ڊي اين اي
 |
| سلسلي جو حصو |
| جينيات |
|---|
 |
|
اهم جزا
|
|
تاريخ ۽ موضوع
|
|
ذاتي طب
|
ڊي آڪسيرائبونيوڪليئڪ تيزاب (ⓘ;[1] ڊي اين اي) ٻن پولي نيوڪليوٽائڊ زنجيرن مان ٺهيل هڪ پوليمر آهي، جيڪي هڪ ٻئي جي چوڌاري وڪوڙجي ٻٽو پيچرو ٺاهين ٿيون. هي پوليمر سڀني ڄاتل جاندارن ۽ ڪيترن ئي وائرسن جي واڌ ويجهه، ڪم ڪرڻ، نشونما ۽ توليد لاءِ جينياتي هدايتون کڻي ٿو. ڊي اين اي ۽ رائبونيوڪليئڪ تيزاب (آر اين اي) نيوڪليئڪ تيزاب آهن. پروٽينن، لپڊن ۽ پيچيده ڪاربوهائيڊريٽن (پولي سيڪرائڊن) سان گڏ، نيوڪليئڪ تيزاب ميڪرو ماليڪيولن جي انهن چئن مکيه قسمن مان هڪ آهن، جيڪي زندگيءَ جي سڀني ڄاتل صورتن لاءِ لازمي آهن.
ڊي اين اي جون ٻئي تندون پولي نيوڪليوٽائڊ سڏجن ٿيون، ڇاڪاڻتہ اهي مونومري ننڍن ايڪن، جن کي نيوڪليوٽائڊ چيو وڃي ٿو، مان ٺهيل آهن.[2][3] هر نيوڪليوٽائڊ چئن نائيٽروجن رکندڙ نيوڪليوبنيادن مان ڪنهن هڪ (سائٽوسين [C]، گوانين [G]، ايڊينين [A] يا ٿائيمين [T])، کنڊ ڊي آڪسيرائبوز ۽ هڪ فاسفيٽ گروپ مان ٺهيل هوندو آهي. نيوڪليوٽائڊ هڪ زنجير ۾ هڪ ٻئي سان ڪوويلنٽ بانڊن (جن کي فاسفوڊائيسٽر ڳانڍاپو چيو وڃي ٿو) وسيلي ڳنڍيل هوندا آهن؛ اهي بانڊ هڪ نيوڪليوٽائڊ جي کنڊ ۽ ايندڙ نيوڪليوٽائڊ جي فاسفيٽ جي وچ ۾ ٺهندا آهن، جنهن جي نتيجي ۾ واري واري سان کنڊ ۽ فاسفيٽ تي ٻڌل کنڊ-فاسفيٽ پٺي ٺهندي آهي. ٻن الڳ پولي نيوڪليوٽائڊ تندن جا نائيٽروجني بنياد بنيادي جوڙن جي قاعدن موجب (A سان T ۽ C سان G) هائڊروجن بانڊن وسيلي هڪ ٻئي سان ڳنڍجي ٻٽي تند وارو ڊي اين اي ٺاهين ٿا. هڪ ٻئي جا پورائو ڪندڙ نائيٽروجني بنياد ٻن گروهن ۾ ورهايل آهن: هڪ ڇلي وارا پائريمڊين ۽ ٻن ڇلن وارا پيوريِن. ڊي اين اي ۾ پائريمڊين ٿائيمين ۽ سائٽوسين آهن، جڏهنتہ پيوريِن ايڊينين ۽ گوانين آهن.
ٻٽي تند واري ڊي اين اي جون ٻئي تندون ساڳي حياتياتي ڄاڻ محفوظ ڪن ٿيون. جڏهن ٻئي تندون الڳ ٿين ٿيون، تڏهن اها ڄاڻ نقل ڪئي وڃي ٿي. ڊي اين اي جون ٻئي تندون هڪ ٻئي جي ابتڙ رخن ۾ هلن ٿيون، تنهنڪري اهي ابتڙ متوازي آهن. هر کنڊ سان چئن قسمن جي نيوڪليوبنيادن (يا بنيادن) مان هڪ ڳنڍيل هوندو آهي. پٺيءَ سان گڏ انهن چئن نيوڪليوبنيادن جو سلسلو ئي جينياتي ڄاڻ کي ڪوڊ ڪري ٿو. نقل نويسي نالي عمل ۾ ڊي اين اي جي تندن کي سانچي طور استعمال ڪري آر اين اي جون تندون ٺاهيون وڃن ٿيون؛ ان دوران ڊي اين اي جي بنيادن جي جاءِ تي انهن سان لاڳاپيل بنياد اچن ٿا، سواءِ ٿائيمين (T) جي، جنهن جي جاءِ تي آر اين اي ۾ يوراسل (U) هوندو آهي.[4] جينياتي ڪوڊ موجب، اهي آر اين اي تندون ترجمي نالي عمل دوران پروٽينن ۾ امينو تيزابن جي سلسلي جو تعين ڪن ٿيون.
يوڪيريوٽڪ گهرڙن اندر ڊي اين اي کي ڪروموسوم سڏجندڙ ڊگهن بناوتن ۾ منظم ڪيو ويندو آهي. عام گهرڙي جي ورهاست کان اڳ، اهي ڪروموسوم ڊي اين اي نقل سازيءَ جي عمل ۾ نقل ٿين ٿا، جنهن سان هر ڌيءَ گهرڙي کي ڪروموسومن جو مڪمل مجموعو ملي ٿو. يوڪيريوٽڪ جاندار (جانور، ٻوٽا، فنجاءِ ۽ پروٽسٽ) پنهنجي ڊي اين اي جو گهڻو حصو گهرڙي جي مرڪز اندر مرڪزي ڊي اين اي جي صورت ۾ محفوظ ڪن ٿا، جڏهنتہ ڪجهه ڊي اين اي مائٽوڪانڊريا ۾ مائٽوڪانڊريائي ڊي اين اي ۽ ڪلوروپلاسٽن ۾ ڪلوروپلاسٽ ڊي اين اي جي صورت ۾ موجود هوندو آهي.[5] ان جي ابتڙ، پروڪيريوٽ (بيڪٽيريا ۽ آرڪيا) پنهنجو ڊي اين اي رڳو سائٽوپلازم ۾ گول ڪروموسومن جي صورت ۾ محفوظ ڪن ٿا. يوڪيريوٽڪ ڪروموسومن اندر ڪروميٽن پروٽين، جهڙوڪ هسٽون، ڊي اين اي کي سوڙهو ۽ منظم ڪن ٿا. اهي سوڙهو ڪندڙ بناوتون ڊي اين اي ۽ ٻين پروٽينن جي وچ ۾ لاڳاپن جي رهنمائي ڪن ٿيون ۽ اهو ضابطو آڻڻ ۾ مدد ڪن ٿيون ته ڊي اين اي جا ڪهڙا حصا نقل نويسيءَ هيٺ اچن.
خاصيتون
[سنواريو]
ڊي اين اي هڪ ڊگهو پوليمر آهي، جيڪو نيوڪليوٽائڊ سڏجندڙ ورجائجندڙ ايڪن مان ٺهيل هوندو آهي.[6][7] ڊي اين اي عام طور هڪڙي تند جي صورت ۾ موجود نه هوندو آهي، پر ٻن تندن جي جوڙي جي صورت ۾ هوندو آهي، جيڪي مضبوطيءَ سان هڪٻئي سان ڳنڍيل هونديون آهن.[8][9] اهي ٻئي ڊگهيون تندون هڪٻئي جي چوڌاري وڪوڙجي ٻٽي پيچ جي شڪل ٺاهين ٿيون. نيوڪليوٽائڊ ۾ ماليڪيول جي پٺاڙي جو هڪ حصو (جيڪو زنجير کي گڏ رکي ٿو) ۽ هڪ نيوڪليوبنياد (جيڪو پيچ ۾ موجود ٻي ڊي اين اي تند سان لهه وچڙ ڪري ٿو) ٻئي شامل هوندا آهن. کنڊ سان ڳنڍيل نيوڪليوبنياد کي نيوڪليوسائڊ، جڏهن ته کنڊ ۽ هڪ يا وڌيڪ فاسفيٽ گروهن سان ڳنڍيل بنياد کي نيوڪليوٽائڊ چيو ويندو آهي. ڪيترن ئي ڳنڍيل نيوڪليوٽائڊن تي مشتمل حياتي پوليمر (جيئن ڊي اين اي ۾) کي پولي نيوڪليوٽائڊ چيو ويندو آهي.[10]
ڊي اين اي جي بناوت پنهنجي ڊيگهه سان گڏ متحرڪ هوندي آهي ۽ اها تنگ وڪڙن ۽ ٻين شڪلين ۾ وڪوڙجڻ جي صلاحيت رکي ٿي.[11] سڀني جنسن ۾ اها ٻن پيچدار زنجيرن مان ٺهيل هوندي آهي، جيڪي هائڊروجن بندن وسيلي هڪٻئي سان ڳنڍيل هونديون آهن. ٻئي زنجيرون ساڳئي محور جي چوڌاري وڪوڙيل هونديون آهن (پر سڌيءَ طرح هڪٻئي جي سامهون نه هونديون آهن) ۽ ٻنهي جي پيچائي 34 ångströms (3.4 nm) هوندي آهي. بنيادن جي سڃاڻپ کي نظرانداز ڪندي، ليڪ گروهه D1(q) آهي، جتي q في بنيادي جوڙي تي ڦيري کي ظاهر ڪري ٿو، جيڪو مڪمل ڦيري جي لڳ ڀڳ ڏهين حصي جيترو هوندو آهي. عام شڪل (بي-ڊي اين اي) ۾ وڪڙ ساڄي هٿ وارو هوندو آهي، جيئن هڪ عام پيچ جيڪو گهڙيال جي رخ ۾ ڦيرائڻ سان اڳتي وڌي ٿو. زنجيرن جي جوڙي جو اڌ قطر 10 Å (1.0 nm) هوندو آهي.[8] هڪ ٻي مطالعي موجب، مختلف محلول ۾ ماپڻ وقت ڊي اين اي زنجير جي ويڪر 22–26 Å (2.2–2.6 nm) ۽ هڪ نيوڪليوٽائڊ ايڪي جي ڊيگهه 3.3 Å (0.33 nm) ماپي وئي.[12] گهڻي ڀاڱي ڊي اين اي جي ترندڙ گهاٽائي 1.7g/cm3 هوندي آهي.[13]
ڊي اين اي تند جي پٺاڙي هڪٻئي جي واري سان ايندڙ فاسفيٽ ۽ کنڊ جي گروهن مان ٺهيل هوندي آهي.[14] ڊي اين اي ۾ موجود کنڊ 2-ڊي آڪسي رائبوز آهي، جيڪا هڪ پينٽوز (پنج-ڪاربان) کنڊ آهي. کنڊون فاسفيٽ گروهن وسيلي ڳنڍيل هونديون آهن، جيڪي ڀرپاسي وارن کنڊ جي حلقن جي ٽئين ۽ پنجين ڪاربان ايٽم جي وچ ۾ فاسفوڊائيسٽر بند ٺاهين ٿا. انهن کي 3′-ڇيڙي (ٽي پرائيم ڇيڙو) ۽ 5′-ڇيڙي (پنج پرائيم ڇيڙو) جا ڪاربان چيو ويندو آهي؛ پرائيم جي نشاني انهن ڪاربان ايٽمن کي ان بنياد جي ڪاربان ايٽمن کان ڌار ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن سان ڊي آڪسي رائبوز گليڪوسائڊڪ بند ٺاهي ٿو.[9]
تنهن ڪري، ڪنهن به ڊي اين اي تند جو عام طور هڪ ڇيڙو اهڙو هوندو آهي، جتي رائبوز جي 5′ ڪاربان سان فاسفيٽ گروهه ڳنڍيل هوندو آهي (5′ فاسفورائل)، ۽ ٻيو ڇيڙو اهڙو هوندو آهي، جتي رائبوز جي 3′ ڪاربان سان آزاد هائڊروڪسل گروهه ڳنڍيل هوندو آهي (3′ هائڊروڪسل). کنڊ-فاسفيٽ پٺاڙيءَ سان 3′ ۽ 5′ ڪاربانن جي رخ بندي هر ڊي اين اي تند کي رخائپ (جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن قطبيت پڻ چيو ويندو آهي) ڏئي ٿي. نيوڪليائي تيزاب جي ٻٽي پيچ ۾ هڪ تند جي نيوڪليوٽائڊن جو رخ ٻي تند جي نيوڪليوٽائڊن جي رخ جي ابتڙ هوندو آهي؛ يعني تندون ابتڙ متوازي هونديون آهن. ڊي اين اي تندن جي غير هموار ڇيڙن کي پنج پرائيم ڇيڙي (5′) ۽ ٽي پرائيم ڇيڙي (3′) جي رخائپ وارو چيو ويندو آهي، جنهن ۾ 5′ ڇيڙي تي آخري فاسفيٽ گروهه ۽ 3′ ڇيڙي تي آخري هائڊروڪسل گروهه هوندو آهي. ڊي اين اي ۽ آر اين اي جي وچ ۾ هڪ اهم فرق کنڊ جو آهي؛ ڊي اين اي ۾ موجود 2-ڊي آڪسي رائبوز جي جاءِ آر اين اي ۾ لاڳاپيل پينٽوز کنڊ رائبوز وٺي ٿي.[9]
ڊي اين اي جو ٻٽو پيچ بنيادي طور ٻن قوتن وسيلي مستحڪم رهي ٿو: نيوڪليوٽائڊن جي وچ ۾ هائڊروجن بند ۽ بنيادن جي خانو بندي ڪندڙ لهه وچڙ، جيڪا اروميٽڪ نيوڪليوبنيادن جي وچ ۾ ٿئي ٿي.[16] ڊي اين اي ۾ ملندڙ چار بنياد ايڊينين (A)، سائٽوسين (C)، گوانين (G) ۽ ٿائيمين (T) آهن. اهي چار بنياد کنڊ-فاسفيٽ سان ڳنڍجي مڪمل نيوڪليوٽائڊ ٺاهين ٿا، جيئن ايڊينوسين مونو فاسفيٽ لاءِ ڏيکاريل آهي. ايڊينين ٿائيمين سان ۽ گوانين سائٽوسين سان جوڙو ٺاهي ٿو، جنهن سان A-T ۽ G-C بنيادي جوڙا ٺهن ٿا.[17][18]
نيوڪليوبنيادن جي درجي بندي
[سنواريو]نيوڪليوبنيادن کي ٻن قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي: پيوريـن، A ۽ G، جيڪي پاڻ ۾ ڳنڍيل پنج- ۽ ڇهه-رڪني هيٽروسائڪلڪ مرڪب آهن، ۽ پائريمڊين، يعني ڇهه-رڪني حلقا C ۽ T.[9] پنجون پائريمڊين نيوڪليوبنياد، يوراسل (U)، عام طور آر اين اي ۾ ٿائيمين جي جاءِ وٺندو آهي ۽ پنهنجي حلقي تي ميٿائل گروهه نه هئڻ سبب ٿائيمين کان مختلف هوندو آهي. آر اين اي ۽ ڊي اين اي کانسواءِ، نيوڪليائي تيزابن جي خاصيتن جي مطالعي يا حياتياتي ٽيڪنالاجيءَ ۾ استعمال لاءِ ڪيترائي مصنوعي نيوڪليائي تيزاب جا هم شڪل ٺاهيا ويا آهن.[19]
غير معياري بنياد
[سنواريو]ڊي اين اي ۾ تبديل ٿيل بنياد ملن ٿا. انهن مان سڀ کان پهرين سڃاڻپ ٿيل بنياد 5-ميٿائل سائٽوسين هو، جيڪو 1925ع ۾ مائيڪوبيڪٽيريم ٽيوبرڪيولوسس جي جينوم ۾ مليو.[20] بيڪٽيريائي وائرسن (بيڪٽيريوفيجن) ۾ انهن غير معياري بنيادن جي موجودگيءَ جو سبب بيڪٽيريا ۾ موجود پابندي ڪندڙ اينزائمن کان بچڻ آهي. هي اينزائم نظام گهٽ ۾ گهٽ جزوي طور هڪ ماليڪيولي مدافعتي نظام طور ڪم ڪري ٿو، جيڪو بيڪٽيريا کي وائرسن جي انفيڪشن کان بچائي ٿو.[21] سائٽوسين ۽ ايڊينين بنيادن ۾ ٿيندڙ تبديليون، جيڪي وڌيڪ عام ۽ تبديل ٿيل ڊي اين اي بنياد آهن، ٻوٽن ۽ جانورن ۾ جين جي اظهار جي ايپي جينياتي ضابطي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون.[22]
ڊي اين اي ۾ ڪيترائي غير معياري بنياد ملڻ بابت ڄاڻ آهي.[23] انهن مان گهڻا معياري بنيادن ۽ يوراسل جون تبديل ٿيل صورتون آهن.
- تبديل ٿيل ايڊينين
- N6-ڪارباموئل-ميٿائل ايڊينين
- N6-ميٿائل ايڊينين
- تبديل ٿيل گوانين
- 7-ڊي ايزاگوانين
- 7-ميٿائل گوانين
- تبديل ٿيل سائٽوسين
- N4-ميٿائل سائٽوسين
- 5-ڪاربوڪسل سائٽوسين
- 5-فارمائل سائٽوسين
- 5-گليڪوسائل هائڊروڪسي ميٿائل سائٽوسين
- 5-هائڊروڪسي سائٽوسين
- 5-ميٿائل سائٽوسين
- تبديل ٿيل ٿائيميڊين
- α-گلوٽامائل ٿائيميڊين
- α-پيوٽريسِنائل ٿائيمين
- يوراسل ۽ ان جون تبديل ٿيل صورتون
- بنياد جي
- يوراسل
- 5-ڊاءِ هائڊروڪسي پينٽا يوراسل
- 5-هائڊروڪسي ميٿائل ڊي آڪسي يوراسل
- ٻيا
- ڊي آڪسي آرڪيوسين
- 2،6-ڊاءِ امينو پيورين (2-امينو ايڊينين)
کانچا
[سنواريو]
ٻه پيچدار تندون ڊي اين اي جي پٺاڙي ٺاهين ٿيون. تندن جي وچ واري وٿي، يا کانچي، جي رخ سان هلندڙ هڪ ٻيو ٻٽو پيچ پڻ ڏسي سگهجي ٿو. اهي خال بنيادي جوڙن جي ڀرسان هوندا آهن ۽ ڳنڍجڻ جي جاءِ مهيا ڪري سگهن ٿا. ڇاڪاڻ ته تندون هڪٻئي جي لحاظ کان هموار نموني واقع نه آهن، تنهن ڪري کانچن جا ماپا هڪجهڙا نه آهن. وڏو کانچو 22 ångströms (2.2 nm) ويڪرو، جڏهن ته ننڍي کانچو 12 Å (1.2 nm) ويڪرو هوندو آهي.[24] وڏي کانچي جي وڌيڪ ويڪر سبب، بنيادن جا ڪنارا ننڍي کانچي جي ڀيٽ ۾ وڏي کانچي ۾ وڌيڪ آسانيءَ سان پهچ جوڳا هوندا آهن. نتيجي طور، نقل سازي عاملن جهڙا پروٽين، جيڪي ٻٽي تند واري ڊي اين اي جي مخصوص سلسلن سان ڳنڍجي سگهن ٿا، عام طور وڏي کانچي ۾ ظاهر ٿيل بنيادن جي پاسن سان رابطو ڪن ٿا.[25] خاني اندر ڊي اين اي جي غير معمولي تشڪيلن ۾ اها صورتحال مختلف هوندي آهي (هيٺ ڏسو)، پر وڏي ۽ ننڍي کانچي جا نالا هميشه ويڪر جي انهن فرقن کي ظاهر ڪرڻ لاءِ رکيا ويندا آهن، جيڪي ڊي اين اي کي واپس عام بي شڪل ۾ وڪوڙڻ سان نظر اچن ها.
بنيادي جوڙا ٺهڻ
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بنيادي جوڙو
 |
 |
ڊي اين اي جي ٻٽي پيچ ۾، هڪ تند تي موجود هر قسم جو نيوڪليوبنياد ٻي تند تي موجود رڳو هڪ ئي قسم جي نيوڪليوبنياد سان بند ٺاهي ٿو. هن کي پورائتو بنيادي جوڙا ٺهڻ چيو ويندو آهي. پيوريـن پائريمڊينن سان هائڊروجن بند ٺاهين ٿا؛ ايڊينين رڳو ٿائيمين سان ٻن هائڊروجن بندن وسيلي، ۽ سائٽوسين رڳو گوانين سان ٽن هائڊروجن بندن وسيلي ڳنڍجي ٿي. ٻٽي پيچ جي آرپار ٻن نيوڪليوٽائڊن جي گڏجي ڳنڍجڻ واري هن ترتيب کي، يعني ڇهه-ڪاربان حلقي کان ڇهه-ڪاربان حلقي تائين، واٽسن-ڪرڪ بنيادي جوڙو چيو ويندو آهي. وڌيڪ GC-مواد رکندڙ ڊي اين اي، گهٽ GC-مواد رکندڙ ڊي اين اي کان وڌيڪ مستحڪم هوندو آهي. هوگسٽين بنيادي جوڙو، جنهن ۾ ڇهه-ڪاربان حلقي جو پنج-ڪاربان حلقي سان هائڊروجن بند ٺهي ٿو، بنيادي جوڙا ٺهڻ جي هڪ ناياب صورت آهي.[26] جيئن ته هائڊروجن بند ڪوويلنٽ بند نه آهن، تنهنڪري اهي نسبتاً آسانيءَ سان ٽٽي ۽ ٻيهر ٺهي سگهن ٿا. تنهن ڪري ٻٽي پيچ ۾ ڊي اين اي جون ٻئي تندون زِپ وانگر، يا ته ميڪانيڪي قوت يا وڌيڪ گرمي پد وسيلي، الڳ ڪري سگهجن ٿيون.[27] هن بنيادي جوڙن جي پورائيت جي نتيجي ۾، ڊي اين اي پيچ جي ٻٽي تند واري سلسلي ۾ موجود سموري ڄاڻ هر تند تي ٻيڻي ٿيل هوندي آهي، جيڪا ڊي اين اي نقل سازيءَ لاءِ نهايت اهم آهي. پورائتو بنيادي جوڙن جي وچ ۾ هي موٽائتو ۽ مخصوص لاڳاپو جاندارن ۾ ڊي اين اي جي سڀني ڪمن لاءِ ضروري آهي.[7]
ssDNA بمقابله dsDNA
[سنواريو]گهڻا ڊي اين اي ماليڪيول اصل ۾ ٻه پوليمر تندون هوندا آهن، جيڪي غير ڪوويلنٽ بندن وسيلي پيچدار نموني گڏ بنديل هوندا آهن؛ هي ٻٽي تند واري (dsDNA) بناوت گهڻي ڀاڱي تند اندر بنيادن جي اسٽيڪنگ واري لهه وچڙ سان برقرار رهندي آهي، جيڪا G,C اسٽيڪن لاءِ سڀ کان مضبوط هوندي آهي. ٻئي تندون الڳ ٿي سگهن ٿيون—هن عمل کي پگهرجڻ چيو ويندو آهي—جنهن سان ٻه هڪ-تند وارا ڊي اين اي (ssDNA) ماليڪيول ٺهن ٿا. پگهرجڻ وڌيڪ گرمي پد، گهٽ لوڻ ۽ وڌيڪ پي ايڇ تي ٿيندو آهي؛ گهٽ پي ايڇ به ڊي اين اي کي پگهاري ٿو، پر تيزابي ڊي پيوورينيشن سبب ڊي اين اي غير مستحڪم ٿي ويندو آهي، تنهنڪري گهٽ پي ايڇ گهٽ استعمال ڪيو ويندو آهي.
dsDNA صورت جي استحڪام جو دارومدار رڳو GC-مواد (% G,C بنيادي جوڙن) تي نه، پر سلسلي تي پڻ هوندو آهي، ڇاڪاڻ ته اسٽيڪنگ سلسلي لاءِ مخصوص آهي، ۽ ڊيگهه تي پڻ هوندو آهي، ڇو ته ڊگها ماليڪيول وڌيڪ مستحڪم هوندا آهن. استحڪام کي مختلف طريقن سان ماپي سگهجي ٿو؛ هڪ عام طريقو پگهرجڻ جو گرمي پد آهي، جنهن کي Tm قدر پڻ چيو ويندو آهي. اهو اهو گرمي پد آهي، جنهن تي ٻٽي تند وارن ماليڪيولن مان 50 سيڪڙو هڪ-تند وارن ماليڪيولن ۾ تبديل ٿي وڃن ٿا؛ پگهرجڻ جو گرمي پد آئنڪ طاقت ۽ ڊي اين اي جي ارتڪاز تي دارومدار رکي ٿو. نتيجي طور، ڊي اين اي جي ٻن تندن جي وچ ۾ ڳانڍاپي جي طاقت کي GC بنيادي جوڙن جو سيڪڙو ۽ ڊي اين اي ٻٽي پيچ جي مجموعي ڊيگهه ٻئي طئي ڪن ٿا. وڌيڪ GC-مواد وارا ڊگها ڊي اين اي پيچ وڌيڪ مضبوط لهه وچڙ رکندڙ تندون رکن ٿا، جڏهن ته وڌيڪ AT مواد وارا ننڍا پيچ نسبتاً ڪمزور لهه وچڙ رکندڙ تندون رکن ٿا.[28] حياتيات ۾، ڊي اين اي جي ٻٽي پيچ جا اهي حصا، جن کي آسانيءَ سان الڳ ٿيڻ جي ضرورت هوندي آهي، جهڙوڪ ڪجهه پروموٽرن ۾ TATAAT پرِبنو باڪس، گهڻو ڪري وڌيڪ AT مواد رکن ٿا، جنهن سان تندون الڳ ڪرڻ آسان ٿينديون آهن.[29]
ليبارٽري ۾ هن لهه وچڙ جي طاقت کي پگهرجڻ جو اهو گرمي پد Tm ڳولي ماپي سگهجي ٿو، جيڪو اڌ هائڊروجن بندن کي ٽوڙڻ لاءِ ضروري هجي. جڏهن ڊي اين اي جي ٻٽي پيچ ۾ سڀ بنيادي جوڙا پگهرجي وڃن ٿا، تندون الڳ ٿي وڃن ٿيون ۽ محلول ۾ ٻه مڪمل طور آزاد ماليڪيولن طور موجود رهن ٿيون. انهن هڪ-تند وارن ڊي اين اي ماليڪيولن جي ڪا هڪ گڏيل شڪل نه هوندي آهي، پر ڪجهه تشڪيلون ٻين کان وڌيڪ مستحڪم هونديون آهن.[30]
مقدار
[سنواريو]
انسانن ۾، هر خلئي جو مجموعي مادي ٻٽوڻ مرڪزي جينوم 6.37 گيگابنيادي جوڙن (Gbp) تائين پکڙيل هوندو آهي، جنهن جي ڊيگهه 208.23 سينٽي ميٽر ۽ وزن 6.51 پڪوگرام (pg) هوندو آهي.[31] نر جا قدر 6.27 Gbp، 205.00 سينٽي ميٽر ۽ 6.41 pg آهن.[31] هر ڊي اين اي پوليمر ۾ ڪروڙين نيوڪليوٽائڊ ٿي سگهن ٿا، جيئن ڪروموسوم 1 ۾. ڪروموسوم 1 انسان جو سڀ کان وڏو ڪروموسوم آهي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪروڙ بنيادي جوڙا آهن، ۽ جيڪڏهن ان کي سڌو ڪيو وڃي ته ان جي ڊيگهه 85 mm ٿيندي.
يوڪيريوٽ جاندارن ۾، مرڪزي ڊي اين اي کان سواءِ مائٽوڪانڊريائي ڊي اين اي (mtDNA) پڻ موجود هوندو آهي، جيڪو مائٽوڪانڊريا پاران استعمال ٿيندڙ ڪجهه پروٽينن کي ڪوڊ ڪري ٿو. مرڪزي ڊي اين اي جي ڀيٽ ۾ mtDNA عام طور نسبتاً ننڍو هوندو آهي. مثال طور، انساني مائٽوڪانڊريائي ڊي اين اي بند گول ماليڪيول ٺاهي ٿو، جن مان هر هڪ ۾ 16,569[32][33] ڊي اين اي بنيادي جوڙا هوندا آهن،[34] ۽ اهڙي هر ماليڪيول ۾ عام طور مائٽوڪانڊريائي جينن جو مڪمل مجموعو موجود هوندو آهي. هر انساني مائٽوڪانڊريون ۾، سراسري طور، اهڙا لڳ ڀڳ 5 mtDNA ماليڪيول هوندا آهن.[34] هر انساني خلئي ۾ لڳ ڀڳ 100 مائٽوڪانڊريا هوندا آهن، جنهن ڪري هر انساني خلئي ۾ mtDNA ماليڪيولن جو مجموعي انگ لڳ ڀڳ 500 ٿئي ٿو.[34] تنهن هوندي به، هر خلئي ۾ مائٽوڪانڊريا جو مقدار خلئي جي قسم موجب مختلف هوندو آهي، ۽ هڪ آنڊي جي خلئي ۾ 100,000 مائٽوڪانڊريا ٿي سگهن ٿا، جيڪي مائٽوڪانڊريائي جينوم جي 1,500,000 تائين نقلن جي برابر آهن (۽ خلئي جي ڪل ڊي اين اي جو 90 سيڪڙو تائين حصو بڻائي سگهن ٿا).[35]
سينس ۽ اينٽي سينس
[سنواريو]
ڪنهن ڊي اين اي سلسلي کي ”سينس“ سلسلو چيو ويندو آهي، جيڪڏهن اهو ان ميسينجر آر اين اي نقل جي سلسلي جهڙو هجي، جنهن جو ترجمو ڪري پروٽين ٺاهيو وڃي ٿو.[36] سامهون واري تند تي موجود سلسلي کي ”اينٽي سينس“ سلسلو چيو ويندو آهي. سينس ۽ اينٽي سينس ٻئي سلسلا ساڳئي ڊي اين اي تند جي مختلف حصن تي موجود ٿي سگهن ٿا (يعني ٻنهي تندن ۾ سينس ۽ اينٽي سينس ٻئي سلسلا موجود ٿي سگهن ٿا). پروڪيريوٽن ۽ يوڪيريوٽن ٻنهي ۾ اينٽي سينس آر اين اي سلسلا ٺهن ٿا، پر انهن آر اين اي جا ڪم اڃا مڪمل طور واضح ناهن.[37] هڪ تجويز موجب، اينٽي سينس آر اين اي، آر اين اي-آر اين اي بنيادي جوڙا ٺهڻ وسيلي جين اظهار کي ضابطي ۾ رکڻ ۾ شامل آهن.[38]
پروڪيريوٽن ۽ يوڪيريوٽن ۾ ڪجهه ڊي اين اي سلسلا، ۽ پلازمڊن ۽ وائرسن ۾ ان کان به وڌيڪ سلسلا، مٿان چڙهيل جينن جي موجودگيءَ سبب سينس ۽ اينٽي سينس تندن جي وچ وارو فرق ڌنڌلو ڪري ڇڏين ٿا.[39] اهڙين حالتن ۾، ڪجهه ڊي اين اي سلسلا ٻٽو ڪم ڪن ٿا: هڪ تند جي رخ ۾ پڙهڻ سان هڪ پروٽين کي ڪوڊ ڪن ٿا، جڏهن ته ٻي تند تي ابتڙ رخ ۾ پڙهڻ سان ٻئي پروٽين کي ڪوڊ ڪن ٿا. بيڪٽيريا ۾، هي مٿان چڙهاءُ جين جي نقل سازيءَ جي ضابطي ۾ شامل ٿي سگهي ٿو،[40] جڏهن ته وائرسن ۾، مٿان چڙهيل جين ننڍڙي وائرسي جينوم اندر ڪوڊ ڪري سگهجندڙ ڄاڻ جي مقدار وڌائين ٿا.[41]
سپر ڪوائلنگ
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊي اين اي سپر ڪوائل
ڊي اين اي کي رسيءَ وانگر وٽي سگهجي ٿو؛ هن عمل کي ڊي اين اي سپر ڪوائلنگ چيو ويندو آهي. ڊي اين اي جي ”ڍري“ حالت ۾، هڪ تند عام طور هر 10.4 بنيادي جوڙن کان پوءِ ٻٽي پيچ جي محور جي چوڌاري هڪ مڪمل چڪر لڳائيندي آهي، پر جيڪڏهن ڊي اين اي کي وٽيو وڃي ته تندون وڌيڪ مضبوطيءَ يا وڌيڪ ڍرائيءَ سان ويڙهجي وڃن ٿيون.[42] جيڪڏهن ڊي اين اي کي پيچ جي رخ ۾ وٽيو وڃي ته ان کي مثبت سپر ڪوائلنگ چيو ويندو آهي، ۽ بنياد وڌيڪ مضبوطيءَ سان گڏيل رهن ٿا. جيڪڏهن ان کي ابتڙ رخ ۾ وٽيو وڃي ته ان کي منفي سپر ڪوائلنگ چيو ويندو آهي، ۽ بنياد وڌيڪ آسانيءَ سان الڳ ٿي وڃن ٿا. فطرت ۾ گهڻو ڪري ڊي اين اي ٿورڙي منفي سپر ڪوائلنگ رکي ٿو، جيڪا انزائمن جي هڪ قسم، ٽوپوآئسوميريزن، وسيلي پيدا ڪئي ويندي آهي.[43] اهي انزائم نقل سازي ۽ ڊي اين اي نقل جهڙن عملن دوران ڊي اين اي تندن ۾ پيدا ٿيندڙ وڪڙجڻ واري تناءَ کي گهٽائڻ لاءِ پڻ ضروري آهن.[44]
ڊي اين اي جون متبادل بناوتون
[سنواريو]- اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو نيوڪليئيڪ تيزابن جي ماليڪيولي بناوت: ڊي آڪسيرائبوز نيوڪليئيڪ تيزاب جي بناوت, ڊي اين اي جا ماليڪيولي ماڊل ۽ ڊي اين اي جي بناوت
ڊي اين اي ڪيترين ئي ممڪن تشڪيلن ۾ موجود ٿي سگهي ٿو، جن ۾ اي-ڊي اين اي، بي-ڊي اين اي ۽ زيڊ-ڊي اين اي جون صورتون شامل آهن، جيتوڻيڪ ڪارگر جاندارن ۾ رڳو بي-ڊي اين اي ۽ زيڊ-ڊي اين اي جو سڌو مشاهدو ڪيو ويو آهي.[14] ڊي اين اي ڪهڙي تشڪيل اختيار ڪري ٿو، تنهن جو دارومدار آبيدگيءَ جي سطح، ڊي اين اي سلسلي، سپر ڪوائلنگ جي مقدار ۽ رخ، بنيادن جي ڪيميائي ترميمن، ڌاتي آئنن جي قسم ۽ ارتڪاز، ۽ محلول ۾ پولي ايمينن جي موجودگيءَ تي هوندو آهي.[45]
اي-ڊي اين اي جي ايڪس-ري تفاوت نمونن—۽ بي-ڊي اين اي جي نمونن—بابت پهرين ڇپيل رپورٽن ۾ پيٽرسن فنڪشنن تي ٻڌل تجزيا استعمال ڪيا ويا، جن ڊي اين اي جي رخائتي ريشن بابت رڳو محدود مقدار ۾ بناوتي ڄاڻ مهيا ڪئي.[46][47] 1953ع ۾ ولڪنز ۽ ٻين انتهائي آبيده ڊي اين اي ريشن جي جاندار اندر بي-ڊي اين اي ايڪس-ري تفاوت-پکيڙ نمونن لاءِ بيسل فنڪشنن جي چورس قدرن تي ٻڌل هڪ متبادل تجزيو پيش ڪيو.[48] ساڳئي رسالي ۾، جيمس واٽسن ۽ فرانسس ڪرڪ ڊي اين اي جي ايڪس-ري تفاوت نمونن جو پنهنجو ماليڪيولي ماڊل سازيءَ وارو تجزيو پيش ڪيو، جنهن مان هنن تجويز ڪيو ته ان جي بناوت ٻٽي پيچ آهي.[8]
جيتوڻيڪ خلين ۾ ملندڙ حالتن هيٺ بي-ڊي اين اي صورت سڀ کان عام آهي،[49] پر اها ڪا هڪ چٽي نموني بيان ڪيل تشڪيل نه، بلڪه هڪٻئي سان لاڳاپيل ڊي اين اي تشڪيلن جو خاندان آهي،[50] جيڪي خلين ۾ موجود آبيدگيءَ جي بلند سطح تي پيدا ٿين ٿيون. انهن سان لاڳاپيل ايڪس-ري تفاوت ۽ پکيڙ جا نمونا، وڏي درجي جي بي ترتيبي رکندڙ ماليڪيولي نيم بلورن جون خاصيتون رکن ٿا.[51][52]
بي-ڊي اين اي جي ڀيٽ ۾، اي-ڊي اين اي صورت وڌيڪ ويڪري ساڄي رخ واري پيچدار بناوت آهي، جنهن ۾ ننڍي نالي گهٽ اونهي ۽ ويڪري، جڏهن ته وڏي نالي سوڙهي ۽ وڌيڪ اونهي هوندي آهي. اي صورت جزوي طور پاڻي وڃايل ڊي اين اي نمونن ۾ غير جسماني حالتن هيٺ پيدا ٿئي ٿي، جڏهن ته خلئي ۾ اها ڊي اين اي ۽ آر اين اي تندن جي هائبرڊ جوڙن، ۽ انزائم-ڊي اين اي مرڪبن ۾ پيدا ٿي سگهي ٿي.[53][54] ڊي اين اي جا اهي حصا، جن جي بنيادن ۾ ميٿائليشن وسيلي ڪيميائي تبديلي آندي وئي هجي، تشڪيل ۾ وڏي تبديليءَ مان گذري زيڊ صورت اختيار ڪري سگهن ٿا. هن صورت ۾ تندون پيچ جي محور جي چوڌاري کاٻي رخ واري پيچ ۾ ڦرن ٿيون، جيڪو وڌيڪ عام بي صورت جي ابتڙ آهي.[55] انهن غير معمولي بناوتن کي مخصوص زيڊ-ڊي اين اي سان ڳنڍجندڙ پروٽين سڃاڻي سگهن ٿا، ۽ اهي نقل سازي جي ضابطي ۾ شامل ٿي سگهن ٿيون.[56]
ڊي اين اي جي متبادل ڪيميا
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو حياتيائي ڪيميا جا مفروضي قسم
ڪيترن ئي سالن کان ٻاهرين حياتيات جي ماهرن هڪ ڇانوَ حياتي گولي جي وجود جو تصور پيش ڪيو آهي، جيڪو ڌرتيءَ تي هڪ مفروضي خرد جانداري حياتي گولو آهي ۽ هن وقت ڄاتل حياتيءَ کان بنيادي طور مختلف حياتيائي ڪيميائي ۽ ماليڪيولي عمل استعمال ڪري ٿو. انهن تجويزن مان هڪ اهڙن حياتيائي نمونن جي وجود بابت هئي، جيڪي ڊي اين اي ۾ فاسفورس بدران آرسينڪ استعمال ڪن ٿا. 2010ع ۾ بيڪٽيريم جي ايف اي جي-1 ۾ اهڙي امڪان بابت هڪ رپورٽ جو اعلان ڪيو ويو،[57][58] پر ان تحقيق تي اختلاف ڪيو ويو،[58][59] ۽ شاهديون ظاهر ڪن ٿيون ته اهو بيڪٽيريم آرسينڪ کي ڊي اين اي جي پٺيءَ واري زنجير ۽ ٻين حياتياتي ماليڪيولن ۾ شامل ٿيڻ کان سرگرميءَ سان روڪي ٿو.[60]
چئوڻيون اڏاوتون
[سنواريو]
ليڪي ڪروموسومن جي ڇيڙن تي ڊي اين اي جا مخصوص علائقا هوندا آهن، جن کي ٽيلومير چيو ويندو آهي. انهن علائقن جو مکيه ڪم ٽيلوميريز اينزائم جي مدد سان جيوگهرڙي کي ڪروموسومن جي ڇيڙن جي نقل ٺاهڻ جي قابل بنائڻ آهي، ڇاڪاڻتہ عام طور ڊي اين اي جي نقل ٺاهيندڙ اينزائم ڪروموسومن جي بلڪل آخري 3′ ڇيڙن جي نقل نٿا ٺاهي سگهن.[62] ڪروموسومن جا اهي مخصوص ڍڪ ڊي اين اي جي ڇيڙن جي حفاظت ڪرڻ ۾ پڻ مدد ڪن ٿا ۽ جيوگهرڙي ۾ موجود ڊي اين اي جي مرمت واري نظام کي انهن کي اهڙو نقصان سمجهڻ کان روڪين ٿا، جنهن جي مرمت ڪرڻ ضروري هجي.[63] انساني جيوگهرڙن ۾ ٽيلومير عام طور هڪ-تاندوري ڊي اين اي جون ڊگهيون قطارون هونديون آهن، جن ۾ سادي TTAGGG تسلسل جون ڪيترائي هزار ورجاءَ شامل هوندا آهن.[64]
اهي گوانين سان ڀرپور تسلسل، ٻين ڊي اين اي ماليڪيولن ۾ ملندڙ عام بنيادي جوڙن بدران، چئن بنيادن وارن ايڪن جي تهه بہ تهه مجموعن مان اڏاوتون ٺاهي ڪروموسومن جي ڇيڙن کي مستحڪم ڪري سگهن ٿا. هتي گوانين جا چار بنياد، جن کي گوانين چوڪڙي چيو وڃي ٿو، هڪ هموار سطح ٺاهين ٿا. پوءِ چئن بنيادن وارا اهي هموار ايڪ هڪ ٻئي جي مٿان تهه بہ تهه ٿين ٿا ۽ هڪ مستحڪم جي-چوگڻي اڏاوت ٺاهين ٿا.[65] اهي اڏاوتون بنيادن جي ڪنارن وچ ۾ هائڊروجن بندن ۽ هر چئن بنيادن واري ايڪ جي مرڪز ۾ ڌاتي آئن جي ڪيليشن وسيلي مستحڪم ٿين ٿيون.[66] ٻيون اڏاوتون پڻ ٺهي سگهن ٿيون، جن ۾ وچ وارا چار بنياد يا تہ هڪ ئي تاندوري مان اچن ٿا، جيڪو بنيادن جي چوڌاري ويڙهجي وڃي ٿو، يا ڪيترن جدا جدا متوازي تاندورن مان اچن ٿا، جن مان هر هڪ وچ واري اڏاوت ۾ هڪ بنياد شامل ڪري ٿو.
انهن تهه بہ تهه اڏاوتن کان سواءِ، ٽيلومير وڏيون ڦنديدار اڏاوتون پڻ ٺاهين ٿا، جن کي ٽيلومير ڦندا يا ٽي-ڦندا چيو وڃي ٿو. هتي هڪ-تاندوري ڊي اين اي هڪ وڏي دائري جي صورت ۾ وڪڙجي وڃي ٿو، جنهن کي ٽيلومير سان ڳنڍجندڙ پروٽين مستحڪم رکن ٿا.[67] ٽي-ڦندي جي بلڪل آخري حصي تي، هڪ-تاندوري ٽيلومير ڊي اين اي، ٽيلومير تاندوري جي ٻٽي هيلڪس واري ڊي اين اي کي الڳ ڪرڻ ۽ ٻن تاندورن مان هڪ سان بنيادي جوڙ ٺاهڻ سبب، ٻٽي-تاندوري ڊي اين اي جي هڪ علائقي سان جڙيل رهي ٿو. هن ٽن-تاندوري اڏاوت کي بي دخلي ڦندو يا ڊي-ڦندو چيو ويندو آهي.[65]
شاخدار ڊي اين اي
[سنواريو]
 |
 |
| هڪ شاخ | گهڻيون شاخون |
ڊي اين اي ۾ اڊيڙجڻ تڏهن ٿئي ٿو، جڏهن ٻي صورت ۾ پورڪ ٻٽي-تاندوري ڊي اين اي جي ڇيڙي تي غير پورڪ علائقا موجود هجن. تنهن هوندي بہ، شاخدار ڊي اين اي تڏهن ٺهي سگهي ٿو، جڏهن ڊي اين اي جو ٽيون تاندورو شامل ڪيو وڃي ۽ ان ۾ هڪ ٻئي سان لڳو لڳ اهڙا علائقا موجود هجن، جيڪي اڳ ۾ موجود ٻٽي تاندوري جي اڊيڙيل علائقن سان دوغلا ٿي سگهن. جيتوڻيڪ شاخدار ڊي اين اي جي سڀ کان سادي مثال ۾ ڊي اين اي جا رڳو ٽي تاندورا شامل هوندا آهن، پر واڌو تاندورن ۽ گهڻين شاخن تي ٻڌل پيچيدا مجموعا پڻ ممڪن آهن.[68] شاخدار ڊي اين اي کي نينوٽيڪنالاجي ۾ جاميٽري شڪليون ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو؛ هيٺ ڏنل ٽيڪنالاجي ۾ استعمال وارو ڀاڱو ڏسو.
مصنوعي بنياد
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو نيوڪليائي تيزاب جو هم مثل
ڪيترائي مصنوعي نيوڪليائي بنياد تيار ڪيا ويا آهن ۽ انهن کي هاچيموجي ڊي اين اي نالي اٺ-بنيادي ڊي اين اي جي هم مثل ۾ ڪاميابيءَ سان شامل ڪيو ويو آهي. S، B، P ۽ Z نالي اهي مصنوعي بنياد هڪ ٻئي سان اڳڪٿي لائق نموني (S–B ۽ P–Z) ڳنڍجي سگهن ٿا، ڊي اين اي جي ٻٽي هيلڪس واري اڏاوت برقرار رکي سگهن ٿا ۽ انهن جي آر اين اي ۾ نقل نويسي ٿي سگهي ٿي. انهن جي وجود کي ان ڳالهه جي اشاري طور ڏسي سگهجي ٿو تہ ڌرتيءَ تي ارتقا پذير ٿيل چئن قدرتي نيوڪليائي بنيادن ۾ ڪا خاص انفراديت ناهي.[69][70] ٻئي پاسي، ڊي اين اي جو آر اين اي سان گهرو لاڳاپو آهي، جيڪو نہ رڳو ڊي اين اي جي نقل طور ڪم ڪري ٿو، پر جيوگهرڙن ۾ ماليڪيولي مشين طور پڻ ڪيترائي ڪم سرانجام ڏئي ٿو. ان مقصد لاءِ ان کي هڪ مخصوص اڏاوت ۾ وڪڙجڻو پوي ٿو. اهو ڏيکاريو ويو آهي تہ سڀني ممڪن اڏاوتن جي ٺهڻ کي ممڪن بڻائڻ لاءِ لاڳاپيل آر اين اي ۾ گهٽ ۾ گهٽ چار بنياد ضروري آهن،[71] جڏهن تہ ان کان وڌيڪ بنيادن جو تعداد پڻ ممڪن آهي، پر اهو قدرتي گهٽ ۾ گهٽ ڪوشش واري اصول جي ابتڙ هوندو.
تيزابيت
[سنواريو]ڊي اين اي جا فاسفيٽ گروپ ان کي فاسفورڪ تيزاب جهڙيون تيزابي خاصيتون ڏين ٿا ۽ ان کي هڪ مضبوط تيزاب سمجهي سگهجي ٿو. عام جيوگهرڙيائي پي ايڇ تي اهو مڪمل طور آئنن ۾ ورهائجي ويندو آهي ۽ پروٽان خارج ڪندو آهي، جنهن جي نتيجي ۾ فاسفيٽ گروپن تي ناڪاري چارج رهجي ويندا آهن. اهي ناڪاري چارج نيوڪليوفائلن کي پري ڌڪي ڊي اين اي کي آبي تجزيي وسيلي ٽٽڻ کان بچائين ٿا، ڇاڪاڻتہ نيوڪليوفائل ٻي صورت ۾ ان جو آبي تجزيو ڪري سگهن ٿا.[72]
وڏي پيماني تي ڏيک
[سنواريو].jpg)
جيوگهرڙن مان ڪڍيل خالص ڊي اين اي اڇا، ڌاڳي جهڙا ڳوڙها ٺاهي ٿو.[73]
ڪيميائي ترميمون ۽ ڊي اين اي جي بدليل پيڪنگ
[سنواريو]بنيادن جون ترميمون ۽ ڊي اين اي جي پيڪنگ
[سنواريو]
 |
 |
 |
| سائٽوسين | 5-ميٿائل سائٽوسين | ٿائيمين |
جينن جي اظهار تي ان ڳالهه جو اثر پوي ٿو تہ ڊي اين اي کي ڪروموسومن ۾ ڪيئن پيڪ ڪيو ويو آهي، جنهن اڏاوت کي ڪروميٽن چيو وڃي ٿو. بنيادن جون ترميمون پيڪنگ ۾ شامل ٿي سگهن ٿيون؛ جن علائقن ۾ جيني اظهار گهٽ يا بلڪل نہ هوندو آهي، تن ۾ عام طور سائٽوسين بنيادن جي ميٿائيليشن جي سطح وڌيڪ هوندي آهي. ڊي اين اي جي پيڪنگ ۽ جيني اظهار تي ان جو اثر، هسٽون پروٽين جي ان مرڪزي حصي ۾ ڪوويلنٽ ترميمن وسيلي پڻ ٿي سگهي ٿو، جنهن جي چوڌاري ڊي اين اي ڪروميٽن جي اڏاوت ۾ ويڙهيل هوندو آهي، يا وري ڪروميٽن جي نئين سر جوڙجڪ ڪندڙ پيچيدن وسيلي ڪيل نئين سر جوڙجڪ سان ٿي سگهي ٿو (ڏسو ڪروميٽن جي نئين سر جوڙجڪ). ان کان سواءِ، ڊي اين اي ميٿائيليشن ۽ هسٽون جي ترميم وچ ۾ باهمي اثر پڻ هوندو آهي، تنهنڪري اهي گڏيل نموني ڪروميٽن ۽ جيني اظهار تي اثرانداز ٿي سگهن ٿا.[74]
مثال طور، سائٽوسين جي ميٿائيليشن سان 5-ميٿائل سائٽوسين ٺهي ٿو، جيڪو ڪروموسومن جي ايڪس-غيرفعاليت لاءِ اهم آهي.[75] ميٿائيليشن جي سراسري سطح جاندارن ۾ مختلف هوندي آهي—ڪيڙي سينورابڊائٽس ايليگنس ۾ سائٽوسين ميٿائيليشن نہ هوندي آهي، جڏهن تہ ڪرنگهي وارن ۾ ان جي سطح وڌيڪ هوندي آهي ۽ انهن جي ڊي اين اي جو 1 سيڪڙو تائين حصو 5-ميٿائل سائٽوسين تي مشتمل ٿي سگهي ٿو.[76] 5-ميٿائل سائٽوسين جي اهميت باوجود، اهو ڊي امي نيٽ ٿي ٿائيمين بنياد ۾ تبديل ٿي سگهي ٿو، تنهنڪري ميٿائيليٽ ٿيل سائٽوسين خاص طور ميوٽيشنن جو شڪار ٿين ٿا.[77] بنيادن جي ٻين ترميمن ۾ بيڪٽيريا ۾ ايڊينين جي ميٿائيليشن، دماغ ۾ 5-هائڊروڪسي ميٿائل سائٽوسين جي موجودگي،[78] ۽ ڪائنيٽوپلاسٽيڊن ۾ يوراسل جي گلائڪوسيليشن وسيلي "جي-بنياد" جو ٺهڻ شامل آهن.[79][80]
نقصان
[سنواريو]
ڊي اين اي کي ڪيترن ئي قسمن جا ميوٽيجن نقصان پهچائي سگهن ٿا، جيڪي ڊي اين اي تسلسل کي تبديل ڪن ٿا. ميوٽيجنن ۾ آڪسائيڊ ڪندڙ عامل، الڪائيليٽ ڪندڙ عامل ۽ اعليٰ توانائي واري برقي مقناطيسي تابڪاري، جهڙوڪ بالابنفشي روشني ۽ ايڪس ڪرڻا شامل آهن. پيدا ٿيندڙ ڊي اين اي نقصان جو قسم ميوٽيجن جي قسم تي دارومدار رکي ٿو. مثال طور، بالابنفشي روشني ٿائيمين ڊائمر ٺاهي ڊي اين اي کي نقصان پهچائي سگهي ٿي، جيڪي پائريمڊين بنيادن وچ ۾ آرپار ڳانڍاپا هوندا آهن.[82] ٻئي پاسي، آزاد ريڊيڪل يا هائڊروجن پيرو آڪسائيڊ جهڙا آڪسائيڊنٽ نقصان جون ڪيتريون صورتون پيدا ڪن ٿا، جن ۾ بنيادن جون ترميمون، خاص طور گوانوسين جون ترميمون، ۽ ٻٽي-تاندوري ڀڃڪڙيون شامل آهن.[83] هڪ عام انساني جيوگهرڙي ۾ لڳ ڀڳ 150,000 اهڙا بنياد هوندا آهن، جيڪي آڪسائيڊي نقصان جو شڪار ٿي چڪا هوندا آهن.[84] انهن آڪسائيڊي زخمن مان ٻٽي-تاندوري ڀڃڪڙيون سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ آهن، ڇاڪاڻتہ انهن جي مرمت ڏکي هوندي آهي ۽ اهي ڊي اين اي تسلسل ۾ نقطي ميوٽيشنون، داخلائون، حذف ۽ ڪروموسومي جاءِ مٽا پيدا ڪري سگهن ٿيون.[85] اهي ميوٽيشنون ڪينسر جو سبب بڻجي سگهن ٿيون. ڊي اين اي جي مرمتي ميڪانيزمن جي فطري حدن سبب، جيڪڏهن انسان ڪافي ڊگهي عمر تائين جيئرا رهن تہ آخرڪار انهن سڀني ۾ ڪينسر پيدا ٿي وڃي ها.[86][87] قدرتي طور ٿيندڙ ڊي اين اي نقصان پڻ گهڻو ڪري ٿيندو آهي، جيڪو عام جيوگهرڙيائي عملن جي نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ ردعمل پذير آڪسيجن قسمن، جيوگهرڙيائي پاڻيءَ جي آبي تجزياتي سرگرمين وغيره سبب ٿيندو آهي. جيتوڻيڪ انهن نقصانن مان گهڻن جي مرمت ٿي ويندي آهي، پر مرمتي عملن جي ڪارروائي باوجود هر جيوگهرڙي ۾ ڪجهه ڊي اين اي نقصان باقي رهي سگهي ٿو. اهي باقي رهيل ڊي اين اي نقصان ٿڻائتن جي ورهاست کان پوءِ واري بافتن ۾ عمر سان گڏ گڏ ٿيندا رهن ٿا. اهو گڏ ٿيڻ پوڙهائپ جي هڪ اهم بنيادي سبب طور نظر اچي ٿو.[88][89][90]
ڪيترائي ميوٽيجن ٻن ڀرپاسي وارن بنيادي جوڙن جي وچ واري جاءِ ۾ سمائجي وڃن ٿا؛ ان عمل کي انٽرڪيليشن چيو وڃي ٿو. گهڻا انٽرڪيليٽر اروميٽڪ ۽ هموار ماليڪيول هوندا آهن؛ مثالن ۾ ايٿيڊيم برومائيڊ، ايڪريڊين، ڊانومائيسن ۽ ڊوڪسوروبائيسن شامل آهن. ڪنهن انٽرڪيليٽر کي بنيادي جوڙن وچ ۾ سمائجڻ لاءِ بنيادن جو الڳ ٿيڻ ضروري آهي، جنهن سان ٻٽي هيلڪس جي کلڻ سبب ڊي اين اي جا تاندورا بگڙجي وڃن ٿا. اهو نقل نويسي ۽ ڊي اين اي جي نقل سازي ٻنهي کي روڪي ٿو، جنهن سان زهريت ۽ ميوٽيشنون پيدا ٿين ٿيون.[91] نتيجي طور، ڊي اين اي انٽرڪيليٽر ڪارسينوجن ٿي سگهن ٿا ۽ ٿاليڊومائيڊ جي صورت ۾ ٽيراٽوجن پڻ ٿي سگهن ٿا.[92] ٻيا، جهڙوڪ بينزو[a]پائرين ڊاءِ اول ايپوڪسائيڊ ۽ افلاٽوڪسن، ڊي اين اي ايڊڪٽ ٺاهين ٿا، جيڪي نقل سازي ۾ غلطيون پيدا ڪن ٿا.[93] تنهن هوندي بہ، ڊي اين اي جي نقل نويسي ۽ نقل سازي کي روڪڻ جي صلاحيت سبب، اهڙن ٻين ساڳين زهرن کي ڪيموٿراپي ۾ تيزيءَ سان وڌندڙ ڪينسر جي جيوگهرڙن کي روڪڻ لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي.[94]
حياتياتي ڪم
[سنواريو]
ڊي اين اي عام طور يوڪيريوٽن ۾ ليڪي ڪروموسومن ۽ پروڪيريوٽن ۾ گول ڪروموسومن جي صورت ۾ ملي ٿو. ڪنهن جيوگهرڙي ۾ ڪروموسومن جو مجموعو ان جو جينوم ٺاهي ٿو؛ انساني جينوم ۾ ڊي اين اي جا لڳ ڀڳ 3 ارب بنيادي جوڙا 46 ڪروموسومن ۾ ترتيب ڏنل آهن. ڊي اين اي پاران کنيل ڄاڻ جين سڏجندڙ ڊي اين اي جي ٽڪرن جي سلسلي ۾ محفوظ هوندي آهي. جينن ۾ جينياتي ڄاڻ جي منتقلي پورائتي بنيادي جوڙن وسيلي حاصل ٿيندي آهي. مثال طور، نقل نويسيءَ ۾، جڏهن جيوگهرڙو ڪنهن جين جي ڄاڻ استعمال ڪري ٿو، تڏهن ڊي اين اي سلسلو، ڊي اين اي ۽ صحيح آر اين اي نيوڪليوٽائڊن جي ڪشش وسيلي، هڪ پورائتي آر اين اي سلسلي ۾ نقل ڪيو ويندو آهي. عام طور اهو آر اين اي نقل پوءِ ترجمي نالي عمل ۾ لاڳاپيل پروٽين سلسلو ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو آر اين اي نيوڪليوٽائڊن جي ساڳي لهه وچڙ تي دارومدار رکي ٿو. ٻي صورت ۾، جيوگهرڙو پنهنجي جينياتي ڄاڻ کي ڊي اين اي نقل سازي نالي عمل ۾ نقل ڪري سگهي ٿو. انهن ڪمن جا تفصيل ٻين مضمونن ۾ ڏنل آهن؛ هتي ڌيان ڊي اين اي ۽ ٻين ماليڪيولن جي انهن لهه وچڙن تي آهي، جيڪي جينوم جي ڪم کي وچولي ڪن ٿا.
جينوم
[سنواريو]جينومي ڊي اين اي کي ڊي اين اي سنگهڻ نالي عمل ۾ سخت ۽ منظم نموني پيڪ ڪيو ويندو آهي، تہ جيئن اهو جيوگهرڙي جي موجود ننڍڙي مقدار ۾ سمائجي سگهي. يوڪيريوٽن ۾ ڊي اين اي جيوگهرڙي مرڪز ۾ هوندو آهي، جڏهن تہ ٿوري مقدار مائٽوڪانڊريا ۽ ڪلوروپلاسٽن ۾ هوندي آهي. پروڪيريوٽن ۾ ڊي اين اي سائٽوپلازم اندر هڪ بي قاعده شڪل واري جسم ۾ رکيل هوندو آهي، جنهن کي نيوڪليوئڊ چيو ويندو آهي.[95]
جينوم ۾ ڪارگر جينياتي ڄاڻ جينن، ضابطي وارن سلسلن، نقل سازيءَ جي شروعاتي هنڌن، سينٽرو ميرن، ٽيلوميرن ۽ ڪروميٽن جي ٽن-رخِي بناوت لاءِ گهربل حصن ۾ موجود هوندي آهي. ڪيترن پيچيده يوڪيريوٽن ۾، ڪل سلسلي جو رڳو ننڍڙو حصو مختلف ڪارگر عنصرن لاءِ مخصوص هوندو آهي. مثال طور، انسانن ۾ جينوم جو 10 سيڪڙو کان گهٽ حصو واضح ڪارگر ڪردار رکي ٿو ۽ باقي 90 سيڪڙو شايد فضول ڊي اين اي آهي. (پڻ ڏسو [غير ڪوڊ ڪندڙ ڊي اين اي].)
نقل نويسي ۽ ترجمو
[سنواريو]
جين ڊي اين اي جو اهڙو سلسلو آهي، جنهن ۾ جينياتي ڄاڻ موجود هوندي آهي ۽ جيڪو ڪنهن جاندار جي فينوٽائپ تي اثرانداز ٿي سگهي ٿو. جين اندر، ڊي اين اي تند سان گڏ بنيادن جو سلسلو هڪ ميسينجر آر اين اي سلسلو مقرر ڪري ٿو، جيڪو پوءِ هڪ يا وڌيڪ پروٽين سلسلا مقرر ڪري ٿو. جينن جي نيوڪليوٽائڊ سلسلن ۽ پروٽينن جي امينو تيزابي سلسلن جي وچ وارو لاڳاپو ترجمي جي قاعدن وسيلي طئي ٿيندو آهي، جن کي گڏيل طور جينياتي ڪوڊ چيو ويندو آهي. جينياتي ڪوڊ ٽن اکرن وارن "لفظن" تي مشتمل آهي، جن کي ڪوڊون چيو ويندو آهي ۽ اهي ٽن نيوڪليوٽائڊن جي سلسلي مان ٺهن ٿا (مثال طور ACT، CAG، TTT).
نقل نويسيءَ ۾، ڪنهن جين جا ڪوڊون آر اين اي پوليمريز وسيلي ميسينجر آر اين اي ۾ نقل ٿين ٿا. پوءِ آر اين اي جو اهو نقل رائبوسوم وسيلي پڙهيو وڃي ٿو، جيڪو ميسينجر آر اين اي کي ٽرانسفر آر اين اي سان بنيادي جوڙا ٺهرائي آر اين اي سلسلو پڙهي ٿو؛ ٽرانسفر آر اين اي امينو تيزاب کڻي ٿو. جيئن تہ ٽن اکرن جي ميلاپن ۾ 4 بنياد آهن، تنهنڪري 64 ممڪن ڪوڊون آهن (43 ميلاپ). اهي ويهن معياري امينو تيزابن کي ڪوڊ ڪن ٿا، جنهن سان گهڻن امينو تيزابن لاءِ هڪ کان وڌيڪ ممڪن ڪوڊون ملي ٿو. ٽي "اسٽاپ" يا "نان سينس" ڪوڊون پڻ آهن، جيڪي ڪوڊ ڪندڙ علائقي جي پڄاڻيءَ کي ظاهر ڪن ٿا؛ اهي TAG، TAA ۽ TGA ڪوڊون آهن، (mRNA تي UAG، UAA ۽ UGA).
نقل سازي
[سنواريو]
جيوگهرڙي ورهاست ڪنهن جاندار جي واڌ لاءِ ضروري آهي، پر جڏهن جيوگهرڙو ورهائجي ٿو، تڏهن ان کي پنهنجي جينوم ۾ موجود ڊي اين اي جي نقل ڪرڻي پوي ٿي، تہ جيئن ٻنهي ڌيءَ جيوگهرڙن وٽ والديني جيوگهرڙي جهڙي ساڳي جينياتي ڄاڻ هجي. ڊي اين اي جي ٻٽي-تاندوري بناوت ڊي اين اي نقل سازي لاءِ هڪ سادو ميڪانيزم مهيا ڪري ٿي. هتي ٻئي تندون الڳ ڪيون وڃن ٿيون ۽ پوءِ هر تند جو پورائتو ڊي اين اي سلسلو ڊي اين اي پوليمريز نالي انزائم وسيلي ٻيهر ٺاهيو وڃي ٿو. هي انزائم پورائتي بنيادي جوڙن وسيلي صحيح بنياد ڳولي ان کي اصل تند سان ڳنڍي پورائتي تند ٺاهي ٿو. جيئن تہ ڊي اين اي پوليمريز ڊي اين اي تند کي رڳو 5′ کان 3′ رخ ۾ ڊگهو ڪري سگهن ٿا، تنهنڪري ٻٽي پيچ جي ابتڙ متوازي تندن کي نقل ڪرڻ لاءِ مختلف ميڪانيزم استعمال ٿين ٿا.[96] اهڙي طرح، پراڻي تند تي موجود بنياد اهو طئي ڪري ٿو تہ نئين تند تي ڪهڙو بنياد ايندو، ۽ جيوگهرڙي وٽ آخرڪار پنهنجي ڊي اين اي جو مڪمل نقل اچي وڃي ٿو.
جيوگهرڙي کان ٻاهر نيوڪليئيڪ تيزاب
[سنواريو]ننگو جيوگهرڙي کان ٻاهر ڊي اين اي (eDNA)، جنهن جو گهڻو حصو جيوگهرڙن جي موت سان خارج ٿيندو آهي، ماحول ۾ لڳ ڀڳ هر هنڌ موجود آهي. مٽيءَ ۾ ان جو ارتڪاز 2 μg/L تائين ٿي سگهي ٿو، ۽ قدرتي آبي ماحولن ۾ ان جو ارتڪاز 88 μg/L تائين ٿي سگهي ٿو.[97] eDNA لاءِ مختلف ممڪن ڪم تجويز ڪيا ويا آهن: اهو افقي جيني منتقلي ۾ شامل ٿي سگهي ٿو؛[98] اهو غذائي جزا مهيا ڪري سگهي ٿو؛[99] ۽ اهو آئنن يا اينٽي بايوٽڪن کي ڀرتي ڪرڻ يا ٽائٽريٽ ڪرڻ لاءِ بفر طور ڪم ڪري سگهي ٿو.[100] جيوگهرڙي کان ٻاهر ڊي اين اي ڪيترن بيڪٽيريائي جنسن جي بايوفلمن ۾ هڪ ڪارگر جيوگهرڙي کان ٻاهر ميٽرڪس جزو طور ڪم ڪري ٿو. اهو بايوفلم ۾ مخصوص جيوگهرڙي قسمن جي چنبڙڻ ۽ پکڙجڻ کي ضابطو ڪرڻ لاءِ سڃاڻپ ڪندڙ عامل طور ڪم ڪري سگهي ٿو؛[101] اهو بايوفلم ٺهڻ ۾ حصو وٺي سگهي ٿو؛[102] ۽ اهو بايوفلم جي جسماني طاقت ۽ حياتياتي دٻاءَ خلاف مزاحمت ۾ حصو وٺي سگهي ٿو.[103]
جيوگهرڙي کان آزاد جنيني ڊي اين اي ماءُ جي رت ۾ ملي ٿو، ۽ ان جي سلسلا بندي ڪري وڌندڙ جنين بابت تمام گهڻي ڄاڻ معلوم ڪري سگهجي ٿي.[104]
ماحولياتي ڊي اين اي جي نالي هيٺ، eDNA قدرتي سائنسن ۾ ماحوليات لاءِ هڪ سروي اوزار طور وڌيڪ استعمال ٿيڻ لڳو آهي، جنهن سان پاڻي، هوا يا خشڪيءَ ۾ جنسن جي چرپر ۽ موجودگيءَ جي نگراني ڪئي وڃي ٿي، ۽ ڪنهن علائقي جي حياتياتي گوناگونيت جو جائزو ورتو وڃي ٿو.[105][106]
پروٽينن سان لهه وچڙ
[سنواريو]ڊي اين اي جا سڀ ڪم پروٽينن سان لهه وچڙ تي دارومدار رکن ٿا. اهي پروٽينن جون لهه وچڙون غير مخصوص ٿي سگهن ٿيون، يا پروٽين ڪنهن هڪ خاص ڊي اين اي سلسلي سان مخصوص نموني ڳنڍجي سگهي ٿو. انزائم پڻ ڊي اين اي سان ڳنڍجي سگهن ٿا، ۽ انهن مان پوليمريز، جيڪي نقل نويسي ۽ ڊي اين اي نقل سازيءَ ۾ ڊي اين اي جي بنيادي سلسلي کي نقل ڪن ٿا، خاص طور اهم آهن.
ڊي اين اي سان ڳنڍجندڙ پروٽين
[سنواريو]
ڊي اين اي سان ڳنڍجندڙ بناوتي پروٽين، غير مخصوص ڊي اين اي-پروٽين لهه وچڙن جا چڱيءَ طرح سمجهيل مثال آهن. ڪروموسومن اندر، ڊي اين اي بناوتي پروٽينن سان گڏ پيچيدن ۾ رکيل هوندو آهي. اهي پروٽين ڊي اين اي کي هڪ گنجان اڏاوت ۾ منظم ڪن ٿا، جنهن کي ڪروميٽن چيو ويندو آهي. يوڪيريوٽن ۾ هي اڏاوت ڊي اين اي جي هسٽونن نالي ننڍن بنيادي پروٽينن جي پيچيدي سان ڳنڍجڻ تي ٻڌل آهي، جڏهن تہ پروڪيريوٽن ۾ ڪيترن قسمن جا پروٽين شامل هوندا آهن.[107][108] هسٽون هڪ چڪر جهڙو پيچيدو ٺاهين ٿا، جنهن کي نيوڪليوسوم چيو ويندو آهي؛ ان جي مٿاڇري جي چوڌاري ٻٽي-تاندوري ڊي اين اي جا ٻه مڪمل چڪر ويڙهيل هوندا آهن. اهي غير مخصوص لهه وچڙون هسٽونن ۾ موجود بنيادي باقيات وسيلي ٺهن ٿيون، جيڪي ڊي اين اي جي تيزابي کنڊ-فاسفيٽ پٺاڙي سان آئنڪ بند ٺاهين ٿيون، تنهنڪري اهي گهڻي حد تائين بنيادي سلسلي کان آزاد هونديون آهن.[109] انهن بنيادي امينو تيزابي باقيات جي ڪيميائي ترميمن ۾ ميٿائيليشن، فاسفوريليشن ۽ ايسيٽائيليشن شامل آهن.[110] اهي ڪيميائي تبديليون ڊي اين اي ۽ هسٽونن جي وچ واري لهه وچڙ جي طاقت کي بدلائين ٿيون، جنهن سان ڊي اين اي نقل نويسي عاملن لاءِ وڌيڪ يا گهٽ پهچ جوڳو ٿئي ٿو ۽ نقل نويسيءَ جي شرح بدلجي ٿي.[111] ڪروميٽن ۾ ٻيا غير مخصوص ڊي اين اي سان ڳنڍجندڙ پروٽين اعليٰ-حرڪت گروپ وارا پروٽين آهن، جيڪي وڪڙيل يا بگڙيل ڊي اين اي سان ڳنڍجن ٿا.[112] اهي پروٽين نيوڪليوسومن جي قطارن کي وڪڙڻ ۽ انهن کي وڏين اڏاوتن ۾ ترتيب ڏيڻ ۾ اهم آهن، جيڪي ڪروموسومن کي ٺاهين ٿيون.[113]
ڊي اين اي سان ڳنڍجندڙ پروٽينن جو هڪ الڳ گروهه اهي پروٽين آهن، جيڪي خاص طور هڪ-تاندوري ڊي اين اي سان ڳنڍجن ٿا. انسانن ۾، نقل سازي پروٽين اي هن خاندان جو سڀ کان وڌيڪ سمجهيل رڪن آهي ۽ اهڙن عملن ۾ استعمال ٿيندو آهي، جتي ٻٽي هيلڪس الڳ ڪئي ويندي آهي، جن ۾ ڊي اين اي نقل سازي، ٻيهر ميلاپ ۽ ڊي اين اي مرمت شامل آهن.[114] اهي ڳنڍجندڙ پروٽين هڪ-تاندوري ڊي اين اي کي مستحڪم ڪن ٿا ۽ ان کي تڻ-ڦندو ٺاهڻ يا نيوڪليزن وسيلي ٽٽڻ کان بچائين ٿا.
ان جي ابتڙ، ٻيا پروٽين خاص ڊي اين اي سلسلن سان ڳنڍجڻ لاءِ ارتقا پذير ٿيا آهن. انهن مان سڀ کان وڌيڪ اڀياس ٿيل مختلف نقل نويسي عامل آهن، جيڪي اهڙا پروٽين آهن، جيڪي نقل نويسيءَ کي ضابطو ڪن ٿا. هر نقل نويسي عامل ڊي اين اي سلسلن جي هڪ خاص مجموعي سان ڳنڍجي ٿو ۽ انهن جينن جي نقل نويسيءَ کي فعال يا روڪي ٿو، جن وٽ اهي سلسلا پنهنجن پروموٽرن جي ويجهو موجود هوندا آهن. نقل نويسي عامل اهو ڪم ٻن طريقن سان ڪن ٿا. پهريون، اهي نقل نويسيءَ جي ذميوار آر اين اي پوليمريز سان سڌيءَ طرح يا ٻين وچولي پروٽينن وسيلي ڳنڍجي سگهن ٿا؛ اهو پوليمريز کي پروموٽر تي آڻي ٿو ۽ ان کي نقل نويسي شروع ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.[116] ٻي صورت ۾، نقل نويسي عامل انهن انزائمن سان ڳنڍجي سگهن ٿا، جيڪي پروموٽر تي هسٽونن ۾ ترميم ڪن ٿا. اهو ڊي اين اي سانچي جي پوليمريز تائين پهچ کي تبديل ڪري ٿو.[117]
جيئن تہ اهي ڊي اين اي هدف ڪنهن جاندار جي جينوم ۾ هر هنڌ ٿي سگهن ٿا، تنهنڪري هڪ قسم جي نقل نويسي عامل جي سرگرميءَ ۾ تبديلي هزارين جينن تي اثرانداز ٿي سگهي ٿي.[118] نتيجي طور، اهي پروٽين اڪثر اشاري منتقلي وارن عملن جا هدف هوندا آهن، جيڪي ماحولياتي تبديلين يا جيوگهرڙيائي تخصيص ۽ ترقيءَ جي ردعمل کي ضابطو ڪن ٿا. انهن نقل نويسي عاملن جي ڊي اين اي سان لهه وچڙ جي خاصيت ان مان اچي ٿي تہ پروٽين ڊي اين اي بنيادن جي ڪنارن سان ڪيترائي رابطا ٺاهين ٿا، جنهن سان اهي ڊي اين اي سلسلي کي "پڙهي" سگهن ٿا. بنيادن سان گهڻيون لهه وچڙون وڏي کاهيءَ ۾ ٿين ٿيون، جتي بنياد سڀ کان وڌيڪ پهچ جوڳا هوندا آهن.[25]
ڊي اين اي ۾ ترميم ڪندڙ انزائم
[سنواريو]نيوڪليز ۽ لائيگيز
[سنواريو]
نيوڪليز اهڙا انزائم آهن، جيڪي فاسفوڊائيسٽر بندن جي آبي تجزئي کي تحريڪ ڏئي ڊي اين اي تندن کي ڪٽين ٿا. اهي نيوڪليز، جيڪي ڊي اين اي تندن جي ڇيڙن کان نيوڪليوٽائڊن جو آبي تجزيو ڪن ٿا، ايگزو نيوڪليز سڏجن ٿا، جڏهن تہ اينڊو نيوڪليز تندن جي اندر ڪٽين ٿا. ماليڪيولي حياتيات ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ نيوڪليز پابندي ڪندڙ اينڊو نيوڪليز آهن، جيڪي مخصوص سلسلن تي ڊي اين اي کي ڪٽين ٿا. مثال طور، کاٻي پاسي ڏيکاريل EcoRV انزائم 6-بنيادي سلسلي 5′-GATATC-3′ کي سڃاڻي ٿو ۽ افقي ليڪ تي ڪٽ لڳائي ٿو. فطرت ۾، اهي انزائم بيڪٽيريا کي فيج جي انفيڪشن کان بچائين ٿا، ڇاڪاڻتہ جڏهن فيج جو ڊي اين اي بيڪٽيريائي جيوگهرڙي ۾ داخل ٿئي ٿو تہ اهي ان کي هضم ڪن ٿا ۽ پابندي-ترميم نظام جي حصي طور ڪم ڪن ٿا.[120] ٽيڪنالاجي ۾، اهي سلسلي-مخصوص نيوڪليز ماليڪيولي ڪلوننگ ۽ ڊي اين اي فنگرپرنٽنگ ۾ استعمال ٿين ٿا.
ڊي اين اي لائيگيز سڏجندڙ انزائم ڪٽيل يا ٽٽل ڊي اين اي تندن کي ٻيهر ڳنڍي سگهن ٿا.[121] لائيگيز خاص طور پٺتي رهندڙ تند جي ڊي اين اي نقل سازيءَ ۾ اهم آهن، ڇاڪاڻتہ اهي نقل سازي ڪانٽي تي ٺهندڙ ڊي اين اي جي ننڍن حصن کي ڊي اين اي سانچي جي مڪمل نقل ۾ ڳنڍين ٿا. اهي ڊي اين اي مرمت ۽ جينياتي ٻيهر ميلاپ ۾ پڻ استعمال ٿين ٿا.[121]
ٽوپوآئسوميريز ۽ هيليڪيز
[سنواريو]ٽوپوآئسوميريز اهڙا انزائم آهن، جن ۾ نيوڪليز ۽ لائيگيز ٻنهي جون سرگرميون هونديون آهن. اهي پروٽين ڊي اين اي ۾ سپر ڪوائلنگ جي مقدار بدلائين ٿا. انهن مان ڪجهه انزائم ڊي اين اي هيلڪس کي ڪٽي، هڪ حصي کي ڦرڻ جي اجازت ڏين ٿا، جنهن سان ان جي سپر ڪوائلنگ جي سطح گهٽجي وڃي ٿي؛ پوءِ انزائم ڊي اين اي جي ٽٽل حصي کي ٻيهر بند ڪري ٿو.[43] انهن انزائمن جا ٻيا قسم هڪ ڊي اين اي هيلڪس کي ڪٽي سگهن ٿا ۽ پوءِ ٻي ڊي اين اي تند کي ان ٽٽل جاءِ مان گذاري، هيلڪس کي ٻيهر ڳنڍين ٿا.[122] ٽوپوآئسوميريز ڪيترن اهڙن عملن لاءِ گهربل آهن، جن ۾ ڊي اين اي شامل هوندو آهي، جهڙوڪ ڊي اين اي نقل سازي ۽ نقل نويسي.[44]
هيليڪيز اهڙا پروٽين آهن، جيڪي ماليڪيولي موٽر جو هڪ قسم آهن. اهي نيوڪليوسائڊ ٽرائي فاسفيٽن، خاص طور ايڊينوسين ٽرائي فاسفيٽ (ATP)، ۾ موجود ڪيميائي توانائي استعمال ڪري بنيادن جي وچ ۾ هائڊروجن بند ٽوڙين ٿا ۽ ڊي اين اي جي ٻٽي هيلڪس کي کولي هڪ-تاندوري تندن ۾ تبديل ڪن ٿا.[123] اهي انزائم انهن گهڻن عملن لاءِ ضروري آهن، جن ۾ انزائمن کي ڊي اين اي بنيادن تائين پهچڻ جي ضرورت هوندي آهي.
پوليمريز
[سنواريو]پوليمريز اهڙا انزائم آهن، جيڪي نيوڪليوسائڊ ٽرائي فاسفيٽن مان پولي نيوڪليوٽائڊ زنجيرون ٺاهين ٿا. انهن جي پيداوار جو سلسلو اڳ ۾ موجود پولي نيوڪليوٽائڊ زنجيرن جي بنياد تي ٺهندو آهي، جن کي سانچا چيو ويندو آهي. اهي انزائم وڌندڙ پولي نيوڪليوٽائڊ زنجير جي ڇيڙي تي 3′ هائڊروڪسل گروپ ۾ بار بار هڪ نيوڪليوٽائڊ شامل ڪري ڪم ڪن ٿا. نتيجي طور، سڀئي پوليمريز 5′ کان 3′ رخ ۾ ڪم ڪن ٿا.[124] انهن انزائمن جي فعال هنڌ ۾، ايندڙ نيوڪليوسائڊ ٽرائي فاسفيٽ سانچي سان بنيادي جوڙو ٺاهي ٿو؛ اهو پوليمريز کي پنهنجي سانچي جي پورائتي تند درست نموني ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. پوليمريز کي انهن جي استعمال ٿيندڙ سانچي جي قسم موجب درجي بندي ڪيو ويندو آهي.
ڊي اين اي نقل سازيءَ ۾، ڊي اين اي تي دارومدار رکندڙ ڊي اين اي پوليمريز ڊي اين اي پولي نيوڪليوٽائڊ زنجيرن جون نقلون ٺاهين ٿا. حياتياتي ڄاڻ کي محفوظ رکڻ لاءِ ضروري آهي تہ هر نقل ۾ بنيادن جو سلسلو سانچي واري تند جي بنيادن جي سلسلي سان بلڪل پورائتو هجي. ڪيترن ڊي اين اي پوليمريزن ۾ پروف ريڊنگ سرگرمي هوندي آهي. هتي پوليمريز غير ملندڙ نيوڪليوٽائڊن جي وچ ۾ بنيادي جوڙا نه ٺهڻ سبب ترڪيب واري ردعمل ۾ ڪڏهن ڪڏهن ٿيندڙ غلطيون سڃاڻي ٿو. جيڪڏهن ڪا غير مطابقت معلوم ٿئي، تہ 3′ کان 5′ ايگزو نيوڪليز سرگرمي فعال ٿي وڃي ٿي ۽ غلط بنياد هٽايو وڃي ٿو.[125] گهڻن جاندارن ۾، ڊي اين اي پوليمريز هڪ وڏي پيچيدي ۾ ڪم ڪن ٿا، جنهن کي ريپلي سوم چيو ويندو آهي؛ ان ۾ ڪيترائي مددگار ذيلي ايڪ هوندا آهن، جهڙوڪ ڊي اين اي ڪليمپ يا هيليڪيز.[126]
آر اين اي تي دارومدار رکندڙ ڊي اين اي پوليمريز پوليمريزن جو هڪ خاص طبقو آهن، جيڪي آر اين اي تند جي سلسلي کي ڊي اين اي ۾ نقل ڪن ٿا. انهن ۾ ريورس ٽرانسڪرپٽيز شامل آهي، جيڪو ريٽرو وائرسن پاران جيوگهرڙن جي انفيڪشن ۾ شامل هڪ وائرسي انزائم آهي، ۽ ٽيلوميريز پڻ شامل آهي، جيڪو ٽيلوميرن جي نقل سازي لاءِ گهربل هوندو آهي.[62][127] مثال طور، ايڇ آءِ وي ريورس ٽرانسڪرپٽيز ايڊز وائرس جي نقل سازي لاءِ هڪ انزائم آهي.[127] ٽيلوميريز هڪ غير معمولي پوليمريز آهي، ڇاڪاڻتہ ان جي اڏاوت ۾ پنهنجو آر اين اي سانچو شامل هوندو آهي. اهو ڪروموسومن جي ڇيڙن تي ٽيلومير ٺاهي ٿو. ٽيلومير ڀرپاسي وارن ڪروموسومن جي ڇيڙن جي ڳنڍجڻ کي روڪين ٿا ۽ ڪروموسومن جي ڇيڙن کي نقصان کان بچائين ٿا.[63]
نقل نويسي ڊي اين اي تي دارومدار رکندڙ آر اين اي پوليمريز وسيلي ڪئي ويندي آهي، جيڪو ڊي اين اي تند جي سلسلي کي آر اين اي ۾ نقل ڪري ٿو. ڪنهن جين جي نقل نويسي شروع ڪرڻ لاءِ، آر اين اي پوليمريز ڊي اين اي جي هڪ سلسلي سان ڳنڍجي ٿو، جنهن کي پروموٽر چيو ويندو آهي، ۽ ڊي اين اي تندن کي الڳ ڪري ٿو. پوءِ اهو جين جي سلسلي کي ميسينجر آر اين اي نقل ۾ نقل ڪري ٿو، جيستائين اهو ڊي اين اي جي هڪ علائقي تائين پهچي، جنهن کي ٽرمينٽر چيو وڃي ٿو؛ اتي اهو رڪجي ٿو ۽ ڊي اين اي کان الڳ ٿي وڃي ٿو. انساني ڊي اين اي تي دارومدار رکندڙ ڊي اين اي پوليمريزن وانگر، آر اين اي پوليمريز II، جيڪو انساني جينوم جي گهڻن جينن جي نقل نويسي ڪندڙ انزائم آهي، هڪ وڏي پروٽين پيچيدي جي حصي طور ڪم ڪري ٿو، جنهن ۾ ڪيترائي ضابطي وارا ۽ مددگار ذيلي ايڪ شامل هوندا آهن.[128]
جينياتي ٻيهر ميلاپ
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو جينياتي ٻيهر ميلاپ
 |
 |
ڊي اين اي هيلڪس عام طور ڊي اين اي جي ٻين حصن سان لهه وچڙ نه ڪندي آهي، ۽ انساني جيوگهرڙن ۾ مختلف ڪروموسوم بہ مرڪزڪي اندر الڳ علائقن تي قابض هوندا آهن، جن کي "ڪروموسومي علائقا" چيو ويندو آهي.[130] مختلف ڪروموسومن جي اها طبعي علحدگي، ڊي اين اي جي ڄاڻ جي هڪ مستحڪم ذخيري طور ڪم ڪرڻ جي صلاحيت لاءِ اهم آهي، ڇاڪاڻتہ ڪروموسوم تمام ٿورن موقعن تي هڪٻئي سان لهه وچڙ ڪن ٿا؛ انهن مان هڪ موقعو ڪروموسومي ڪراس اوور آهي، جيڪو جنسي پيدائش دوران جينياتي ٻيهر ميلاپ ٿيڻ وقت پيش اچي ٿو. ڪروموسومي ڪراس اوور ۾ ٻه ڊي اين اي هيلڪسون ٽٽن ٿيون، پنهنجو هڪ حصو مٽائين ٿيون ۽ پوءِ ٻيهر ڳنڍجن ٿيون.
ٻيهر ميلاپ ڪروموسومن کي جينياتي ڄاڻ جي ڏي وٺ جي اجازت ڏئي ٿو ۽ جينن جا نوان ميلاپ پيدا ڪري ٿو، جنهن سان قدرتي چونڊ جي ڪارڪردگي وڌي ٿي ۽ اهو نون پروٽينن جي تيز ارتقا ۾ اهم ٿي سگهي ٿو.[131] جينياتي ٻيهر ميلاپ ڊي اين اي مرمت ۾ پڻ شامل ٿي سگهي ٿو، خاص طور ٻٽي-تاندوري ٽٽڻ جي جواب ۾ جيوگهرڙي جي ردعمل دوران.[132]
ڪروموسومي ڪراس اوور جو سڀ کان عام روپ هم مثل ٻيهر ميلاپ آهي، جنهن ۾ شامل ٻنهي ڪروموسومن جا سلسلا هڪٻئي سان تمام گهڻو ملندڙ هوندا آهن. غير هم مثل ٻيهر ميلاپ جيوگهرڙن لاءِ نقصانڪار ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻتہ اهو ڪروموسومي منتقليون ۽ جينياتي غير معمولي حالتون پيدا ڪري سگهي ٿو. ٻيهر ميلاپ واري ردعمل کي ريڪومبينيز سڏجندڙ انزائم، جهڙوڪ RAD51، تحريڪ ڏين ٿا.[133] ٻيهر ميلاپ ۾ پهريون قدم ٻٽي-تاندوري ٽٽڻ آهي، جيڪو يا تہ اينڊو نيوڪليز سبب يا ڊي اين اي کي پهتل نقصان سبب ٿئي ٿو.[134] پوءِ ڪيترن مرحلن جو هڪ سلسلو، جنهن کي جزوي طور ريڪومبينيز تحريڪ ڏئي ٿو، ٻنهي هيلڪسن کي گهٽ ۾ گهٽ هڪ هاليڊي سنگم وسيلي ڳنڍي ٿو؛ ان ۾ هر هيلڪس جي هڪ تند جو حصو ٻي هيلڪس جي پورائتي تند سان ڳنڍجي وڃي ٿو. هاليڊي سنگم هڪ چار-شاخي سنگمي اڏاوت آهي، جيڪا ڪروموسومن جي جوڙي سان گڏ اڳتي وڌي سگهي ٿي ۽ هڪ تند کي ٻي تند سان مٽائي ٿي. پوءِ سنگم کي ڪٽڻ ۽ آزاد ٿيل ڊي اين اي کي ٻيهر ڳنڍڻ سان ٻيهر ميلاپ وارو ردعمل روڪيو وڃي ٿو.[135] ٻيهر ميلاپ دوران رڳو هڪجهڙي قطبيت واريون تندون ڊي اين اي جي ڏي وٺ ڪن ٿيون. ڪٽڻ جا ٻه قسم آهن: اوڀر-اولهه ڪٽ ۽ اتر-ڏکڻ ڪٽ. اتر-ڏکڻ ڪٽ ڊي اين اي جي ٻنهي تندن ۾ چير وجهي ٿو، جڏهن تہ اوڀر-اولهه ڪٽ ۾ ڊي اين اي جي هڪ تند سالم رهي ٿي. ٻيهر ميلاپ دوران هاليڊي سنگم جي ٺهڻ سان جينياتي تنوع ممڪن ٿئي ٿو، ڪروموسومن وچ ۾ جينن جي ڏي وٺ ٿي سگهي ٿي ۽ جهنگلي قسم جي وائرسي جينومن جو اظهار ٿي سگهي ٿو.
ارتقا
[سنواريو]
ڊي اين اي ۾ اها جينياتي ڄاڻ موجود هوندي آهي، جيڪا زندگيءَ جي سڀني روپن کي ڪم ڪرڻ، وڌڻ ۽ نسل وڌائڻ جي صلاحيت ڏئي ٿي. تنهن هوندي بہ، اهو واضح ناهي تہ زندگيءَ جي 4 ارب سالن تي پکڙيل تاريخ ۾ ڊي اين اي ڪيتري عرصي کان اهو ڪم سرانجام ڏيندو رهيو آهي، ڇاڪاڻتہ اهو تجويز ڪيو ويو آهي تہ زندگيءَ جي شروعاتي روپن شايد آر اين اي کي پنهنجي جينياتي مواد طور استعمال ڪيو هجي.[136][137] آر اين اي شايد شروعاتي جيوگهرڙيائي استقلاب جو مرڪزي حصو رهيو هجي، ڇاڪاڻتہ اهو جينياتي ڄاڻ منتقل ڪرڻ سان گڏ رائبوزائمن جي حصي طور عمل انگيزي پڻ ڪري سگهي ٿو.[138] اها قديم آر اين اي دنيا، جنهن ۾ نيوڪليئي تيزاب عمل انگيزي ۽ جينيات ٻنهي لاءِ استعمال ٿيندو هو، شايد چئن نيوڪليوٽائڊ بنيادن تي ٻڌل موجوده جينياتي ڪوڊ جي ارتقا تي اثرانداز ٿي هجي. اهو ان ڪري ٿيو هوندو، ڇاڪاڻتہ اهڙي جاندار ۾ مختلف بنيادن جو تعداد هڪ سمجهوتو هوندو: ٿورا بنياد نقل سازيءَ جي درستگي وڌائين ٿا، جڏهن تہ وڌيڪ بنياد رائبوزائمن جي عمل انگيز ڪارڪردگي وڌائين ٿا.[139] تنهن هوندي بہ، قديم جينياتي نظامن جو ڪو سڌو ثبوت موجود ناهي، ڇاڪاڻتہ گهڻن پنڊپهڻن مان ڊي اين اي حاصل ڪرڻ ناممڪن آهي؛ ڊي اين اي ماحول ۾ ڏهه لک سالن کان گهٽ عرصي تائين قائم رهي ٿو ۽ محلول ۾ آهستي آهستي ننڍن ٽڪرن ۾ ٽٽي وڃي ٿو.[140] ان کان وڌيڪ قديم ڊي اين اي بابت دعوائون ڪيون ويون آهن، جن مان خاص طور 25 ڪروڙ سال پراڻي لوڻ جي قلم مان هڪ جيئري بيڪٽيريم کي الڳ ڪرڻ جي رپورٽ شامل آهي،[141] پر اهي دعوائون تڪراري آهن.[142][143]
ڊي اين اي جا بنيادي اڏاوتي جزا (ايڊينين، گوانين ۽ لاڳاپيل نامياتي ماليڪيول) شايد ٻاهرين خلا ۾ زمين کان ٻاهر ٺهيا هجن.[144][145][146] زندگيءَ جا پيچيدا ڊي اين اي ۽ آر اين اي نامياتي مرڪب، جن ۾ يوراسل، سائٽوسين ۽ ٿائيمين شامل آهن، پڻ تجربيگاهه ۾ ٻاهرين خلا جهڙين حالتن هيٺ تيار ڪيا ويا آهن؛ ان لاءِ شروعاتي ڪيميائي مادا، جهڙوڪ پائريمڊين، استعمال ڪيا ويا، جيڪي شهاب ثاقبن ۾ مليا آهن. پائريمڊين، گهڻ-حلقي خوشبودار هائيڊروڪاربانن (PAHs) وانگر، جيڪي ڪائنات ۾ ملندڙ سڀ کان وڌيڪ ڪاربان وارن ڪيميائي مادن مان آهن، شايد ڳاڙهو ديو تارن يا بين-تارڪي ڪائناتي مٽي ۽ گئس جي ڪڪرن ۾ ٺهيا هجن.[147]
قديم ڊي اين اي اهڙن قديم جاندارن مان حاصل ڪيو ويو آهي، جيڪي ايترا پراڻا آهن جو جينوم جي ارتقا کي سڌيءَ طرح ڏسي سگهجي ٿو؛ انهن ۾ لکين سال پراڻا ناپيد جاندار، جهڙوڪ اوني ميمٿ، پڻ شامل آهن.[148][149]
ٽيڪنالاجي ۾ استعمال
[سنواريو]جينياتي انجنيئرنگ
[سنواريو]
جاندارن مان ڊي اين اي صاف ڪرڻ جا طريقا، جهڙوڪ فينول-ڪلوروفارم ڪڍت، ۽ تجربيگاهه ۾ ان کي سنڀالڻ جا طريقا، جهڙوڪ پابندي هضم ۽ پوليمريز زنجيري ردعمل، تيار ڪيا ويا آهن. جديد حياتيات ۽ حياتيائي ڪيميا ٻيهر گڏيل ڊي اين اي ٽيڪنالاجي ۾ انهن طريقن جو تمام گهڻو استعمال ڪن ٿا. ٻيهر گڏيل ڊي اين اي انسان جي ٺاهيل ڊي اين اي سلسلو آهي، جيڪو ٻين ڊي اين اي سلسلن مان گڏ ڪيو ويو هوندو آهي. ان کي تبديل ڪري جاندارن ۾ پلازمڊن جي صورت ۾ يا مناسب شڪل ۾، وائرسي ویکٽر استعمال ڪري، داخل ڪري سگهجي ٿو.[150] اهڙي ريت ٺاهيل جينياتي طور تبديل ٿيل جاندار ٻيهر گڏيل پروٽينن جهڙيون شيون پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا، جيڪي طبي تحقيق ۾ ڪم اچن ٿيون،[151] يا انهن کي زراعت ۾ پوکيو يا وڌايو وڃي ٿو.[152][153]
ڊي اين اي پروفائيلنگ
[سنواريو]
عدالتي سائنسدان جرم جي جاءِ تي ملندڙ رت، مني، چمڙي، لعاب يا وارن ۾ موجود ڊي اين اي کي استعمال ڪري ڪنهن فرد، جهڙوڪ ڏوهاري، جو ملندڙ ڊي اين اي سڃاڻي سگهن ٿا.[154] هن عمل کي رسمي طور ڊي اين اي پروفائيلنگ چيو ويندو آهي، ۽ ان کي ڊي اين اي فنگرپرنٽنگ پڻ سڏيو وڃي ٿو. ڊي اين اي پروفائيلنگ ۾ ورجائيندڙ ڊي اين اي جي بدلجندڙ حصن، جهڙوڪ مختصر ٽانڊم ورجاءَ ۽ مني سيٽلائيٽن، جون ڊيگهيون ماڻهن جي وچ ۾ ڀيٽيون وڃن ٿيون. هي طريقو عام طور ملندڙ ڊي اين اي جي سڃاڻپ لاءِ انتهائي معتبر ٽيڪنڪ آهي.[155] تنهن هوندي بہ، جيڪڏهن جاءِ ڪيترن ماڻهن جي ڊي اين اي سان آلوده ٿي وڃي تہ سڃاڻپ پيچيده ٿي سگهي ٿي.[156] ڊي اين اي پروفائيلنگ 1984ع ۾ برطانوي جينياتدان سر ايليڪ جيفريز تيار ڪئي،[157] ۽ عدالتي سائنس ۾ پهريون ڀيرو 1988ع جي اينڊربي قتلن واري ڪيس ۾ ڪولن پچفورڪ کي سزا ڏيارڻ لاءِ استعمال ٿي.[158]
عدالتي سائنس جي ترقي ۽ رت، چمڙي، لعاب يا وارن جي تمام ننڍڙن نمونن مان جينياتي ميلاپ حاصل ڪرڻ جي صلاحيت سبب ڪيترن ڪيسن جو ٻيهر جائزو ورتو ويو آهي. هاڻي اهڙا ثبوت ظاهر ڪري سگهجن ٿا، جيڪي اصل جاچ وقت سائنسي طور ممڪن نه هئا. ڪجهه هنڌن تي ٻيهر مقدمو هلائڻ جي پابندي واري قانون جي خاتمي سان گڏ، اهو انهن ڪيسن کي ٻيهر کولڻ جي اجازت ڏئي سگهي ٿو، جن ۾ اڳين مقدمن دوران جيوري کي قائل ڪرڻ لاءِ ڪافي ثبوت نه مليا هئا. سنگين ڏوهن ۾ الزام هيٺ آيل ماڻهن کان ميلاپ جي مقصد لاءِ ڊي اين اي جو نمونو ڏيڻ گهري سگهجي ٿو. عدالتي طور حاصل ڪيل ڊي اين اي ميلاپن خلاف سڀ کان ظاهر دفاع اهو هوندو آهي تہ ثبوتن ۾ پار آلودگي ٿي آهي. ان ڪري سنگين ڏوهن جي نون ڪيسن ۾ تمام سخت ۽ محتاط سنڀال جا طريقا لاڳو ڪيا ويا آهن.
ڊي اين اي پروفائيلنگ کي ڪاميابيءَ سان وڏي پيماني تي جاني نقصان وارن واقعن جي متاثرن،[159] سخت حادثن ۾ لاشن يا لاشن جي حصن، ۽ وڏي جنگي اجتماعي قبرن ۾ فردي متاثرن جي مثبت سڃاڻپ لاءِ پڻ استعمال ڪيو وڃي ٿو، جنهن لاءِ خاندان جي فردن سان ميلاپ ڪيو ويندو آهي.
ڊي اين اي پروفائيلنگ ڊي اين اي والد هجڻ جي جاچ ۾ پڻ استعمال ٿيندي آهي، جنهن سان طئي ڪيو ويندو آهي تہ ڪو شخص ٻار جو حياتياتي والدين يا ڏاڏو/نانا آهي يا نه؛ جيڪڏهن مبينا والدين حياتياتي طور ٻار سان لاڳاپيل هجي تہ والد هجڻ جو امڪان عام طور 99.99 سيڪڙو هوندو آهي. عام طور ڊي اين اي سلسلا بندي پيدائش کان پوءِ ڪئي ويندي آهي، پر ماءُ جي حمل دوران بہ والد هجڻ جي جاچ جا نوان طريقا موجود آهن.[160]
ڊي اين اي انزائم يا عمل انگيز ڊي اين اي
[سنواريو]
ڊي آڪسي رائبوزائم، جن کي DNAzymes يا عمل انگيز ڊي اين اي پڻ چيو وڃي ٿو، پهريون ڀيرو 1994ع ۾ دريافت ٿيا.[161] اهي گهڻو ڪري هڪ-تاندوري ڊي اين اي سلسلا هوندا آهن، جيڪي بي ترتيب ڊي اين اي سلسلن جي هڪ وڏي ذخيري مان شيشي اندر چونڊ يا لگانڊن جي نظام وار ارتقا بذريعي واڌاري واري افزائش (SELEX) نالي گڏيل طريقي سان الڳ ڪيا ويندا آهن. DNAzymes ڪيترن ڪيميائي ردعملن کي عمل انگيز ڪن ٿا، جن ۾ آر اين اي-ڊي اين اي ڪٽ، آر اين اي-ڊي اين اي ڳانڍاپو، امينو تيزابن جي فاسفوريليشن-ڊي فاسفوريليشن، ڪاربان-ڪاربان بند ٺهڻ وغيره شامل آهن. DNAzymes غير عمل انگيز ردعمل جي ڀيٽ ۾ ڪيميائي ردعملن جي عمل انگيز شرح کي 100,000,000,000 ڀيرا تائين وڌائي سگهن ٿا.[162] DNAzymes جو سڀ کان وڌيڪ اڀياس ٿيل طبقو آر اين اي ڪٽيندڙ قسم آهي، جنهن کي مختلف ڌاتي آئنن جي سڃاڻپ ۽ علاج وارين شين جي ڊيزائن ۾ استعمال ڪيو ويو آهي. ڪيترائي ڌات-مخصوص DNAzymes رپورٽ ڪيا ويا آهن، جن ۾ GR-5 DNAzyme (سيهي لاءِ مخصوص)،[161] CA1-3 DNAzymes (ٽامي لاءِ مخصوص)،[163] 39E DNAzyme (يورانيل لاءِ مخصوص) ۽ NaA43 DNAzyme (سوڊيم لاءِ مخصوص) شامل آهن.[164] NaA43 DNAzyme، جنهن بابت ٻڌايو ويو آهي تہ اهو ٻين ڌاتي آئنن جي ڀيٽ ۾ سوڊيم لاءِ 10,000 ڀيرا کان وڌيڪ چونڊائتو آهي، جيوگهرڙن ۾ حقيقي وقت وارو سوڊيم سينسر ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو.
حياتياتي معلوماتيات
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو حياتيائي معلوماتيات
حياتيائي معلوماتيات ۾ حياتياتي ڊيٽا، جنهن ۾ ڊي اين اي جي نيوڪليئيڪ تيزاب سلسلن واري ڊيٽا بہ شامل آهي، کي محفوظ ڪرڻ، ڊيٽا کني ڪرڻ، ڳولڻ ۽ سنڀالڻ لاءِ طريقن جي ترقي شامل آهي. انهن طريقن ڪمپيوٽر سائنس ۾ وڏي پيماني تي لاڳو ٿيندڙ اڳڀرايون پيدا ڪيون آهن، خاص طور تار ڳولا الگورٿمن، مشيني سکيا ۽ ڊيٽابيس نظريو ۾.[165] تار ڳولا يا ميلاپ وارا الگورٿم، جيڪي اکرن جي وڏي سلسلي اندر اکرن جي ڪنهن سلسلي جي موجودگي ڳولين ٿا، نيوڪليوٽائڊن جي مخصوص سلسلن کي ڳولڻ لاءِ تيار ڪيا ويا.[166] ڊي اين اي سلسلي کي ٻين ڊي اين اي سلسلن سان ترتيب ڏئي هم مثل سلسلا سڃاڻي سگهجن ٿا ۽ مخصوص ميوٽيشنون ڳولي سگهجن ٿيون، جيڪي انهن کي الڳ ڪن ٿيون. اهي ٽيڪنڪون، خاص طور گهڻ-سلسلي ترتيب، نسلي ارتقائي لاڳاپن ۽ پروٽين جي ڪم جي اڀياس ۾ استعمال ٿين ٿيون.[167] مڪمل جينومن جي ڊي اين اي سلسلن جي نمائندگي ڪندڙ ڊيٽا سيٽ، جهڙوڪ انساني جينوم منصوبو مان حاصل ٿيل، انهن تشريحن کان سواءِ استعمال ڪرڻ ڏکيا آهن، جيڪي هر ڪروموسوم تي جينن ۽ ضابطي وارن عنصرن جا هنڌ سڃاڻين ٿيون. ڊي اين اي سلسلي جا اهي علائقا، جن ۾ پروٽين يا آر اين اي ڪوڊ ڪندڙ جينن سان لاڳاپيل خاص نمونا موجود هجن، جين ڳولڻ وارن الگورٿمن وسيلي سڃاڻي سگهجن ٿا؛ اهي محققن کي خاص جين پيداوارن جي موجودگي ۽ جاندار ۾ انهن جي ممڪن ڪمن بابت اڳڪٿي ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿا، جيتوڻيڪ انهن کي اڃا تجربي طور الڳ نہ ڪيو ويو هجي.[168] مڪمل جينومن جو پڻ مقابلو ڪري سگهجي ٿو، جيڪو ڪنهن خاص جاندار جي ارتقائي تاريخ تي روشني وجهي سگهي ٿو ۽ پيچيده ارتقائي واقعن جي جاچ جي اجازت ڏئي ٿو.
ڊي اين اي نينوٽيڪنالاجي
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊي اين اي نينوٽيڪنالاجي
ڊي اين اي نينوٽيڪنالاجي، ڊي اين اي ۽ ٻين نيوڪليئيڪ تيزابن جي منفرد ماليڪيولي سڃاڻپ وارين خاصيتن کي استعمال ڪري، ڪارائتين خاصيتن وارا پاڻمرادو گڏ ٿيندڙ شاخدار ڊي اين اي پيچيدا ٺاهي ٿي.[170] اهڙيءَ طرح ڊي اين اي کي حياتياتي ڄاڻ کڻندڙ بدران بناوتي مواد طور استعمال ڪيو وڃي ٿو. ان سان ٻه-رخيون دوراني ڄاريون (ٽائلن تي ٻڌل بہ ۽ ڊي اين اي اوريگامي طريقي سان بہ) ۽ گهڻ-سطحي جسمن جي شڪلن واريون ٽي-رخيون اڏاوتون ٺاهيون ويون آهن.[171] نينو ميڪانيڪي اوزار ۽ الگورٿمي پاڻمرادو گڏجڻ پڻ ڏيکاريا ويا آهن،[172] ۽ اهي ڊي اين اي اڏاوتون ٻين ماليڪيولن، جهڙوڪ سون جا نينوذرڙا ۽ اسٽريپٽايوڊن پروٽينن، جي ترتيب لاءِ سانچي طور استعمال ڪيون ويون آهن.[173] ڊي اين اي ۽ ٻيا نيوڪليئيڪ تيزاب ايپٽامرن جو بنياد آهن، جيڪي مخصوص هدف ماليڪيولن لاءِ مصنوعي اوليگونوڪليوٽائڊ لگانڊ آهن ۽ حياتياتي ٽيڪنالاجي ۽ حياتياتي-طبي استعمالن جي هڪ حد ۾ ڪم اچن ٿا.[174]
تاريخ ۽ علم الانسان
[سنواريو]ڇاڪاڻتہ ڊي اين اي وقت سان گڏ ميوٽيشنون گڏ ڪندو آهي، جيڪي پوءِ ورثي ۾ منتقل ٿينديون آهن، تنهنڪري ان ۾ تاريخي ڄاڻ موجود هوندي آهي؛ ڊي اين اي سلسلن جي ڀيٽ وسيلي جينياتدان جاندارن جي ارتقائي تاريخ، يعني انهن جي نسلي ارتقا، جو اندازو لڳائي سگهن ٿا.[175] نسلي ارتقائيات جو هي شعبو ارتقائي حياتيات ۾ هڪ طاقتور اوزار آهي. جيڪڏهن ڪنهن جنس اندر ڊي اين اي سلسلن جو مقابلو ڪيو وڃي، تہ آبادي جينياتدان مخصوص آبادين جي تاريخ ڄاڻي سگهن ٿا. اهو ماحولياتي جينيات کان وٺي علم الانسان تائين ڪيترن اڀياسن ۾ استعمال ٿي سگهي ٿو.
ڄاڻ جي ذخيروڪاري
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊي اين اي ڊجيٽل ڊيٽا ذخيروڪاري
ڊي اين اي ۾ ڄاڻ لاءِ ذخيرو ڪندڙ اوزار طور انتهائي وڏو امڪان آهي، ڇاڪاڻتہ ان جي ذخيرو گهاٽائي برقي اوزارن جي ڀيٽ ۾ گهڻي وڌيڪ آهي. تنهن هوندي بہ، وڌيڪ خرچ، پڙهڻ ۽ لکڻ جا سست وقت (ميموري دير) ۽ ناڪافي اعتبار ان جي عملي استعمال کي روڪيندا رهيا آهن.[176][177]
تاريخ
[سنواريو]
- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ماليڪيولي حياتيات جي تاريخ
ڊي اين اي کي پهريون ڀيرو سوئس طبيب فريڊرڪ ميشر الڳ ڪيو، جنهن 1869ع ۾ ڦٽيل جراحي پٽين جي پيپ ۾ هڪ خردبيني مادو دريافت ڪيو. جيئن تہ اهو جيوگهرڙن جي مرڪزن ۾ موجود هو، هن ان کي "نيوڪلين" نالو ڏنو.[178][179] 1878ع ۾، البرخت ڪوسل "نيوڪلين" جي غير پروٽيني جزو، يعني نيوڪليئيڪ تيزاب، کي الڳ ڪيو ۽ پوءِ ان جا پنج بنيادي نيوڪليائي بنياد الڳ ڪيا.[180][181]
1909ع ۾، فيبس ليوين آر اين اي، جنهن کي ان وقت "خمير نيوڪليئيڪ تيزاب" چيو ويندو هو، جو بنياد، کنڊ ۽ فاسفيٽ نيوڪليوٽائڊ ايڪ سڃاتو.[182][183][184] 1929ع ۾، ليوين "ٿائيمس نيوڪليئيڪ تيزاب" (ڊي اين اي) ۾ ڊي آڪسيرائبوز کنڊ سڃاتو.[185] ليوين تجويز ڪيو تہ ڊي اين اي چار نيوڪليوٽائڊ ايڪن جي هڪ قطار تي مشتمل آهي، جيڪي فاسفيٽ گروهن وسيلي پاڻ ۾ ڳنڍيل آهن ("ٽيٽرا نيوڪليوٽائڊ مفروضو"). ليوين جو خيال هو تہ زنجير ننڍي آهي ۽ بنياد مقرر ترتيب ۾ ورجائجن ٿا. 1927ع ۾، نڪولائي ڪولٽسوف تجويز ڪيو تہ وراثتي خاصيتون هڪ "ديو قامت وراثتي ماليڪيول" وسيلي ورثي ۾ ملنديون، جيڪو "ٻن آئيني تندن تي ٻڌل هوندو، جيڪي هر تند کي سانچي طور استعمال ڪري نيم-محافظتي انداز ۾ نقل ٺاهينديون".[186][187] 1928ع ۾، فريڊرڪ گريفٿ پنهنجي تجربي ۾ دريافت ڪيو تہ Pneumococcus جي "هموار" صورت جون خاصيتون ساڳئي بيڪٽيريا جي "کڙکڙي" صورت ڏانهن منتقل ٿي سگهن ٿيون، جيڪڏهن ماريل "هموار" بيڪٽيريا کي جيئري "کڙکڙي" صورت سان ملايو وڃي.[188][189] هن نظام پهريون واضح اشارو ڏنو تہ ڊي اين اي جينياتي ڄاڻ کڻي ٿو.
1933ع ۾، ڪنواري سامونڊي ارچن جي بيضن جو مطالعو ڪندي، جين براشي تجويز ڪيو ته ڊي اين اي خلوي مرڪز ۾ ملي ٿو ۽ آر اين اي رڳو خلوي مايع ۾ موجود هوندو آهي. ان وقت، ”خميري نيوڪليئيڪ تيزاب“ (آر اين اي) بابت سمجهيو ويندو هو ته اهو رڳو ٻوٽن ۾ ملي ٿو، جڏهن ته ”ٿائمس نيوڪليئيڪ تيزاب“ (ڊي اين اي) رڳو جانورن ۾ ملي ٿو. پوئين کي هڪ ٽيٽرامر سمجهيو ويندو هو، جنهن جو ڪم خلوي پي ايڇ کي بفر ڪرڻ هو.[190][191] 1937ع ۾، وليم ايسٽبري پهريان ايڪس-ري تفاوتي نمونا تيار ڪيا، جن مان ظاهر ٿيو ته ڊي اين اي جي هڪ باقاعدي بناوت آهي.[192]
1943ع ۾، اوسوالڊ ايوري، پنهنجن ساٿين ڪولن ميڪلوڊ ۽ ميڪلن ميڪارٽي سان گڏجي، ڊي اين اي کي تبديلي آڻيندڙ اصول طور سڃاتو، جنهن سان گرفٿ جي تجويز جي پٺڀرائي ٿي (ايوري–ميڪلوڊ–ميڪارٽي تجربو).[193] ارون چارگاف اهي مشاهدا تيار ڪري شايع ڪيا، جيڪي هاڻي چارگاف جا قاعدا سڏجن ٿا، جن موجب ڪنهن به جاندار جي ڪنهن به نوع جي ڊي اين اي ۾ گوانين جو مقدار سائٽوسين جي برابر ۽ ايڊينين جو مقدار ٿائيمين جي برابر هجڻ گهرجي.[194][195]
1951ع تائين، اليڪ ٽوڊ ۽ ڪيمبرج يونيورسٽي ۾ سندس ساٿين حياتيائي ڪيميائي طريقن سان اهو طئي ڪري ورتو هو ته ڊي اين اي جي پٺيءَ واري ڍانچي جي بناوت کنڊ جي ڪاربان جوهرن 3 ۽ 5 کي فاسفيٽن سان لڳاتار ڳنڍڻ وسيلي ڪيئن ٺهي ٿي. هن ڪم بعد ۾ واٽسن ۽ ڪرڪ جي ايڪس-ري تي ٻڌل بناوتي ڪم جي تصديق ۾ مدد ڪئي.[196] ٽوڊ کي بعد ۾ هن ۽ ڊي اين اي سان لاڳاپيل ٻين دريافتن لاءِ 1957ع جو ڪيميا جو نوبل انعام ڏنو ويو.[197]
1951ع جي آخر ۾، فرانسس ڪرڪ جيمس واٽسن سان گڏ ڪيمبرج يونيورسٽي جي ڪيونڊش ليبارٽري ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. وراثت ۾ ڊي اين اي جي ڪردار جي تصديق 1952ع ۾ ٿي، جڏهن الفريڊ هرشي ۽ مارٿا چيس هرشي–چيس تجربي ۾ ڏيکاريو ته ڊي اين اي انٽروبيڪٽيريا فيج ٽي2 جو جينياتي مواد آهي.[198]
مئي 1952ع ۾، ريمنڊ گوسلنگ، جيڪو روزالينڊ فرينڪلن جي نگرانيءَ هيٺ گريجوئيٽ شاگرد طور ڪم ڪري رهيو هو، ڊي اين اي جي تمام گهڻي آبيدگيءَ واري حالت ۾ هڪ ايڪس-ري تفاوت واري تصوير ورتي، جنهن کي ”فوٽو 51“ جو نالو ڏنو ويو.[199] اها تصوير ماريس ولڪنز واٽسن ۽ ڪرڪ کي ڏني ۽ ڊي اين اي جي صحيح بناوت تائين پهچڻ ۾ سندن لاءِ انتهائي اهم ثابت ٿي. فرينڪلن ڪرڪ ۽ واٽسن کي ٻڌايو ته پٺيءَ وارا ڍانچا ٻاهرئين پاسي هجڻ گهرجن. ان کان اڳ، لينس پالنگ ۽ واٽسن ۽ ڪرڪ اهڙا غلط نمونا ٺاهيا هئا، جن ۾ زنجيرون اندرئين پاسي ۽ اساس ٻاهرئين پاسي ڏيکاريل هئا. ڊي اين اي بلورن جي فضائي گروهه جي فرينڪلن پاران سڃاڻپ ثابت ڪيو ته هوءَ صحيح هئي.[200] فيبروري 1953ع ۾، لينس پالنگ ۽ رابرٽ ڪوري نيوڪليئيڪ تيزابن لاءِ هڪ اهڙو نمونو تجويز ڪيو، جنهن ۾ ٽي پاڻ ۾ وڪوڙيل زنجيرون هيون، فاسفيٽ محور جي ويجهو ۽ اساس ٻاهرئين پاسي هئا.[201] واٽسن ۽ ڪرڪ پنهنجو نمونو مڪمل ڪيو، جيڪو هاڻي ڊي اين اي جي ٻٽي پيچدار بناوت جو پهريون صحيح نمونو مڃيو وڃي ٿو. 28 فيبروري 1953ع تي، ڪرڪ انگلينڊ جي ڪيمبرج ۾ دي ايگل شراب خاني ۾ منجهند جي ماني کائيندڙ ماڻهن کي وچ ۾ روڪي اعلان ڪيو ته هن ۽ واٽسن ”زندگيءَ جو راز دريافت ڪري ورتو آهي“.[202]
25 اپريل 1953ع واري نيچر جي شماري ۾ پنج مضمونن جو هڪ سلسلو شايع ٿيو، جنهن ۾ واٽسن ۽ ڪرڪ جي ڊي اين اي جي ٻٽي پيچدار بناوت ۽ ان جي پٺڀرائي ڪندڙ ثبوت پيش ڪيا ويا.[203] اها بناوت ”MOLECULAR STRUCTURE OF NUCLEIC ACIDS A Structure for Deoxyribose Nucleic Acidسانچو:-",“ جي عنوان واري هڪ خط ۾ بيان ڪئي وئي، جنهن ۾ هنن چيو، ”اسان جي نظر کان اها ڳالهه نه بچي آهي ته اسان پاران تجويز ڪيل مخصوص جوڙجڪ فوري طور تي جينياتي مواد جي نقل سازيءَ جي هڪ ممڪن طريقي ڏانهن اشارو ڪري ٿي.“[8] هن خط کان پوءِ فرينڪلن ۽ گوسلنگ جو خط شايع ٿيو، جيڪو سندن پنهنجي ايڪس-ري تفاوتي ڊيٽا ۽ سندن اصل تجزياتي طريقي جي پهرين اشاعت هئي.[47][204] ان کان پوءِ ولڪنز ۽ سندس ٻن ساٿين جو خط شايع ٿيو، جنهن ۾ زنده جاندار اندر بي-ڊي اين اي جي ايڪس-ري نمونن جو تجزيو شامل هو ۽ جنهن زنده جاندار اندر واٽسن ۽ ڪرڪ واري بناوت جي موجودگيءَ جي پٺڀرائي ڪئي.[48]
اپريل 2023ع ۾، سائنسدانن نون ثبوتن جي بنياد تي نتيجو ڪڍيو ته روزالينڊ فرينڪلن ڊي اين اي جي دريافت واري عمل ۾ هڪ حصيدار ۽ ”برابر جي ساٿي“ هئي، نه ڪي اهو جيڪو دريافت کان پوءِ واري دور ۾ پيش ڪيو ويو هجي.[205][206][207] 1962ع ۾، فرينڪلن جي وفات کان پوءِ، واٽسن، ڪرڪ ۽ ولڪنز گڏيل طور طب يا فعليات جو نوبل انعام حاصل ڪيو.[208] نوبل انعام رڳو زنده وصول ڪندڙن کي ڏنا ويندا آهن. دريافت جو ڪريڊٽ ڪنهن کي ملڻ گهرجي، ان بابت بحث اڃا تائين جاري آهي.[209]
1957ع ۾ هڪ اثرائتي پيشڪش دوران، ڪرڪ سالماتي حياتيات جو مرڪزي اصول پيش ڪيو، جنهن ڊي اين اي، آر اين اي ۽ پروٽينن جي وچ ۾ لاڳاپي جي اڳڪٿي ڪئي ۽ ”اڊاپٽر مفروضو“ بيان ڪيو.[210] ٻٽي پيچدار بناوت مان ظاهر ٿيندڙ نقل سازيءَ جي طريقي جي آخري تصديق 1958ع ۾ ميسلسن–اسٽال تجربي وسيلي ٿي.[211] ڪرڪ ۽ سندس ساٿين جي وڌيڪ ڪم مان ظاهر ٿيو ته جينياتي ڪوڊ اساسن جي هڪ ٻئي مٿان نه چڙهندڙ ٽن-ٽن جي مجموعن تي ٻڌل آهي، جن کي ڪوڊون سڏيو وڃي ٿو، جنهن سان هر گوبند خورانا، رابرٽ ڊبليو هولي ۽ مارشل وارين نيرنبرگ کي جينياتي ڪوڊ کي سمجهڻ ۾ مدد ملي.[212] اهي نتيجا سالماتي حياتيات جي پيدائش جي نمائندگي ڪن ٿا.[213]
1986ع ۾، ڊي اين اي تجزيو پهريون ڀيرو هڪ ڏوهي جاچ ۾ استعمال ڪيو ويو، جڏهن برطانيا جي پوليس ليسٽر يونيورسٽي جي اليڪ جيفريز کي چيو ته هو هڪ خاص ڪيس ۾ بيگناهيءَ جي دعويٰ ڪندڙ هڪ شڪي شخص جي ملوث هجڻ کي ثابت يا رد ڪري. جيتوڻيڪ ان شڪي شخص اڳ ۾ ئي هڪ تازو ٿيل زنا بالجبر ۽ قتل جو ڏوهه قبول ڪري ورتو هو، پر هو ٽي سال اڳ ٿيل هڪ اهڙي ئي ڏوهه ۾ پنهنجي ملوث هجڻ کان انڪار ڪري رهيو هو. ٻنهي ڪيسن جا تفصيل ايترا هڪجهڙا هئا جو پوليس نتيجو ڪڍيو ته ٻئي ڏوهه هڪ ئي شخص ڪيا هئا. بهرحال، جيفريز جي ڊي اين اي جاچ شڪي شخص کي اڳوڻي قتل ۽ ان ڏوهه، جنهن جو هن اعتراف ڪيو هو، ٻنهي مان بيگناهه ثابت ڪيو، جنهن کان پوءِ سندس خلاف سمورا الزام ختم ڪيا ويا. وڌيڪ اهڙي ڊي اين اي پروفائيلنگ وسيلي هڪ ٻئي شڪي شخص، ڪولن پچفورڪ، جي پڪي سڃاڻپ ٿي، جيڪو 1988ع ۾ ٻنهي زنا بالجبر ۽ قتل جي ڏوهن ۾ ڏوهاري قرار ڏنو ويو.[214][215]
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ سانچو:MerriamWebsterDictionary: /diːˈɒks[unsupported input]ˌraɪboʊnjuːˌkliː[unsupported input]k[unsupported input]-ˌkleɪ-/
- ↑ Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P (2014). Molecular Biology of the Cell (6th ڇاپو). Garland. ص. Chapter 4: DNA, Chromosomes and Genomes. ISBN 978-0-8153-4432-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2014 تي محفوظ ڪيل.
- ↑ Purcell A. "DNA". Basic Biology. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 January 2017 تي محفوظ ڪيل.
- ↑ "Uracil". Genome.gov (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 October 2019 تي محفوظ ڪيل. 21 November 2019 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Russell P (2001). iGenetics. New York: Benjamin Cummings. ISBN 0-8053-4553-1.
- ↑ Saenger W (1984). Principles of Nucleic Acid Structure. New York: Springer-Verlag. ISBN 0-387-90762-9.
- 1 2 Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Peter W (2002). Molecular Biology of the Cell (Fourth ڇاپو). New York and London: Garland Science. ISBN 0-8153-3218-1. OCLC 145080076. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 November 2016 تي محفوظ ڪيل.
- 1 2 3 4 "Molecular structure of nucleic acids; a structure for deoxyribose nucleic acid". Nature 171 (4356): 737–38. April 1953. doi:. ISSN 0028-0836. PMID 13054692. Bibcode: 1953Natur.171..737W. http://www.nature.com/nature/dna50/watsoncrick.pdf.
- 1 2 3 4 Berg J, Tymoczko J, Stryer L (2002). Biochemistry. W.H. Freeman and Company. ISBN 0-7167-4955-6.
- ↑ IUPAC-IUB Commission on Biochemical Nomenclature (CBN) (December 1970). "Abbreviations and Symbols for Nucleic Acids, Polynucleotides and their Constituents. Recommendations 1970". The Biochemical Journal 120 (3): 449–54. doi:. ISSN 0306-3283. PMID 5499957. PMC 1179624. http://www.chem.qmul.ac.uk/iupac/misc/naabb.html.
- ↑ "Structural diversity of supercoiled DNA". Nature Communications 6 (1). October 2015. doi:. ISSN 2041-1723. PMID 26455586. Bibcode: 2015NatCo...6.8440I.
- ↑ "The dimensions of DNA in solution". Journal of Molecular Biology 152 (1): 153–61. October 1981. doi:. ISSN 0022-2836. PMID 7338906. https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1981-10-15_152_1/page/153.
- ↑ Arrighi, Frances E.; Mandel, Manley; Bergendahl, Janet; Hsu, T. C. (June 1970). "Buoyant densities of DNA of mammals". Biochemical Genetics 4 (3): 367–376. doi:. ISSN 0006-2928. PMID 4991030.
- 1 2 "A glossary of DNA structures from A to Z". Acta Crystallographica Section D 59 (Pt 4): 620–26. April 2003. doi:. ISSN 0907-4449. PMID 12657780. Bibcode: 2003AcCrD..59..620G.
- ↑ Edwards KJ, Brown DG, Spink N, Skelly JV, Neidle S. "RCSB PDB – 1D65: Molecular structure of the B-DNA dodecamer d(CGCAAATTTGCG)2. An examination of propeller twist and minor-groove water structure at 2.2 A resolution". www.rcsb.org (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 27 March 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Base-stacking and base-pairing contributions into thermal stability of the DNA double helix". Nucleic Acids Research 34 (2): 564–74. 2006. doi:. ISSN 0305-1048. PMID 16449200.
- ↑ Tropp BE (2012). Molecular Biology (4th ڇاپو). Sudbury, Mass.: Jones and Barlett Learning. ISBN 978-0-7637-8663-2.
- ↑ Carr S (1953). "Watson-Crick Structure of DNA". Memorial University of Newfoundland. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 July 2016 تي محفوظ ڪيل. 13 July 2016 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Modified oligonucleotides: synthesis and strategy for users". Annual Review of Biochemistry 67: 99–134. 1998. doi:. ISSN 0066-4154. PMID 9759484. https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1998_67/page/99.
- ↑ "Pyrimidines. CIII. The discovery of 5-methylcytosine in tuberculinic acid, the nucleic acid of the tubercle bacillus.". Journal of the American Chemical Society 47: 2838–44. 1925. doi:. ISSN 0002-7863.
- ↑ "Biosynthesis and Function of Modified Bases in Bacteria and Their Viruses". Chemical Reviews 116 (20): 12655–12687. October 2016. doi:. ISSN 0009-2665. PMID 27319741.
- ↑ "Epigenetics of Modified DNA Bases: 5-Methylcytosine and Beyond". Frontiers in Genetics 9. 2018. doi:. ISSN 1664-8021. PMID 30619465.
- ↑ "Non-canonical Bases in the Genome: The Regulatory Information Layer in DNA". Angewandte Chemie 57 (16): 4296–4312. April 2018. doi:. PMID 28941008. Bibcode: 2018ACIE...57.4296C.
- ↑ "Crystal structure analysis of a complete turn of B-DNA". Nature 287 (5784): 755–58. October 1980. doi:. PMID 7432492. Bibcode: 1980Natur.287..755W. https://archive.org/details/sim_nature-uk_1980-10-23_287_5784/page/755.
- 1 2 "Protein-DNA recognition". Annual Review of Biochemistry 53 (1): 293–321. 1984. doi:. PMID 6236744. Bibcode: 1984ARBio..53..293P.
- ↑ "A historical account of Hoogsteen base-pairs in duplex DNA". Biopolymers 99 (12): 955–68. 2013. doi:. PMID 23818176.
- ↑ "Mechanical stability of single DNA molecules". Biophysical Journal 78 (4): 1997–2007. April 2000. doi:. PMID 10733978. PMC 1300792. Bibcode: 2000BpJ....78.1997C. https://archive.org/details/sim_biophysical-journal_2000-04_78_4/page/1997.
- ↑ "A more unified picture for the thermodynamics of nucleic acid duplex melting: a characterization by calorimetric and volumetric techniques". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 96 (14): 7853–58. July 1999. doi:. PMID 10393911. PMC 22151. Bibcode: 1999PNAS...96.7853C. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1999-07-06_96_14/page/7853.
- ↑ "Open complex formation by Escherichia coli RNA polymerase: the mechanism of polymerase-induced strand separation of double helical DNA". Molecular Microbiology 16 (5): 817–24. June 1995. doi:. PMID 7476180. https://archive.org/details/sim_molecular-microbiology_1995-06_16_5/page/817.
- ↑ "Single-stranded adenine-rich DNA and RNA retain structural characteristics of their respective double-stranded conformations and show directional differences in stacking pattern". Biochemistry 43 (51): 15996–6010. December 2004. doi:. PMID 15609994. http://www.boc.uu.se/boc14www/thesis/johan2005/Paper%20V/Paper%20V.pdf. آرڪائيو ڪيا ويا 10 June 2007 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- 1 2 "On the length, weight and GC content of the human genome.". BMC Res Notes 12 (1). 2019. doi:. PMID 30813969. Bibcode: 2019BMCRN..12..106P.
- ↑ "Sequence and organization of the human mitochondrial genome". Nature 290 (5806): 457–465. April 1981. doi:. PMID 7219534. Bibcode: 1981Natur.290..457A. https://archive.org/details/sim_nature-uk_1981-04-09_290_5806/page/457.
- ↑ "Untitled". اصل نسخو مان 13 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 13 June 2012 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "Organization of multiple nucleoids and DNA molecules in mitochondria of a human cell". Experimental Cell Research 196 (1): 137–140. September 1991. doi:. PMID 1715276. https://archive.org/details/experimental-cell-research_1991-09_196_1/page/137.
- ↑ "Mitochondria in oocyte aging: current understanding". Facts, Views & Vision in ObGyn 9 (1): 29–38. March 2017. PMID 28721182.
- ↑ Designation of the two strands of DNA آرڪائيو ڪيا ويا 24 April 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. JCBN/NC-IUB Newsletter 1989. Retrieved 7 May 2008
- ↑ "Non-coding RNAs: hope or hype?". Trends in Genetics 21 (5): 289–97. May 2005. doi:. PMID 15851066. https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2005-05_21_5/page/289.
- ↑ "Diversity of antisense regulation in eukaryotes: multiple mechanisms, emerging patterns". Journal of Cellular Biochemistry 93 (4): 664–71. November 2004. doi:. PMID 15389973.
- ↑ "Overlapping genes in vertebrate genomes". Computational Biology and Chemistry 29 (1): 1–12. February 2005. doi:. PMID 15680581. https://archive.org/details/sim_computational-biology-and-chemistry_2005-02_29_1/page/n8.
- ↑ "Properties of overlapping genes are conserved across microbial genomes". Genome Research 14 (11): 2268–72. November 2004. doi:. PMID 15520290.
- ↑ "Diversity of coding strategies in influenza viruses". Trends in Genetics 7 (8): 261–66. August 1991. doi:. PMID 1771674.
- ↑ "DNA mechanics". Annual Review of Biomedical Engineering 7: 21–53. 2005. doi:. PMID 16004565. http://pdfs.semanticscholar.org/ab63/d57290ebf9bc3536fd3f2257a2b509076fc1.pdf. آرڪائيو ڪيا ويا 1 March 2019 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- 1 2 "DNA topoisomerases: structure, function, and mechanism". Annual Review of Biochemistry 70: 369–413. 2001. doi:. PMID 11395412. https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_2001_70/page/369.
- 1 2 "Cellular roles of DNA topoisomerases: a molecular perspective". Nature Reviews Molecular Cell Biology 3 (6): 430–40. June 2002. doi:. PMID 12042765.
- ↑ "Recognition of Z-RNA and Z-DNA determinants by polyamines in solution: experimental and theoretical studies". Journal of Biomolecular Structure & Dynamics 6 (2): 299–309. October 1988. doi:. PMID 2482766.
- ↑
- "The Structure of Sodium Thymonucleate Fibres I. The Influence of Water Content". Acta Crystallogr 6 (8–9): 673–77. 6 March 1953. doi:. Bibcode: 1953AcCry...6..673F. http://journals.iucr.org/q/issues/1953/08-09/00/a00979/a00979.pdf.
- "The structure of sodium thymonucleate fibres. II. The cylindrically symmetrical Patterson function". Acta Crystallogr 6 (8–9): 678–85. 1953. doi:. Bibcode: 1953AcCry...6..678F. http://journals.iucr.org/q/issues/1953/08-09/00/a00980/a00980.pdf.
- 1 2 "Molecular configuration in sodium thymonucleate". Nature 171 (4356): 740–41. April 1953. doi:. PMID 13054694. Bibcode: 1953Natur.171..740F. http://www.nature.com/nature/dna50/franklingosling.pdf.
- 1 2 "Molecular structure of deoxypentose nucleic acids". Nature 171 (4356): 738–40. April 1953. doi:. PMID 13054693. Bibcode: 1953Natur.171..738W. http://www.nature.com/nature/dna50/wilkins.pdf.
- ↑ "Polymorphism of DNA double helices". Journal of Molecular Biology 143 (1): 49–72. October 1980. doi:. PMID 7441761. Bibcode: 1980JMBio.143...49L. https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1980-10-15_143_1/page/49.
- ↑ "Structural Order and Partial Disorder in Biological systems". Bull. Math. Biol. 42 (4): 137–41. 1980. doi:. http://cogprints.org/3822/. Retrieved 6 May 2009.
- ↑ Hosemann R, Bagchi RN (1962). Direct analysis of diffraction by matter. Amsterdam – New York: North-Holland Publishers.
- ↑ "X-ray scattering by partially disordered membrane systems". Acta Crystallogr A 34 (5): 751–53. 1978. doi:. Bibcode: 1978AcCrA..34..751B. http://journals.iucr.org/a/issues/1978/05/00/a15615/a15615.pdf. Retrieved 29 August 2019.
- ↑ "Crystal structures of A-DNA duplexes". Biopolymers 44 (1): 45–63. 1997. doi:. PMID 9097733. https://archive.org/details/sim_biopolymers_1997_44_1/page/45.
- ↑ "A-form conformational motifs in ligand-bound DNA structures". Journal of Molecular Biology 300 (4): 819–40. July 2000. doi:. PMID 10891271. https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_2000-07-21_300_4/page/819.
- ↑ "DNA methylation and Z-DNA formation as mediators of quantitative differences in the expression of alleles". Immunological Reviews 184: 286–98. December 2001. doi:. PMID 12086319.
- ↑ "Z-DNA-binding proteins can act as potent effectors of gene expression in vivo". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 99 (26): 16666–71. December 2002. doi:. PMID 12486233. PMC 139201. Bibcode: 2002PNAS...9916666O. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-12-24_99_26/page/16666.
- ↑ Palmer J (2 December 2010). "Arsenic-loving bacteria may help in hunt for alien life". BBC News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 December 2010 تي محفوظ ڪيل. 2 December 2010 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Bortman H (2 December 2010). "Arsenic-Eating Bacteria Opens New Possibilities for Alien Life". Space.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 December 2010 تي محفوظ ڪيل. 2 December 2010 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Arsenic-eating microbe may redefine chemistry of life". Nature News. 2 December 2010. doi:. http://www.nature.com/news/2010/101202/full/news.2010.645.html.
- ↑ "'Arsenic-life' Bacterium Prefers Phosphorus after all". Nature News. 3 October 2012. doi:.
- ↑ "Structure and packing of human telomeric DNA". ndbserver.rutgers.edu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 October 2016 تي محفوظ ڪيل. 18 May 2023 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "Identification of a specific telomere terminal transferase activity in Tetrahymena extracts". Cell 43 (2 Pt 1): 405–13. December 1985. doi:. PMID 3907856. https://archive.org/details/sim_cell_1985-12_43_2/page/n34.
- 1 2 "The telomerase reverse transcriptase: components and regulation". Genes & Development 12 (8): 1073–85. April 1998. doi:. PMID 9553037. https://archive.org/details/sim_genes-development_1998-04-15_12_8/page/n12.
- ↑ "Normal human chromosomes have long G-rich telomeric overhangs at one end". Genes & Development 11 (21): 2801–09. November 1997. doi:. PMID 9353250. PMC 316649. https://archive.org/details/sim_genes-development_1997-11-01_11_21/page/2801.
- 1 2 "Quadruplex DNA: sequence, topology and structure". Nucleic Acids Research 34 (19): 5402–15. 2006. doi:. PMID 17012276.
- ↑ "Crystal structure of parallel quadruplexes from human telomeric DNA". Nature 417 (6891): 876–80. June 2002. doi:. PMID 12050675. Bibcode: 2002Natur.417..876P. https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-06-20_417_6891/page/876.
- ↑ "Mammalian telomeres end in a large duplex loop". Cell 97 (4): 503–14. May 1999. doi:. PMID 10338214. Bibcode: 1999Cell...97..503G. https://archive.org/details/cell_1999-05-14_97_4/page/503.
- ↑ "DNA enables nanoscale control of the structure of matter". Quarterly Reviews of Biophysics 38 (4): 363–71. November 2005. doi:. PMID 16515737. PMC 3478329. https://archive.org/details/sim_quarterly-reviews-of-biophysics_2005-11_38_4/page/363.
- ↑ "Four new DNA letters double life's alphabet". Nature 566 (7745): 436. 21 February 2019. doi:. PMID 30809059. Bibcode: 2019Natur.566..436W.
- ↑ "Hachimoji DNA and RNA: A genetic system with eight building blocks (paywall)". سائنس 363 (6429): 884–887. 22 February 2019. doi:. PMID 30792304. PMC 6413494. Bibcode: 2019Sci...363..884H. https://archive.org/details/science_2019-02-22_363_6429/page/884.
- ↑ "RNA secondary structure design". Physical Review E 75 (2). February 2007. doi:. PMID 17358380. Bibcode: 2007PhRvE..75b1920B. https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevE.75.021920.
- ↑ Reusch W. "Nucleic Acids". Michigan State University. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 30 June 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "How To Extract DNA From Anything Living". University of Utah. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 30 June 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Epigenetic regulation of human embryonic stem cells". Frontiers in Genetics 3: 238. 2012. doi:. PMID 23133442.
- ↑ "Genomic DNA methylation: the mark and its mediators". Trends in Biochemical Sciences 31 (2): 89–97. February 2006. doi:. PMID 16403636. https://archive.org/details/sim_trends-in-biochemical-sciences_2006-02_31_2/page/89.
- ↑ "DNA methylation patterns and epigenetic memory". Genes & Development 16 (1): 6–21. January 2002. doi:. PMID 11782440. https://archive.org/details/sim_genes-development_2002-01-01_16_1/page/6.
- ↑ Walsh CP, Xu GL (2006). "Cytosine methylation and DNA repair". DNA Methylation: Basic Mechanisms. Current Topics in Microbiology and Immunology. جلد 301. ص. 283–315. doi:10.1007/3-540-31390-7_11. ISBN 3-540-29114-8. PMID 16570853.
- ↑ "The nuclear DNA base 5-hydroxymethylcytosine is present in Purkinje neurons and the brain". Science 324 (5929): 929–30. May 2009. doi:. PMID 19372393. PMC 3263819. Bibcode: 2009Sci...324..929K. https://archive.org/details/sim_science_2009-05-15_324_5929/page/929.
- ↑ "N6-methyladenine: the other methylated base of DNA". BioEssays 28 (3): 309–15. March 2006. doi:. PMID 16479578.
- ↑ "beta-D-glucosyl-hydroxymethyluracil: a novel modified base present in the DNA of the parasitic protozoan T. brucei". Cell 75 (6): 1129–36. December 1993. doi:. PMID 8261512. https://archive.org/details/cell_1993-12-17_75_6/page/1129.
- ↑ Created from PDB 1JDG آرڪائيو ڪيا ويا 22 September 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ↑ "Bipyrimidine photoproducts rather than oxidative lesions are the main type of DNA damage involved in the genotoxic effect of solar UVA radiation". Biochemistry 42 (30): 9221–26. August 2003. doi:. PMID 12885257.
- ↑ "Hydroxyl radicals and DNA base damage". Mutation Research 424 (1–2): 9–21. March 1999. doi:. PMID 10064846. Bibcode: 1999MRFMM.424....9C.
- ↑ "Oxidative decay of DNA". The Journal of Biological Chemistry 272 (32): 19633–36. August 1997. doi:. PMID 9289489. https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1997-08-08_272_32/page/19633.
- ↑ "Regulation and mechanisms of mammalian double-strand break repair". Oncogene 22 (37): 5792–812. September 2003. doi:. PMID 12947387.
- ↑ Johnson G (28 December 2010). "Unearthing Prehistoric Tumors, and Debate". دي نيو يارڪ ٽائمز. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 June 2017 تي محفوظ ڪيل.
جيڪڏهن اسان ڪافي ڊگهي عمر جيئرا رهون ها ته، دير يا سوير، اسان سڀني کي ڪينسر ٿي پوي ها.
- ↑ Alberts B, Johnson A, Lewis J, ۽ ٻيا (2002). "The Preventable Causes of Cancer". Molecular biology of the cell (4th ڇاپو). New York: Garland Science. ISBN 0-8153-4072-9. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 January 2016 تي محفوظ ڪيل.
حالتون ڪهڙيون به هجن، ڪينسر جي هڪ خاص اڻ ٽر بنيادي شرح جي توقع رکڻ گهرجي: ميوٽيشنن کان ڪڏهن به مڪمل طور بچي نٿو سگهجي، ڇاڪاڻتہ، جيئن باب 5 ۾ بحث ڪيو ويو آهي، اهي ڊي اين اي جي نقل سازيءَ جي درستگيءَ تي موجود بنيادي حدن جو اڻ ٽر نتيجو آهن. جيڪڏهن ڪو انسان ڪافي ڊگهي عمر تائين جيئرو رهي سگهي ته اهو اڻ ٽر آهي ته آخرڪار سندس گهٽ ۾ گهٽ هڪ خلوي ۾ ايتريون ميوٽيشنون گڏ ٿي وينديون، جيڪي ڪينسر جي پيدا ٿيڻ لاءِ ڪافي هونديون.
- ↑ Bernstein H, Payne CM, Bernstein C, Garewal H, Dvorak K (2008). "Cancer and aging as consequences of un-repaired DNA damage". ۾ Kimura H, Suzuki A (مرتب). New Research on DNA Damage. New York: Nova Science Publishers. ص. 1–47. ISBN 978-1-60456-581-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 October 2014 تي محفوظ ڪيل.
- ↑ "DNA damage, aging, and cancer". The New England Journal of Medicine 361 (15): 1475–85. October 2009. doi:. PMID 19812404. https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-10-08_361_15/page/1475.
- ↑ "A review and appraisal of the DNA damage theory of ageing". Mutation Research 728 (1–2): 12–22. 2011. doi:. PMID 21600302. Bibcode: 2011MRRMR.728...12F.
- ↑ "The genetic toxicology of acridines". Mutation Research 258 (2): 123–60. September 1991. doi:. PMID 1881402.
- ↑ "Mechanism of action in thalidomide teratogenesis". Biochemical Pharmacology 59 (12): 1489–99. June 2000. doi:. PMID 10799645. https://archive.org/details/sim_biochemical-pharmacology_2000-06-15_59_12/page/1489.
- ↑ "DNA modification by chemical carcinogens". Pharmacology & Therapeutics 28 (2): 237–72. 1985. doi:. PMID 3936066. https://archive.org/details/sim_pharmacology-therapeutics_1985_28_2/page/237.
- ↑ "Intercalators as anticancer drugs". Current Pharmaceutical Design 7 (17): 1745–80. November 2001. doi:. PMID 11562309.
- ↑ "The bacterial nucleoid: a highly organized and dynamic structure". Journal of Cellular Biochemistry 96 (3): 506–21. October 2005. doi:. PMID 15988757.
- ↑ "Replicative DNA polymerases". Genome Biology 2 (1). 2001. doi:. PMID 11178285.
- ↑ Tani K, Nasu M (2010). "Roles of Extracellular DNA in Bacterial Ecosystems". ۾ Kikuchi Y, Rykova EY (مرتب). Extracellular Nucleic Acids. Springer. ص. 25–38. ISBN 978-3-642-12616-1.
- ↑ "Extracellular nucleic acids". BioEssays 29 (7): 654–67. July 2007. doi:. PMID 17563084.
- ↑ "DNA as a nutrient: novel role for bacterial competence gene homologs". Journal of Bacteriology 183 (21): 6288–93. November 2001. doi:. PMID 11591672. PMC 100116. https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_2001-11_183_21/page/6288.
- ↑ "Extracellular DNA chelates cations and induces antibiotic resistance in Pseudomonas aeruginosa biofilms". PLOS Pathogens 4 (11). November 2008. doi:. PMID 19023416.
- ↑ "A bacterial extracellular DNA inhibits settling of motile progeny cells within a biofilm". Molecular Microbiology 77 (4): 815–29. August 2010. doi:. PMID 20598083.
- ↑ "Extracellular DNA required for bacterial biofilm formation". Science 295 (5559): 1487. February 2002. doi:. PMID 11859186. https://archive.org/details/sim_science_2002-02-22_295_5559/page/1487.
- ↑ "DNA builds and strengthens the extracellular matrix in Myxococcus xanthus biofilms by interacting with exopolysaccharides". PLOS ONE 7 (12). 2012. doi:. PMID 23300576. Bibcode: 2012PLoSO...751905H.
- ↑ "Recent advances in the prenatal interrogation of the human fetal genome". Trends in Genetics 29 (2): 84–91. February 2013. doi:. PMID 23158400.
- ↑ "Investigating the potential use of environmental DNA (eDNA) for genetic monitoring of marine mammals". PLOS ONE 7 (8). 2012. doi:. PMID 22952587. Bibcode: 2012PLoSO...741781F.
- ↑ Siva, Nayanah. "Researchers Detect Land Animals Using DNA in Nearby Water Bodies". The Scientist. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 November 2025 تي محفوظ ڪيل. 23 April 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Diversity of prokaryotic chromosomal proteins and the origin of the nucleosome". Cellular and Molecular Life Sciences 54 (12): 1350–64. December 1998. doi:. PMID 9893710. PMC 11147202. https://archive.org/details/sim_cellular-and-molecular-life-sciences_1998-12_54_12/page/1350.
- ↑ "The role of nucleoid-associated proteins in the organization and compaction of bacterial chromatin". Molecular Microbiology 56 (4): 858–70. May 2005. doi:. PMID 15853876.
- ↑ "Crystal structure of the nucleosome core particle at 2.8 A resolution". Nature 389 (6648): 251–60. September 1997. doi:. PMID 9305837. Bibcode: 1997Natur.389..251L. https://archive.org/details/sim_nature-uk_1997-09-18_389_6648/page/251.
- ↑ "Translating the histone code". Science 293 (5532): 1074–80. August 2001. doi:. PMID 11498575. http://www.gs.washington.edu/academics/courses/braun/55104/readings/jenuwein.pdf. آرڪائيو ڪيا ويا 8 August 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ↑ Ito T (2003). "Nucleosome Assembly and Remodeling". Protein Complexes that Modify Chromatin. Current Topics in Microbiology and Immunology. جلد 274. ص. 1–22. doi:10.1007/978-3-642-55747-7_1. ISBN 978-3-540-44208-0. PMID 12596902.
- ↑ "HMG1 and 2: architectural DNA-binding proteins". Biochemical Society Transactions 29 (Pt 4): 395–401. August 2001. doi:. PMID 11497996.
- ↑ "HMG domain proteins: architectural elements in the assembly of nucleoprotein structures". Trends in Genetics 10 (3): 94–100. March 1994. doi:. PMID 8178371. https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_1994-03_10_3/page/94.
- ↑ "Replication protein A (RPA): the eukaryotic SSB". Critical Reviews in Biochemistry and Molecular Biology 34 (3): 141–80. 1999. doi:. PMID 10473346.
- ↑ Beamer LJ, Pabo CO. "RCSB PDB – 1LMB: Refined 1.8 Å crystal structure of the lambda repressor-operator complex". www.rcsb.org (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 27 March 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Mediator of transcriptional regulation". Annual Review of Biochemistry 69: 729–49. 2000. doi:. PMID 10966474. https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_2000_69/page/729.
- ↑ "Biological control through regulated transcriptional coactivators". Cell 119 (2): 157–67. October 2004. doi:. PMID 15479634. https://archive.org/details/cell_2004-10-15_119_2/page/157.
- ↑ "A global transcriptional regulatory role for c-Myc in Burkitt's lymphoma cells". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 100 (14): 8164–69. July 2003. doi:. PMID 12808131. PMC 166200. Bibcode: 2003PNAS..100.8164L. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2003-07-08_100_14/page/8164.
- ↑ Kostrewa D, Winkler FK. "RCSB PDB – 1RVA: Mg2+ binding to the active site of EcoRV endonuclease: a crystallographic study of complexes with substrate and product DNA at 2 Å resolution". www.rcsb.org (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 January 2008 تي محفوظ ڪيل. 27 March 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Biology of DNA restriction". Microbiological Reviews 57 (2): 434–50. June 1993. doi:. PMID 8336674.
- 1 2 "Structural and mechanistic conservation in DNA ligases". Nucleic Acids Research 28 (21): 4051–58. November 2000. doi:. PMID 11058099. PMC 113121. https://archive.org/details/nucleic-acids-research_2000-11-01_28_21/page/4051.
- ↑ "Recent advances in understanding structure-function relationships in the type II topoisomerase mechanism". Biochemical Society Transactions 33 (Pt 6): 1465–70. December 2005. doi:. PMID 16246147.
- ↑ "Unraveling DNA helicases. Motif, structure, mechanism and function". European Journal of Biochemistry 271 (10): 1849–63. May 2004. doi:. PMID 15128295. Bibcode: 2004EJBio.271.1849T. http://repository.ias.ac.in/52775/1/40-pub.pdf. Retrieved 29 August 2019. آرڪائيو ڪيا ويا 19 September 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ↑ "Polymerase structures and function: variations on a theme?". Journal of Bacteriology 177 (22): 6321–29. November 1995. doi:. PMID 7592405. PMC 177480. https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_1995-11_177_22/page/n12.
- ↑ "Eukaryotic DNA polymerases". Annual Review of Biochemistry 71 (1): 133–63. 2002. doi:. PMID 12045093. Bibcode: 2002ARBio..71..133H. http://pdfs.semanticscholar.org/e941/98efed7eb8fa606b87d9a44c118c235a62e9.pdf. آرڪائيو ڪيا ويا 26 January 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ↑ "Cellular DNA replicases: components and dynamics at the replication fork". Annual Review of Biochemistry 74: 283–315. 2005. doi:. PMID 15952889. https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_2005_74/page/283.
- 1 2 "The reverse transcriptase of HIV-1: from enzymology to therapeutic intervention". FASEB Journal 8 (8): 497–503. May 1994. doi:. PMID 7514143. https://archive.org/details/sim_faseb-journal_1994-05_8_8/page/497.
- ↑ "Multi-protein complexes in eukaryotic gene transcription". Plant Molecular Biology 50 (6): 925–47. December 2002. doi:. PMID 12516863. Bibcode: 2002PMolB..50..925M. https://archive.org/details/sim_plant-molecular-biology_2002-12_50_6/page/925.
- ↑ Thorpe JH, Gale BC, Teixeira SC, Cardin CJ. "RCSB PDB – 1M6G: Structural Characterisation of the Holliday Junction TCGGTACCGA". www.rcsb.org (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 27 March 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Chromosome territories, nuclear architecture and gene regulation in mammalian cells". Nature Reviews Genetics 2 (4): 292–301. April 2001. doi:. PMID 11283701.
- ↑ "An integrated view of protein evolution". Nature Reviews Genetics 7 (5): 337–48. May 2006. doi:. PMID 16619049.
- ↑ "The role of double-strand break repair – insights from human genetics". Nature Reviews Genetics 7 (1): 45–54. January 2006. doi:. PMID 16369571.
- ↑ "Mammalian Rad51 protein: a RecA homologue with pleiotropic functions". Biochimie 79 (9–10): 587–92. October 1997. doi:. PMID 9466696. https://archive.org/details/sim_biochimie_1997-10_79_9-10/page/587.
- ↑ "Clarifying the mechanics of DNA strand exchange in meiotic recombination". Nature 442 (7099): 153–58. July 2006. doi:. PMID 16838012. PMC 5607947. Bibcode: 2006Natur.442..153N. https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-07-13_442_7099/page/153.
- ↑ "The RuvABC resolvasome". European Journal of Biochemistry 269 (22): 5492–501. November 2002. doi:. PMID 12423347.
- ↑ "The antiquity of RNA-based evolution". Nature 418 (6894): 214–21. July 2002. doi:. PMID 12110897. Bibcode: 2002Natur.418..214J.
- ↑ "Prebiotic chemistry and the origin of the RNA world". Critical Reviews in Biochemistry and Molecular Biology 39 (2): 99–123. 2004. doi:. PMID 15217990.
- ↑ "Ribozymes. Making copies in the RNA world". Science 292 (5520): 1278a–1278. May 2001. doi:. PMID 11360970.
- ↑ "What is the optimum size for the genetic alphabet?". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 89 (7): 2614–18. April 1992. doi:. PMID 1372984. PMC 48712. Bibcode: 1992PNAS...89.2614S. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1992-04-01_89_7/page/2614.
- ↑ "Instability and decay of the primary structure of DNA". Nature 362 (6422): 709–15. April 1993. doi:. PMID 8469282. Bibcode: 1993Natur.362..709L.
- ↑ "Isolation of a 250 million-year-old halotolerant bacterium from a primary salt crystal". Nature 407 (6806): 897–900. October 2000. doi:. PMID 11057666. Bibcode: 2000Natur.407..897V. https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-10-19_407_6806/page/897.
- ↑ "Geologically ancient DNA: fact or artefact?". Trends in Microbiology 13 (5): 212–20. May 2005. doi:. PMID 15866038. https://archive.org/details/sim_trends-in-microbiology_2005-05_13_5/page/212.
- ↑ "Curiously modern DNA for a "250 million-year-old" bacterium". Journal of Molecular Evolution 54 (1): 134–37. January 2002. doi:. PMID 11734907. Bibcode: 2002JMolE..54..134N. https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_2002-01_54_1/page/134.
- ↑ "Carbonaceous meteorites contain a wide range of extraterrestrial nucleobases". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 108 (34): 13995–98. August 2011. doi:. PMID 21836052. PMC 3161613. Bibcode: 2011PNAS..10813995C. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2011-08-23_108_34/page/13995.
- ↑ Steigerwald J (8 August 2011). "NASA Researchers: DNA Building Blocks Can Be Made in Space". ناسا. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 June 2015 تي محفوظ ڪيل. 10 August 2011 تي حاصل ڪيل.
- ↑ ScienceDaily Staff (9 August 2011). "DNA Building Blocks Can Be Made in Space, NASA Evidence Suggests". سائنس ڊيلي. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 September 2011 تي محفوظ ڪيل. 9 August 2011 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Marlaire R (3 March 2015). "NASA Ames Reproduces the Building Blocks of Life in Laboratory". ناسا. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2015 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Hunt K (17 February 2021). "World's oldest DNA sequenced from a mammoth that lived more than a million years ago". سي اين اين نيوز. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 17 February 2021 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Million-year-old mammoth genomes shatter record for oldest ancient DNA – Permafrost-preserved teeth, up to 1.6 million years old, identify a new kind of mammoth in Siberia.". نيچر 590 (7847): 537–538. 17 February 2021. doi:. ISSN 0028-0836. PMID 33597786. Bibcode: 2021Natur.590..537C.
- ↑ "Construction of hybrid viruses containing SV40 and lambda phage DNA segments and their propagation in cultured monkey cells". Cell 9 (4 PT 2): 695–705. December 1976. doi:. PMID 189942.
- ↑ Houdebine LM (2007). "Transgenic animal models in biomedical research". Target Discovery and Validation Reviews and Protocols. Methods in Molecular Biology. جلد 360. ص. 163–202. doi:10.1385/1-59745-165-7:163. ISBN 978-1-59745-165-9. PMID 17172731.
- ↑ "Multigene engineering: dawn of an exciting new era in biotechnology". Current Opinion in Biotechnology 13 (2): 136–41. April 2002. doi:. PMID 11950565.
- ↑ "Plant biotechnology in agriculture". Biochimie 84 (11): 1105–10. November 2002. doi:. PMID 12595138.
- ↑ Curtis C, Hereward J (29 August 2017). "From the crime scene to the courtroom: the journey of a DNA sample". The Conversation. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 22 October 2017 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Likelihood ratios for DNA identification". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 91 (13): 6007–11. June 1994. doi:. PMID 8016106. PMC 44126. Bibcode: 1994PNAS...91.6007C. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1994-06-21_91_13/page/6007.
- ↑ "Interpreting DNA mixtures". Journal of Forensic Sciences 42 (2): 213–22. March 1997. doi:. PMID 9068179. https://archive.org/details/sim_journal-of-forensic-sciences_1997-03_42_2/page/213.
- ↑ "Individual-specific 'fingerprints' of human DNA". Nature 316 (6023): 76–79. 1985. doi:. PMID 2989708. Bibcode: 1985Natur.316...76J. https://archive.org/details/sim_nature-uk_1985-07-04_316_6023/page/n99.
- ↑ "Colin Pitchfork". 14 December 2006. اصل نسخو مان 14 December 2006 تي محفوظ ڪيل. 27 March 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "DNA Identification in Mass Fatality Incidents". National Institute of Justice. September 2006. اصل نسخو مان 12 November 2006 تي محفوظ ڪيل.
- ↑ Pollack A (19 June 2012). "Before Birth, Dad's ID". The New York Times (آمريڪي انگريزي ۾). ISSN 0362-4331. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 June 2017 تي محفوظ ڪيل. 27 March 2023 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "A DNA enzyme that cleaves RNA". Chemistry & Biology 1 (4): 223–29. December 1994. doi:. PMID 9383394.
- ↑ "DNA-catalyzed sequence-specific hydrolysis of DNA". Nature Chemical Biology 5 (10): 718–20. October 2009. doi:. PMID 19684594.
- ↑ "In vitro selection of self-cleaving DNAs". Chemistry & Biology 3 (12): 1039–46. December 1996. doi:. PMID 9000012.
- ↑ "In vitro selection of a sodium-specific DNAzyme and its application in intracellular sensing". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 112 (19): 5903–08. May 2015. doi:. PMID 25918425. Bibcode: 2015PNAS..112.5903T.
- ↑ Baldi P, Brunak S (2001). Bioinformatics: The Machine Learning Approach. MIT Press. ISBN 978-0-262-02506-5. OCLC 45951728.
- ↑ Gusfield D (15 January 1997). Algorithms on Strings, Trees, and Sequences: Computer Science and Computational Biology. ڪيمبرج يونيورسٽي پريس. ISBN 978-0-521-58519-4.
- ↑ "Phylogenomic inference of protein molecular function: advances and challenges". Bioinformatics 20 (2): 170–79. January 2004. doi:. PMID 14734307. https://archive.org/details/sim_bioinformatics_2004-01-22_20_2/page/170.
- ↑ Mount DM (2004). Bioinformatics: Sequence and Genome Analysis (2nd ڇاپو). Cold Spring Harbor, NY: Cold Spring Harbor Laboratory Press. ISBN 0-87969-712-1. OCLC 55106399.
- ↑ "Protein nanomachines". PLOS Biology 2 (3). March 2004. doi:. PMID 15024422.
- ↑ "Folding DNA to create nanoscale shapes and patterns". Nature 440 (7082): 297–302. March 2006. doi:. PMID 16541064. Bibcode: 2006Natur.440..297R. https://authors.library.caltech.edu/22244/3/nature04586-s2.pdf. Retrieved 29 August 2019.
- ↑ "Self-assembly of a nanoscale DNA box with a controllable lid". Nature 459 (7243): 73–76. May 2009. doi:. PMID 19424153. Bibcode: 2009Natur.459...73A. https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-07_459_7243/page/73.
- ↑ "DNA nanotechnology: a nanomachine goes live". Nature Nanotechnology 4 (5): 281–82. May 2009. doi:. PMID 19421208. Bibcode: 2009NatNa...4..281I.
- ↑ "Assembling materials with DNA as the guide". Science 321 (5897): 1795–99. September 2008. doi:. PMID 18818351. Bibcode: 2008Sci...321.1795A.
- ↑ "Analysis of aptamer discovery and technology". Nature Reviews Chemistry 1 (10). 2017. doi:. https://www.nature.com/articles/s41570-017-0076. Retrieved 30 June 2022.
- ↑ "Dating branches on the tree of life using DNA". Genome Biology 3 (1). 2002. doi:. PMID 11806830.
- ↑ "DNA as a digital information storage device: hope or hype?". 3 Biotech 8 (5). May 2018. doi:. PMID 29744271.
- ↑ "Trends to store digital data in DNA: an overview". Molecular Biology Reports 45 (5): 1479–1490. October 2018. doi:. PMID 30073589.
- ↑ "Ueber die chemische Zusammensetzung der Eiterzellen" (de ۾). Medicinisch-chemische Untersuchungen 4: 441–60. 1871. https://books.google.com/books?id=YJRTAAAAcAAJ&pg=PA441. "[p. 456] تنهن ڪري، مون پنهنجي پوءِ وارن تجربن ۾ پاڻ کي سڄن خلوي مرڪزن تائين محدود رکيو ۽ انهن مادن جي علحدگيءَ کي وڌيڪ موزون مواد لاءِ ڇڏي ڏنو، جن کي في الحال، ڪنهن وڌيڪ اڳواٽ راءِ کان سواءِ، مان حل پذير ۽ غير حل پذير نيوڪليئن سڏيندس. ("Nuclein"))".
- ↑ "Discovering DNA: Friedrich Miescher and the early years of nucleic acid research". Human Genetics 122 (6): 565–81. January 2008. doi:. PMID 17901982.
- ↑ See:
- "Ueber Nucleïn der Hefe" (de ۾). Zeitschrift für physiologische Chemie 3: 284–91. 1879. https://books.google.com/books?id=4H5NAAAAYAAJ&pg=PA284.
- "Ueber Nucleïn der Hefe II" (de ۾). Zeitschrift für physiologische Chemie 4: 290–95. 1880. https://books.google.com/books?id=u4s1AQAAMAAJ&pg=PA290.
- "Ueber die Verbreitung des Hypoxanthins im Thier- und Pflanzenreich" (de ۾). Zeitschrift für physiologische Chemie 5: 267–71. 1881. https://books.google.com/books?id=xYs1AQAAMAAJ&pg=PA267.
- Kossel A (1881). Untersuchungen über die Nucleine und ihre Spaltungsprodukte [Investigations into nuclein and its cleavage products] (جرمن ۾). Strassburg, Germany: K.J. Trübner. ص. 19.
- "Ueber Xanthin und Hypoxanthin". Zeitschrift für physiologische Chemie 6: 422–31. 1882. https://books.google.com/books?id=z4s1AQAAMAAJ&pg=PA422.
- Albrect Kossel (1883) "Zur Chemie des Zellkerns" آرڪائيو ڪيا ويا 17 November 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (On the chemistry of the cell nucleus), Zeitschrift für physiologische Chemie, 7: 7–22.
- "Weitere Beiträge zur Chemie des Zellkerns" (de ۾). Zeitschrift für Physiologische Chemie 10: 248–64. 1886. http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/library/data/lit16615/index_html?pn=1&ws=1.5. Retrieved 2 July 2014. "ص. 264 تي، ڪوسل دور انديشيءَ سان لکيو: ”چئن نائٽروجن سان ڀرپور اساسن جي مقداري لاڳاپن ۽ انهن جي مقدار جي خلوي فعلياتي حالتن تي دارومدار جو مطالعو، بنيادي فعلياتي-ڪيميائي عملن بابت اهم ڄاڻ فراهم ڪرڻ جو امڪان رکي ٿو.“.)".
- ↑ "Albrecht Kossel, a biographical sketch". The Yale Journal of Biology and Medicine 26 (1): 80–97. September 1953. PMID 13103145. PMC 2599350. https://archive.org/details/sim_the-yale-journal-of-biology-and-medicine_1953-09_26_1/page/80.
- ↑ "Über Inosinsäure" (de ۾). Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft 42: 1198–203. 1909. doi:. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=iau.31858002459620&view=1up&seq=1054.
- ↑ "Über die Hefe-Nucleinsäure" (de ۾). Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft 42 (2): 2474–78. 1909. doi:. https://zenodo.org/record/2175598. Retrieved 29 August 2019.
- ↑ "The structure of yeast nucleic acid". J Biol Chem 40 (2): 415–24. 1919. doi:. https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1919-12_40_2/page/415.
- ↑ "The search for the chemical structure of DNA". Connecticut Medicine 38 (10): 551–52, 554–57. 1974. PMID 4609088. https://profiles.nlm.nih.gov/ps/access/CCAAHW.pdf.
- ↑ Koltsov proposed that a cell's genetic information was encoded in a long chain of amino acids. See:
- سانچو:Cite speech
- Reprinted in: "Физико-химические основы морфологии" (ru ۾). Успехи Экспериментальной Биологии (Advances in Experimental Biology) Series B 7 (1): ?. 1928.
- Reprinted in German as: "Physikalisch-chemische Grundlagen der Morphologie" (de ۾). Biologisches Zentralblatt 48 (6): 345–69. 1928.
- 1934ع ۾، ڪولٽسوف دليل ڏنو ته خلوي جينياتي معلومات رکندڙ پروٽين پنهنجي نقل سازي ڪن ٿا. ڏسو: "The structure of the chromosomes in the salivary glands of Drosophila". Science 80 (2075): 312–13. October 1934. doi:. PMID 17769043. Bibcode: 1934Sci....80..312K. https://archive.org/details/sim_science_1934-10-05_80_2075/page/312. "ص. 313 تان: ”منهنجو خيال آهي ته [ڊروسوفلا جي] لعابي غدودن ۾ ڪروموسومن جي ماپ جينونيمز جي واڌ وسيلي طئي ٿئي ٿي. هن اصطلاح سان مان ڪروموسوم جي محوري ڌاڳي کي ظاهر ڪريان ٿو، جنهن ۾ جينيات جا ماهر جينن جي لڪيروار ميلاپ کي واقع سمجهن ٿا؛ … عام ڪروموسوم ۾ عام طور تي رڳو هڪ جينونيم هوندو آهي؛ خلوي ورهاڱي کان اڳ هي جينونيم ٻن تارن ۾ ورهائجي چڪو هوندو آهي."".
- ↑ "The consequences of political dictatorship for Russian science". Nature Reviews Genetics 2 (9): 723–29. September 2001. doi:. PMID 11533721.
- ↑ "The Significance of Pneumococcal Types". The Journal of Hygiene 27 (2): 113–59. January 1928. doi:. PMID 20474956.
- ↑ "Bacterial gene transfer by natural genetic transformation in the environment". Microbiological Reviews 58 (3): 563–602. September 1994. doi:. PMID 7968924.
- ↑ "Recherches sur la synthese de l'acide thymonucleique pendant le developpement de l'oeuf d'Oursin" (it ۾). Archives de Biologie 44: 519–76. 1933.
- ↑ Burian R (1994). "Jean Brachet's Cytochemical Embryology: Connections with the Renovation of Biology in France?" (PDF). ۾ Debru C, Gayon J, Picard JF (مرتب). Les sciences biologiques et médicales en France 1920–1950. Cahiers pour I'histoire de la recherche. جلد 2. Paris: CNRS Editions. ص. 207–20. اصل نسخو (PDF) مان 16 November 2025 تي محفوظ ڪيل. 1 December 2025 تي حاصل ڪيل.
- ↑ ڏسو:
- "Some recent developments in the X-ray study of proteins and related structures". Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology 6: 109–21. 1938. doi:. http://www.leeds.ac.uk/heritage/Astbury/bibliography/CSHSQB_Astbury_and_Bell_1938.pdf. آرڪائيو ڪيا ويا 14 July 2014 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- "X-ray studies of nucleic acids". Symposia of the Society for Experimental Biology (1): 66–76. 1947. PMID 20257017. http://scarc.library.oregonstate.edu/coll/pauling/dna/papers/astbury-xray.html.
- ↑ "Studies on the Chemical Nature of the Substance Inducing Transformation of Pneumococcal Types: Induction of Transformation by a Desoxyribonucleic Acid Fraction Isolated from Pneumococcus Type III". The Journal of Experimental Medicine 79 (2): 137–158. February 1944. doi:. PMID 19871359.
- ↑ "Chemical specificity of nucleic acids and mechanism of their enzymatic degradation". Experientia 6 (6): 201–209. June 1950. doi:. PMID 15421335. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8174683/. Retrieved 17 December 2025.
- ↑ "Chargaff's Rules: the Work of Erwin Chargaff". Journal of Biological Chemistry 280 (24): 172–174. June 2005. doi:.
- ↑ "Plaque in Cambridge to honour the man who made DNA decoding possible". Royal Society of Chemistry. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 July 2025 تي محفوظ ڪيل. 28 July 2025 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Nobel Prize in Chemistry 1957". The Nobel Prize. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 10 June 2025 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Independent functions of viral protein and nucleic acid in growth of bacteriophage". The Journal of General Physiology 36 (1): 39–56. May 1952. doi:. PMID 12981234. PMC 2147348. https://archive.org/details/sim_journal-of-general-physiology_1952-09-20_36_1/page/39.
- ↑ "Pictures and Illustrations: Crystallographic photo of Sodium Thymonucleate, Type B. "Photo 51." May 1952". scarc.library.oregonstate.edu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 January 2023 تي محفوظ ڪيل. 18 May 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Schwartz J (2008). In pursuit of the gene: from Darwin to DNA. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-02670-4.
- ↑ "A Proposed Structure For The Nucleic Acids". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 39 (2): 84–97. February 1953. doi:. PMID 16578429. PMC 1063734. Bibcode: 1953PNAS...39...84P. https://scarc.library.oregonstate.edu/coll/pauling/dna/papers/1953p.9-084.html. Retrieved 1 December 2025.
- ↑ Regis E (2009). What Is Life?: investigating the nature of life in the age of synthetic biology. Oxford: آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس. ص. 52. ISBN 978-0-19-538341-6.
- ↑ "Double Helix of DNA: 50 Years". Nature Archives. اصل نسخو مان 5 April 2015 تي محفوظ ڪيل.
- ↑ "Original X-ray diffraction image". Oregon State Library. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 January 2009 تي محفوظ ڪيل. 6 February 2011 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Burakoff M (25 April 2023). "Rosalind Franklin's role in DNA discovery gets a new twist". اي پي نيوز. 25 April 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Anthes E (25 April 2023). "Untangling Rosalind Franklin's Role in DNA Discovery, 70 Years On – Historians have long debated the role that Dr. Franklin played in identifying the double helix. A new opinion essay argues that she was an "equal contributor."". دي نيو يارڪ ٽائمز. 26 April 2023 تي حاصل ڪيل.
{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو) - ↑ "What Rosalind Franklin truly contributed to the discovery of DNA's structure – Franklin was no victim in how the DNA double helix was solved. An overlooked letter and an unpublished news article, both written in 1953, reveal that she was an equal player.". نيچر 616 (7958): 657–660. 25 April 2023. doi:. PMID 37100935. Bibcode: 2023Natur.616..657C.
- ↑ "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962". Nobelprize.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 1 December 2025 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "The double helix and the 'wronged heroine'". Nature 421 (6921): 407–08. January 2003. doi:. PMID 12540909. Bibcode: 2003Natur.421..407M. http://www.biomath.nyu.edu/index/course/hw_articles/nature4.pdf. آرڪائيو ڪيا ويا 17 October 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ↑ سانچو:Cite speech
- ↑ "The Replication of DNA in Escherichia Coli". آمريڪا جي نيشنل اڪيڊمي آف سائنسز جون ڪارروايون 44 (7): 671–82. July 1958. doi:. PMID 16590258. PMC 528642. Bibcode: 1958PNAS...44..671M. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1958-07_44_7/page/671.
- ↑ "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1968". Nobelprize.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 1 December 2025 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Discovery of DNA structure and function: Watson and Crick.". Nature Education 1 (1): 100. 2008.
- ↑ "Forensic DNA Profiling and Database". The Malaysian Journal of Medical Sciences 10 (2): 20–26. 2003. PMID 23386793.
- ↑ "Crime-fighting successes of DNA". BBC News. 4 October 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 April 2009 تي محفوظ ڪيل. 25 March 2025 تي حاصل ڪيل.
وڌيڪ پڙهڻ
[سنواريو]- Berry A, Watson J (2003). DNA: the secret of life. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-375-41546-7.
- Calladine CR, Drew HR, Luisi BF, Travers AA (2003). Understanding DNA: the molecule & how it works. Amsterdam: Elsevier Academic Press. ISBN 0-12-155089-3.
- Carina D, Clayton J (2003). 50 years of DNA. Basingstoke: Palgrave Macmillan. ISBN 1-4039-1479-6.
- Judson HF (1979). The Eighth Day of Creation: Makers of the Revolution in Biology (2nd ڇاپو). Cold Spring Harbor Laboratory Press. ISBN 0-671-22540-5.
- Olby RC (1994). The path to the double helix: the discovery of DNA. New York: Dover Publications. ISBN 0-486-68117-3. پهريون ڀيرو آڪٽوبر 1974ع ۾ ميڪملن طرفان شايع ٿيو، جنهن ۾ فرانسس ڪرڪ جو پيش لفظ شامل هو؛ ڊي اين اي بابت قطعي درسي ڪتاب، جيڪو 1994ع ۾ نون صفحن جي ضميمي سان نظرثاني ڪري شايع ڪيو ويو.
- "Quiet debut for the double helix". Nature 421 (6921): 402–05. January 2003. doi:. PMID 12540907. Bibcode: 2003Natur.421..402O. https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-01-23_421_6921/page/402.
- Olby RC (2009). Francis Crick: A Biography. Plainview, N.Y: Cold Spring Harbor Laboratory Press. ISBN 978-0-87969-798-3.
- Micklas D (2003). DNA Science: A First Course. Cold Spring Harbor Press. ISBN 978-0-87969-636-8.
- Ridley M (2006). Francis Crick: discoverer of the genetic code. Ashland, OH: Eminent Lives, Atlas Books. ISBN 0-06-082333-X.
- Rosenfeld I (2010). DNA: A Graphic Guide to the Molecule that Shook the World. Columbia University Press. ISBN 978-0-231-14271-7.
- Schultz M, Cannon Z (2009). The Stuff of Life: A Graphic Guide to Genetics and DNA. Hill and Wang. ISBN 978-0-8090-8947-5.
- Stent GS, Watson J (1980). The Double Helix: A Personal Account of the Discovery of the Structure of DNA. New York: Norton. ISBN 0-393-95075-1.
- Watson J (2004). DNA: The Secret of Life. Random House. ISBN 978-0-09-945184-6.
- Wilkins M (2003). The third man of the double helix the autobiography of Maurice Wilkins. Cambridge, England: University Press. ISBN 0-19-860665-6.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]| لائبريري وسيلا بابت DNA |
- پروٽين تي ڊي اين اي بندش واري هنڌ جي اڳڪٿي
- ڊي اين اي ٻٽي پيچدار راند نوبل انعام جي سرڪاري ويب سائيٽ تان
- اليڪٽران خوردبين هيٺ ڊي اين اي
- ڊولن ڊي اين اي لرننگ سينٽر
- ٻٽي پيچدار: ڊي اين اي جا 50 سال، نيچر
- سانچو:Proteopedia
- سانچو:Proteopedia
- ENCODE threads explorer نيچر تي ENCODE جو هوم پيج
- ٻٽي پيچدار 1953–2003 نيشنل سينٽر فار بايوٽيڪنالاجي ايجوڪيشن
- استادن لاءِ جينياتي تعليمي ماڊيول – DNA from the Beginning مطالعي جي رهنمائي
- سانچو:PDB Molecule of the Month
- "وراثت جي ڪيميا جو اشارو مليو". دي نيو يارڪ ٽائمز، جون 1953ع. ڊي اين اي جي بناوت جي دريافت بابت پهرين آمريڪي اخبار جي ڪوريج
- DNA from the Beginning ڊي اين اي لرننگ سينٽر جي هڪ ٻي سائيٽ، جيڪا مينڊل کان انساني جينوم منصوبي تائين ڊي اين اي، جينن ۽ وراثت بابت آهي.
- فرانسس ڪرڪ جي ذاتي ڪاغذن 1938ع – 2007ع جو رجسٽر مينڊيول اسپيشل ڪليڪشنز لائبريري، ڪيليفورنيا يونيورسٽي، سين ڊياگو ۾
- ست صفحن تي ٻڌل هٿ سان لکيل خط، جيڪو ڪرڪ 1953ع ۾ پنهنجي 12 سالن جي پٽ مائيڪل ڏانهن موڪليو، جنهن ۾ ڊي اين اي جي بناوت بيان ڪئي وئي هئي. ڏسو ڪرڪ جو ميڊل نيلام ٿيڻ لاءِ رکيو ويو، نيچر، 5 اپريل 2013ع.
| اهم جزا | |
|---|---|
| شعبا | |
| قديم جينيات بابت | |
| لاڳاپيل موضوع | |
| فهرستون | |
- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- Articles with excerpts
- Pages using the Phonos extension
- Ill-formatted IPAc-en transclusions
- CS1 انگريزي-language sources (en)
- CS1 آمريڪي انگريزي-language sources (en-us)
- اهڙا مضمون جن ۾ هيٽ نوٽ سانچا غير موجود صفحي کي نشانو بڻائن ٿا
- غائب ريڊائريڪٽ
- CS1 جرمن-language sources (de)
- CS1 maint: deprecated archival service
- Spoken articles
- Commons category with local link different than on Wikidata
- LCCN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- GND سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- BNF سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- ڊي اين اي
- حياتيائي ٽيڪنالاجي
- پيچدار بناوتون
- نيوڪليئيڪ تيزاب
- ٽٽل فائيل ڳنڍڻن وارا صفحا