مواد ڏانھن هلو

هارمون

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان

کاٻي پاسي: هڪ بالغ انساني ماديءَ ۾ هارمون جي موٽ واري چڪر

ساڄي پاسي: عربيڊوپسس ٿاليانا ۾ پنن کان پاڙن ڏانهن آڪسن جي منتقلي

هارمون (Hormone) حرڪت ۾ آڻڻ گهڻ گهرڙن جاندارن ۾ اشارتي ماليڪيولن جو هڪ طبقو آهي، جيڪي پيچيده حياتياتي عملن وسيلي پري وارن عضون يا بافتن (ٽشو) ڏانهن موڪليا وڃن ٿا ته جيئن جسمانيات ۽ رويي کي ضابطي ۾ رکن.[1] جانورن، ٻوٽن ۽ فنجائي جي معمول جي واڌ ويجهه لاءِ هارمون ضروري آهن.

هارمون جي وسيع وصف (يعني هڪ اهڙو اشارو ڪندڙ ماليڪيول، جيڪو پنهنجي ٺهڻ واري هنڌ کان پري اثر وجهي ٿو) سبب ڪيترن ئي قسمن جي ماليڪيولن کي هارمونن طور درجي بندي ڪري سگهجي ٿو. انهن مادن ۾ آئيڪوسانوئڊ (مثال طور پروسٽاگلينڊن ۽ ٿرومبوڪسين)، اسٽيرائڊ (مثال طور ايسٽروجن ۽ براسينواسٽيرائڊ)، امينو تيزاب جا نڪتل مرڪب (مثال طور ايپينيفرين ۽ آڪسن)، پروٽين يا پيپٽائڊ (مثال طور انسولين ۽ سي ايل اي پيپٽائڊ)، ۽ گئسون (مثال طور ايٿيلين ۽ نائٽرڪ آڪسائيڊ) شامل آهن.

هارمون عضون ۽ بافتن (ٽشو) جي وچ ۾ رابطي لاءِ استعمال ٿين ٿا. ڪرنگهيدار جانورن ۾ هارمون ڪيترن ئي عملن کي ضابطي ۾ رکڻ جا ذميوار آهن، جن ۾ جسماني عمل ۽ رويي جون سرگرميون، جهڙوڪ هاضمو، استقلاب، ساهه کڻڻ، حسي ادراڪ، ننڊ، اخراج، کير پيارڻ، دٻاءُ پيدا ٿيڻ، واڌ ۽ نشونما، حرڪت، توليد ۽ مزاج ۾ ڦيرڦار شامل آهن.[2][3][4] ٻوٽن ۾ هارمون ٻج ڦٽڻ کان وٺي پوڙهائپ تائين نشونما جي لڳ ڀڳ هر پهلوءَ کي ضابطي ۾ رکن ٿا.[5] هارمون حدف واري گهرڙي ۾ مخصوص ريسيپٽر پروٽينن سان ڳنڍجي پري وارن گهرڙن تي اثر وجهن ٿا، جنهن جي نتيجي ۾ گهرڙي جي ڪم ۾ تبديلي اچي ٿي. جڏهن ڪو هارمون ريسيپٽر سان ڳنڍجي ٿو ته اهو اشاري جي منتقلي واري رستي کي فعال ڪري ٿو، جيڪو عام طور جين جي نقل نويسي کي چالو ڪري ٿو ۽ نتيجي ۾ حدف پروٽينن جي اظهار ۾ واڌ ٿئي ٿي. هارمون غير جينومي رستن وسيلي پڻ ڪم ڪري سگهن ٿا، جيڪي جينومي اثرن سان گڏجي اثرانداز ٿين ٿا.[6]

پاڻيءَ ۾ حل ٿيندڙ هارمون (جهڙوڪ پيپٽائڊ ۽ امين) عام طور ٻين پيغامبرن وسيلي حدف گهرڙن جي سطح تي ڪم ڪن ٿا. چرٻيءَ ۾ حل ٿيندڙ هارمون (جهڙوڪ اسٽيرائڊ) عام طور حدف وارن گهرڙن جي پلازما جهلي مان گذري، سندن مرڪزن اندر ڪم ڪن ٿا. براسينواسٽيرائڊ، جيڪي پولي هائيڊروڪسي اسٽيرائڊن جو هڪ قسم آهن، ٻوٽن جي هارمونن جو ڇهون طبقو آهن ۽ اينڊوڪرائن-جواب ڏيندڙ ڳوڙهن لاءِ اپوپٽوسس پيدا ڪرڻ ۽ ٻوٽن جي واڌ کي محدود ڪرڻ خاطر سرطان مخالف دوا طور ڪارائتا ٿي سگهن ٿا. چرٻيءَ ۾ حل ٿيندڙ هجڻ باوجود، اهي پنهنجي ريسيپٽر سان گهرڙي جي سطح تي ئي ڳنڍجن ٿا.[7]

ڪرنگهيدار جانورن ۾ اينڊوڪرائن غدود خاص عضوا آهن، جيڪي هارمون اينڊوڪرائن اشارتي نظام ۾ خارج ڪن ٿا. هارمونن جو اخراج مخصوص حياتياتي ڪيميائي اشارن جي جواب ۾ ٿئي ٿو ۽ اڪثر منفي موٽ واري ضابطي هيٺ هوندو آهي. مثال طور، رت جي شگر (سيرم ۾ گلوڪوز جو ارتڪاز) وڌڻ سان انسولين جي جوڙجڪ وڌي ٿي. پوءِ انسولين گلوڪوز جي سطح گهٽائڻ ۽ داخلي توازن برقرار رکڻ لاءِ ڪم ڪري ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ انسولين جي سطح پڻ گهٽجي ٿي.

خارج ٿيڻ کان پوءِ پاڻيءَ ۾ حل ٿيندڙ هارمون آسانيءَ سان گردشي نظام وسيلي منتقل ٿين ٿا. چرٻيءَ ۾ حل ٿيندڙ هارمونن کي بردار پلازما گلائڪوپروٽينن (مثال طور ٿائروڪسين-بائنڊنگ گلوبولين (TBG)) سان ڳنڍجي ليگنڊ-پروٽين مرڪب ٺاهڻا پون ٿا. ڪجهه هارمون، جهڙوڪ انسولين ۽ واڌ وارا هارمون، مڪمل طور فعال حالت ۾ ئي رت جي وهڪري ۾ خارج ٿي سگهن ٿا. ٻيا هارمون، جن کي پروهارمون چيو وڃي ٿو، مخصوص گهرڙن ۾ ڪيترن مرحلن واري عمل وسيلي فعال ٿيڻ گهرجن، جيڪو عام طور سخت ضابطي هيٺ هوندو آهي.[8]

اينڊوڪرائن نظام هارمون سڌو رت جي وهڪري ۾، عام طور سوراخدار ڪيپلرين وسيلي خارج ڪري ٿو، جڏهن ته ايگزوڪرائن نظام پنهنجون رطوبتون اڻ سڌي طرح نالين وسيلي خارج ڪري ٿو. پيراڪرائن ڪم وارا هارمون بافتن وچ وارن خالن مان ڦهلجي ويجهي حدف بافت تائين پهچن ٿا.

ٻوٽن ۾ هارمونن جي اخراج لاءِ مخصوص عضوا نه هوندا آهن، جيتوڻيڪ هارمونن جي پيداوار جي مڪاني ورڇ موجود هوندي آهي. مثال طور، آڪسن هارمون بنيادي طور جوان پنن جي چوٽين ۽ ٽاريءَ جي چوٽيءَ واري ميريسٽيم ۾ پيدا ٿئي ٿو. مخصوص غدودن جي غير موجودگيءَ سبب هارمون جي پيداوار جو مکيه هنڌ ٻوٽي جي سڄي حياتيءَ دوران بدلجي سگهي ٿو، ۽ پيداوار جو هنڌ ٻوٽي جي عمر ۽ ماحول تي دارومدار رکي ٿو.[9]

تعارف ۽ جائزو

[سنواريو]

اشارو منتقلي

هارمون پيدا ڪندڙ گهرڙا اينڊوڪرائن غدودن ۾ ملن ٿا، جهڙوڪ ٿائرايڊ غدود، بيضن ۽ خصين ۾.[10] هارموني اشارڪاريءَ ۾ هيٺيان مرحلا شامل آهن:[11]

  1. ڪنهن مخصوص بافت ۾ ڪنهن مخصوص هارمون جي حياتياتي جوڙجڪ.
  2. هارمون جو ذخيرو ۽ اخراج.
  3. هارمون جي حدف گهرڙي يا گهرڙن ڏانهن منتقلي.
  4. هارمون جي گهرڙي جهليءَ سان لاڳاپيل يا گهرڙي اندرين ريسيپٽر پروٽين وسيلي سڃاڻپ.
  5. اشارو منتقلي واري عمل وسيلي وصول ٿيل هارموني اشاري جي اڳتي رسائي ۽ واڌارو: ان کان پوءِ گهرڙي جو ردعمل پيدا ٿئي ٿو. حدف گهرڙن جي ردعمل کي پوءِ اصل هارمون پيدا ڪندڙ گهرڙا سڃاڻي سگهن ٿا، جنهن جي نتيجي ۾ هارمون جي پيداوار ۾ گهٽتائي اچي ٿي. هي داخلي توازن برقرار رکندڙ منفي موٽ واري چڪر جو هڪ مثال آهي.
  6. هارمون جي ٽوڙ ڦوڙ.

جڏهن اينڊوڪرائن غدودن کي اشارو ملي ٿو ته هارمون خارج ڪرڻ لاءِ ايگزو سائيٽوسس ۽ جهليءَ وسيلي منتقلي جا ٻيا طريقا استعمال ڪيا وڃن ٿا. درجابنديءَ وارو نمونو هارموني اشارڪاريءَ جي عمل جي هڪ حد کان وڌيڪ سادگي آهي. ڪنهن مخصوص هارموني اشاري جا گهرڙي وصول ڪندڙ ڪيترن ئي مختلف بافتن ۾ موجود ڪيترن ئي قسمن جي گهرڙن مان ٿي سگهن ٿا، جيئن انسولين جي حالت ۾ ٿئي ٿو، جيڪو سڄي جسم تي اثرانداز ٿيندڙ مختلف قسمن جا جسماني اثر پيدا ڪري ٿو. مختلف قسم جا بافت (ٽشو) ساڳئي هارموني اشاري جو مختلف نموني جواب پڻ ڏئي سگهن ٿا.[12]

دريافت

[سنواريو]

آرنولڊ ايڊولف برٿولڊ (1849ع)

[سنواريو]

آرنولڊ ايڊولف برٿولڊ هڪ جرمن جسمانياتدان ۽ حيوانياتدان هو، جنهن 1849ع ۾ خصين جي ڪم بابت هڪ سوال اٿاريو. هن خصي ڪڍيل ڪڪڙن ۾ ڏٺو ته انهن جو جنسي رويو اهڙو نه هو، جهڙو سالم خصين وارن نر ڪڪڙن جو هوندو آهي. هن ان لقاءَ جي جاچ ڪرڻ لاءِ نر ڪڪڙن تي هڪ تجربو ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. هن سالم خصين وارن ڪڪڙن جو هڪ ٽولو رکيو ۽ ڏٺو ته انهن جون ڳچيءَ هيٺان لڙڪندڙ کلون ۽ ڪلنگيون (ثانوي جنسي عضوا) معمول جي جسامت جون هيون، انهن جي ٻانگ معمول مطابق هئي ۽ سندن جنسي ۽ جارحاڻا رويا پڻ معمول مطابق هئا. هن ڪڪڙن جو هڪ ٻيو ٽولو پڻ رکيو، جن جا خصيا جراحيءَ وسيلي ڪڍيا ويا هئا، ۽ ڏٺو ته انهن جي ثانوي جنسي عضون جي جسامت گهٽجي وئي هئي، سندن ٻانگ ڪمزور هئي، انهن ۾ مادين ڏانهن جنسي ڪشش نه هئي ۽ اهي جارحاڻا به نه هئا. هن سمجهيو ته هي عضوو انهن روين لاءِ ضروري آهي، پر کيس اهو معلوم نه هو ته اهو ڪيئن ڪم ڪري ٿو. وڌيڪ جاچ لاءِ هن هڪ خصيو ڪڍي پيٽ جي خال ۾ رکي ڇڏيو. ڪڪڙن جو رويو ۽ جسماني تشريحيات معمول مطابق رهيا. ان مان هو اهو ڏسي سگهيو ته خصين جي جاءِ اهميت نٿي رکي. پوءِ هن اهو معلوم ڪرڻ چاهيو ته ڇا خصين ۾ موجود ڪو جينياتي عنصر انهن ڪمن جو ذميوار آهي. هن هڪ ٻئي ڪڪڙ جو خصيو اهڙي ڪڪڙ ۾ پيوند ڪيو، جنهن جو هڪ خصيو ڪڍيو ويو هو، ۽ ڏٺو ته ان جو رويو ۽ جسماني تشريحيات پڻ معمول مطابق رهيا. برٿولڊ اهو نتيجو ڪڍيو ته جنسي عضون ۽ روين جي حوالي سان خصين جي جاءِ يا جينياتي عنصر اهميت نٿا رکن، پر خصين مان خارج ٿيندڙ ڪو ڪيميائي مادو هن لقاءَ جو سبب بڻجي رهيو آهي. بعد ۾ ان عنصر جي سڃاڻپ ٽيسٽوسٽيرون هارمون طور ڪئي وئي.[13][14]

چارلس ۽ فرانسس ڊارون (1880ع)

[سنواريو]

جيتوڻيڪ چارلس ڊارون بنيادي طور ارتقا جي نظريي بابت پنهنجي ڪم لاءِ مشهور آهي، پر کيس ٻوٽن ۾ پڻ گهري دلچسپي هئي. 1870ع واري ڏهاڪي دوران هن ۽ سندس پٽ فرانسس ٻوٽن جي روشنيءَ ڏانهن حرڪت جو مطالعو ڪيو. اهي اهو ڏيکارڻ ۾ ڪامياب ٿيا ته روشنيءَ کي نوجوان تڻي جي چوٽيءَ (ڪوليوپٽائل) تي محسوس ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته وڪڙ تڻي جي هيٺئين حصي ۾ پيدا ٿئي ٿو. هنن تجويز ڏني ته هڪ ”منتقل ٿي سگهندڙ مادو“ روشنيءَ جي رخ بابت ڄاڻ چوٽيءَ کان هيٺ تڻي تائين پهچائي ٿو. ”منتقل ٿي سگهندڙ مادي“ واري خيال کي شروعات ۾ ٻين نباتاتدانن رد ڪري ڇڏيو، پر سندن ڪم اڳتي هلي ٻوٽن جي پهرين هارمون جي دريافت جو سبب بڻيو.[15] 1920ع واري ڏهاڪي ۾ ڊچ سائنسدان فرٽس وارمولٽ وينٽ ۽ روسي سائنسدان نيڪولائي چولوڊني (هڪ ٻئي کان آزاد ٿي ڪم ڪندي) قطعي طور ڏيکاريو ته واڌ واري هارمون جي اڻبرابر گڏ ٿيڻ سبب اهو وڪڙ پيدا ٿئي ٿو. 1933ع ۾ آخرڪار ڪوگل، هاگن-سمٽ ۽ ارڪسليبن هن هارمون کي الڳ ڪيو ۽ ان کي ”آڪسن“ جو نالو ڏنو.[15][16][17]

اوليوَر ۽ شيفر (1894ع)

[سنواريو]

برطانوي معالج جارج اوليور ۽ جسمانياتدان ايڊورڊ البرٽ شيفر، جيڪو يونيورسٽي ڪاليج لنڊن ۾ پروفيسر هو، ايڊرينل نچوڙن جي جسماني اثرن بابت گڏجي ڪم ڪيو. هنن پهريون ڀيرو پنهنجا نتيجا 1894ع ۾ ٻن رپورٽن ۾ شايع ڪيا، جڏهن ته مڪمل مقالو 1895ع ۾ شايع ٿيو.[18][19] جيتوڻيڪ پهرين هارمون جي دريافت کي اڪثر غلط نموني سيڪريٽن سان منسوب ڪيو ويندو آهي، جيڪو 1902ع ۾ بيليس ۽ اسٽارلنگ دريافت ڪيو هو، پر حقيقت ۾ اوليور ۽ شيفر جو ايڊرينالين تي مشتمل ايڊرينل نچوڙ، يعني اهو مادو جيڪو جسماني تبديلين جو سبب بڻيو، دريافت ٿيل پهريون هارمون هو. ”هارمون“ جو اصطلاح بعد ۾ اسٽارلنگ جوڙيو.[20]

بيليس ۽ اسٽارلنگ (1902ع)

[سنواريو]

وليم بيليس ۽ ارنسٽ اسٽارلنگ، جيڪي ترتيبوار جسمانياتدان ۽ حياتياتدان هئا، اهو معلوم ڪرڻ چاهيندا هئا ته ڇا اعصابي نظام جو هاضمي جي نظام تي ڪو اثر پوي ٿو. مارٽن هائيڊن هائن ۽ ڪلاڊ برنارڊ جي ڪم مان[21] کين خبر هئي ته معدي مان کاڌي جي آنڊن ڏانهن گذرڻ کان پوءِ لبلبو هاضمي وارا سيال خارج ڪرڻ ۾ شامل هوندو آهي، ۽ هنن جو خيال هو ته اهو عمل اعصابي نظام جي ڪري ٿيندو آهي. هنن هڪ حيواني نموني ۾ لبلبي ڏانهن ويندڙ اعصاب ڪٽي ڇڏيا ۽ دريافت ڪيو ته لبلبي مان اخراج کي اعصابي تحريڪون ضابطي ۾ نه ٿيون رکن. اهو طئي ڪيو ويو ته آنڊن مان رت جي وهڪري ۾ خارج ٿيندڙ هڪ عنصر لبلبي کي هاضمي وارا سيال خارج ڪرڻ لاءِ متحرڪ ڪري رهيو هو. ان عنصر کي سيڪريٽن نالو ڏنو ويو، جيڪو هڪ هارمون آهي.

1905ع ۾ اسٽارلنگ يوناني لفظ اڀارڻ يا متحرڪ ڪرڻ مان ”هارمون“ جو لفظ جوڙيو، جنهن جي هن وصف هن ريت ڪئي: ”اهي ڪيميائي پيغامبر، جيڪي رت جي وهڪري سان گڏ گهرڙي کان گهرڙي تائين تيزيءَ سان پهچي، جسم جي مختلف حصن جي سرگرمين ۽ واڌ ويجهه ۾ هم آهنگي پيدا ڪري سگهن ٿا“.[22]

اشاريڪاريءَ جا قسم

[سنواريو]

هارمونن جا اثر ان ڳالهه تي دارومدار رکن ٿا ته اهي ڪٿي خارج ٿين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي مختلف طريقن سان خارج ٿي سگهن ٿا.[23] سڀ هارمون گهرڙي مان نڪري رت ۾ داخل ٿي پوءِ حدف واري ريسيپٽر سان نٿا ڳنڍجن. هارموني اشاريڪاريءَ جا مکيه قسم هي آهن:

اشاريڪاريءَ جا قسم – هارمون
نمبر قسم وضاحت
1 اينڊوڪرائن رت جي وهڪري ۾ خارج ٿيڻ کان پوءِ حدف گهرڙن تي اثر ڪري ٿو.
2 پيراڪرائن ويجهن گهرڙن تي اثر ڪري ٿو ۽ ان لاءِ عام رت جي گردش ۾ داخل ٿيڻ ضروري ناهي.
3 آٽوڪرائن انهن ئي قسمن جي گهرڙن تي اثر ڪري ٿو، جن ان کي خارج ڪيو هجي، ۽ حياتياتي اثر پيدا ڪري ٿو.
4 انٽراڪرائن انهن ئي گهرڙن جي اندر اثر ڪري ٿو، جن ان کي جوڙيو هجي.

ڪيميائي طبقا

[سنواريو]

جيئن ته هارمونن جي وصف سندن بناوت بدران سندن ڪم جي بنياد تي ڪئي وڃي ٿي، تنهنڪري انهن جون ڪيميائي بناوتون مختلف ٿي سگهن ٿيون. هارمون گهڻ گهرڙن جاندارن (ٻوٽن، جانورن، فنجائي، ڀوري الجي ۽ ڳاڙهي الجي) ۾ ملن ٿا. اهي مرڪب هڪ گهرڙن جاندارن ۾ پڻ ملن ٿا ۽ اشارتي ماليڪيولن طور ڪم ڪري سگهن ٿا، تنهن هوندي به ان ڳالهه تي اتفاق ناهي ته انهن ماليڪيولن کي هارمون چئي سگهجي ٿو.[24][25]

ڪرنگهيدار جانور

[سنواريو]

انساني هارمونن جي فهرست

ڪرنگهيدار جانورن ۾ هارمونن جا قسم
نمبر قسم وضاحت
1 پروٽين ۽ پيپٽائڊ پيپٽائڊ هارمون امينو تيزابن جي زنجير مان ٺهيل هوندا آهن، جنهن ۾ رڳو 3 کان وٺي سوين امينو تيزاب شامل ٿي سگهن ٿا. مثالن ۾ آڪسيٽوسن ۽ انسولين شامل آهن.[13] انهن جون ترتيبون ڊي اين اي ۾ رمز ٿيل هونديون آهن ۽ متبادل اسپلائسنگ ۽/يا ترجمي کان پوءِ واري ترميم وسيلي تبديل ٿي سگهن ٿيون.[23] اهي ويزيڪلَن ۾ بند ٿيل هوندا آهن ۽ پاڻي دوست هوندا آهن، جنهن جو مطلب آهي ته اهي پاڻيءَ ۾ حل ٿين ٿا. پاڻي دوست هجڻ سبب اهي رڳو جهليءَ تي موجود ريسيپٽرن سان ڳنڍجي سگهن ٿا، ڇاڪاڻ ته سندن جهليءَ مان گذرڻ جو امڪان گهٽ هوندو آهي. تنهن هوندي به، ڪجهه هارمون انٽراڪرائن طريقيڪار وسيلي گهرڙي اندرين ريسيپٽرن سان ڳنڍجي سگهن ٿا.
2 امينو تيزاب جا نڪتل مرڪب امينو تيزاب مان ٺهندڙ هارمون امينو تيزابن، گهڻو ڪري ٽائروسين، مان نڪتل هوندا آهن. اهي ويزيڪلَن ۾ ذخيرو ٿيندا آهن. مثالن ۾ ميلاٽونن ۽ ٿائروڪسين شامل آهن.
3 اسٽيرائڊ اسٽيرائڊ هارمون ڪوليسٽرول مان نڪتل هوندا آهن. مثالن ۾ جنسي هارمون ايسٽراڊيول ۽ ٽيسٽوسٽيرون سان گڏوگڏ دٻاءَ وارو هارمون ڪورٽيسول شامل آهن.[26] اسٽيرائڊن ۾ پاڻ ۾ ڳنڍيل چار ڇلا هوندا آهن. اهي چرٻي دوست هوندا آهن، تنهنڪري جهلين مان گذري گهرڙي اندرين نيوڪليائي ريسيپٽرن سان ڳنڍجي سگهن ٿا.
4 آئيڪوسانوئڊ آئيڪوسانوئڊ هارمون اراڪيڊونڪ تيزاب، لائپوڪسن، ٿرومبوڪسين ۽ پروسٽاگلينڊن جهڙن لپڊن مان نڪتل هوندا آهن. مثالن ۾ پروسٽاگلينڊن ۽ ٿرومبوڪسين شامل آهن. اهي هارمون سائڪلو آڪسيجنيز ۽ لائپو آڪسيجنيز وسيلي پيدا ٿيندا آهن. اهي پاڻيءَ کان ڀڄندڙ هوندا آهن ۽ جهليءَ وارن ريسيپٽرن تي اثر ڪندا آهن.
5 گئسون ايٿيلين ۽ نائٽرڪ آڪسائيڊ
انساني جسم ۾ مختلف قسم جا هارمون خارج ٿين ٿا، جن جا حياتياتي ڪردار ۽ ڪم مختلف هوندا آهن.

غير ڪرنگهيدار جانور

[سنواريو]

ڪرنگهيدار جانورن جي ڀيٽ ۾ جيت ۽ قشري جانور بناوت جي لحاظ کان ڪيترائي غير معمولي هارمون رکن ٿا، جهڙوڪ نابالغ هارمون، جيڪو هڪ سيسڪويٽرپينوئڊ آهي.[27]

ٻوٽا

[سنواريو]

ٻوٽن جو هارمون مثالن ۾ ابسيزڪ تيزاب، آڪسن، سائٽوڪائنن، ايٿيلين ۽ جبرلين شامل آهن.[28]

ريسيپٽر

[سنواريو]
کاٻي پاسي واري خاڪي ۾ هڪ اسٽيرائڊ (لپڊ) هارمون کي (1) گهرڙي ۾ داخل ٿيندي ۽ (2) مرڪز ۾ هڪ ريسيپٽر پروٽين سان ڳنڍجندي ڏيکاريو ويو آهي، جنهن جي نتيجي ۾ (3) ايم آر اين اي جي جوڙجڪ ٿئي ٿي، جيڪا پروٽين جي جوڙجڪ جو پهريون مرحلو آهي. ساڄي پاسي پروٽين هارمونن کي (1) ريسيپٽرن سان ڳنڍجندي ڏيکاريو ويو آهي، جنهن سان (2) اشارو منتقليءَ وارو رستو شروع ٿئي ٿو. اشارو منتقليءَ وارو رستو (3) مرڪز ۾ نقل نويسي عنصرن جي فعال ٿيڻ ۽ پروٽين جي جوڙجڪ شروع ٿيڻ تي پورو ٿئي ٿو. ٻنهي خاڪن ۾، a هارمون، b گهرڙي جهلي، c گهرڙي جو پاڻياٺ ۽ d مرڪز آهي.

گهڻا هارمون شروعاتي طور گهرڙي سطح وارن ريسيپٽرن يا گهرڙي اندرين ريسيپٽرن سان ڳنڍجي گهرڙي جو ردعمل شروع ڪن ٿا. ڪنهن گهرڙي ۾ ڪيترائي مختلف ريسيپٽر ٿي سگهن ٿا، جيڪي ساڳئي هارمون کي سڃاڻن ٿا پر مختلف اشارو منتقلي وارا رستا فعال ڪن ٿا، يا ڪنهن گهرڙي ۾ ڪيترائي مختلف ريسيپٽر ٿي سگهن ٿا، جيڪي مختلف هارمونن کي سڃاڻن ٿا پر ساڳيو حياتياتي ڪيميائي رستو فعال ڪن ٿا.[29]

گهڻن پيپٽائڊ ۽ ڪيترن ئي آئيڪوسانوئڊ هارمونن جا ريسيپٽر گهرڙي سطح وارن ريسيپٽرن طور گهرڙي جهلي ۾ جڙيل هوندا آهن، ۽ انهن جي اڪثريت ستن الفا هيلڪس جهلي پار پروٽينن واري جي پروٽين سان ڳنڍيل ريسيپٽر (GPCR) طبقي سان تعلق رکي ٿي. هارمون ۽ ريسيپٽر جو لاڳاپو عام طور گهرڙي جي گهرڙي پاڻياٺ اندر ثانوي اثرن جو هڪ سلسلو شروع ڪري ٿو، جنهن کي اشارو منتقلي چيو وڃي ٿو. ان عمل ۾ اڪثر ٻين مختلف گهرڙي پاڻياٺ وارن پروٽينن جي فاسفوريليشن يا ڊي فاسفوريليشن، آئن چينلن جي نفوذ پذيريءَ ۾ تبديليون، يا گهرڙي اندر اهڙن ماليڪيولن جي ارتڪاز ۾ واڌ شامل هوندي آهي، جيڪي ثانوي پيغامبرن (مثال طور سائيڪلڪ اي ايم پي) طور ڪم ڪري سگهن ٿا. ڪجهه پروٽين هارمون انٽراڪرائن طريقيڪار وسيلي گهرڙي اندرين گهرڙي پاڻياٺ يا مرڪز ۾ موجود ريسيپٽرن سان پڻ لاڳاپو قائم ڪن ٿا.[30][31]

اسٽيرائڊ يا ٿائرايڊ هارمونن جا ريسيپٽر حدف گهرڙي جي گهرڙي پاڻياٺ ۾، يعني گهرڙي اندر، موجود هوندا آهن. اهي ريسيپٽر ليگنڊ وسيلي فعال ٿيندڙ نقل نويسي عنصرن جي نيوڪليائي ريسيپٽر خاندان سان تعلق رکن ٿا. پنهنجن ريسيپٽرن سان ڳنڍجڻ لاءِ انهن هارمونن کي پهريان گهرڙي جهلي پار ڪرڻي پوي ٿي. اهي ائين ڪري سگهن ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي چرٻيءَ ۾ حل ٿيندڙ هوندا آهن. گڏيل هارمون-ريسيپٽر مرڪب پوءِ نيوڪليائي جهلي پار ڪري گهرڙي جي مرڪز ۾ داخل ٿئي ٿو، جتي اهو مخصوص ڊي اين اي ترتيبن سان ڳنڍجي ڪجهه جينن جي اظهار کي ضابطي ۾ آڻي ٿو، ۽ اهڙيءَ ريت انهن جينن پاران رمز ڪيل پروٽينن جي سطح وڌائي ٿو.[32] تنهن هوندي به، اهو ڏيکاريو ويو آهي ته سڀئي اسٽيرائڊ ريسيپٽر گهرڙي اندر موجود نه هوندا آهن. انهن مان ڪجهه پلازما جهلي سان لاڳاپيل هوندا آهن.[33]

انسانن ۾ اثر

[سنواريو]

هارمونن جا جسم تي هيٺيان اثر پون ٿا:[34]

ڪو هارمون ٻين هارمونن جي پيداوار ۽ اخراج کي پڻ ضابطي ۾ رکي سگهي ٿو. هارموني اشارا داخلي توازن وسيلي جسم جي اندروني ماحول کي ضابطي ۾ رکن ٿا.

ضابطو

[سنواريو]

هارمونن جي حياتياتي جوڙجڪ ۽ اخراج جي رفتار اڪثر داخلي توازن برقرار رکندڙ منفي موٽ واري ضابطي جي طريقيڪار وسيلي ضابطي ۾ رکي ويندي آهي. اهڙو طريقيڪار انهن عنصرن تي دارومدار رکي ٿو، جيڪي هارمونن جي استقلاب ۽ اخراج تي اثرانداز ٿين ٿا. تنهنڪري رڳو هارمون جو وڌيڪ ارتڪاز منفي موٽ واري طريقيڪار کي متحرڪ نٿو ڪري سگهي. منفي موٽ کي هارمون جي ڪنهن ”اثر“ جي حد کان وڌيڪ پيداوار وسيلي متحرڪ ٿيڻ ضروري آهي.[35][36]

رت ۾ گلوڪوز جي سطح منفي موٽ واري طريقيڪار وسيلي جسم ۾ هڪ مستقل سطح تي برقرار رکي ويندي آهي. جڏهن رت ۾ گلوڪوز جي سطح تمام گهڻي هوندي آهي ته لبلبو انسولين خارج ڪري ٿو، ۽ جڏهن اها سطح تمام گهٽ هوندي آهي ته لبلبو گلوڪاگون خارج ڪري ٿو. ڏيکاريل سڌي ليڪ داخلي توازن جي مقرر نقطي جي نمائندگي ڪري ٿي. لهرائتي ليڪ رت ۾ گلوڪوز جي سطح جي نمائندگي ڪري ٿي.

هارمونن جي اخراج کي هيٺين عنصرن وسيلي متحرڪ يا روڪي سگهجي ٿو:

  • ٻيا هارمون (متحرڪ ڪندڙ يا خارج ڪرائيندڙ هارمون)
  • پلازما ۾ آئنن يا غذائي مادن جا ارتڪاز، گڏوگڏ ڳنڍيندڙ گلوبولين
  • عصبي گهرڙا ۽ ذهني سرگرمي
  • ماحولياتي تبديليون، مثال طور روشني يا گرمي پد ۾ تبديليون

هارمونن جو هڪ خاص گروهه ٽروپڪ هارمونن تي مشتمل آهي، جيڪي ٻين اينڊوڪرائن غدودن ۾ هارمونن جي پيداوار کي متحرڪ ڪن ٿا. مثال طور، ٿائرايڊ کي متحرڪ ڪندڙ هارمون (TSH) هڪ ٻئي اينڊوڪرائن غدود، يعني ٿائرايڊ، جي واڌ ۽ سرگرميءَ ۾ اضافو ڪري ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ ٿائرايڊ هارمونن جي پيداوار وڌي ٿي.[37]

فعال هارمونن کي رت جي گردش ۾ تيزيءَ سان خارج ڪرڻ لاءِ، هارمون جي حياتياتي جوڙجڪ ڪندڙ گهرڙا حياتياتي طور غير فعال هارمون پري هارمون يا پروهارمونن جي صورت ۾ پيدا ڪري ۽ ذخيرو ڪري سگهن ٿا. پوءِ ڪنهن مخصوص تحريڪ جي جواب ۾ انهن کي تيزيءَ سان فعال هارمونن جي صورت ۾ تبديل ڪري سگهجي ٿو.[37] آئيڪوسانوئڊ مقامي هارمونن طور ڪم ڪندڙ سمجهيا وڃن ٿا. انهن کي ”مقامي“ ان ڪري سمجهيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهي پنهنجي ٺهڻ واري هنڌ جي ويجهو موجود حدف گهرڙن تي مخصوص اثر وجهن ٿا. انهن جي ٽٽڻ جو چڪر پڻ تيز هوندو آهي، جنهن سبب اهي جسم جي پري وارن حصن تائين نٿا پهچن.[38] هارمونن کي ريسيپٽر ايگونسٽن وسيلي پڻ ضابطي ۾ رکيو وڃي ٿو. هارمون ليگنڊ هوندا آهن، يعني اهڙي ڪنهن به قسم جا ماليڪيول، جيڪي ڪنهن پروٽين تي موجود ريسيپٽر واري هنڌ سان ڳنڍجي اشارو پيدا ڪن ٿا. مقابلو ڪندڙ ليگنڊ، جيڪي لاڳاپيل هارمون واري ساڳئي حدف ريسيپٽر سان ڳنڍجن ٿا، هارمون جي اثرن کي روڪي ۽ اهڙيءَ ريت انهن کي ضابطي ۾ رکي سگهن ٿا. جڏهن ڪو مقابلو ڪندڙ ليگنڊ ريسيپٽر واري هنڌ سان ڳنڍيل هوندو آهي ته هارمون ان هنڌ سان ڳنڍجي نٿو سگهي ۽ حدف گهرڙي ۾ ردعمل پيدا ڪرڻ جي قابل نٿو رهي. اهڙن مقابلو ڪندڙ ليگنڊن کي هارمون جا مخالف چيو وڃي ٿو.[39]

علاجاتي استعمال

[سنواريو]

سانچو:مک مضمون ڪيترائي هارمون ۽ انهن جا ساختي ۽ فعلي مشابه دوا طور استعمال ٿين ٿا. سڀ کان وڌيڪ تجويز ڪيل هارمون ايسٽروجن ۽ پروجيسٽوجن آهن (جيڪي هارموني مانع حمل جي طريقن ۽ هارمون متبادل علاج طور استعمال ٿين ٿا)،[40] ٿائروڪسين (ليووٿائروڪسين جي صورت ۾، ٿائرايڊ جي گهٽ فعالي لاءِ) ۽ اسٽيرائڊ (خود مدافعتي بيمارين ۽ ڪيترن ئي ساهه واري نظام جي بيمارين لاءِ) آهن. انسولين ڪيترائي ذيابيطس جا مريض استعمال ڪن ٿا. ڪن، نڪ ۽ ڳلي جي طب ۾ مقامي استعمال لاءِ تيار ڪيل دوائن ۾ اڪثر ايڊرينالين جا دواسازيءَ وارا هم اثر مرڪب شامل هوندا آهن، جڏهن ته چمڙي جي طبي علاج ۾ اسٽيرائڊ ۽ وٽامن ڊي واريون ڪريمون وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿيون.[41]

هارمون جي ”دواسازيءَ واري مقدار“ يا ”جسماني حد کان وڌيڪ مقدار“ هڪ طبي اصطلاح آهي، جيڪو هارمون جي اهڙي مقدار لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيڪا صحتمند جسم ۾ قدرتي طور موجود مقدار کان تمام گهڻي هجي. هارمونن جي دواسازيءَ وارين مقدارن جا اثر قدرتي طور موجود مقدارن جي ردعمل کان مختلف ٿي سگهن ٿا ۽ علاجاتي طور فائديمند ٿي سگهن ٿا، جيتوڻيڪ انهن سان ممڪن ناڪاري ضمني اثر پڻ ٿي سگهن ٿا. ان جو هڪ مثال گلوڪوڪارٽيڪوئڊ جي دواسازيءَ وارين مقدارن جي سوزش کي دٻائڻ جي صلاحيت آهي.

هارمون ۽ رويي جا لاڳاپا

[سنواريو]

اعصابي سطح تي هارمون جي ارتڪاز جي بنياد تي رويي جو اندازو لڳائي سگهجي ٿو، جڏهن ته هارمون جو ارتڪاز وري هارمون خارج ٿيڻ جي نمونن؛ هارمون ريسيپٽرن جي تعداد ۽ هنڌن؛ ۽ جين جي نقل نويسيءَ ۾ شامل هارمون ريسيپٽرن جي ڪارڪردگيءَ کان متاثر ٿئي ٿو. هارمون جو ارتڪاز پاڻمرادو رويو پيدا نٿو ڪري، ڇاڪاڻ ته ائين ٿيڻ سان ٻاهرين ٻين تحريڪن جي اهميت ختم ٿي وڃي ها؛ تنهن هوندي به، اهو ڪنهن مخصوص واقعي جي پيش اچڻ جو امڪان وڌائي نظام تي اثرانداز ٿئي ٿو.[42]

نه رڳو هارمون رويي تي اثرانداز ٿي سگهن ٿا، پر رويو ۽ ماحول پڻ هارمون جي ارتڪاز تي اثرانداز ٿي سگهن ٿا.[43] اهڙيءَ ريت هڪ موٽ وارو چڪر ٺهي ٿو، يعني رويو هارمون جي ارتڪاز تي اثرانداز ٿي سگهي ٿو، جيڪو وري رويي تي اثرانداز ٿي سگهي ٿو، جيڪو وري هارمون جي ارتڪاز تي اثرانداز ٿي سگهي ٿو، ۽ اهو سلسلو ائين ئي جاري رهي ٿو.[44] مثال طور، هارمون ۽ رويي جا موٽ وارا چڪر وقفي وقفي سان ٿيندڙ هارمون جي اخراج ۾ استحڪام برقرار رکڻ لاءِ ضروري آهن، ڇاڪاڻ ته وقفي وقفي سان خارج ٿيندڙ هارمونن کان متاثر رويا سڌيءَ ريت انهن هارمونن جي لڳاتار اخراج کي روڪين ٿا.[45]

ڪنهن نظام ۾ هارمون ۽ رويي جي ڪنهن مخصوص لاڳاپي جي موجودگي طئي ڪرڻ لاءِ استدلال جا ٽي وسيع مرحلا استعمال ڪري سگهجن ٿا:[46]

  • هارمون تي دارومدار رکندڙ رويي جي ظاهر ٿيڻ جي تعدد ان جي هارموني سرچشمي جي سرگرميءَ جي تعدد سان مطابقت رکڻ گهرجي.
  • جيڪڏهن هارموني سرچشمو (يا ان جي عمل جا طريقا) موجود نه هجي ته هارمون تي دارومدار رکندڙ رويي جي به توقع نه ٿي ڪري سگهجي.
  • گم ٿيل رويي سان لاڳاپيل هارموني سرچشمي (يا ان جي عمل جي طريقن) کي ٻيهر متعارف ڪرائڻ سان غير موجود رويو واپس اچڻ جي توقع ڪئي وڃي ٿي.

عصبي پيغامبرن سان ڀيٽ

[سنواريو]

جيتوڻيڪ عام ڳالهه ٻولهه ۾ هارمونن ۽ عصبي پيغامبرن جا اصطلاح اڪثر هڪ ٻئي جي جاءِ تي استعمال ڪيا وڃن ٿا، پر انهن جي وچ ۾ ڪيترائي چٽا فرق موجود آهن:[47][48][39]

  • هارمون عصبي پيغامبر جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ وسيع مڪاني ۽ وقتي پيماني تي ڪم ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته عصبي پيغامبر اڪثر مائڪرو ميٽر جي پيماني واري مفاصلي تي ڪم ڪري ٿو.[49]
  • هارموني اشارا گردشي نظام ۾ لڳ ڀڳ هر هنڌ سفر ڪري سگهن ٿا، جڏهن ته اعصابي اشارا اڳواٽ موجود اعصابي رستن تائين محدود هوندا آهن.[49]
  • جيڪڏهن سفر جو مفاصلو برابر فرض ڪجي ته اعصابي اشارا هارموني اشارن جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻي تيزيءَ سان منتقل ٿي سگهن ٿا؛ اعصابي اشارا ملي سيڪنڊن اندر، جڏهن ته هارموني اشارا سيڪنڊن، منٽن يا ڪلاڪن اندر منتقل ٿين ٿا. اعصابي اشارا 100 ميٽر في سيڪنڊ تائين رفتار سان موڪلي سگهجن ٿا.[50]
  • اعصابي اشارڪاري ”سڀ يا ڪجهه به نه“ (ڊجيٽل) قسم جو عمل آهي، جڏهن ته هارموني اشارڪاري لڳاتار بدلجندڙ عمل ٿي سگهي ٿي، ڇاڪاڻ ته اها هارمون جي ارتڪاز تي دارومدار رکي ٿي.

عصبي هارمون هارمونن جو هڪ قسم آهن، جيڪي عصبي پيغامبرن سان ڪجهه گڏيل خاصيتون رکن ٿا.[51] اهي اهڙن اينڊوڪرائن گهرڙن يا عصبي اينڊوڪرائن گهرڙن پاران پيدا ٿين ٿا، جيڪي عصبي گهرڙن کان اشارا وصول ڪن ٿا.[51] روايتي هارمون ۽ عصبي هارمون ٻئي اينڊوڪرائن بافت پاران خارج ڪيا وڃن ٿا؛ تنهن هوندي به، عصبي هارمون اينڊوڪرائن انعڪاسن ۽ اعصابي انعڪاسن جي ميلاپ جو نتيجو هوندا آهن، جنهن سان هڪ عصبي اينڊوڪرائن رستو ٺهي ٿو.[39] جڏهن ته اينڊوڪرائن رستا هارمونن جي صورت ۾ ڪيميائي اشارا پيدا ڪن ٿا، عصبي اينڊوڪرائن رستي ۾ عصبي گهرڙن جا برقي اشارا شامل هوندا آهن.[39] هن رستي ۾ عصبي گهرڙي پاران پيدا ڪيل برقي اشاري جو نتيجو هڪ ڪيميائي مادي، يعني عصبي هارمون، جو اخراج هوندو آهي.[39] آخرڪار، روايتي هارمون وانگر عصبي هارمون پڻ پنهنجي حدف تائين پهچڻ لاءِ رت جي وهڪري ۾ خارج ٿئي ٿو.[39]

ڳنڍيندڙ پروٽين

[سنواريو]
هارمونن ۽ رت جي وهڪري ۾ انهن جي سرگرميءَ کي بيان ڪندڙ خاڪو. هارمون رت جي وهڪري ۾ داخل ٿين ٿا ۽ ان مان نڪرن ٿا ۽ هارمون جي ڪم کي فعال ڪرڻ لاءِ حدف گهرڙن سان ڳنڍجي سگهن ٿا. ان عمل ۾ رت جي وهڪري ۽ اخراج ڪندڙ گهرڙي جي مدد شامل هوندي آهي. هارمون استقلاب، واڌ ۽ نشونما، بافتن جي ڪم، ننڊ، توليد وغيره کي ضابطي ۾ رکن ٿا. خاڪي ۾ انسانن جا اهم هارمون پڻ ڏنل آهن.

هارمونن جي ڪم تي غور ڪرڻ وقت هارمونن جي منتقلي ۽ ڳنڍيندڙ پروٽينن جي شموليت هڪ اهم پهلو آهي.[52] ڳنڍيندڙ پروٽين سان مرڪب ٺهڻ جا ڪيترائي فائدا آهن: ڳنڍيل هارمون جي اثرائتي اڌ حياتي وڌي وڃي ٿي ۽ ڳنڍيل هارمونن جو هڪ ذخيرو ٺهي ٿو، جيڪو اڻ ڳنڍيل هارمونن جي ارتڪاز ۾ ٿيندڙ ڦيرڦار کي هموار ڪري ٿو (جڏهن اڻ ڳنڍيل هارمون ختم ٿي وڃن ٿا ته ڳنڍيل هارمون انهن جي جاءِ وٺن ٿا).[53] هارمون ڳنڍيندڙ پروٽين جي استعمال جو هڪ مثال ٿائروڪسين ڳنڍيندڙ پروٽين آهي، جيڪو جسم ۾ موجود سموري ٿائروڪسين جو 80 سيڪڙو تائين کڻي ٿو ۽ استقلابي شرح کي ضابطي ۾ رکڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو.[54]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Shuster M (2014-03-14). Biology for a Changing World, with Physiology (2nd ڇاپو). New York: ڊبليو. ايڇ. فري مين. ISBN 978-1-4641-5113-2. OCLC 884499940.
  2. ↑ Neave N (2008). Hormones and behaviour: a psychological approach. Cambridge: Cambridge Univ. Press. ISBN 978-0-521-69201-4.
  3. ↑ "Hormones and Behaviour: A Psychological Approach (review)". Perspectives in Biology and Medicine (Project Muse) 53 (1): 152–155. 2010. doi:10.1353/pbm.0.0141. ISSN 1529-8795. https://archive.org/details/sim_perspectives-in-biology-and-medicine_winter-2010_53_1/page/152.
  4. ↑ "Hormones". ميڊلائن پلس. آمريڪي نيشنل لائبريري آف ميڊيسن.
  5. ↑ "Hormone - The hormones of plants". انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا (انگريزي ۾). 2021-01-05 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "30 Years of the Mineralocorticoid Receptor: Nongenomic effects via the mineralocorticoid receptor". جرنل آف اينڊوڪرائنالاجي 234 (1): T107–T124. July 2017. doi:10.1530/JOE-16-0659. PMID 28348113.
  7. ↑ "BRI1 is a critical component of a plasma-membrane receptor for plant steroids". نيچر 410 (6826): 380–3. March 2001. doi:10.1038/35066597. PMID 11268216. Bibcode: 2001Natur.410..380W.
  8. ↑ Miller BF, Keane CB (1997). ملر-ڪين انسائيڪلوپيڊيا اينڊ ڊڪشنري آف ميڊيسن، نرسنگ، اينڊ الائيڊ هيلٿ (6th ڇاپو). Philadelphia: سانڊرز. ISBN 0-7216-6278-1. OCLC 36465055.
  9. ↑ "Plant Hormones/Nutrition". estrellamountain.edu. اصل نسخو مان 2021-01-09 تي محفوظ ڪيل. 2021-01-07 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Wisse B (13 June 2021). "Endocrine glands". MedlinePlus. U.S. National Library of Medicine. November 18, 2021 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ Nussey S, Whitehead S (2001). Endocrinology: an integrated approach. Oxford: Bios Scientific Publ. ISBN 978-1-85996-252-7. PMID 20821847.
  12. ↑ Brooker R, Widmaier E, Graham L, Stiling P (2011). Biology (انگريزي ۾) (2nd ڇاپو). New York: McGraw-Hill. ص. 190. ISBN 9780073532219.
  13. 1 2 Belfiore A, LeRoith PE (2018). Principles of Endocrinology and Hormone Action. Cham: Springer. ISBN 978-3-319-44675-2. OCLC 1021173479.
  14. ↑ Molina PE, مرتب (2018). Endocrine Physiology. McGraw-Hill Education. ISBN 978-1-260-01935-3. OCLC 1034587285.
  15. 1 2 "Phototropism: bending towards enlightenment". The Plant Cell 18 (5): 1110–9. May 2006. doi:10.1105/tpc.105.039669. PMID 16670442. Bibcode: 2006PlanC..18.1110W.
  16. ↑ "Identity of auxin in normal urine". Nature 173 (4408): 776–7. April 1954. doi:10.1038/173776a0. PMID 13165644. Bibcode: 1954Natur.173..776W. https://www.nature.com/articles/173776a0.
  17. ↑ "Understanding phototropism: from Darwin to today". Journal of Experimental Botany 60 (7): 1969–78. 2009-05-01. doi:10.1093/jxb/erp113. PMID 19357428. https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-botany_2009_60_7/page/1969.
  18. ↑ "Proceedings of the Physiological Society, March 10, 1894. No. I". The Journal of Physiology 16 (3–4): i–viii. April 1894. doi:10.1113/jphysiol.1894.sp000503. PMID 16992168.
  19. ↑ "The Physiological Effects of Extracts of the Suprarenal Capsules". The Journal of Physiology 18 (3): 230–276. July 1895. doi:10.1113/jphysiol.1895.sp000564. PMID 16992252.
  20. ↑ Bayliss WM, Starling EH (1968). "The Mechanism of Pancreatic Secretion". ۾ Leicester HM (مرتب). Source Book in Chemistry, 1900–1950. جلد 16. Harvard University Press. ص. 311–313. doi:10.4159/harvard.9780674366701.c111. ISBN 978-0-674-36670-1. PMC 1709046. PMID 20316002. {{cite book}}: |journal= ignored (مدد)
  21. ↑ W M Bayliss, E H Starling The mechanism of pancreatic secretion J Physiol. 1902 Sep 12;28(5):325–353
  22. ↑ Jamshed R Tata One hundred years of hormones اي ايم بي او رپورٽس. 2005 Jun;6(6):490–496. doi: 10.1038/sj.embor.7400444
  23. 1 2 Molina PE (2018). Endocrine physiology. McGraw-Hill Education. ISBN 978-1-260-01935-3. OCLC 1034587285.
  24. ↑ "Mammalian hormones in microbial cells". Trends in Biochemical Sciences 17 (4): 147–50. April 1992. doi:10.1016/0968-0004(92)90323-2. PMID 1585458.
  25. ↑ "Did vertebrate signal transduction mechanisms originate in eukaryotic microbes?". Trends in Biochemical Sciences 12: 456–459. 1987. doi:10.1016/0968-0004(87)90223-4. https://archive.org/details/sim_trends-in-biochemical-sciences_1987_12/page/456.
  26. ↑ Marieb E (2014). Anatomy & physiology. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. ISBN 978-0-321-86158-0.
  27. ↑ "Hormone signaling in evolution and development: a non-model system approach". BioEssays 27 (1): 64–75. January 2005. doi:10.1002/bies.20136. PMID 15612033. Bibcode: 2005BiEss..27...64H.
  28. ↑ "Developing a model of plant hormone interactions". Plant Signaling & Behavior 6 (4): 494–500. April 2011. doi:10.4161/psb.6.4.14558. PMID 21406974. Bibcode: 2011PlSiB...6..494W.
  29. ↑ "Signal relay pathways". Khan Academy. 2019-11-13 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "G Protein –Coupled Receptors and Their Effectors". Molecular Cell Biology. 2000. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21718/.
  31. ↑ "The structure and function of G-protein-coupled receptors". Nature 459 (7245): 356–63. May 2009. doi:10.1038/nature08144. PMID 19458711. PMC 3967846. Bibcode: 2009Natur.459..356R. https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-21_459_7245/page/356.
  32. ↑ "Transcriptional regulation by steroid hormones". Steroids 61 (4): 240–51. April 1996. doi:10.1016/0039-128X(96)00030-X. PMID 8733009. https://archive.org/details/sim_steroids_1996-04_61_4/page/240.
  33. ↑ "The further redefining of steroid-mediated signaling". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 100 (5): 2168–70. March 2003. doi:10.1073/pnas.0530224100. PMID 12606724. PMC 151311. Bibcode: 2003PNAS..100.2168H. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2003-03-04_100_5/page/2168.
  34. ↑ Lall S (2013). Clearopathy. India: Partridge Publishing India. ص. 1. ISBN 978-1-4828-1588-7.
  35. ↑ Campbell M, Jialal I (2019). "Physiology, Endocrine Hormones". StatPearls. StatPearls Publishing. PMID 30860733. 13 November 2019 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ "Pancreatic regulation of glucose homeostasis". Experimental & Molecular Medicine 48 (3): e219. March 2016. doi:10.1038/emm.2016.6. PMID 26964835.
  37. 1 2 Shah SB, Saxena R (2012). Allergy-hormone links. New Delhi: Jaypee Brothers Medical Publishers (P) Ltd. ISBN 978-93-5025-013-6. OCLC 761377585.
  38. ↑ "Eicosanoids". www.rpi.edu. Retrieved 2017-02-08.
  39. 1 2 3 4 5 6 Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW (2016). Human physiology : an integrated approach (Seventh ڇاپو). San Francisco: Pearson. ISBN 978-0-321-98122-6. OCLC 890107246.
  40. ↑ "Hormone Therapy". Cleveland Clinic.
  41. ↑ Sfetcu N (2014-05-02). Health & Drugs: Disease, Prescription & Medication (انگريزي ۾). Nicolae Sfetcu.
  42. ↑ Nelson, R. J. (2021). Hormones & behavior. In R. Biswas-Diener & E. Diener (Eds), Noba textbook series: Psychology. Champaign, IL: DEF publishers. Retrieved from http://noba.to/c6gvwu9m
  43. ↑ Nelson RJ (2010), "Hormones and Behavior: Basic Concepts", Encyclopedia of Animal Behavior (انگريزي ۾), Elsevier, ص. 97–105, doi:10.1016/b978-0-08-045337-8.00236-9, ISBN 978-0-08-045337-8, S2CID 7479319, 2021-11-18 تي حاصل ڪيل
  44. ↑ "Hormones and the Evolution of Complex Traits: Insights from Artificial Selection on Behavior". Integrative and Comparative Biology 56 (2): 207–24. August 2016. doi:10.1093/icb/icw040. PMID 27252193.
  45. ↑ Pfaff DW, Rubin RT, Schneider JE, Head GA (2018). Principles of hormone/behavior relations (برطانوي انگريزي ۾) (2nd ڇاپو). London, United Kingdom: اڪيڊمڪ پريس. ISBN 978-0-12-802667-0. OCLC 1022119040.
  46. ↑ Nelson, R. J. (2011). An Introduction to Behavioral Endocrinology (4th ed.). Sinauer Associates. ISBN 978-0-87893-244-6.
  47. ↑ Reece JB, Urry LA, Cain ML, Wasserman SA, Minorsky PV, Jackson RB, Campbell NA (2014). Campbell biology (Tenth ڇاپو). Boston: Pearson. ISBN 978-0-321-77565-8. OCLC 849822337.
  48. ↑ Siegel A, Sapru H, Hreday N, Siegel H (2006). Essential neuroscience. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 0-7817-5077-6. OCLC 60650938.
  49. 1 2 Purves D, Williams SM (2001). Neuroscience (2nd ڇاپو). Sunderland, Mass.: Sinauer Associates. ISBN 0-87893-742-0. OCLC 44627256.
  50. ↑ Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P (2002). Molecular biology of the cell (4th ڇاپو). New York: Garland Science. ISBN 0-8153-3218-1. OCLC 48122761.
  51. 1 2 Purves WK, Kirkwood W (2001). Life, the science of biology (6th ڇاپو). Sunderland, MA: Sinauer Associates. ISBN 0-7167-3873-2. OCLC 45064683.
  52. ↑ "Hormones" (en ۾). OpenStaxCollege. 2013-03-06. https://pressbooks-dev.oer.hawaii.edu/anatomyandphysiology/chapter/hormones/.
  53. ↑ Boron WF, Boulpaep EL. Medical physiology: a cellular and molecular approach. Updated 2. Philadelphia, Pa: Saunders Elsevier; 2012.
  54. ↑ "Role of Plasma Proteins in the Binding, Distribution and Metabolism of the Thyroid Hormones" (en ۾). New England Journal of Medicine 278 (21): 1153–1162. 1968-05-23. doi:10.1056/NEJM196805232782107. ISSN 0028-4793. PMID 4172185. http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM196805232782107.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:هارمون سانچو:اشارو منتقلي

سانچو:اختياري ضابطو

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=هارمون&oldid=407659" تان ورتل