ويلز

نظر ھيٺ مضمون the country تي آهي. the animal جي لاءِ Whales ڏسو. ٻين استعمالن لاءِ other uses ويلز (سلجھائپ) ڏسو.

ويلز (Wales) ڪائمرو (Cymru)
آئيني ملڪ
Flag Seal
Anthem: de facto; "Hen Wlad Fy Nhadau" ("منهنجي ابن ڏاڏن جي زمين")
گڏيل بادشاھت ۾ ويلز
ويلز جو نقشو
جاگرافي بيهڪ: 51°29′N 3°11′W
راڄڌاني	ڪارڊف
گروفڊ-اپ-ليولن پاران متحد ڪيو ويو	سال 1057ع
روڊلان جو قانون	سال 1284ع
ويلز قانون 1535ع ۽ 1542ع	سال 1543ع
ويلش ٻولي ايڪٽ 1967ع	27 جولائي، 1967ع
حيثيت جي تبديلي	پهرين جولائي، 1999ع
آبادي (2021)	31,07,494
Government
• Type	مقامي حڪومت
• Body	پارلياماني آئيني بادشاهت جي تحت ويلش مقننه
• بادشاھه	چارلس ٽيون
• عهديدار	پهريون وزير: ايلونيڊ مورگن سيڪريٽري: جو ايسٽيونز
Area
• Total	21,218 ڪ.م2 (8,192 ميل2)

ويلز (انگريزي: Wales؛ ويلش: Cymru) هڪ آئيني ملڪ آهي، جيڪو گڏيل بادشاھت جو حصو آهي. ان جي اتر ۽ اولهه ۾ آئرش سمنڊ، اوڀر ۾ انگلينڊ، ڏکڻ ۾ برسٽل چينل ۽ ڏکڻ اولهه ۾ ڪيلٽڪ سمنڊ آهي. سال 2021ع تائين، ان جي آبادي 32 لک کان وڌيڪ هئي. ان جي پکيڙ 21,218 چورس ڪلوميٽر (8,192 چورس ميل) آهي ۽ 2,700 ڪلوميٽر (1,680 ميل) کان وڌيڪ ساحلي پٽي آهي. اهو گهڻو ڪري جبل وارو علائقو آهي، اتر ۽ مرڪزي علائقن ۾، سنوڊن (ان جي بلند ترين چوٽي) جي سميت ان جون اوچيون چوٽيون آهن. ملڪ اتر معتدل زون ۾ واقع آهي ۽ هڪ بدلجندڙ، سامونڊي آبهوا وارو علائقو آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ڪارڊف آهي.

5هين صدي ۾ برطانيه کان رومن جي واپسي کان پوءِ ڪيلٽڪ برطانوي ماڻهن ۾ هڪ الڳ ويلش ڪلچر ابھريو ۽ ويلز مختصر طور تي سال 1055ع ۾ گروفڊ-اپ ليويلن جي تحت متحد ٿيو. 200 سالن کان وڌيڪ جنگ کانپوءِ، انگلينڊ جو بادشاهه ايڊورڊ پهريون 1283ع ۾ ويلز کي فتح ڪيو ۽ ان کي انگلينڊ جي بادشاھت ۾ شامل ڪيو. 15هين صدي جي شروعات ۾ اووين گلنڊور (Owain Glyndŵr) انگريزي حڪمراني خلاف ويلش بغاوت جي اڳواڻي ڪئي ۽ ويلش قومي پارليامينٽ (Senedd) سان هڪ آزاد ويلش رياست قائم ڪيو، پر ڪجهه ئي عرصي پوء، 16هين صدي ۾ انگلينڊ جو بادشاھ سڄي ويلز کي انگلينڊ ۾ شامل ڪري ڇڏيو ۽ ويلز ايڪٽ، 1535ع ۽ 1542ع جي تحت، ويلز کي انگريزي قانوني نظام ۾ شامل ڪيو. 19هين صدي ۾ ويلش قومپرستي ترقي ڪئي. ويلز جي خودمختياري، جنهن جي گارنٽي 19 صدي جي آخر ۽ 20 صدي جي شروعات ۾ ڊيوڊ لائيڊ جارج پاران ڏني وئي هئي، سوشلزم ۽ ليبر پارٽي جي واڌ ويجهه جي نتيجي ۾ ختم ٿئي وئي.

ويلش قومي تشخص جو احساس 20هين صدي دوران وڌيو. سال 1925ع ۾ قومپرست پارٽي، "پليڊ سيمرو" ٺاهي وئي ۽ 1962ع ۾ "ويلش لئنگئيج سوسائٽي" جو قيام عمل ۾ آيو. ويلز ۾ اختيار جي ويلش ڏانهن منتقلي جو هڪ گورننگ سسٽم استعمال ڪيو ويو آهي. سڀ کان وڏو قدم 1998ع ۾ سينيڊ (ويلش پارليامينٽ، اڳوڻي ويلز لاءِ قومي اسيمبلي) جي قيام آهي، جيڪي اختيارن جي منتقلي واري پاليسي معاملن جي هڪ حد لاءِ ذميوار آهي.

صنعتي انقلاب جي شروعات ۾، کان کني ۽ ڌاتو صنعتن جي ترقي ملڪ کي زرعي سماج کان صنعتي سماج ۾ تبديل ڪري ڇڏيو. ڏاکڻي ويلز جي ڪوئلي جي فيلڊ جي استحصال سبب ويلز جي آبادي ۾ تيزي سان واڌ ٿي. آبادي جو ٻه ٽيون حصو ڏاکڻي ويلز ۾ رهي ٿو، جن ۾ ڪارڊف، سوانسي، نيوپورٽ ۽ ويجھي واديون شامل آهن. اتر ويلز جي اوڀر واري علائقي ۾ ڪل آبادي جو ڇهون حصو رهندو آهي. ريڪسهام اتر ويلز جو سڀ کان وڏو شهر آهي. ويلز جا باقي حصا گهٽ آبادي وارا آهن. ويلز ۾ روايتي ڪڍڻ ۽ ڳري صنعتن جي زوال کانپوء، هلڪي ۽ خدمتن جي صنعتون ۽ سياحت ان جي معيشت ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. ويلز ۾ زراعت وڏي پيماني تي چوپائي مال تي ٻڌل آهي، جيڪي ويلز کي چوپائي مال جو خالص برآمد ڪندڙ بڻائي ٿي ۽ قومي زرعي خود ڪفالت ۾ حصو وٺندي آهي.

ويلش ۽ انگريزي ٻئي سرڪاري ٻوليون آهن. ويلز جي آبادي جي اڪثريت انگريزي ڳالهائي ٿي. ويلش ٻولي اتر ۽ اولهه جي ه علائقي ۾ غالب ٻولي آهي، سڄي ويلز ۾ ڪل 538,300 ويلش ٻولي جا ڳالهائيندڙ آهن. ويلز ۾ چار يونيسڪو عالمي ورثي جا ماڳ آهن، جن مان ٽي اتر ويلز ۾ آهن.

پڻ ڏسو

ويلز جو جھنڊو

ٻاهريان ڳنڍڻا

• Senedd Cymru – Welsh Parliament
• BBC Wales
• VisitWales.com. The official international guide to places to stay and things to do in Wales.
• Gathering the Jewels – Welsh Heritage and Culture
• Photographs of Wales on Geograph Britain and Ireland
• Further historical information and sources at GENUKI