چائنٺ
چائنٺ (Sill) فريم جي ھيٺئينءَ سڌي پٽيءَ کي ”چائنٺ“ چئجي ٿو[1] عمارتن جي درن يا درين جي فريم جو هيٺيون افقي (سڌو) حصو هوندو آهي، جيڪو فريم کي سهارو ڏيڻ سان گڏ وزن کي هيٺئين ڀت يا اڏاوت ڏانهن منتقل ڪري ٿو. تعميراتي اصطلاح ۾ ان کي سِل (Sill) چيو وڃي ٿو. چائنٺ ڪاٺ، پٿر، ڪنڪريٽ، سرن، ڌاتو يا ٻين مضبوط مواد مان ٺاهي سگهجي ٿي. دريءَ جي هيٺئين چائنٺ کي عام طور ٿورو ٻاهرين طرف لاھو (slope) ڏنو ويندو آهي ته جيئن برسات جو پاڻي آسانيءَ سان وهي وڃي ۽ ڀت يا فريم ۾ نه بيهي، جنهن سان نمي ۽ پاڻي جي رسڻ کان بچاءُ ٿئي. روايتي سنڌي اڏاوتن ۾ چائنٺ گهڻو ڪري ڪاٺ يا تراشيل پٿر مان ٺهندي هئي، جڏهن ته جديد عمارتن ۾ آر.سي.سي. (ريئنفورسڊ سيمينٽ ڪنڪريٽ)، ڪنڪريٽ يا قدرتي پٿر جون چائنٺون عام آهن.
چائنٺ پٽي
[سنواريو]چائنٺ پٽي (انگريزي ۾ سل پليٽ) عمارت سازي ۽ تعمير ۾ ڀت يا عمارت جي سڀ کان هيٺئين افقي شهتير يا ڪاٺي کي چيو ويندو آهي، جنهن تي ڀت جا عمودي ٿنڀا يا فريم جا ٻيا عمودي حصا نصب ڪيا ويندا آهن. هي پٽي ڀت جي فريم ۽ بنياد جي وچ ۾ ڳنڍيندڙ جزو هوندي آهي ۽ عمارت جو بار بنياد ڏانهن منتقل ڪرڻ، ڀت کي سڌو رکڻ ۽ سڄي ڍانچي کي مضبوطي فراهم ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي آهي.
آمريڪا ۾ هن جزو لاءِ عام طور پليٽ (Plate) جو لفظ ڇڏڻ بعد صرف سِل (Sill) چيو ويندو آهي، جڏهن ته مختلف علائقن ۽ تعميراتي روايتن ۾ ان لاءِ سول پليٽ (Sole plate)، هيٺين پليٽ (Bottom plate)، گرائونڊ پليٽ (Ground plate)، گرائونڊ سِل (Ground sill)، گرائونڊسل (Groundsel)، ريٽ سِل (Rat sill)، نائيٽ پليٽ (Night plate) ۽ مڊنائيٽ سِل (Midnight sill) جهڙا نالا پڻ استعمال ٿين ٿا.
چائنٺ پٽي گهڻو ڪري مضبوط ڪاٺ مان تيار ڪئي ويندي آهي، پر تعمير جي نوعيت موجب فولاد، ڪنڪريٽ، انجنيئرڊ ڪاٺ يا ٻين تعميراتي مواد مان پڻ ٺاهي سگهجي ٿي. روايتي ڪاٺيءَ جي اڏاوتن ۾ اها پوري ڀت جي فريم جو بنيادي حصو هوندي آهي، جڏهن ته جديد عمارتن ۾ ان کي بنياد سان بولٽن يا ٻين مضبوط ڳانڍاپن وسيلي مضبوطيءَ سان ٻڌو ويندو آهي ته جيئن هوا، زلزلي يا ٻين بارن جي اثر هيٺ به ڀت پنهنجي جاءِ تي قائم رهي.
ڪاٺيءَ جي فريم واري عمارت ۾ ڀت جي مٿئين حصي ۾ لڳل افقي شهتير کي عام طور مٿين پليٽ (Top plate)، وال پليٽ (Wall plate) يا صرف پليٽ (Plate) چيو ويندو آهي، جيڪو عمودي ٿنڀن جي مٿين ڇيڙن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ڇت يا مٿئين ڍانچي جو بار کڻڻ ۾ مدد ڪندو آهي.
ڪم
[سنواريو]- در يا دري جي فريم کي مضبوط بنياد فراهم ڪرڻ.
- وزن کي ڀت ڏانهن منتقل ڪرڻ.
- برسات جي پاڻي کي عمارت کان پري وهائڻ.
- نمي ۽ پاڻي جي رسڻ کان تحفظ فراهم ڪرڻ.
- دريءَ جي هيٺئين حصي کي خوبصورتي ۽ مڪمل شڪل ڏيڻ.
جديد ڪاٺيءَ جي فريم واري تعمير
[سنواريو]جديد ڪاٺيءَ جي تعمير، جنهن کي اسٽڪ فريمنگ چيو وڃي ٿو، ۾ چائنٺ پٽي (سل پليٽ) عام طور تي 2×4، 2×6، 2×8 ۽ 2×10 انچن جي معياري ڪاٺ مان تيار ڪئي ويندي آهي. هي ڪاٺ اڪثر محفوظ ڪيل ڪاٺ (ٽريٽيڊ لمبر) هوندي آهي، جنهن کي سري، فنگس ۽ نمي کان بچائڻ لاءِ خاص ڪيميائي عمل مان گذاريو ويندو آهي.
اسٽڪ فريمنگ ۾ چائنٺ پٽي کي عمارت جي ڪنڪريٽ يا سرن جي بنياد سان مضبوط نموني ڳنڍيو ويندو آهي. ان لاءِ عام طور جي-بولٽ (J-bolts) استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي بنياد ۾ اڳواٽ لڳايا ويندا آهن. انهن جو مقصد عمارت کي تيز هوائن، طوفانن يا زلزلي جي وقت بنياد کان ڌار ٿيڻ يا سرڪڻ کان بچائڻ هوندو آهي.
جديد تعميراتي ضابطن موجب چائنٺ پٽي جو هيٺيون حصو تيار ٿيل زميني سطح (فنشڊ گريڊ) کان عام طور 6 کان 8 انچ (تقريباً 150 کان 200 ملي ميٽر) مٿي رکڻ ضروري هوندو آهي. ان جو مقصد ديمڪ جي حملن جي خطري کي گهٽائڻ، زميني نمي کان بچاءُ ڪرڻ ۽ ڪاٺ کي سڙڻ يا خراب ٿيڻ کان محفوظ رکڻ آهي.
قسم
[سنواريو]ڪاٺ جون چائنٺون
[سنواريو]
تاريخي عمارتن ۾ چائنٺون تقريباً هميشه وڏن ۽ مضبوط ڪاٺين مان تيار ڪيون وينديون هيون، جيڪي ڪنڊن وٽ خاص ڪاٺيءَ جي ڳانڍاپن (Timber joints) ذريعي پاڻ ۾ مضبوط نموني ڳنڍيل هونديون هيون. اهي چائنٺون عمارت جي مکيه فريم کي سهارو ڏينديون هيون ۽ پٿر يا سرن جي بنيادن، پٿريلي ٿنڀن (Piers) يا زمين ۾ کوڙيل ڪاٺيءَ جي ٿنڀن (Piles) تي رکبيون هيون. عام طور چائنٺ ڀت جي عمودي فريم، جهڙوڪ ٿنڀن (Posts)، اسٽڊن (Studs) ۽ فرش جي شهتيرن (Floor joists) جو بار کڻندي هئي ۽ ان کي بنياد ڏانهن منتقل ڪندي هئي.
آمريڪا جي ڪجهه تاريخي عمارتن ۾ اهڙا ناياب مثال پڻ ملن ٿا، جتي فرش جا شهتير سڌو بنياد تي رکيل هوندا هئا، جڏهن ته انهن جي مٿان تختي يا ڪاٺ جي چائنٺ نصب ڪئي ويندي هئي. هڪ ٻي غيرمعمولي روايتي تعميراتي طريقي ۾ ڪاٺيءَ جي فريم جا عمودي ٿنڀا سڌو بنياد يا زمين تي بيهاريا ويندا هئا، جڏهن ته چائنٺون انهن ٿنڀن جي وچ ۾ لڳايون وينديون هيون. اهڙي ترتيب کي تعميراتي اصطلاح ۾ وقفي واريون چائنٺون (Interrupted sills) چيو ويندو آهي.
کٽ جو فريم
[سنواريو]کٽ (چارپائي) جي فريم ۾ ويڪر وارن رخن تي لڳل ڪاٺين کي چائنٺ سڏيو وڃي ٿو. پاسي واريون ٻانھيون کٽ جي بنيادي ڍانچي جو سڀ کان اهم حصو سمجهيون وڃن ٿيون، ڇاڪاڻتہ انهن تي ئي ويهڻ يا سمهڻ وقت پيدا ٿيندڙ وزن جو وڏو حصو پوي ٿو. سيراندي ۽ پيراندي واريون چائنٺون فريم جي ويڪر مقرر ڪن ٿيون ۽ ڪنڊن کي پاڻ ۾ جوڙڻ جو ڪم سرانجام ڏين ٿيون، جڏهنتہ پاسي واريون ٻانھيون کٽ جي ڊيگهه، مضبوطي ۽ وزن کڻڻ جي صلاحيت جو بنيادي ذريعو هونديون آهن.
گاڏيون
[سنواريو]موٽر گاڏين ۾ سِل پليٽ (Sill plate) دروازي جي هيٺئين ڪناري، يعني در جي داخلي حد (ڊور سل) تي لڳل پٽي يا تختي هوندي آهي. هي حصو گاڏي جي جسماني ڍانچي (باڊي اسٽرڪچر) جو حصو هوندو آهي ۽ دروازي جي کليل جاءِ کي مضبوطي فراهم ڪرڻ سان گڏ اندر اچڻ ۽ ٻاهر نڪرڻ دوران هيٺئين ڪناري کي گهسجڻ ۽ نقصان کان بچائيندو آهي. ڪيترين ئي گاڏين ۾ هن پٽي تي ٺاهيندڙ ڪمپني يا گاڏي جي ماڊل جو نالو، لوگو يا سينگاريل لکت پڻ درج ٿيل هوندي آهي، جيڪا سڃاڻپ ۽ آرائشي مقصدن لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي.
بحري تعمير
[سنواريو]بحري تعمير (نيول آرڪيٽيڪچر) ۾ سِل مان مراد دروازن، هيچن (Hatches) يا ٻين رسائي وارن کليل حصن جي هيٺئين افقي ڪناري يا فريم جو اهو حصو هوندو آهي، جنهن جي مٿان دروازو يا رسائي وارو کليل حصو نصب ڪيو ويندو آهي. هي سِل جهاز جي ڍانچي کي مضبوطي فراهم ڪرڻ سان گڏ پاڻي جي اندر داخل ٿيڻ جي خطري کي گهٽائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪندو آهي، ڇاڪاڻتہ ان جي اوچائي سبب معمول جي حالتن ۾ پاڻي آسانيءَ سان اندر نٿو گهڙي. جهازن جي تعمير ۾ سِل جي اوچائي ۽ مضبوط جوڙجڪ حفاظتي معيارن ۽ جهاز جي استحڪام لاءِ اهم سمجهي ويندي آهي.
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ ڪتاب: عمارت سازي ؛ ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو