مواد ڏانھن هلو

پپل (وڻ )

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
(پپر کان چوريل)

پپل (مقدس انجير)
وڻ جو ٿڙ ۽ نمايان دل-شڪل پن (فائڪس ريليجيوسا)
سائنسي درجا بندي e
جنس: [[Template:Taxonomy/Ficus subg. Urostigma
(فائڪس سب جينس يوروسٽگما)]]{. religiosa
(ريليجيوسا)
حياتياتي نالو
religiosa
(ريليجيوسا)
L.
(ڪارل لِنيوس)

[1]

پپل; Ficus religiosa يا مقدس انجير، انجير (fig) جي نسل جو هڪ قسم آهي، جيڪو هندستاني برصغير[2] ۽ هند-چين (اِنڊوچائنا)[3] جو مقامي آهي، ۽ موريسيئي (Moraceae) (انجير يا توت واري خاندان) سان واسطو رکي ٿو۔ ان کي ٻوڌي وڻ به چيو ويندو آهي،[4] ۽ بو وڻ, پِيپل وڻ,[2] پِيپال وڻ, پِپلا وڻ يا اشوتٿ وڻ (ڀارت ۽ نيپال ۾) به سڏيو وڃي ٿو۔[5] پپل يا مقدس انجير کي هندستاني برصغير ۾ جنم وٺندڙ چئن وڏن مذهبن ۾ مذهبي اهميت حاصل آهي: هندومت، ٻُڌمت، سک مذهب ۽ جَين مذهب۔ هندو ۽ جين زاهد هن نسل کي مقدس سمجهن ٿا ۽ اڪثر هن جي هيٺان ڌيان/مراقبو ڪندا آهن۔ گوتم ٻڌ بابت عقيدو آهي ته هن هن ئي نسل جي هڪ وڻ هيٺان روشني/ڄاڻ (enlightenment) حاصل ڪئي۔ پپل ڀارت جي رياستي نشانين مان، اوڙيسا)[6]، بهار ۽ هرياڻا رياستن جو رياستي وڻ آهي۔ ٿر ۾ هن کي هندو پوڄيندا آهن . هن جا پَن وڏا ۽ چوٽيءَ سان ٿين. ڇانوَ سٺي آهي پر ان سان گڏ پَنن ڇاڻڻ واري موسم ۾ پَنن جو گند ڪچرو به گهڻو ٿيندو آهي. اُن ۾ گول گول ڦل ٿئي پر ڪم ڪنهن به ڪونه آهي. اُن جو ٿُڙ ٿلهو ٿيندو آهي پر ڪاٺ ڪَچي هئڻ سبب ڪنهن به ڪم ڪونه اچي[7].


ميون جو نمونو
پپل جي پن جو نمونو
ميٿلا علائقي ۾ فِکَسْ رِلِگِيُوسَ کي پپر گاڇي چيو ويندو آهي۔ هي تصوير نيپال جي بناولي (Banauli) ڳوٺ ۾ درگا مندر جي احاطي ۾ ورتل آهي۔

وضاحت

[سنواريو]
قدرتي ڇاپ ٿيل پن، جنهن ۾ پن جي شڪل ۽ رڳون ڏيکاريل آهن

Ficus religiosa هڪ وڏو سڪي موسم وارو پن ڇاڻيندڙ يا نيم هميشه سائي وڻ آهي، جيڪو لڳ ڀڳ 30 ميٽر (98 ft) اوچو ٿيندو آهي ۽ ان جي ٿڙ جو قطر 3 ميٽر (9.8 ft) تائين پهچي سگهي ٿو۔ هن وڻ جا پن دل جهڙي شڪل وارا هوندا آهن، جن جي سِر تي هڪ نمايان ڊگهي ٽپندڙ ڇيڙو (drip tip) هوندو آهي۔ پنن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 10–17 سينٽيميٽر (3.9–6.7 in) ۽ ويڪر 8–12 سينٽيميٽر (3.1–4.7 in) هوندي آهي، جڏهن ته انهن جو ڊنڍ 6–10 سينٽيميٽر (2.4–3.9 in) ڊگهو هوندو آهي۔ هن وڻ جا ڦر ننڍڙا انجير جهڙا ٿيندا آهن، جن جو قطر 1–1.5 سينٽيميٽر (0.39–0.59 in) هوندو آهي، جيڪي شروع ۾ سائي رنگ جا هوندا آهن ۽ پچڻ تي واڱڻائي ٿي ويندا آهن۔[حوالو گهربل]

سري مها بودي جو وڻ، جيڪو سري لنڪا جي شهر انورادھاپورا ۾ موجود آهي، اندازي موجب 2٬250 سالن کان به وڌيڪ پراڻو آهي۔[8]

ماحوليات

[سنواريو]
ٻڏل Ficus religiosa جو ٿڙ، ميڪونگ درياهه جي گدلي پاڻي ۾، لاوس

Ficus religiosa عام طور 10 ميٽر (33 ft) کان 1٬520 ميٽر (4٬990 ft) اوچائين تائين سٺي نموني وڌي سگهي ٿو۔ مختلف گرمي وارن علائقن ۾ موجود موسمي حالتن سبب هي وڻ 30 °[اوزا تبديل: اڻڄاتل يونٽ] اتر کان 5 °[اوزا تبديل: اڻڄاتل يونٽ] ڏکڻ عرضِ بلد تائين وڌي سگهي ٿو۔ اهو هوا جي گرمي پد کي 0 تائين 35 °C (32 تائين 95 °F) تائين برداشت ڪري سگهي ٿو؛ هن حد کان وڌيڪ گرمي تي ان جي واڌ گهٽجي وڃي ٿي۔ هي وڻ مٽيءَ جي مختلف قسمن ۾ وڌي سگهي ٿو، پر ان لاءِ گهري، درياهي تلڇٽ واري واريالي loam مٽي، جيڪا سٺي پاڻي جي نيڪال واري هجي، وڌيڪ موزون آهي۔ اهو اٿاهين مٽين ۽ پٿرن جي درزن ۾ به ملي ٿو۔[حوالو گهربل]

هم وابستگي

[سنواريو]

Ficus religiosa جو تعلق Blastophaga quadriceps نالي هڪ اگائونڊ ڪونڊي سان آهي، جيڪا هن وڻ جي گرده افشاني ڪندڙ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ هي ڪونڊي صرف هن ئي نسل جي وڻن تي پنهنجا انڊا رکي ٿي۔[حوالو گهربل]

ماحول

[سنواريو]

Ficus religiosa مختلف موسمي علائقن ۾ برداشت رکي ٿو، جن ۾ Köppen climate classification موجب Af، Am، Aw/As، Cfa، Cwa ۽ Csa شامل آهن، ۽ هي مختلف مٽين ۾ به وڌي سگهي ٿو۔ پيراگوئي ۾ هي وڻ گهٽ اوچائين وارن ٻيلن ۾ ملي ٿو، جڏهن⁠تہ چين ۾ ان کي 400 تائين 700 ميٽر (1٬300 تائين 2٬300 ft) اوچائيءَ تي وڌندي ڏٺو ويو آهي۔ هندستان ۾، مقامي نسل هئڻ سبب، هي جهنگلي توڙي پوکيل صورت ۾ 1٬520 ميٽر (4٬990 ft) تائين ملي ٿو۔[حوالو گهربل]

موسم

[سنواريو]

Ficus religiosa گهڻ رخي موسمي حالتن کي برداشت ڪري ٿو، جيئن:

ثقافت ۽ ورثو

[سنواريو]
رنگيل پيالو، پِيپل جي پن جي نقش (موٽيف) سان، منڊيگڪ (افغانستان) مان، دور IV، ت. 2700 BCE. ميوزي گيمي (Musée Guimet).

انساني ثقافت ۾ Ficus religiosa جو سڀ کان قديم ڄاڻايل ذڪر هي آهي ته هيلمند ثقافت جي ٿانون/برتنن تي پِيپل جي پنن جا نقش استعمال ڪيا ويا، جيڪي Mundigak ماڳ (ڪندهار، افغانستان) مان مليا آهن ۽ ٽئين هزار سال قبل مسيح (BCE) ڏانهن منسوب ڪيا وڃن ٿا۔[9]

سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب هن وڻ ۽ ان جي پنن کي مقدس سمجهندي هئي ۽ ان جا مذهبي فنّي نقش پڻ ٺاهيندي هئي۔[10]

پِيپل جو وڻ هندومت، جَين مذهب، سک مذهب ۽ ٻُڌمت جي پوئلڳن وٽ مقدس سمجھيو وڃي ٿو۔ ڀڳود گيتا ۾ ڪرشن چوي ٿو: "مان وڻن ۾ پِيپل (اشوتٿ) آهيان، ديو رِشيّن ۾ نارَد آهيان، ست مها رِشيّن ۾ ڀِرگو آهيان، گندھروَن ۾ چتر رتھ آهيان، ۽ سِدڌن ۾ رِشي ڪپيلا آهيان." [11] هندستان ۾ سڀ کان وڏي شهري اعزاز ڀارت رتنا جو تمغو پِيپل جي پن جي شڪل تي ٺهيل آهي۔[12]

ٻُڌمت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Bodhi tree

گوتم ٻڌ Ficus religiosa جي هيٺان ڌيان ڪندي بودهي (روشني/ڄاڻ) حاصل ڪئي (bodhi)۔ اهو هنڌ اڄ جي ٻوڌ گيا، بهار، ڀارت ۾ آهي۔ اصل وڻ تباهه ٿي ويو هو ۽ ڪيترائي ڀيرا ان جي جاءِ تي نئون وڻ لڳايو ويو۔ اصل وڻ جي هڪ شاخ 288 BCE ۾ انورادهاپورا، سري لنڪا ۾ پوکي وئي ۽ اهو جيا سري مها بودهي جي نالي سان مشهور آهي؛ ان کي دنيا جو سڀ کان پراڻو زنده، انسان پاران پوکيل گلدار ٻوٽو (اينجيو اسپرَم) چيو وڃي ٿو۔[13]

مهابودهي مندر وٽ بودهي وڻ، جيڪو سري مها بودهي مان وڌايو ويو، ۽ اهو وري هتي واري اصل بودهي وڻ مان وڌايو ويو هو۔

ٿي راواده ٻُڌمت واري ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ هن وڻ جو وڏو ٿڙ اڪثر ٻُڌ متي يا اني مسٽ قسم جي درگاهن/ٺڪاڻن لاءِ جاءِ بڻجي ويندو آهي۔ هر Ficus religiosa کي عام طور بودهي وڻ نه چيو ويندو۔ روايت موجب "سچو بودهي وڻ" اهو آهي جنهن جو "والد" به ٻيو بودهي وڻ هجي—۽ اهڙي ريت سلسلو پهرين بودهي وڻ تائين وڃي، جنهن هيٺ گوتم ٻڌ روشني حاصل ڪئي۔[14]

هندومت

[سنواريو]

اشوٿا Ficus religiosa لاءِ سنسڪرت اصطلاح آهي۔ هندو ڌرمي صحيفن موجب، اهو هندن لاءِ مقدس وڻ آهي ۽ هندومت سان لاڳاپيل ڪيترن ئي متنن ۾ ان جو بار بار ذڪر ملي ٿو۔[15] مثال طور رِگ ويد جي منتر I.164.20 ۾ پِيپل طور حوالو ڏنو ويو آهي۔[حوالو گهربل] بهرحال، پدما پوراڻ موجب پِيپل وڻ وشنوءَ جي صورت آهي، جڏهن⁠تہ ٻيو وڻ (وٽ/بنَيان) شِو (رُدَر) جي صورت ۽ پلاش (Palāśa) برهما جي صورت طور بيان ڪيا وڃن ٿا۔ متن ۾ چيو ويو آهي:

هن ۾ ڪو به شڪ ناهي ته ڀڳوان وِشنو اَشوتٿ (پيپل) جي صورت ۾ آهي، وَٽ (وڏ/برگد) رُدر (شِو) جي صورت آهي، ۽ پَلاش (ڍاڪ) برهما جي صورت اختيار ڪئي آهي۔ انهن کي ڏسڻ، پوڄا ڪرڻ ۽ سندن خدمت ڪرڻ سان گناهه دور ٿين ٿا۔ بيشڪ اهي غم، بيماريون ۽ بڇڙائپ کي ختم ڪن ٿا۔

— پدما پُران، اُتر کڻڊ، باب 115

ساڌو (هندو زاهد) پپل يا مقدس انجير وارن وڻن هيٺان ڌيان ڪن ٿا، ۽ هندو ماڻهو عبادت جي نشاني طور هن وڻ جي چوڌاري پردڪشنا (چڪر لڳائڻ/ڌيان سان هلڻ) ڪن ٿا۔ عام طور صبح جو وڻ جي چوڌاري ست پردڪشنايون "ورڪشا راجي ناما" (वृक्षराज्ञे नमः) پڙهندي ڪيون وڃن ٿيون، جنهن جو مطلب آهي "وڻن جي بادشاهه کي سلام"۔ چيو وڃي ٿو ته 27 تارا (برج/ستارا) جيڪي 12 گهرن (راسس) ۽ 9 سيارن سان گڏ هڪ نظام ٺاهين ٿا، اهي خاص طور 27 وڻن ذريعي نمايان ٿين ٿا—هر تاري لاءِ هڪ وڻ۔ چيو وڃي ٿو ته ٻوڌي وڻ پوشيا (مغربي نالي سان γ، δ ۽ θ Cancri، برج سرطان ۾) جي نمائندگي ڪري ٿو۔[حوالو گهربل]

آدي شنڪر ان جي اشتقاق کي شو (سڀاڻي) ۽ سٿ (اهو جيڪو قائم رهي) مان ڪڍي ٿو۔

— Roshan Dalal، Hinduism: An Alphabetical Guide، ص 44

اشوا (گهوڙو) ۽ سٿ (بيهاريل/جڳهه تي ٻڌل) مان ٻيو اشتقاق به ڏنو ويندو آهي، يعني "جتي گهوڙا ٻڌيا وڃن"۔[16]

ياما جڏهن نچيڪيتا کي نصيحت ڪري ٿو ته هو "ابدي اشوتٿ وڻ" جو ذڪر ڪري ٿو، جنهن جون پاڙون مٿي ۽ ٽاريون هيٺ آهن؛ اهو پاڪ، امر برهمن آهي، جنهن ۾ سڀ جهان قائم آهن ۽ جنهن کان پرتي ڪجهہ به ناهي (ڪٿا اوپنشاد بيت II.iii.1)۔ ساڳي وقت، ڪرشن ٻڌائي ٿو ته اهو اشوتٿ وڻ نه ڪا پڇاڙي رکي ٿو نه شروعات نه ئي ڪا مستقل بيهڪ؛ ان جون پاڙون مٿي ۽ ٽاريون هيٺ آهن؛ ان جون ٽاريون گڻن سان پلجن ٿيون ۽ ان جون لاتعداد پاڙون عملن جي صورت ۾ انسانن جي دنيا ۾ پکڙجن ٿيون—۽ انهن کي "لا تعلق/ويراڳ" جي مضبوط هٿيار سان ڪٽي، اهڙي آسماني ماڳ جي تلاش ڪرڻ گهرجي جتان وري واپسي ناهي (ڀڳود گيتا XV.1-4)۔[17] پهريون تصور سيکاري ٿو ته اشوتٿ وڻ برهمن سان هڪجهڙو "حقيقي" آهي، تنهنڪري ان کي ڪٽي نٿو سگهجي؛ ٻيو تصور چوي ٿو ته اشوتٿ وڻ کي وجود سان هڪجهڙو "غير حقيقي" سمجهي، ان کي ڪٽڻ ضروري آهي۔[18]

هندو قربانيءَ جي باهه (جهڙوڪ اگنيهوترا) ۾ استعمال ٿيندڙ "باهه جا ڪاٺ" (fire sticks) ۾ اشوتٿ وڻ جي سڪي ڪاٺ به شامل هوندي آهي۔

پوکي ۽ سنڀال

[سنواريو]
سياري جي شروعات ۾ ورتل Ficus religiosa جي تصوير

Ficus religiosa کي خاص وڻن واري نرسري ۾ سينگار لاءِ وڻ طور پوکيو ويندو آهي، ۽ گرم ۽ نيم-اڀرندي موسمن وارن علائقن ۾ باغن ۽ پارڪن ۾ لڳايو ويندو آهي۔ پِيپل وڻ هندستاني برصغير جو مقامي آهي ۽ گرم، نمي واري موسم ۾ چڱي طرح وڌي ٿو۔ ان کي مڪمل سج جي روشني پسند آهي ۽ اهو هر قسم جي مٽي ۾ وڌي سگهي ٿو، پر دوآبي/لوئم مٽي بهتر سمجهي وڃي ٿي۔ پوک وقت pH 7 يا ان کان گهٽ مٽي استعمال ڪرڻ جي صلاح ڏني وڃي ٿي۔ اگرچه گملَي ۾ اندر به وڌڻ ممڪن آهي، پر هي ٻاهر وڌيڪ سٺو وڌي ٿو۔ ننڍي عمر ۾ پِيپل کي مناسب خوراڪ/سنڀال جي ضرورت هوندي آهي؛ ان کي پوري سج جي روشني ۽ صحيح پاڻي ڏيڻ لازمي آهي۔ مقدس انجير قدرتي طور سب-پهاڙي ٻيلن وارن علائقن ۾ به ملي ٿو۔[حوالو گهربل] ٻين ڪيترن ئي Ficus وڻن وانگر، هي بونسائي تربيت لاءِ به موزون آهي۔

وچ اوڀر ۾ هن کي گهڻو ڪري ايونيو يا سڙڪ ڪناري واري وڻ طور پوکيو وڃي ٿو۔ فلپائن ۽ نيڪاراگوا ۾ هي نسل پارڪن ۾ ۽ سڙڪن ۽ فُٽ پاٿن سان گڏ پوکيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ پيراگوئي ۾ هي گهٽ اوچائي وارن ٻيلن ۾ ملي ٿو۔[19]

ٿائيلينڊ ۾ โพ يا "Pho" وڻ هر هنڌ نظر اچن ٿا، پر واهٽن (مندرن) ۾ انهن کي وڏي عزت ڏني ويندي آهي؛ اهي اڪثر ڪيترن سؤ سالن جا هوندا آهن ۽ انهن جا ٿڙ 20 فٽ (6.1 ميٽر) تائين ويڪرا ٿي سگهن ٿا۔ ٿائيلينڊ ۾ ٻين سڀني مقدس وڻن وانگر، انهن جي پاڙ واري حصي جي چوڌاري زعفراني ڪپڙو ٻڌو ويندو آهي۔ واهٽن ۾ بودهي وڻن سان لاڳاپيل هڪ ساليانو رسم "mai kam sii" ไม้คำ้ศริ خريد ڪرڻ آهي، جيڪي لٺين جهڙا "سپورٽ" هوندا آهن ۽ پکڙيل ٽارين هيٺ اهڙي نموني رکيا ويندا آهن ڄڻ انهن کي سهارو ڏئي رهيا هجن۔ ان خريداري مان ايندڙ رقم واهٽ جي خرچن لاءِ ڪم اچي ٿي، جيڪا ٿائي زندگيءَ جو مرڪزي حصو سمجهي وڃي ٿي۔[حوالو گهربل]

استعمال

[سنواريو]

Ficus religiosa کي روايتي طب ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه قسمن جي بيمارين لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جن ۾ دمہ (asthma)، ذيابطيس (diabetes)، دست (diarrhea)، مرگي (epilepsy)، معدي جا مسئلا، سوزشي بيماريون، ڇوت وارا ۽ جنسي عارضا شامل آهن۔[20]

هن وڻ جو ٿڙ ڪڏهن ڪڏهن هاري زمين هموار ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن۔ ٻج ڪٽڻ کان پوءِ، هن وڻ جو مستطيل ٿڙ ٽريڪٽر سان ڳنڍي زمين کي هموار (levelling) ڪيو ويندو آهي۔[21] ```0

حياتياتي حملا آوري

[سنواريو]
دهلي ۾ ڪنڪريٽ جي ڀت تي وڌندڙ نوجوان وڻ؛ گهٽ نميءَ هوندي به وڌڻ جي صلاحيت ڏيکاري ٿو

گهڻن ايپي فائيٽڪ جنگلي انجيرن جي ابتڙ، جيڪي ٻاهرئين پاسي کان سهاري وڻ کي گهيري وٺن ٿا، F. religiosa جا ايپي فائيٽڪ ٻوٽا حقيقي "گلا گھوٽيندڙ" ناهن۔ ان جي بدران، انهن جون پاڙون سهاري وڻ جي ٿڙ ۾ گهڙي وڃن ٿيون ۽ وقت سان گڏ ان کي اندر کان ڦاڙي ڇڏين ٿيون۔ Ficus religiosa کي Global Compendium of Weeds (Randall, 2012) طرفان "ماحولي جهنگلي ٻوٽو" يا "قدرتي بڻيل جهنگلي ٻوٽو" قرار ڏنو ويو آهي۔ هوائي ۾ ان جي حملا آوري بابت PIER پاران ڪيل جائزي ۾ هن کي 7 جو اعليٰ خطري وارو اسڪو ر ڏنو ويو آهي۔[وضاحت گهربل] اهڙو اعليٰ اسڪو ر ظاهر ڪري ٿو ته مناسب موسمي علائقن ۾ هي وڏو نقصانڪار ٻوٽو بڻجي سگهي ٿو۔ ان جي حملا آوري جا اهم سبب آهن: تيز واڌ، مختلف موسمن ۽ مٽين کي برداشت ڪرڻ، 3٬000 سالن کان وڌيڪ ڄاڻايل عمر، ۽ دم گھوٽيندڙ واڌ جو انداز، ڇو⁠تہ هي اڪثر ايپي فائيٽ طور زندگي شروع ڪري ٿو۔[حوالو گهربل]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ سانچو:Cite POWO
  2. 1 2  Chisholm, Hugh, وڪي نويس (1911), "Peepul", Encyclopædia Britannica 21 (11th ڇاپو), Cambridge University Press, ص: 45
  3. ↑ سانچو:GRIN
  4. ↑ Oxford English Dictionary, Oxford University Press, 1971, p. 1014
  5. ↑ "Ficus religiosa — Peepal", Flowers of India, اصل کان 14 February 2012 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 3 November 2011۔
  6. ↑ State symbols۔
  7. ↑ ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو
  8. ↑ "RMTRR OLDLIST", www.rmtrr.org, حاصل ڪيل 11 مئي 2024۔
  9. ↑ Sher, S. and Hameed, A., Comparative Analysis of the Gandharan Floral Motifs from Butkara (I and III) and Takht-i-Bahi. Sindh Antiquities 2020 Vol-06, No 1, pp. 128–145.[مئل ڳنڍڻو]
  10. ↑ McIntosh, Jane; Chrisp, Peter; Parker, Philip; Gibson, Carrie; Grant, R. G.; Regan, Sally (October 2014). History of the World in 1,000 Objects. New York: DK and the Smithsonian. p. 17. ISBN 978-1-4654-2289-7.
  11. ↑ "The Bhagavad Gita – Chapter 10 – The Yoga of Manifestation", santosha.com, اصل کان 20 June 2023 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 24 August 2015۔
  12. ↑ Ranjan, Amitav (4 February 2014). "Sachin's Bharat Ratna today a medal from 2000". The Indian Express (New Delhi). http://indianexpress.com/article/india/india-others/sachins-bharat-ratna-today-a-medal-from-2000/.
  13. ↑ "Rocky Mountain Tree-Ring Research, OLDLIST", حاصل ڪيل 3 July 2011۔
  14. ↑  Chisholm, Hugh, وڪي نويس (1911), "Bo-Tree", Encyclopædia Britannica 4 (11th ڇاپو), Cambridge University Press, ص: 305
  15. ↑ Haberman, David L. (25 April 2013) (en ۾). People Trees: Worship of Trees in Northern India. OUP USA. p. 73. ISBN 978-0-19-992917-7. https://books.google.com/books?id=X-556JuJa4QC&q=ashvattha&pg=PA73. Retrieved 24 November 2021.
  16. ↑ Cox, Robert (1 November 1997) (en ۾). The Pillar of Celestial Fire: And the Lost Science of the Ancient Seers. 1st World Publishing. p. 57. ISBN 978-1-887472-30-2. https://books.google.com/books?id=ykEN2zHvCpQC&dq=ashvattha+stha&pg=PA57. Retrieved 24 November 2021.
  17. ↑ Lua error in ماڊيول:I18n/complex_date at line 13: assign to undeclared variable 'decYear'.
  18. ↑ R.D.Ranade (1926). A Constructive Survey of Upanishadic Philosophy. Bharatiya Vidya Bhavan. pp. 145-146. https://archive.org/details/A.Constructive.Survey.of.Upanishadic.Philosophy.by.R.D.Ranade.1926.djvu.سانچو:Pd-notice
  19. ↑ Datil, M. J.; Acevedo-Rodríguez, P. (2014). Ficus religiosa (sacred fig tree). CABI Compendium. CABI. doi:10.1079/cabicompendium.24168. https://www.cabi.org/isc/datasheet/24168. Retrieved 23 July 2018.
  20. ↑ Damanpreet Singh; Bikram Singh; Rajesh Kumar Goela (12 April 2011). "Journal of Ethnopharmacology: Traditional uses, phytochemistry and pharmacology of Ficus religiosa: A review". Journal of Ethnopharmacology 134 (3): 565–583. doi:10.1016/j.jep.2011.01.046. PMID 21296646.
  21. ↑ "Peepal Tree: Benefits And Uses of Peepal Tree » Trees Varieties", Trees Varieties (en-US ٻولي ۾), 02 نومبر 2020, اصل کان 2 November 2020 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 10 نومبر 2020۔
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=پپل_(وڻ_)&oldid=347530" تان ورتل