل ڪيل.

[AndersonByrne2004-13] James Anderson; Dara N. Byrne (29 April 2004). The Unfinished Agenda of Brown V. Board of Education. Diverse: Issues In Higher Education. ص. 55–. ISBN 978-0-471-64926-7.{{cite book}}: CS1 maint: publisher location (ڳنڍڻو)

[14] Allen, John (2005). Apartheid South Africa: An Insider's Overview of the Origin and Effects of Separate Development. iUniverse. ص. xi.

[15] لينور اي واڪر، “Battered Woman Syndrome. Empirical Findings”، Violence and Exploitation Against Women and Girls، November 2006، p. 142.

[16] Rääbus, Carol (22 June 2017). "Getting divorced without marriage: Your rights and responsibilities when a de facto relationship ends". ABC News (آسٽريليائي انگريزي ۾). 16 September 2017 تي حاصل ڪيل.

[17] "Family Law Act 1975 – Sect 4AA De facto relationships". Australasian Legal Information Institute. 16 September 2017 تي حاصل ڪيل.

[18] Elphick, Liam. "Do same-sex couples really have the same rights as married couples?". SBS News. 15 September 2017 تي حاصل ڪيل.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]