نماز جنازو
| اسلام تي مضمونن جو سلسلو |
| اسلام |
|---|
 |
| جنازي جي نماز | |
|---|---|
 بنگلاديش ۾ شاهه احمد شفيع جي جنازي جي نماز (2020ع) | |
| سرڪاري نالو | صلاة الجنازة |
| ٻيو نالو | جنازي جي نماز |
| قسم | اسلامي |
| اهميت | فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ڪئي ويندڙ اسلامي جنازي جي نماز |
| رسمون | ميت ۽ ٻين فوت ٿيل مسلمانن لاءِ دعا ۽ بخشش جي درخواست |
جنازي جي نماز (عربي ٻولي: صلاة الجنازة؛ انگريزي ٻولي: Funeral prayer) اسلام ۾ فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ڪئي ويندڙ هڪ خاص نماز ۽ اجتماعي دعا آهي. اهل سنت جي مشهور فقهي راءِ موجب اها فرض ڪفايه آهي، يعني جيڪڏهن مسلمانن مان ڪافي ماڻهو اها نماز ادا ڪن تہ باقي ماڻهن تان فرض لهي وڃي ٿو، پر جيڪڏهن ڪنهن به ادا نہ ڪئي تہ ذميواري جماعت تي رهندي آهي.[1][2]
جنازي جي نماز عام نماز کان بناوت ۾ مختلف آهي. ان ۾ رڪوع ۽ سجدو نہ هوندا آهن، بلڪ نماز بيهي تڪبيرن، ذڪر، درود ۽ ميت لاءِ دعا سان ادا ڪئي ويندي آهي.[3] اهل سنت جي عام طريقي ۾ چار تڪبيرون هونديون آهن؛ جڏهن تہ اثناعشري شيعه فقه ۾ ميت جي نماز جو طريقو مختلف آهي ۽ عام طور پنج تڪبيرون چيون وينديون آهن.
جنازي جي نماز جو بنيادي مقصد فوت ٿيل مسلمان لاءِ مغفرت ۽ رحمت جي دعا ڪرڻ آهي. اسلامي جنازي جي رسمن ۾ اها عام طور ميت کي غسل ڏيڻ ۽ ڪفن پارائڻ کان پوءِ ۽ دفن کان اڳ ادا ڪئي ويندي آهي.
نالو ۽ لغوي معنيٰ
[سنواريو]عربي لفظ جنازة (الجِنازة) ميت، ميت جي کٽ يا جنازي جي جلوس لاءِ استعمال ٿيندو آهي. عربي لغتن ۾ ان جو جمع جنائز ڄاڻايل آهي.[4]
ابن دريد لفظ جي اشتقاق بابت جَنَزْتُ الشيءَ جي معنيٰ ڪنهن شيءِ کي ڍڪڻ يا لڪائڻ سان ڳنڍي آهي.[5]
فقهي اصطلاح ۾ صلاة الجنازة مان مراد مسلمان ميت لاءِ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ نماز آهي.
شرعي حيثيت
[سنواريو]
اهل سنت جي چئن مشهور فقهي مذهبن ۾ جنازي جي نماز مسلمان ميت جي حوالي سان بنيادي طور فرض ڪفايه سمجهي وڃي ٿي. ان جو مطلب اهو آهي تہ هي فرد فرد تي مستقل فرض بدران مسلمان جماعت جي گڏيل ذميواري آهي.
حضرت محمد ﷺ پاڻ جنازي جون نمازون پڙهايون ۽ صحابه کي بہ انهن ۾ شريڪ ڪيو. ابو هريره کان روايت موجب نجاشي جي وفات واري ڏينهن رسول الله ﷺ ماڻهن کي سندس وفات جي خبر ڏني، نماز واري جاءِ ڏانهن ويا، ماڻهن کي صفن ۾ بيهاريو ۽ چار تڪبيرون چيون.[6]
جابر بن عبدالله کان پڻ روايت آهي تہ نجاشي جي جنازي نماز ۾ نبي ﷺ چار تڪبيرون چيون.[7]
جنازي جي نماز جي اهميت
[سنواريو]اسلامي روايت ۾ جنازي جي نماز ميت لاءِ دعا سان گڏ زنده مسلمانن جي اجتماعي ذميواري ۽ ميت سان آخري مذهبي وابستگيءَ جو اظهار پڻ آهي.
ابو هريره کان روايت ڪيل حديث مطابق جيڪو ماڻهو جنازي سان گڏ رهي جيستائين نماز پڙهي وڃي، ان لاءِ هڪ قيراط اجر، ۽ جيڪو دفن ٿيڻ تائين گڏ رهي، ان لاءِ ٻن قيراطن جو اجر بيان ڪيو ويو آهي؛ حديث ۾ ٻن قيراطن کي ٻن وڏن جبلن جيترو قرار ڏنو ويو آهي.[8]
نماز کان اڳ
[سنواريو]عام اسلامي جنازي جي ترتيب ۾ ميت جي جسم کي شرعي طريقي سان غسل ڏنو ويندو آهي، ان کي ڪفن پارايو ويندو آهي ۽ پوءِ جنازي جي نماز لاءِ آندو ويندو آهي. نماز کان پوءِ ميت کي قبرستان ڏانهن کڻي وڃي دفن ڪيو ويندو آهي.
جنازي جي نماز مسجد، نمازگاهه يا ڪنهن مناسب هنڌ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. صحيح بخاري ۾ نجاشي جي غائبانه جنازي جي نماز مصلى يعني نماز واري کليل هنڌ تي ادا ٿيڻ جو ذڪر ملي ٿو.[9]
صفن جي ترتيب
[سنواريو]_03.jpg)
جنازي جي نماز عام طور جماعت سان ادا ڪئي ويندي آهي. امام اڳيان ۽ مقتدي ان جي پٺيان صفن ۾ بيهندا آهن. صحيح بخاري ۾ نجاشي جي نماز دوران صحابه جي صفن ۾ بيهڻ جو ذڪر آهي.[10]
جابر بن عبدالله جي روايت مطابق هو نجاشي جي جنازي نماز دوران ٻئي يا ٽئين صف ۾ بيٺو هو.[11]
جامع ترمذي ۾ مالڪ بن هبيره کان روايت آهي تہ جڏهن جنازي ۾ ماڻهو ٿورا هوندا هئا تہ هو انهن کي ٽن صفن ۾ ورهائيندو هو؛ ان سلسلي ۾ ٽن صفن جي فضيلت بابت حديث پڻ نقل ٿيل آهي.[12]
اهل سنت ۾ نماز جو عام طريقو
[سنواريو]اهل سنت جي فقهي روايتن ۾ ڪجهه جزوي اختلافن باوجود جنازي جي نماز جو بنيادي ڍانچو چار تڪبيرن تي مشتمل آهي.
| مرحلو | عمل | عام فقهي عمل |
|---|---|---|
| پهرين تڪبير | الله اڪبر | نيت ۽ شروعات؛ قراءت يا ثنا بابت فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي |
| ٻي تڪبير | الله اڪبر | نبي محمد ﷺ تي درود ۽ صلوات |
| ٽين تڪبير | الله اڪبر | ميت لاءِ مغفرت، رحمت ۽ آخرت جي ڀلائيءَ جي دعا |
| چوٿين تڪبير | الله اڪبر | مختصر دعا يا وقفو، پوءِ سلام سان نماز جي پڄاڻي |
چار تڪبيرن جو طريقو صحيح بخاري ۾ نجاشي جي جنازي نماز بابت ڪيترين روايتن سان ثابت آهي.[13]
پهرين تڪبير ۽ قراءت
[سنواريو]پهرين تڪبير کان پوءِ ڇا پڙهيو وڃي، ان بابت اهل سنت جي فقهي مذهبن ۾ تفصيل جو اختلاف آهي.
عبدالله بن عباس کان صحيح بخاري ۾ روايت آهي تہ هن جنازي جي نماز ۾ سورت الفاتحه پڙهي ۽ چيو تہ ماڻهن کي معلوم ٿيڻ گهرجي تہ اهو سنت آهي.[14]
شافعي ۽ حنبلي روايتن ۾ پهرين تڪبير کان پوءِ فاتحه پڙهڻ کي نماز جي طريقي جو حصو سمجهيو وڃي ٿو. حنفي فقه ۾ جنازي جي نماز جو بنيادي مقصد دعا قرار ڏنو وڃي ٿو ۽ پهرين تڪبير کان پوءِ عام طور ثناء پڙهي ويندي آهي.
حنفي روايت ۾ مشهور ثنا هيءَ آهي:
| ” |
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَىٰ جَدُّكَ، وَجَلَّ ثَنَاؤُكَ، وَلَا إِلٰهَ غَيْرُكَ |
“ |
ٻي تڪبير
[سنواريو]ٻي تڪبير کان پوءِ نبي محمد ﷺ تي صلوات ۽ درود پڙهيو ويندو آهي. ڪيترن فقهي طريقن ۾ نماز جي تشهد ۾ پڙهجندڙ درود ابراهيمي پڙهڻ کي ترجيح ڏني ويندي آهي.
ٽين تڪبير ۽ ميت لاءِ دعا
[سنواريو]ٽين تڪبير کان پوءِ جنازي جي نماز جو مرڪزي حصو، يعني ميت لاءِ دعا، ادا ڪئي ويندي آهي.
صحيح مسلم ۾ نبي ﷺ کان ميت لاءِ هيءَ دعا روايت ٿيل آهي:
| ” |
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ، وَعَافِهِ وَاعْفُ عَنْهُ، وَأَكْرِمْ نُزُلَهُ، وَوَسِّعْ مُدْخَلَهُ... |
“ |
يعني الله کان ميت جي بخشش، رحمت، عافيت، عزت ۽ قبر ۽ آخرت جي ڀلائيءَ جي درخواست ڪئي وڃي ٿي.
چوٿين تڪبير ۽ سلام
[سنواريو]چوٿين تڪبير کان پوءِ نماز ختم ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ دعا ڪرڻ، مختصر خاموش رهڻ ۽ هڪ يا ٻن سلامن بابت فقهي روايتن ۾ تفصيل جو اختلاف موجود آهي.
اهل سنت جي مختلف فقهي روايتن ۾ هڪ يا ٻن سلامن جا طريقا ملن ٿا؛ ان ڪري ڪنهن هڪ صورت کي سمورن مسلمانن جو واحد طريقو قرار ڏيڻ درست نہ آهي.
حنفي طريقي جا تفصيل
[سنواريو]حنفي مذهب ۾ جنازي جي نماز جا بنيادي رڪن قيام ۽ چار تڪبيرون آهن.[15]
حنفي طريقي ۾:
- پهرين تڪبير کان پوءِ ثنا پڙهي ويندي آهي؛
- ٻي تڪبير کان پوءِ نبي ﷺ تي درود پڙهيو ويندو آهي؛
- ٽين تڪبير کان پوءِ ميت لاءِ دعا ڪئي ويندي آهي؛
- چوٿين تڪبير کان پوءِ سلام سان نماز ختم ڪئي ويندي آهي.
ھن نماز جا ٻہ فرض ھوندا آھن[15]:
- چار دفعا الله اڪبر چوڻ.
- قيام ڪرڻ.
ھر تڪبير ھڪ رڪعت جي جڳھ تي آھي. ڪنھن عذر کانسواءِ ويھي نماز پڙهڻ جائز ناھي. جنازي جي نماز جون ٽي سنتون آهن[15]:
- خدا جو حمد يا ثنا ڪرڻ.
- نبي ﷺ تي درود موڪلڻ.
- ميت لاءِ دعا ڪرڻ.
ھڪ کان وڌيڪَ جنازن جون علحده جنازي نمازون پڙھي سگھجن ٿيون ۽ سڀني جي ھڪ جنازي نماز پڻ ٿي سگھي ٿي[15].
سني حنفي مذھب مطابق ھي نماز ٽھڪ ڏئي کلڻ سان فاسد نہ ٿيندي آهي[15]. مرد جي پاسي ۾ عورت جي بيھڻ سان بہ فاسد نہ ٿيندي آهي[15].
حنفي مذھب مطابق نماز شروع ٿيڻ کان پوءِ امام جي نئين تڪبير چوڻ وقت شامل ٿبو، جيڪا شامل ٿيندڙ لاءِ تڪبير تحريمه ٿي ويندي آهي. امام جي سلام ورائڻ وقت اھو شامل ٿيندڙ باقي تڪبيرون چئي سلام ورائيندو آھي.[15]
فقهي مذهبن ۾ ڪجهه اختلاف
[سنواريو]جنازي جي نماز جي بنيادي مقصد تي مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر عملي جزئيات ۾ اختلاف موجود آهن.
| مسئلو | حنفي | مالڪي | شافعي | حنبلي |
|---|---|---|---|---|
| پهرين تڪبير کان پوءِ | عام طور ثنا | حمد ۽ دعا بابت مخصوص فقهي طريقو | فاتحه | فاتحه |
| تڪبيرون | چار | چار | چار | چار |
| رڪوع | نہ | نہ | نہ | نہ |
| سجدو | نہ | نہ | نہ | نہ |
| ميت لاءِ دعا | ها | ها | ها | ها |
| نماز جو عام حڪم | فرض ڪفايه | فرض ڪفايه | فرض ڪفايه | فرض ڪفايه |
فقهي اختلافن جي ڪري مقامي مذهبي روايت مطابق نماز جي ظاهري طريقي ۾ معمولي فرق نظر اچي سگهي ٿو، پر ميت لاءِ دعا ۽ چار تڪبيرون اهل سنت جي عام طريقي جون مرڪزي خاصيتون آهن.
طهارت
[سنواريو]جنازي جي نماز کي اهل سنت جا جمهور فقيه باقاعدي صلاة قرار ڏين ٿا، تنهنڪري عام نماز وانگر وضو يا ضرورت جي صورت ۾ تيمم سميت شرعي طهارت کي ان جي صحت لاءِ ضروري سمجهن ٿا.[16]
ان مسئلي ۾ تاريخي طور ڪجهه ٻين فقهي راين جو ذڪر بہ ملي ٿو، تنهنڪري طهارت بابت حڪم کي مختلف اسلامي فقهي روايتن جي تناظر ۾ ڏٺو وڃي ٿو.
امام جي بيهڻ جي جاءِ
[سنواريو]جنازي جي نماز ۾ ميت امام ۽ قبلي جي وچ ۾ رکيو ويندو آهي. روايتي سني فقه ۾ مرد ميت لاءِ امام جي بيهڻ جي جاءِ ۽ عورت ميت لاءِ بيهڻ جي جاءِ بابت حديثن ۽ فقهي ڪتابن ۾ تفصيل بيان ٿيل آهن.
جنازي کي رکڻ جي مقامي رخ جو دارومدار قبلي جي طرف تي هوندو آهي؛ تنهنڪري ميت جو مٿو لازمي طور اتر ۽ پير لازمي طور ڏکڻ رکڻ ڪو عالمي اسلامي اصول نہ آهي. اصل فقهي تعلق قبلي جي رخ سان آهي.
ڪيترن ميتن جي گڏيل نماز
[سنواريو]جيڪڏهن هڪ ئي وقت ڪيترائي مسلمان فوت ٿيل هجن تہ انهن جي جدا جدا جنازي نماز پڙهي سگهجي ٿي يا فقهي شرطن مطابق هڪ ئي نماز ۾ ڪيترن ميتن کي شامل ڪري سگهجي ٿو.[15]
جنگ، حادثي يا ٻين حالتن ۾ هڪ کان وڌيڪ ميتن جي گڏيل جنازي جا مثال اسلامي فقهي ادب ۾ موجود آهن.
ٻار جي جنازي جي نماز
[سنواريو]مسلمان ٻار جي وفات جي صورت ۾ بہ جنازي جي نماز پڙهي ويندي آهي. فقهي ڪتابن ۾ بالغ ميت جي دعا ۽ نابالغ ٻار جي دعا جي لفظن ۾ فرق بيان ڪيو ويو آهي، ڇاڪاڻ تہ ٻار لاءِ مغفرت جي دعا بدران ان کي والدين لاءِ اجر، اڳواڻ ۽ شفاعت جو سبب بڻائڻ جون دعائون پڻ پڙهيون وينديون آهن.
شهيد جي جنازي جي نماز
[سنواريو]شهيد جي جنازي بابت اسلامي فقه ۾ تفصيل ۽ اختلاف موجود آهي، خاص طور ميدان جنگ ۾ قتل ٿيل شهيد بابت.
صحيح بخاري ۾ احد جي جنگ جي شهيدن بابت جابر بن عبدالله جي روايت آهي تہ انهن کي سندن رت سميت دفن ڪيو ويو، غسل نہ ڏنو ويو ۽ ان موقعي تي سندن جنازي جي نماز نہ پڙهي وئي.[17]
ٻئي طرف صحيح بخاري ۾ عقبه بن عامر جي روايت آهي تہ نبي ﷺ پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ احد جي شهيدن وٽ ويا ۽ انهن لاءِ اهڙي نماز ادا ڪئي جهڙي ميت لاءِ ڪئي ويندي آهي.[18]
انهن ۽ ٻين روايتن جي تشريح سبب فقهي مذهبن ۾ شهيد تي جنازي نماز بابت اختلاف پيدا ٿيو آهي. تنهنڪري شهيد تي ڪڏهن بہ جنازي نماز نہ پڙهي ويندي آهي جهڙو مطلق بيان سمورن فقهي مذهبن جي نمائندگي نٿو ڪري.[19]
غائبانه جنازي جي نماز
[سنواريو]غائبانه جنازي جي نماز (عربي ٻولي: صلاة الغائب) اهڙي ميت لاءِ پڙهيل جنازي جي نماز آهي، جنهن جو جسم نماز پڙهندڙن وٽ موجود نہ هجي.
ان جو سڀ کان مشهور حديثي مثال نجاشي جي وفات آهي. صحيح بخاري موجب نبي ﷺ نجاشي جي وفات جي خبر صحابه کي ڏني، کين نمازگاهه ۾ صفن ۾ بيهاريو ۽ چار تڪبيرن سان سندس جنازي نماز پڙهي.[20]
غائبانه جنازي جي نماز جي عمومي مشروعيت ۽ ان جي شرطن بابت سني فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي. شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ ان جي اجازت وڌيڪ وسيع نموني بيان ڪئي وئي آهي، جڏهن تہ حنفي ۽ مالڪي فقهي روايتن ۾ نجاشي واري واقعي جي تشريح ۽ ان مان عام حڪم اخذ ڪرڻ بابت مختلف راءِ ملي ٿي.
قرض واري ميت
[سنواريو]اسلامي حديثن ۾ ميت جي قرض کي خاص اهميت ڏني وئي آهي. ابتدائي دور جي روايتن ۾ رسول الله ﷺ ميت جي قرض بابت پڇندا هئا. صحيح بخاري ۾ بعد واري دور جي روايت مطابق نبي ﷺ فرمايو تہ جيڪڏهن مؤمن قرض يا محتاج اولاد ڇڏي وڃي تہ ان جي ذميواري بابت پاڻ کي ان جو سرپرست قرار ڏنائون.[21]
ان ڪري قرض جو مسئلو جنازي جي نماز کان الڳ مالي ۽ شرعي ذميواري پڻ آهي ۽ ميت جي ترڪي مان واجب قرضن جي ادائيگي اسلامي وراثتي قانون ۾ ترڪي جي ورڇ کان اڳ ڪئي ويندي آهي.
خودڪشي ڪندڙ شخص
[سنواريو]صحيح مسلم ۾ جابر بن سمره کان روايت آهي تہ هڪ شخص پاڻ کي قتل ڪيو تہ نبي ﷺ پاڻ ان جي جنازي جي نماز نہ پڙهي.[22]
فقهاء هن روايت جي تشريح ۾ عام مسلمانن ۽ مذهبي يا سماجي اڳواڻن جي عمل ۾ فرق بابت بحث ڪيو آهي؛ تنهنڪري ان مان اهو نتيجو ڪڍڻ تہ خودڪشي ڪندڙ مسلمان جي جنازي نماز ڪنهن کي بہ پڙهڻ جائز ناهي، سمورن فقهي راين جي صحيح نمائندگي نہ آهي.
شيعه اسلام ۾ ميت جي نماز
[سنواريو]
اثناعشري شيعه فقه ۾ ميت جي نماز (عربي ٻولي: صلاة الميت) جو طريقو اهل سنت جي عام طريقي کان مختلف آهي. ان ۾ عام طور پنج تڪبيرون شامل هونديون آهن.
عام اثناعشري ترتيب ۾:
- پهرين تڪبير کان پوءِ شهادتين؛
- ٻي تڪبير کان پوءِ محمد ﷺ ۽ آل محمد تي صلوات؛
- ٽين تڪبير کان پوءِ مؤمن مردن ۽ عورتن لاءِ دعا؛
- چوٿين تڪبير کان پوءِ ميت لاءِ مخصوص دعا؛
- پنجين تڪبير سان نماز جي پڄاڻي ڪئي ويندي آهي.
اثناعشري فقه ۾ هن نماز ۾ رڪوع ۽ سجدو نہ هوندو آهي. نماز جي شرطن ۽ طهارت جي ڪجهه مسئلن ۾ بہ سني فقه کان فرق ملي ٿو.[23]
سني ۽ اثناعشري شيعه طريقن جو تقابلي خاڪو
[سنواريو]| خصوصيت | اهل سنت جو عام طريقو | اثناعشري شيعه طريقو |
|---|---|---|
| تڪبيرون | چار | پنج |
| قيام | ها | ها |
| رڪوع | نہ | نہ |
| سجدو | نہ | نہ |
| صلوات | شامل | شامل |
| ميت لاءِ دعا | شامل | شامل |
| عام نماز جهڙو تشهد | نہ | نہ |
| طريقي جي فقهي تفصيل | حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي مذهبن ۾ جزوي فرق | جعفري فقهي ضابطن مطابق |
سماجي ۽ مذهبي اهميت
[سنواريو]جنازي جي نماز فرد جي وفات کي مسلمان جماعت جي اجتماعي زندگيءَ سان ڳنڍيندڙ رسمن مان هڪ آهي. نماز دوران جماعت ميت لاءِ بخشش ۽ رحمت جي دعا ڪري ٿي، جڏهن تہ جنازي ۾ شرڪت ميت جي خاندان سان همدردي ۽ سماجي ساٿ جو اظهار پڻ بڻجي ٿي.
اسلامي جنازي جي مجموعي عمل ۾ غسل، ڪفن، جنازي جي نماز، جنازي سان گڏ هلڻ ۽ دفن هڪٻئي سان لاڳاپيل مرحلا آهن، پر هر مرحلي جا پنهنجا فقهي احڪام آهن.
تاريخ
[سنواريو]جنازي جي نماز جو عمل اسلام جي ابتدائي دور ۽ حضرت محمد ﷺ جي مديني واري زماني ۾ موجود هو. حديثي مجموعن ۾ مختلف صحابه جي جنازن، نجاشي جي غائبانه جنازي، احد جي شهيدن ۽ ٻين ميتن بابت نماز جا ڪيترائي واقعا محفوظ آهن.
اسلامي دنيا جي مختلف علائقن ۾ جنازي سان لاڳاپيل سماجي رسمون مختلف ٿي سگهن ٿيون، پر جنازي جي نماز جو بنيادي مذهبي تصور قرآن، حديث ۽ فقهي روايت سان لاڳاپيل رهيو آهي.
ڏسو پڻ
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ Nzomiwu, John Paul C. (1989). The History and Message of Islam. Meks-Unique. ISBN 978-9782702616.
- ↑ Saqib, Muhammad Abdul Karim (13 April 2015). A Guide to Salat (Prayer) in Islam. Salaam – Salah Vision.
- ↑ Ramzy, Sheikh (2012). The Complete Guide to Islamic Prayer (Salāh). Author House. ص. 143. ISBN 978-1477214657.
- ↑ "تعريف ومعنى جنازة بالعربي". معجم المعاني. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "كتاب مقاييس اللغة". المكتبة الشاملة. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1333". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1334". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih Muslim 945a". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1327–1328". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1318". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1317". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Jami` at-Tirmidhi 1028". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1333". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1335". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002، ص 292–294.
- ↑ "Do You Need Wudu for The Janazah Prayer?". Islam Question & Answer. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1343". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1344". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Should We Offer The Funeral Prayer for Martyrs?". Islam Question & Answer. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1245". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 2399". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih Muslim, Book of Funerals". Sunnah.com. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "After Death Rituals". Al-Islam.org. 3 October 2026 تي حاصل ڪيل.
وڌيڪ مطالعو
[سنواريو]- محمد بن إسماعيل البخاري. "كتاب الجنائز". صحيح البخاري.
- مسلم بن الحجاج. "كتاب الجنائز". صحيح مسلم.
- أبو داود السجستاني. "كتاب الجنائز". سنن أبي داود.
- محمد بن عيسى الترمذي. "أبواب الجنائز". جامع الترمذي.
- Sheikh Ramzy (2012). The Complete Guide to Islamic Prayer (Salāh). Author House. ISBN 978-1477214657.
- آسان فقه، مولانا محمد يوسف اصلاحي، سنڌي ترجمو: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، 2002ع.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو] |
وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا Salat al-Janazah. |
- وڪيميڊيا ڪامنز تي جنازي جي نماز سان لاڳاپيل تصويرون
- صحيح بخاري — ڪتاب الجنائز
- صحيح مسلم — ڪتاب الجنائز
| اسلام تي مضمونن جو سلسلو |
| اسلام |
|---|
|