مواد ڏانھن هلو

مڪعب پسندي

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
البرٽ گليز، "بالڪونيءَ تي ماڻهو" (لوم او بالڪون)؛ ڊاڪٽر ٿيو مورينو جو خاڪو، 1912ع، ڪينواس تي تيل رنگ، 195.6×114.9 سينٽي ميٽر (77×45 1/4 انچ)، فلاڊيلفيا فن عجائب گھر. اهو ڪم ساڳئي سال مڪمل ٿيو، جڏهن البرٽ گليز، جان ميٽزنگر سان گڏ Du Cubisme" ڪتاب لکيو. هيءُ ڪم 1912ع ۾ پيرس جي "سالون ڊومني ۽ 1913ع ۾ نيويارڪ، شڪاگو ۽ بوسٽن جي آرمري شو ۾ نمائش لاءِ پيش ڪيو ويو.

ڪيوبزم يا مڪعب پسندي (Cubism) 20هين صديءَ جي شروعات واري اوان گارڊ فني تحريڪ آهي، جيڪا پيرس ۾ شروع ٿي. هن چٽسالي ۽ بصري فنن ۾ انقلاب آندو ۽ ادب، فن تعمير، موسيقي ۽ ناٽڪ ناچ (Ballet) ۾ فني جدتن کي جنم ڏنو.

مڪعب پسنديءَ جي تحريڪ فائوازم (Fauvism) جي رد عمل ۾ پکڙي هئي. هن تحريڪ ۾ شڪلين کي مرڪزيت قرار ڏئي انهن کي ٽڪنڊن ۽ سريکن مٿاڇرن ۾اهڙي طرح ورهايو ويندو هو، جو چونڊيل موضوع جاميٽريءَ جي سلسليوار شڪلين ۾ ڦهلجندو ويندو هو. هيءَ تحريڪ مصوريءَ جي اهم تحريڪ آهي، جنهن جا اڳواڻ پڪاسو ۽ براق هئا.[1]

ڪيوبسٽ یا مڪعب پسند موضوعن جو تجزيو ڪيو وڃي ٿو، انهن کي ٽوڙيو وڃي ٿو ۽ پوءِ تجريدي صورت ۾ ٻيهر جوڙيو وڃي ٿو. شين کي رڳو هڪ رخ کان ڏيکارڻ بدران، فنڪار موضوع کي ڪيترن رخن کان پيش ڪري ٿو، جيئن ان کي وڌيڪ وسيع پسمنظر ۾ ڏيکاري سگهجي.[2] ڪيوبزم کي 20هين صديءَ جي سڀ کان وڌيڪ اثرائتي فني تحريڪ سمجهيو ويو آهي.[3][4] ڪيوبزم جو اصطلاح وسيع معنيٰ ۾ 1910ع واري ڏهاڪي ۽ سڄي 1920ع واري ڏهاڪي دوران پيرس، خاص طور مونمارتر ۽ مونپارناس، يا پيرس ڀرسان پوتو ۾ تيار ٿيل مختلف فن پارن سان لاڳاپيل آهي.

هن تحريڪ جي شروعات پابلو پڪاسو ۽ جارج براڪ گڏجي ڪئي ۽ پوءِ جان ميٽزنگر، البرٽ گليز، رابرٽ ڊيلوني، آنري لي فوڪونيئر، خوان گريس ۽ فرنان ليجي پڻ ان سان شامل ٿيا.[5] ڪيوبزم جي ظهور تي اهم اثرن مان هڪ پال سيزان جي آخري دور جي فن پارن ۾ ٽي-رخائي صورتن جي پيشڪش هئي.[3] 1904ع جي "سالون ڊومني" ۾ سيزان جي تصويرن جي پٺتي نگاهه واري نمائش منعقد ڪئي وئي، جڏهن ته سندس ان وقت جا تازا ڪم 1905ع ۽ 1906ع جي "سالون ڊومني" ۾ ڏيکاريا ويا؛ 1907ع ۾ سندس وفات کان پوءِ سندس ياد ۾ ٻه وڌيڪ پٺتي نگاهه واريون نمائشون ٿيون.[6]

فرانس ۾ ڪيوبزم جون ڪيتريون شاخون پيدا ٿيون، جن ۾ اورفزم، تجريدي فن ۽ پوءِ پيوريزم شامل آهن.[7][8] ڪيوبزم جو اثر فنن ۽ مقبول ثقافت ٻنهي ۾ تمام گهڻو ۽ گهڻ رخيو رهيو. ڪيوبزم ڪولاج کي جديد فني صورت طور متعارف ڪرايو. فرانس ۽ ٻين ملڪن ۾ فيوچرزم، سپريماٽزم، دادا آرٽ، تعميريت، ڊي اسٽيجل ۽ آرٽ ڊيڪو ڪيوبزم جي ردعمل ۾ ترقي ڪئي.[5] شروعاتي فيوچرسٽ تصويرن ۽ ڪيوبزم ۾ ماضي ۽ حال کي گڏ ڪرڻ، هڪ ئي موضوع جا مختلف رخ هڪ ئي وقت يا لڳاتار ڏيکارڻ جهڙيون خاصيتون گڏيل هيون؛ انهن کي گهڻ رخي منظر، هم وقتيت يا گهڻائي پڻ چيو وڃي ٿو،[9] جڏهن ته تعميريت تي پڪاسو جي الڳ الڳ جزن مان مجسما ٺاهڻ واري طريقي جو اثر پيو.[10] انهن مختلف تحريڪن وچ ۾ ٻيون گڏيل خاصيتون به هيون، جهڙوڪ جاميٽري صورتن کي رخن ۾ ورهائڻ يا سادو بڻائڻ، ۽ مشيني دور کي جديد زندگيءَ سان ڳنڍڻ.

تاريخ

[سنواريو]

عالمن ڪيوبزم جي تاريخ کي مختلف مرحلن ۾ ورهايو آهي. هڪ ورهاست موجب ڪيوبزم جو پهريون مرحلو، جنهن کي تجزياتي ڪيوبزم چيو وڃي ٿو، اهو اصطلاح خوان گريس پوءِ اپوسٽيريوري طور گهڙيو هو،[11] فرانس ۾ 1910ع کان 1912ع تائين هلندڙ هڪ مختصر، پر انتهائي اهم ۽ اثرائتي فني تحريڪ هئي. ٻيو مرحلو، ترڪيبي ڪيوبزم، عام طور 1912ع کان 1914ع تائين سمجهيو وڃي ٿو، جنهن ۾ وڌيڪ ساديون صورتون، چٽا رنگ، ۽ بناوت ۽ نمونن جا تجربا نمايان هئا؛ مثال طور اخبارن جي ڇپائي ۽ نقشيدار ڪاغذ جو استعمال.[12] ترڪيبي ڪيوبزم لڳ ڀڳ 1919ع تائين اهم رهيو، جڏهن سريئلسٽ تحريڪ مقبول ٿيڻ لڳي. انگريز فن جي تاريخدان ڊگلس ڪوپر پنهنجي ڪتاب دي ڪيوبسٽ ايپوڪ ۾ هڪ ٻي ورهاست پيش ڪئي. ڪوپر موجب ”ابتدائي ڪيوبزم“ 1906ع کان 1908ع تائين رهيو، جڏهن پڪاسو ۽ براڪ جي اسٽوڊيوز ۾ هيءَ تحريڪ ابتدائي طور ترقي ڪئي؛ ٻيو مرحلو ”اعليٰ ڪيوبزم“ 1909ع کان 1914ع تائين رهيو، جنهن دوران 1911ع کان پوءِ خوان گريس هڪ اهم نمائندي طور اڀريو؛ ۽ آخر ۾ ڪوپر 1914ع کان 1921ع واري دور کي ”آخري ڪيوبزم“ چيو، جيڪو بنيادي اوان گارڊ تحريڪ طور ڪيوبزم جو آخري مرحلو هو.[13] ڊگلس ڪوپر طرفان انهن اصطلاحن جو محدود استعمال، جنهن ذريعي براڪ، پڪاسو، گريس (1911ع کان) ۽ ليجي (گهٽ حد تائين) جي ڪم کي الڳ ڪيو ويو، هڪ ارادي قدرائتي فيصلي جي نشاندهي ڪري ٿو.[14]

پروٽو-ڪيوبزم: 1907–1908

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو پروٽو-ڪيوبزم


ڪيوبزم 1907ع کان 1911ع جي وچ ۾ تيزيءَ سان وڌيو. پابلو پڪاسو جي 1907ع واري تصوير لي ڊيموئزل ڊي اوينيون کي گهڻو ڪري اڳ-ڪيوبسٽ ڪم سمجهيو ويو آهي.

1908ع ۾ جارج براڪ جي نمائش بابت ڪانوائلر جي گيلريءَ ۾ لکيل جائزي ۾ نقاد لوئي ووڪسيل براڪ کي اهڙو جرئت مند ماڻهو سڏيو، جيڪو صورت کي حقير سمجهي ٿو ۽ ”هر شيءِ، هنڌن، شخصيتن ۽ گهرن کي جاميٽري رٿائن ۽ ڪيوبن ۾ گهٽائي ڇڏي ٿو“.[15][16]

ووڪسيل ٻڌايو ته ان وقت ماتيس کيس چيو هو: ”براڪ 1908ع جي سالون ڊومني لاءِ هڪ اهڙي تصوير موڪلي آهي، جيڪا ننڍن ڪيوبن مان ٺهيل آهي“.[16] نقاد چارلس موريس پڻ ماتيس جا اهي لفظ ورجايا ۽ براڪ جي ننڍن ڪيوبن جو ذڪر ڪيو. ليسٽاڪ جي پل واري منظر براڪ کي ٽي اهڙيون تصويرون ٺاهڻ لاءِ اتساهيو، جن ۾ صورتن جي سادگي ۽ منظر نگاريءَ جي ٽوڙ ڦوڙ نمايان هئي.[17]

جارج براڪ جي 1908ع واري ليسٽاڪ جا گھر ۽ لاڳاپيل ڪمن سبب ووڪسيل 25 مارچ 1909ع جي گل بلاس ۾ بيزارري ڪيبڪ، يعني ”ڪيوب نما عجيب شيون“، جو اصطلاح استعمال ڪيو.[18] گرٽروڊ اسٽائن پڪاسو جي 1909ع ۾ ٺاهيل منظرن، جهڙوڪ هورٽا ڊي ايبرو ۾ ذخيرو، کي پهريون ڪيوبسٽ تصويرون قرار ڏنو. ڪيوبسٽن جي پهرين منظم گڏيل نمائش 1911ع جي بهار ۾ پيرس جي سالون ديزانڊيپانڊان ۾ ”سال 41“ نالي ڪمري ۾ ٿي؛ ان ۾ جان ميٽزنگر، البرٽ گليز، فرنان ليجي، رابرٽ ڊيلوني ۽ آنري لي فوڪونيئر جا ڪم شامل هئا، پر پڪاسو يا براڪ جو ڪو به ڪم نمائش ۾ نه رکيو ويو.[14]

1911ع تائين پڪاسو کي ڪيوبزم جو موجد تسليم ڪيو ويو، جڏهن ته براڪ جي اهميت ۽ اڳڀرائي بابت پوءِ بحث ڪيو ويو، خاص طور ليسٽاڪ جي منظرن ۾ جاءِ، حجم ۽ ڪتلي جي سندس ورتاءَ جي حوالي سان. پر فن جي تاريخدان ڪرسٽوفر گرين لکيو ته ”ڪيوبزم بابت هي تصور انهن فنڪارن جي سڃاڻپ بابت تمام محدود وصف سان لاڳاپيل آهي، جن کي صحيح معنيٰ ۾ ڪيوبسٽ سڏڻ گهرجي“ ۽ اهو ”1911ع ۾ سالون ديزانڊيپانڊان ۾ نمائش ڪندڙ فنڪارن جي ڀاڱيداريءَ کي پٺتي ڌڪي ٿو“.[14]

اهو خيال ته ڪيوبسٽ انداز ۾ جاءِ، ڪتلي، وقت ۽ حجم جي پيشڪش ڪينواس جي همواريءَ جي ابتڙ نه، پر ان جي حمايت ڪري ٿي، دانيئل-آنري ڪانوائلر 1920ع ۾ ئي پيش ڪيو هو،[19] پر 1950ع ۽ 1960ع واري ڏهاڪي ۾، خاص طور ڪليمينٽ گرينبرگ، ان تي تنقيد ڪئي.[20]

ڪيوبزم بابت هاڻوڪا خيال پيچيدا آهن ۽ ڪنهن حد تائين ”سال 41“ جي ڪيوبسٽن جي جواب ۾ ٺهيا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا طريقا پڪاسو ۽ براڪ جي طريقن کان ايترا مختلف هئا، جو کين رڳو ثانوي حيثيت نٿي ڏئي سگهجي. تنهن ڪري ڪيوبزم جون متبادل تشريحون پڻ پيدا ٿيون. ڪيوبزم جي وسيع وصف ۾ اهي فنڪار به شامل آهن، جيڪي پوءِ ”سال 41“ وارن فنڪارن سان لاڳاپيل ٿيا، جهڙوڪ فرانسس پڪابيا؛ ڀائر ژاڪ ويلون، ريمنڊ ڊوشامپ-ويلون ۽ مارسل ڊوشامپ، جن 1911ع جي آخر کان سيڪشن ڊور، يا پوتو گروپ، جو مرڪز ٺاهيو؛ مجسما ساز اليگزينڊر آرڪيپينڪو، جوزف چاڪي ۽ اوسپ زادڪين، گڏوگڏ ژاڪ لپشٽز ۽ آنري لوران؛ ۽ مصور لوئي مارڪوسس، راجر ڊي لا فريزني، فرانتيشيڪ ڪوپڪا، ڊيگو رويرا، ليوپولڊ سرويج، آگسٽ هربين، آندري لوٽ، جينو سيويريني (1916ع کان پوءِ)، ماريا بلانچارڊ (1916ع کان پوءِ) ۽ جارج والميئر (1918ع کان پوءِ) شامل آهن. وڌيڪ بنيادي طور ڪرسٽوفر گرين دليل ڏئي ٿو ته ڊگلس ڪوپر جا اصطلاح ”پوءِ پڪاسو، براڪ، گريس ۽ ليجي جي ڪمن جي اهڙين تشريحن سبب ڪمزور ٿي ويا، جيڪي نمائندگيءَ جي طريقن بدران علامتي ۽ نظرياتي سوالن تي زور ڏين ٿيون“.[14]

جان برجر چيو: ”ڪيوبزم جو استعاراتي نمونو خاڪو آهي: خاڪو اڻ ڏٺل عملن، قوتن ۽ جوڙجڪن جي هڪ ڏسڻ ۾ ايندڙ علامتي نمائندگي آهي. خاڪي لاءِ ظاهر جي ڪجهه پاسن کي ڇڏي ڏيڻ ضروري ناهي، پر انهن کي به نقل يا ٻيهر تخليق بدران نشانين طور ورتو ويندو.“[21]

شروعاتي ڪيوبزم: 1909–1914

[سنواريو]


ڪانوائلر جي ڪيوبسٽن ۽ سالون ڪيوبسٽن وچ ۾ چٽو فرق هو. 1914ع کان اڳ، پڪاسو، براڪ، گريس ۽ ليجي، گهٽ حد تائين، پيرس ۾ هڪ ئي پڪو حامي فن واپاري، دانيئل-آنري ڪانوائلر، جي پٺڀرائي حاصل ڪئي. ڪانوائلر کين سندن ڪم خريد ڪرڻ جي خاص حق جي بدلي سالياني آمدنيءَ جي ضمانت ڏني. هو رڳو فن جي ڄاڻ رکندڙن جي هڪ ننڍڙي حلقي کي وڪرو ڪندو هو. سندس پٺڀرائي فنڪارن کي نسبتاً نجي ماحول ۾ تجربا ڪرڻ جي آزادي ڏني. پڪاسو 1912ع تائين مونمارتر ۾ ڪم ڪندو رهيو، جڏهن ته براڪ ۽ گريس پهرين عالمي جنگ کان پوءِ تائين اتي رهيا. ليجي مونپارناس ۾ رهندو هو.[14]

ان جي ابتڙ، سالون ڪيوبسٽن پنهنجي شهرت بنيادي طور سالون ڊومني ۽ سالون ديزانڊيپانڊان ۾ باقاعدي نمائشون ڪري ٺاهي، جيڪي پيرس جا ٻه وڏا غير علمي سالون هئا. تنهن ڪري هو عوامي ردعمل ۽ پنهنجو پيغام پهچائڻ جي ضرورت کان وڌيڪ واقف هئا.[14] 1910ع ۾ ئي هڪ گروهه ٺهڻ لڳو، جنهن ۾ ميٽزنگر، گليز، ڊيلوني ۽ ليجي شامل هئا. اهي بوليورڊ دو مونپارناس ڀرسان آنري لي فوڪونيئر جي اسٽوڊيو ۾ باقاعدي گڏ ٿيندا هئا. انهن محفلن ۾ گيوم اپولينيئر ۽ آندري سالمن جهڙا ليکڪ پڻ اڪثر شريڪ ٿيندا هئا. ٻين نوجوان فنڪارن سان گڏ، هيءُ گروهه رنگ تي نئين تاثرپسنديءَ جي زور جي ابتڙ، صورت جي تحقيق تي زور ڏيڻ گهريو ٿي.[22]

لوئي ووڪسيل 26هين سالون ديزانڊيپانڊان، 1910ع، بابت پنهنجي جائزي ۾ ميٽزنگر، گليز، ڊيلوني، ليجي ۽ لي فوڪونيئر کي سرسري ۽ غير درست نموني ”اڻڄاڻ جاميٽري ماهر، جيڪي انساني جسم ۽ هنڌن کي ڦڪي ڪيوبن ۾ گهٽائي ڇڏين ٿا“ سڏيو.[23][24] ڪجهه مهينن کان پوءِ 1910ع جي سالون ڊومني ۾ ميٽزنگر پنهنجي انتهائي ٽڪرايل تصوير نيو آ لا شيميني (اگهاڙو جسم) نمائش لاءِ پيش ڪئي، جيڪا پوءِ Du "Cubisme" (1912ع) ۽ Les Peintres Cubistes (1913ع) ٻنهي ۾ ٻيهر ڇپي وئي.[25]

ڪيوبزم بابت پهريون عوامي تڪرار 1911ع جي بهار ۾ سالون ديزانڊيپانڊان جي نمائش سبب پيدا ٿيو. ميٽزنگر، گليز، ڊيلوني، لي فوڪونيئر ۽ ليجي جي هن نمائش پهريون ڀيرو ڪيوبزم کي عام عوام جي ڌيان ۾ آندو. پيش ڪيل ڪيوبسٽ ڪمن مان رابرٽ ڊيلوني پنهنجي ايفل ٽاور، ٽور ايفل نمائش لاءِ پيش ڪئي، جيڪا هاڻي نيويارڪ جي سليمان آر. گوگنهايم عجائب گھر ۾ آهي.[26]

”ڪيوبسٽ“ پيرس جي سرءُ واري سالون تي ڇانيل، دي نيويارڪ ٽائمز، 8 آڪٽوبر 1911ع. پڪاسو جي 1908ع واري ويهندڙ عورت، مراقبو، کي فنڪار جي پنهنجي اسٽوڊيو ۾ تصوير سان گڏ مٿين کاٻي پاسي ٻيهر ڇاپيو ويو. ميٽزنگر جي باگنيوز، 1908–09ع، مٿين ساڄي پاسي ڇاپي وئي. ان سان گڏ درين، ماتيس، فريئز، هربين جي ڪمن ۽ براڪ جي تصوير پڻ ڏني وئي.

ساڳئي سال جي سالون ڊومني ۾، ”سال 41“ واري انڊيپانڊان گروپ کان سواءِ، آندري لوٽ، مارسل ڊوشامپ، ژاڪ ويلون، راجر ڊي لا فريزني، آندري دونوايي ڊي سيگونزاڪ ۽ فرانتيشيڪ ڪوپڪا جا ڪم پڻ نمائش لاءِ پيش ڪيا ويا. نمائش جو جائزو دي نيويارڪ ٽائمز جي 8 آڪٽوبر 1911ع واري شماري ۾ ڇپيو. هيءُ مضمون جيليٽ برجس جي دي وائلڊ مين آف پيرس کان هڪ سال پوءِ،[27] ۽ آرمري شو کان ٻه سال اڳ ڇپيو، جنهن حقيقت پسند فن جا عادي حيران آمريڪين کي يورپي اوان گارڊ جي تجرباتي طرزن، جن ۾ فووزم، ڪيوبزم ۽ فيوچرزم شامل هئا، سان متعارف ڪرايو. 1911ع واري دي نيويارڪ ٽائمز جي مضمون ۾ پڪاسو، ماتيس، درين، ميٽزنگر ۽ ٻين جا 1909ع کان اڳ جا ڪم ڏيکاريا ويا، جيڪي 1911ع واري سالون ۾ نمائش لاءِ پيش نه ٿيا هئا. مضمون جو عنوان ”ڪيوبسٽ“ پيرس جي سرءُ واري سالون تي ڇانيل ۽ ذيلي عنوان غير روايتي مصوري مکتب موجوده فني نمائش ۾ وڌيڪ مقبول ٿي رهيو آهي — ان جا پيروڪار ڇا ڪرڻ چاهين ٿا هو.[28][29]

پيرس جي سرءُ واري سالون ۾ نمائش لاءِ رکيل سڀني تصويرن مان ڪنهن به ڪم ايترو ڌيان نه ڇڪايو آهي، جيترو نام نهاد ”ڪيوبسٽ“ مکتب جي غير معمولي تخليقن. حقيقت ۾، پيرس مان موڪليل خبرون ظاهر ڪن ٿيون ته اهي ڪم آسانيءَ سان نمائش جو مکيه مرڪز بڻيل آهن. [...]

”ڪيوبسٽ“ نظرين جي چريائيءَ جهڙي نوعيت باوجود، انهن جا حامي چڱي خاصي انگ ۾ آهن. جارج براڪ، آندري درين، پڪاسو، چوبيل، اوٿون فريئز، هربين، ميٽزنگر — اهي انهن نالن مان ڪجهه آهن، جيڪي اهڙن ڪينواسَن تي لکيل آهن، جن اڳيان پيرس اڳ به خالي حيرت ۾ بيٺو هو ۽ هاڻي وري بيٺو آهي.

انهن جو مطلب ڇا آهي؟ ڇا انهن جا ذميوار ماڻهو پنهنجي هوش مان نڪري ويا آهن؟ ڇا اهو فن آهي يا چريائپ؟ ڪير ڄاڻي؟[28][29]

سالون ديزانڊيپانڊان

[سنواريو]

پيرس ۾ 20 مارچ کان 16 مئي 1912ع تائين ٿيل ايندڙ سالون ديزانڊيپانڊان، مارسل ڊوشامپ جي ڏاڪڻ تان لهندڙ اگهاڙو جسم، نمبر 2 جي پيشڪش سبب مشهور ٿيو، جنهن خود ڪيوبسٽن ۾ پڻ تڪرار پيدا ڪيو. حقيقت ۾ ڪم کي نمائش ترتيب ڏيندڙ ڪاميٽي رد ڪري ڇڏيو، جنهن ۾ سندس ڀائر ۽ ٻيا ڪيوبسٽ شامل هئا. جيتوڻيڪ اهو ڪم آڪٽوبر 1912ع ۾ سالون ڊي لا سيڪشن ڊور ۽ 1913ع ۾ نيويارڪ جي آرمري شو ۾ ڏيکاريو ويو، پر ڊوشامپ پنهنجي ڀائرن ۽ اڳوڻن ساٿين کي پنهنجي ڪم تي پابندي لڳائڻ لاءِ ڪڏهن به معاف نه ڪيو.[22][30] سالون جي منظرنامي ۾ نئون شامل ٿيل خوان گريس پنهنجو پڪاسو جو خاڪو، جيڪو هاڻي شڪاگو جي فن اداري ۾ آهي، نمائش لاءِ پيش ڪيو، جڏهن ته ميٽزنگر جي ٻن ڪمن ۾ گهوڙي سان عورت، 1911–1912ع، جيڪا هاڻي ڊينمارڪ جي قومي گيلري ۾ آهي، شامل هئي.[31] ڊيلوني جي وڏي تصوير لا ويل ڊي پيرس، جيڪا پيرس جي جديد فن عجائب گھر ۾ آهي، ۽ ليجي جي لا نوس، شادي، جيڪا پيرس جي جديد فن جي قومي عجائب گھر ۾ آهي، پڻ نمائش لاءِ پيش ڪيون ويون.

گيلريز ڊالمائو

[سنواريو]

1912ع ۾ گيلريز ڊالمائو دنيا جي پهرين باقاعدي اعلان ڪيل ڪيوبسٽ گڏيل نمائش، ايڪسپوزيسيو ڊارٽ ڪيوبسٽا، پيش ڪئي،[32][33][34] جنهن ۾ جان ميٽزنگر، البرٽ گليز، خوان گريس، ماري لورانسين ۽ مارسل ڊوشامپ جا تڪراري ڪم ڏيکاريا ويا، 20 اپريل کان 10 مئي 1912ع، بارسلونا. ڊالمائو واري نمائش ۾ 26 فنڪارن جا 83 ڪم شامل هئا.[35][36][37] ژاڪ نائيرال جي گليز سان ويجهڙائپ سبب هن ڪيوبسٽ نمائش جو مهاڳ لکيو،[32] جيڪو مڪمل ترجمو ٿي اخبار لا ويو ڊي ڪاتالونيا ۾ ٻيهر ڇپيو.[38][39] ڊوشامپ جو ڏاڪڻ تان لهندڙ اگهاڙو جسم، نمبر 2 پهريون ڀيرو هتي نمائش لاءِ پيش ٿيو.[40]

نمائش کان اڳ، دوران ۽ پوءِ اخبارن ۽ رسالن ۾ وڏي پيماني تي ٿيل خبرپوشيءَ گيلريز ڊالمائو کي يورپ ۾ جديديت جي ترقي ۽ ڦهلاءَ جي هڪ اهم قوت بڻائي ڇڏيو.[40] جيتوڻيڪ خبرپوشي تمام وسيع هئي، پر اها هميشه هاڪاري نه هئي. اخبارن ايسڪيلا ڊي لا توراتشا[41] ۽ ايل نوٽيسيرو يونيورسال[42] ۾ ڪيوبسٽن تي حملا ڪندڙ، توهين آميز متن سان گڏ ڪارٽونن جا سلسلا شايع ٿيا.[42] فن جي تاريخدان خائيمي بريهوئيگا ڊالمائو نمائش بابت لکي ٿو: ”ان ۾ ڪو شڪ ناهي ته نمائش عوام ۾ وڏي هلچل پيدا ڪئي، جنهن ان کي تمام گهڻي شڪ شبهي سان قبول ڪيو.“[43]

1912ع ۾ براڪ ۽ پڪاسو طرفان جديديت واري مفهوم ۾ ڪولاج متعارف ڪرائڻ سان ڪيوبزم ۾ هڪ وڏي ترقي ٿي. پڪاسو کي مئي 1912ع ۾ پهريون ڪيوبسٽ ڪولاج، ڪرسيءَ جي تاڻ سان ساڪن زندگي، ٺاهڻ جو ڪريڊٽ ڏنو وڃي ٿو،[44] جڏهن ته براڪ ڪيوبسٽ گتي جي مجسمن ۽ پاپيئي ڪولي ٺاهڻ ۾ پڪاسو کان اڳتي هو.[45] پاپيئي ڪولي اڪثر روزمره جي ڪاغذي شين، جهڙوڪ اخبار، ميزپوش، ڀتين جي ڪاغذ ۽ موسيقيءَ جي ورقن جي ٽڪرن مان ٺهندا هئا، جڏهن ته ڪيوبسٽ ڪولاج مختلف مواد کي گڏ ڪندا هئا؛ مثال طور ڪرسيءَ جي تاڻ سان ساڪن زندگي ۾ آزاديءَ سان لڳايل تيل رنگ ۽ واپاري نموني ڇپيل آئل ڪلاٿ کي هڪ ئي ڪينواس تي گڏ ڪيو ويو.[44]

سالون ڊومني

[سنواريو]

1912ع جي سالون ڊومني ۾ ڪيوبسٽن جي ڀاڱيداريءَ سبب سرڪاري ملڪيت واري عمارتن، جهڙوڪ گران پالي، کي اهڙن فن پارن جي نمائش لاءِ استعمال ڪرڻ بابت وڏو تڪرار پيدا ٿيو. سياستدان جان پيئر فلپ لامپوئي جي ڪاوڙ لي جرنال جي 5 آڪٽوبر 1912ع واري پهرين صفحي جي خبر بڻي.[46] تڪرار پيرس جي شهري ڪائونسل تائين پکڙجي ويو، جنهن کان پوءِ قومي اسيمبليءَ جي نمائندن واري ايوان ۾ عوامي پئسن سان اهڙي فن لاءِ جڳهه مهيا ڪرڻ بابت بحث ٿيو.[47] ڪيوبسٽن جو دفاع سوشلسٽ نائب مارسيل سيمبا ڪيو.[47][48][49]

عوامي ڪاوڙ جي هن پسمنظر ۾ جان ميٽزنگر ۽ البرٽ گليز دو ڪيوبزم لکيو، جيڪو 1912ع ۾ يوژين فيگيئر شايع ڪيو، ۽ 1913ع ۾ انگريزي ۽ روسي ۾ ترجمو ٿيو.[50] نمائش ۾ پيش ڪيل ڪمن ۾ لي فوڪونيئر جي وڏي تصوير لي مونتانيار اتاڪي پار دي اورس، يعني رڇن جي حملي هيٺ جبل واسي، جيڪا هاڻي روڊ آئلينڊ اسڪول آف ڊزائن عجائب گھر ۾ آهي؛ جوزف چاڪي جو دو فام، يعني ٻه عورتون، جيڪو هاڻي گم ٿيل مجسمو آهي؛ ۽ ڪوپڪا جي انتهائي تجريدي تصوير امورفا، جيڪا پراگ جي قومي گيلري ۾ آهي، ۽ پڪابيا جي لا سورس، چشمو، جيڪا نيويارڪ جي جديد فن عجائب گھر ۾ آهي، شامل هئا.

تجريد ۽ تيار-شده شيون

[سنواريو]
رابرٽ ڊيلوني، شهر تي هم وقت دريون، 1912ع، 46 × 40 سينٽي ميٽر، هيمبرگر ڪنسٽ هال، تجريدي ڪيوبزم جو هڪ مثال

ڪيوبزم جون سڀ کان انتهاپسند صورتون پڪاسو ۽ براڪ نه اپنائيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي مڪمل تجريد جي مخالفت ڪندا هئا. ان جي ابتڙ، ٻين ڪيوبسٽن، خاص طور فرانتيشيڪ ڪوپڪا، ۽ انهن فنڪارن جن کي اپولينيئر اورفسٽ سڏيو، جهڙوڪ ڊيلوني، ليجي، پڪابيا ۽ ڊوشامپ، ڏسڻ ۾ ايندڙ موضوع کي مڪمل طور هٽائي تجريد کي قبول ڪيو. 1912ع جي سالون ڊومني ۾ ڪوپڪا جا ٻه ڪم، امورفا–فوگ آ دو ڪولور ۽ امورفا ڪروماتيڪ شود، انتهائي تجريدي، يا غير نمائندگي ڪندڙ، ۽ مابعدالطبيعاتي رخ رکندڙ هئا. ڊوشامپ 1912ع ۾ ۽ پڪابيا 1912ع کان 1914ع تائين پيچيده جذباتي ۽ جنسي موضوعن لاءِ وقف اظهارائتي ۽ اشارتي تجريد کي ترقي ڏني. 1912ع کان ڊيلوني هم وقت دريون نالي تصويرن جو هڪ سلسلو ٺاهڻ شروع ڪيو، جنهن کان پوءِ گول صورتون نالي سلسلو ٺاهيو، جنهن ۾ هن سطحي جوڙجڪن کي چمڪندڙ منشوري رنگن سان گڏايو. گڏ رکيل رنگن جي بصري خاصيتن جي بنياد تي، تصويرن ۾ حقيقت کان سندس پري ٿيڻ لڳ ڀڳ مڪمل ٿي ويو. 1913–14ع ۾ ليجي صورتن جا تضاد نالي سلسلو تيار ڪيو، جنهن ۾ رنگ، ليڪ ۽ صورت تي ساڳيو زور ڏنو ويو. تجريدي خاصيتن باوجود، سندس ڪيوبزم مشيني دور ۽ جديد زندگيءَ جي موضوعن سان ڳنڍيل هو. اپولينيئر Les Peintres cubistes، 1913ع، ۾ تجريدي ڪيوبزم جي انهن شروعاتي ترقيين جي حمايت ڪئي،[25] ۽ هڪ نئين ”خالص“ مصوريءَ بابت لکيو، جنهن مان موضوع کي هٽايو ويو هو. پر سندس طرفان اورفزم جو اصطلاح استعمال ڪرڻ باوجود، اهي ڪم پاڻ ۾ ايترا مختلف هئا، جو کين هڪ ئي زمري ۾ رکڻ ڏکيو آهي.[14]

اپولينيئر مارسل ڊوشامپ کي پڻ اورفسٽ سڏيو، جيڪو ڪيوبزم کان متاثر هڪ ٻي انتهاپسند ترقيءَ جو ذميوار هو. تيار-شده شيون ان گڏيل خيال مان پيدا ٿيون ته فن پارو پاڻ هڪ شيءِ آهي، جيئن تصوير پڻ شيءِ آهي، ۽ اهو دنيا جي استعمال ٿيل مادي باقيات کي ڪم آڻي ٿو، جيئن ڪيوبسٽ تعمير ۽ اسمبلاژ ۾ ڪولاج ۽ پاپيئي ڪولي. ڊوشامپ لاءِ ايندڙ منطقي قدم اهو هو ته هڪ عام شيءِ کي اهڙي پاڻ ڪافي فن پارَي طور پيش ڪيو وڃي، جيڪو رڳو پاڻ کي ظاهر ڪري. 1913ع ۾ هن سائيڪل جو ڦيٿو رڌڻي جي اسٽول تي لڳايو، ۽ 1914ع ۾ بوتلون سڪائڻ واري ريڪ کي پنهنجي حق ۾ هڪ مجسمي طور چونڊيو.[14]

سيڪشن ڊور

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو سيڪشن ڊور
1912ع جو سالون ڊومني، جيڪو پيرس جي گران پالي ۾ 1 آڪٽوبر کان 8 نومبر تائين منعقد ٿيو. جوزف چاڪي جو 1911–12ع وارو مجسمو عورتن جو گروهه کاٻي پاسي، اميديو موڊيلياني جي ٻن مجسمن اڳيان ڏيکاريل آهي. سيڪشن ڊور جي ٻين فنڪارن جا ڪم پڻ ڏيکاريل آهن، کاٻي کان ساڄي: فرانتيشيڪ ڪوپڪا، فرانسس پڪابيا، جان ميٽزنگر ۽ آنري لي فوڪونيئر.

سيڪشن ڊور، جنهن کي پوتو گروپ پڻ چيو ويندو هو، ڪجهه سڀ کان نمايان ڪيوبسٽن قائم ڪيو. اهو ڪيوبزم ۽ اورفزم سان لاڳاپيل مصورن، مجسما سازن ۽ نقادن جو گڏيل گروهه هو، جيڪو 1911ع کان لڳ ڀڳ 1914ع تائين سرگرم رهيو ۽ 1911ع جي سالون ديزانڊيپانڊان ۾ پنهنجي تڪراري نمائش کان پوءِ نمايان ٿيو. آڪٽوبر 1912ع ۾ پيرس جي گيلري لا بوئتي ۾ ٿيل سالون ڊي لا سيڪشن ڊور کي پهرين عالمي جنگ کان اڳ ڪيوبزم جي سڀ کان اهم نمائش سمجهي سگهجي ٿو، جنهن ڪيوبزم کي وسيع عوام آڏو پيش ڪيو. نمائش ۾ 200 کان وڌيڪ ڪم ڏيکاريا ويا، ۽ ڪيترن فنڪارن 1909ع کان 1912ع تائين پنهنجي فني ترقيءَ جي نمائندگي ڪندڙ ڪم پيش ڪيا، جنهن سبب نمائش کي ڪيوبزم جي پٺتي نگاهه واري نمائش جهڙو تاثر مليو.[51]

ظاهر آهي ته گروهه سيڪشن ڊور جو نالو ان لاءِ اختيار ڪيو، جيئن پاڻ کي پيرس جي مونمارتر علائقي ۾ پابلو پڪاسو ۽ جارج براڪ جي هڪ ئي وقت ترقي ڪندڙ ڪيوبزم جي محدود وصف کان ڌار ڪري سگهي، ۽ اهو ڏيکاري سگهي ته ڪيوبزم ڪا الڳ ٿلڳ فني صورت نه، پر هڪ وڏي روايت جو تسلسل هو؛ حقيقت ۾ سونهري نسبت گهٽ ۾ گهٽ 2,400 سالن کان مختلف دلچسپين رکندڙ اولهه جي دانشورن کي موهيندي رهي هئي.[52]

سيڪشن ڊور جو خيال ميٽزنگر، گليز ۽ ژاڪ ويلون جي ڳالهين دوران پيدا ٿيو. گروهه جو نالو ويلون تجويز ڪيو، جڏهن هن ليونارڊو دا ونچي جي تراتاٽو ديلا پيتورا جو جوزفين پيلاڊان طرفان 1910ع ۾ ڪيل ترجمو پڙهيو.

19هين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۽ 20هين صديءَ جي شروعات ۾ يورپي ماڻهو آفريقي، پولينيشيائي، مائيڪرونيشيائي ۽ آمريڪا جي اصلوڪن ماڻهن جي فن کي دريافت ڪري رهيا هئا. پال گوگين، آنري ماتيس ۽ پابلو پڪاسو جهڙا فنڪار انهن پرڏيهي ثقافتن جي طرزن جي سخت قوت ۽ سادگيءَ کان متاثر ٿيا. لڳ ڀڳ 1906ع ۾ پڪاسو جي ملاقات گرٽروڊ اسٽائن وسيلي ماتيس سان ٿي، جڏهن ٻئي فنڪار تازو ئي ابتدائيت، آئيبيريائي مجسمي سازي، آفريقي فن ۽ آفريقي قبائلي نقابن ۾ دلچسپي وٺڻ لڳا هئا. اهي دوستاڻا حريف بڻيا ۽ پنهنجي سڄي فني سفر دوران هڪ ٻئي سان مقابلو ڪندا رهيا، جنهن شايد 1907ع تائين پڪاسو کي پنهنجي ڪم جي نئين دور ۾ داخل ٿيڻ ڏانهن ڌڪيو، جنهن تي يوناني، آئيبيريائي ۽ آفريقي فن جو اثر هو. پڪاسو جي 1907ع وارين تصويرن کي اڳ-ڪيوبزم سان منسوب ڪيو ويو آهي، خاص طور لي ڊيموئزل ڊي اوينيون ۾، جيڪا ڪيوبزم جي اڳڀري صورت هئي.[53]

پال سيزان، بيبيموس کاڻ، 1898–1900ع، فوڪ وانگ عجائب گھر، ايسن، جرمني

فن جي تاريخدان ڊگلس ڪوپر چوي ٿو ته پال گوگين ۽ پال سيزان ”ڪيوبزم جي جوڙجڪ تي خاص اثر وڌو ۽ 1906ع ۽ 1907ع دوران پڪاسو جي تصويرن لاءِ خاص اهميت رکندڙ هئا“.[54] ڪوپر وڌيڪ لکي ٿو: ”ڊيموئزل کي عام طور پهرين ڪيوبسٽ تصوير چيو وڃي ٿو. اها وڌاءُ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جيتوڻيڪ اها ڪيوبزم ڏانهن پهريون وڏو قدم هئي، پر اڃا ڪيوبسٽ نه هئي. ان ۾ خلل وجهندڙ، اظهار پسند عنصر ڪيوبزم جي روح جي به ابتڙ آهي، جنهن دنيا کي الڳ ۽ حقيقت پسند انداز سان ڏٺو. تنهن هوندي به، ڊيموئزل کي ڪيوبزم جي شروعاتي نقطي طور وٺڻ منطقي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها نئين تصويري ٻوليءَ جي جنم جي نشاندهي ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان ۾ پڪاسو قائم روايتن کي سختيءَ سان اونڌو ڪيو، ۽ ان کان پوءِ پيدا ٿيل هر شيءِ ان مان وڌي.“[53]

ڊيموئزل کي ڪيوبزم جي شروعات سمجهڻ تي سڀ کان مضبوط اعتراض، ان تي ابتدائي فن جي چٽي اثر باوجود، اهو آهي ته ”اهڙا نتيجا غير تاريخي آهن“، فن جي تاريخدان ڊينئل رابنس لکيو.[55] اها عام تشريح ”ان اوسر وٺندڙ فن جي پيچيدگين کي مناسب اهميت ڏيڻ ۾ ناڪام رهي ٿي، جيڪو پڪاسو جي نئين تصوير جي ترقيءَ کان ٿورو اڳ ۽ ان دوران موجود هو.“[55] 1905ع کان 1908ع جي وچ ۾ نئين طرز جي شعوري ڳولا فرانس، جرمني، نيدرلينڊز، اٽلي ۽ روس ۾ فن اندر تيز تبديليون آنديون. تاثرپسندن ٻٽي نظرئي کي استعمال ڪيو هو، ۽ لي نابي ۽ علامت پسند، جيڪي سيزان کي پڻ ساراهيندا هئا، تصويري سطح کي هموار ڪري موضوعن کي سادن جاميٽري صورتن تائين محدود ڪيو. نئين تاثرپسند جوڙجڪ ۽ موضوع، خاص طور جارج سورا جي ڪمن، جهڙوڪ پراڊ ڊي سرڪ، لي شاهو ۽ لي سرڪ ۾ ڏسڻ ۾ ايندڙ، پڻ هڪ اهم اثر هو. ادب ۽ سماجي فڪر جي ترقيءَ ۾ پڻ هڪجهڙايون موجود هيون.[55]

سورا کان سواءِ، ڪيوبزم جون پاڙون سيزان جي پوئين دور جي ڪم جي ٻن الڳ لاڙن ۾ ڳولي سگهجن ٿيون: پهريون، رنگيل سطح کي رنگن جي ننڍن گهڻ رخن وارن علائقن ۾ ورهائڻ، جنهن سان ٻن اکين واري نظر مان پيدا ٿيندڙ گهڻ رخي نظرئي تي زور پيو؛ ۽ ٻيو، قدرتي صورتن کي سلنڊرن، گولن ۽ مخروطن ۾ سادو ڪرڻ ۾ سندس دلچسپي. پر ڪيوبسٽن هن تصور کي سيزان کان وڌيڪ اڳتي وڌايو. انهن ڏيکاريل شين جون سڀ سطحون هڪ ئي تصويري سطح تي پيش ڪيون، ڄڻ شين جا سڀ رخ هڪ ئي وقت نظر اچي رهيا هجن. هن نئين قسم جي پيشڪش تصوير سازي ۽ فن ۾ شين کي ڏسڻ جي انداز ۾ انقلاب آندو.

فائل:Jean Metzinger, 1911-12, La Femme au Cheval - The Rider.jpg
جان ميٽزنگر، 1911–12ع، گهوڙي سان عورت، اسٽيٽنس ميوزيم فور ڪنسٽ، ڊينمارڪ جي قومي گيلري. 1912ع جي سالون ديزانڊيپانڊان ۾ نمائش لاءِ پيش ڪئي وئي ۽ اپولينيئر جي 1913ع واري ڪيوبسٽ مصور، جمالياتي ويچار ۾ ڇپي. اڳوڻي ملڪيت: ژاڪ نائيرال، نيلز بوهر

ڪيوبزم جي تاريخي مطالعي جي شروعات 1920ع واري ڏهاڪي جي پڇاڙيءَ ۾ ٿي، ۽ شروعات ۾ محدود ڄاڻ وارن ماخذن، خاص طور گيوم اپولينيئر جي راين، تي ڀاڙيو ويو. پوءِ اهو گهڻو ڪري دانيئل-آنري ڪانوائلر جي ڪتاب Der Weg zum Kubismus، جيڪو 1920ع ۾ ڇپيو، تي ڀاڙڻ لڳو، جنهن ۾ پڪاسو، براڪ، ليجي ۽ گريس جي ترقيءَ کي مرڪز بڻايو ويو. ”تجزياتي“ ۽ ”ترڪيبي“ جا اصطلاح، جيڪي پوءِ سامهون آيا، 1930ع واري ڏهاڪي جي وچ کان وڏي پيماني تي قبول ڪيا ويا. اهي ٻئي اصطلاح تاريخي طور پوءِ لاڳو ڪيا ويا، يعني جن حقيقتن کي اهي بيان ڪن ٿا، انهن کان پوءِ. انهن مرحلن مان ڪنهن کي به لاڳاپيل ڪم ٺهڻ وقت اهڙي نالي سان نه سڏيو ويو هو. ڊينئل رابنس لکيو: ”جيڪڏهن ڪانوائلر ڪيوبزم کي پڪاسو ۽ براڪ سمجهي ٿو، ته اسان جي رڳو اها غلطي آهي ته ٻين ڪيوبسٽن جي ڪمن کي ان محدود وصف جي سختيءَ هيٺ آڻيون.“[55]

”ڪيوبزم“ جي روايتي تشريح، جيڪا براڪ ۽ پڪاسو جي ڪمن کي سمجهڻ لاءِ پوءِ تيار ڪئي وئي، 20هين صديءَ جي ٻين فنڪارن بابت اسان جي قدرشناسيءَ تي اثر وڌو. ان کي جان ميٽزنگر، البرٽ گليز، رابرٽ ڊيلوني ۽ آنري لي فوڪونيئر جهڙن مصورن تي لاڳو ڪرڻ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ روايتي ڪيوبزم کان سندن بنيادي فرقن ڪانوائلر کي اهو سوال ڪرڻ تي مجبور ڪيو ته ڇا کين ڪيوبسٽ سڏڻ به گهرجي يا نه. ڊينئل رابنس موجب: ”رڳو ان ڪري جو انهن فنڪارن مختلف نموني ترقي ڪئي يا روايتي نموني کان هٽي ويا، اهو چوڻ ته کين ڪيوبزم ۾ ثانوي يا سيٽلائيٽ ڪردار ڏنو وڃي، هڪ وڏي غلطي آهي.“[55]

”ڪيوبزم“ جي اصطلاح جي تاريخ عام طور ان ڳالهه تي زور ڏئي ٿي ته ماتيس 1908ع ۾ براڪ جي هڪ تصوير بابت ”ڪيوبن“ جو ذڪر ڪيو، ۽ نقاد لوئي ووڪسيل ساڳئي پسمنظر ۾ اهو اصطلاح ٻه ڀيرا ڇاپيو. پر ”ڪيوب“ لفظ 1906ع ۾ هڪ ٻئي نقاد، لوئي شاسوان، پڪاسو يا براڪ بدران ميٽزنگر ۽ ڊيلوني بابت استعمال ڪيو:

”مسٽر ميٽزنگر، مسٽر سينياڪ وانگر، هڪ موزائيڪ ساز آهي، پر هو پنهنجي رنگن جي ڪيوبن کي ڪٽڻ ۾ وڌيڪ درستگي آڻي ٿو، جيڪي ڄڻ مشيني طريقي سان ٺاهيا ويا هجن [...]“.[55][56][57]

”ڪيوب“ لفظ جو تنقيدي استعمال گهٽ ۾ گهٽ مئي 1901ع تائين وڃي ٿو، جڏهن جان بيرال آرٽ اي ليتراتور ۾ انڊيپانڊان ۾ آنري-ايڊمون ڪراس جي ڪم جو جائزو وٺندي لکيو ته هو ”وڏي ۽ چورس نقطي پسندي استعمال ڪري ٿو، جيڪا موزائيڪ جو تاثر ڏئي ٿي. ماڻهو اهو به سوچي ٿو ته فنڪار مختلف رنگن واري ٺوس مادي جا ڪيوب ڇو استعمال نه ڪيا: اهي سهڻا پوش ٺاهين ها.“ (رابرٽ هربرٽ، 1968ع، ص. 221)[57]

ڪيوبزم جو اصطلاح 1911ع تائين عام استعمال ۾ نه آيو، ۽ شروعات ۾ گهڻو ڪري ميٽزنگر، گليز، ڊيلوني ۽ ليجي لاءِ استعمال ٿيو.[55] 1911ع ۾ شاعر ۽ نقاد گيوم اپولينيئر برسلز انڊيپانڊان ۾ نمائش لاءِ دعوت ڏنل فنڪارن جي هڪ گروهه پاران اهو اصطلاح قبول ڪيو. ايندڙ سال، سيڪشن ڊور جي سالون جي تياريءَ ۾ ميٽزنگر ۽ گليز دو ڪيوبزم لکيو ۽ ڇپايو،[58] ته جيئن اصطلاح بابت پکڙيل مونجهارو ختم ڪري سگهجي، ۽ ڪيوبزم جو مضبوط دفاع پيش ڪري سگهجي، جيڪو 1911ع جي سالون ديزانڊيپانڊان ۽ 1912ع جي پيرس واري سالون ڊومني کان پوءِ عوامي تڪرار جو سبب بڻيو هو.[59] فنڪار طور سندن مقصد واضح ڪندڙ هيءُ ڪم ڪيوبزم بابت پهريون نظرياتي مقالو هو ۽ اڄ به سڀ کان صاف ۽ سمجهڻ ۾ آسان بيانن مان هڪ آهي. نتيجو رڳو ٻن ليکڪن جي گڏيل ڪوشش نه هو، پر انهن فنڪارن جي حلقي جي ڳالهين کي پڻ ظاهر ڪندو هو، جيڪي پوتو ۽ ڪوربوا ۾ ملندا هئا. ان ۾ ”پاسي جي فنڪارن“ جي روين جي عڪاسي ٿي، جن ۾ پڪابيا ۽ ڊوشامپ ڀائر شامل هئا، ۽ ڇپجڻ کان اڳ ان جا حصا کين پڙهي ٻڌايا ويا هئا.[14][55] دو ڪيوبزم ۾ ترقي ڪيل خيال، يعني ڪنهن موضوع کي جاءِ ۽ وقت جي مختلف نقطن کان هڪ ئي وقت ڏسڻ، يعني ڪنهن شيءِ جي چوڌاري گهمي ان کي لڳاتار ڪيترن رخن کان ڏسي هڪ تصوير ۾ گڏ ڪرڻ، گهڻن نظرين، حرڪتي منظر، هم وقتيت يا گهڻائي، ڪيوبسٽن جو عام طور مڃيل طريقو آهي.[60]

ميٽزنگر ۽ گليز جي 1912ع واري منشور دو ڪيوبزم کان پوءِ 1913ع ۾ لي پينتر ڪيوبسٽ ڇپيو، جيڪو گيوم اپولينيئر جي ويچارن ۽ تبصرن جو مجموعو هو.[25] اپولينيئر 1905ع کان پڪاسو ۽ 1907ع کان براڪ سان ويجهو رهيو، پر هن ميٽزنگر، گليز، ڊيلوني، پڪابيا ۽ ڊوشامپ جهڙن فنڪارن کي پڻ اوتري ئي اهميت ڏني.[14]

1912ع واري نمائش کي اهڙي نموني ترتيب ڏنو ويو هو، جو ڪيوبزم جي ترقيءَ جا لڳاتار مرحلا ڏيکاري سگهجن، ۽ دو ڪيوبزم ان موقعي لاءِ شايع ڪيو ويو؛ ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته فنڪارن جو ارادو پنهنجو ڪم وسيع عوام، يعني فن نقادن، فن گڏ ڪندڙن، فن واپارين ۽ عام ماڻهن، لاءِ سمجهڻ جوڳو بڻائڻ هو. بيشڪ، نمائش جي وڏي ڪاميابيءَ سبب ڪيوبزم هڪ مخصوص گڏيل فلسفي يا مقصد رکندڙ اوان گارڊ فني صنف يا طرز طور سڃاتو ويو.[51]

ڪرسٽل ڪيوبزم: 1914–1918

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪرسٽل ڪيوبزم


1914ع کان 1916ع جي وچ ۾ ڪيوبزم ۾ هڪ اهم تبديلي آئي، جنهن ۾ وڏن، هڪ ٻئي مٿان چڙهيل جاميٽري سطحن ۽ هموار مٿاڇري واري سرگرميءَ تي وڌيڪ زور ڏنو ويو. مصوري ۽ مجسما سازيءَ جي انهن طرزن جو هيءُ مجموعو، جيڪو خاص طور 1917ع کان 1920ع جي وچ ۾ اهم رهيو، ڪيترن فنڪارن اختيار ڪيو؛ خاص طور انهن فنڪارن، جيڪي فن واپاري ۽ گڏ ڪندڙ ليونيس روزنبرگ سان معاهدي هيٺ هئا. انهن ڪمن ۾ جوڙجڪ جي سختي، چٽائي ۽ ترتيب جي احساس سبب نقاد موريس رينال ان کي ”ڪرسٽل“ ڪيوبزم سڏيو. پهرين عالمي جنگ کان اڳ ڪيوبسٽن وٽ موجود ويچار، جهڙوڪ چوٿون رخ، جديد زندگيءَ جي حرڪت، ڳجهي علم ۽ آنري برگسان جو مدت وارو تصور، هاڻي ڇڏي ڏنا ويا ۽ انهن جي جاءِ خالص صورت پسند حوالاتي ڍانچي ورتي.[61]

ڪرسٽل ڪيوبزم ۽ ان سان لاڳاپيل رپل آ لاردر کي انهن ماڻهن جي اهڙي لاڙي سان ڳنڍيو ويو آهي، جيڪي هٿياربند فوجن ۾ خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا يا شهري شعبي ۾ رهيا، ۽ جيڪي عظيم جنگ جي حقيقتن کان ڀڄڻ چاهيندا هئا، جنگ دوران به ۽ ان جي فوري پڄاڻيءَ کان پوءِ به. 1914ع کان 1920ع واري ڏهاڪي جي وچ تائين ڪيوبزم جي صفائي، ان جي گڏيل وحدت ۽ رضاڪارانه پابندين کي فرانسيسي سماج ۽ فرانسيسي ثقافت ٻنهي ۾ قدامت پسندي ڏانهن هڪ گهڻي وسيع نظرياتي تبديليءَ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.[14]

پرڏيهه کان آيل مصور

[سنواريو]
ڊيگو رويرا، مسٽر ڪواشيما ۽ فوجيتا جو خاڪو، 1914ع

تسوگوهارو فوجيتا 1913ع ۾ پيرس آيو ۽ ان رنگا رنگ فني ماحول جو حصو بڻيو، جيڪو پوءِ ايڪول ڊي پيرس جي نالي سان مشهور ٿيو. جلد ئي هن مصور ريئيچيرو ڪواشيما سان اسٽوڊيو ورهايو، جنهن جا پيرس جي فني دنيا ۾ ڪيترائي لاڳاپا هئا. سيتي فالگئيئر ڏانهن اسٽوڊيو منتقل ڪرڻ کان پوءِ فوجيتا ۽ ڪواشيما مصورن اميديو موڊيلياني ۽ شائم سوٽين سان دوستي ڪئي، ۽ پابلو پڪاسو ۽ ڊيگو رويرا جي اسٽوڊيوز جو دورو ڪيو، جن سندن ڪيوبسٽ طرز ۾ خاڪا ٺاهيا.

ڊيگو رويرا 1914ع ۾ پيرس ۾ پڪاسو سان مليو ۽ ساڻس دوستي ڪئي. هن ڪيوبسٽ تحريڪ جا عنصر پنهنجي ڪم ۾ شامل ڪيا، پر انهن کي پنهنجي نظرئي ۽ ميڪسيڪي موضوعن سان گڏايو. پڪاسو جي اسٽوڊيو ۾ هڪ تڪرار پيدا ٿيو، جتي رويرا هڪ تازو ٺهيل ڪينواس ڏٺو، جنهن کي هن پنهنجي ڪيوبسٽ طريقن ۽ جوڙجڪن جي لڳ ڀڳ سڌي نقل سمجهيو. جڏهن هن پڪاسو کي منهن ڏنو ته پڪاسو ڪاوڙ ۾ چوريءَ جي الزام کان انڪار ڪيو، ۽ رويرا کي اسٽوڊيو مان ڪڍيو ويو، جنهن سان سندن لاڳاپو ختم ٿي ويو.[62] ميڪس ويبر، جنهن پيرس ۾ تعليم ورتي ۽ سڌو پابلو پڪاسو سان لاڳاپيل رهيو، کي پهريون آمريڪي ڪيوبسٽ مصور سمجهيو وڃي ٿو. ٻين آمريڪي فنڪارن، جن ۾ الفرڊ مورر، اسٽيوارٽ ڊيوس ۽ مينيئر ڊاسن شامل آهن، پڻ آمريڪا ۾ تجريد ۽ ڪيوبسٽ طريقن جا شروعاتي اڳواڻ هئا.[63]

1918ع کان پوءِ ڪيوبزم

[سنواريو]


ڪيوبزم جو سڀ کان وڌيڪ جدت ڀريو دور 1914ع کان اڳ هو.[حوالو گهربل] پهرين عالمي جنگ کان پوءِ، واپاري ليونيس روزنبرگ جي سهڪار سان، ڪيوبزم ٻيهر فنڪارن لاءِ هڪ مرڪزي موضوع بڻيو ۽ 1920ع واري ڏهاڪي جي وچ تائين ائين رهيو، جڏهن پيرس ۾ جاميٽري تجريد ۽ سريئلزم جي اڀار سبب ان جي اوان گارڊ حيثيت تي سوال اٿيا. ڪيترائي ڪيوبسٽ، جن ۾ پڪاسو، براڪ، گريس، ليجي، گليز، ميٽزنگر ۽ ايميليو پيٽوروٽي شامل هئا، ٻين طرزن کي ترقي ڏيڻ دوران 1925ع کان گهڻو پوءِ به وقت بوقت ڪيوبزم ڏانهن موٽندا رهيا. 1920ع ۽ 1930ع واري ڏهاڪي ۾ آمريڪي اسٽيوارٽ ڊيوس ۽ انگريز بين نڪولسن جي ڪمن ۾ ڪيوبزم ٻيهر ظاهر ٿيو. فرانس ۾، تنهن هوندي به، ڪيوبزم لڳ ڀڳ 1925ع کان زوال جو شڪار ٿيو. ليونيس روزنبرگ نه رڳو ڪانوائلر جي جلاوطنيءَ سبب بي سهارا ٿيل فنڪارن، پر لوران، لپشٽز، ميٽزنگر، گليز، چاڪي، هربين ۽ سيويريني سميت ٻين جا ڪم پڻ نمائش لاءِ پيش ڪيا. 1918ع ۾ روزنبرگ پيرس جي پنهنجي گيلري ڊي ليفورٽ موڊرن ۾ ڪيوبسٽ نمائشون منعقد ڪيون. لوئي ووڪسيل ڪيوبزم جي موت جو دليل ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي، پر انهن نمائشَن، 1920ع جي سالون ديزانڊيپانڊان ۾ سٺي نموني ترتيب ڏنل ڪيوبسٽ نمائش، ۽ ساڳئي سال سالون ڊي لا سيڪشن ڊور جي بحاليءَ ڏيکاريو ته ڪيوبزم اڃا زنده هو.[14]

ڪيوبزم جي ٻيهر اڀار سان لڳ ڀڳ 1917ع کان 1924ع تائين پيئر رويردي، موريس رينال ۽ دانيئل-آنري ڪانوائلر، ۽ فنڪارن مان گريس، ليجي ۽ گليز، جي هڪ منظم نظرياتي لکڻين جو سلسلو به سامهون آيو. هن دور ۾ ڪيترن فنڪارن جو وقت بوقت ڪلاسڪيت ڏانهن موٽڻ، يعني رڳو تصويري ڪم يا ڪيوبسٽ ڪم سان گڏ تصويري ڪم، جنهن کي نئين ڪلاسڪيت چيو وڃي ٿو، جنگ جي حقيقتن کان بچڻ جي لاڙي ۽ جنگ دوران ۽ ان کان فوري پوءِ فرانس جي ڪلاسيڪي يا لاطيني تصور جي ثقافتي غلبي سان ڳنڍيو ويو آهي. 1918ع کان پوءِ ڪيوبزم کي فرانسيسي سماج ۽ ثقافت ٻنهي ۾ قدامت پسندي ڏانهن وسيع نظرياتي تبديليءَ جو حصو سمجهي سگهجي ٿو. تنهن هوندي به، ڪيوبزم پاڻ انفرادي فنڪارن، جهڙوڪ گريس ۽ ميٽزنگر، جي مجموعي ڪم اندر ۽ براڪ، ليجي ۽ گليز جهڙن پاڻ ۾ بلڪل مختلف فنڪارن جي ڪمن ۾ ارتقائي رهيو. عوامي طور بحث هيٺ تحريڪ طور ڪيوبزم نسبتاً متحد ۽ وصف لاءِ کليل بڻيو. ان جي نظرياتي خالصتا هڪ اهڙو ماپو بڻجي، جنهن جي مقابلي ۾ حقيقت پسندي يا فطرت پسندي، دادا، سريئلزم ۽ تجريد جهڙن مختلف لاڙن کي پرکي سگهجي پيو.[14]

ايشيا ۾ اثر

[سنواريو]

جاپان ۽ چين ايشيا جي پهرين ملڪن مان هئا، جيڪي ڪيوبزم کان متاثر ٿيا. پهريون رابطو 1910ع واري ڏهاڪي ۾ جاپاني فني رسالن ۾ ترجمو ٿيل ۽ ڇپيل يورپي متنن وسيلي ٿيو. 1920ع واري ڏهاڪي ۾ پيرس ۾ تعليم وٺندڙ جاپاني ۽ چيني فنڪار، مثال طور ايڪول ناسيونال سپيريئر دي بو زار ۾ پڙهندڙ، جديد فني تحريڪن، جن ۾ ڪيوبزم شامل هو، جي سمجهه پاڻ سان واپس کڻي آيا. ڪيوبسٽ خاصيتون ڏيکاريندڙ اهم ڪمن ۾ تيتسوگورو يوروزو جو ڳاڙهين اکين سان خود خاڪو، 1912ع، ۽ فانگ گانمن جو سرءُ جي ڌن، 1934ع، شامل آهن.[64][65]

تشريح

[سنواريو]

مقصد ۽ تنقيد

[سنواريو]
خوان گريس، پابلو پڪاسو جو خاڪو، 1912ع، ڪينواس تي تيل رنگ، شڪاگو فن ادارو[66]

پڪاسو ۽ براڪ جي ڪيوبزم کي رڳو فني يا صوري اهميت نه هئي، ۽ سالون ڪيوبسٽن جا جدا رويا ۽ ارادا سندن ڪم جي نڪتل صورت بدران ڪيوبزم جون مختلف صورتون پيدا ڪندا هئا. ڪرسٽوفر گرين لکيو: ”ڪنهن به صورت ۾ اهو بلڪل واضح ناهي ته اهي ٻيا ڪيوبسٽ رخن ۾ ورهائڻ، ’پاساژ‘ ۽ گهڻ رخي منظر جهڙن طريقن جي ترقيءَ لاءِ پڪاسو ۽ براڪ تي ڪيتري حد تائين ڀاڙيندا هئا؛ ممڪن آهي ته هو شروعاتي مرحلي ۾ ’حقيقي‘ ڪيوبزم جي ٿوري ڄاڻ سان به انهن طريقن تائين پهچي ويا هجن، ۽ سڀ کان وڌيڪ سيزان بابت پنهنجي سمجهه جي رهنمائي هيٺ هجن.“ 1911ع ۽ 1912ع جي سالونن ۾ انهن ڪيوبسٽن جا ڏيکاريل ڪم پڪاسو ۽ براڪ جي پسنديده روايتي سيزان جهڙن موضوعن، يعني بيهاريل ماڊل، ساڪن زندگي ۽ منظر نگاري، کان اڳتي وڌي وڏي پيماني جي جديد زندگيءَ وارن موضوعن تائين پهتا. وسيع عوام لاءِ تيار ڪيل انهن ڪمن ۾ گهڻ رخي منظر ۽ پيچيده سطحي رخن کي اظهارائتي اثر لاءِ استعمال ڪيو ويو، جڏهن ته ادبي ۽ فلسفياتي اشارن سان ڀرپور موضوعن جي معنوي قوت برقرار رکي وئي.[14]

دو ڪيوبزم ۾ ميٽزنگر ۽ گليز وقت جي احساس کي واضح طور گهڻ رخي منظر سان ڳنڍيو، ۽ فلسفي آنري برگسان جي تجويز ڪيل ”مدت“ واري خيال کي علامتي اظهار ڏنو، جنهن موجب زندگيءَ کي ذاتي طور هڪ لڳاتار وهڪري جي صورت ۾ محسوس ڪيو وڃي ٿو، جتي ماضي حال ۾ وهي ٿو ۽ حال مستقبل ۾ ضم ٿئي ٿو. سالون ڪيوبسٽن ٺوس شين ۽ جاءِ جي رخن واري ورتاءَ ۽ گهڻن نظرين جي اثرن کي شعور جي وهڪري جي جسماني ۽ نفسياتي احساس جي اظهار لاءِ استعمال ڪيو، جنهن سان ماضي، حال ۽ مستقبل وچ ۾ فرق ڌنڌلو ٿيو. پڪاسو ۽ براڪ کان الڳ سالون ڪيوبسٽن جي هڪ اهم نظرياتي جدت هم وقتيت هئي،[14] جيڪا وڌيڪ يا گهٽ حد تائين آنري پوئنڪاري، ارنسٽ ماخ، شارل آنري، موريس پرنسي ۽ آنري برگسان جي نظرين مان اثر وٺندي هئي. هم وقتيت سان جدا خلائي ۽ وقتي رخن جي تصور کي مڪمل طور چئلينج ڪيو ويو. خطي منظر نگاري، جيڪا نشاة ثانيه دوران ترقي ڪئي هئي، ڇڏي ڏني وئي. موضوع کي هاڻي وقت جي ڪنهن هڪ لمحي ۾ هڪ خاص نظرئي کان نه ڏٺو ويندو هو، پر لڳاتار چونڊيل نظرين جي بنياد تي ٺاهيو ويندو هو؛ يعني ڄڻ ان کي هڪ ئي وقت ڪيترن رخن ۽ ڪيترن پاسن کان ڏٺو وڃي، ۽ اک کي هڪ کان ٻئي ڏانهن آزاديءَ سان گهمڻ ڏنو وڃي.[60]

هم وقتيت، گهڻن نظرين يا لاڳاپيل حرڪت جي نمائندگيءَ واري هن طريقي کي ميٽزنگر جي نيو آ لا شيميني، جيڪا 1910ع جي سالون ڊومني ۾ ڏيکاري وئي؛ گليز جي وڏي لو ديپيڪاژ دي مواسون (فصل جي ڏاڪن جي ڪٽائي)، جيڪا 1912ع جي سالون ڊي لا سيڪشن ڊور ۾ ڏيکاري وئي؛ لي فوڪونيئر جي وافر مقدار، جيڪا 1911ع جي انڊيپانڊان ۾ ڏيکاري وئي؛ ۽ ڊيلوني جي پيرس جو شهر، جيڪا 1912ع جي انڊيپانڊان ۾ ڏيکاري وئي، ۾ انتهائي پيچيدگيءَ تائين پهچايو ويو. اهي وڏي خواهش رکندڙ ڪم ڪيوبزم جي تاريخ جي سڀ کان وڏين تصويرن مان آهن. ليجي جي شادي، جيڪا پڻ 1912ع جي سالون ديزانڊيپانڊان ۾ ڏيکاري وئي، مختلف نمونن کي هڪ ئي وقتي ڍانچي اندر ٿيندي ڏيکاري هم وقتيت جي تصور کي صورت ڏني، جتي ماضي ۽ حال جا ردعمل گڏيل قوت سان هڪ ٻئي ۾ داخل ٿين ٿا. اهڙي موضوع ۽ هم وقتيت جو گڏجڻ سالون ڪيوبزم کي امبرٽو بوچوني، جينو سيويريني ۽ ڪارلو ڪارا جي شروعاتي فيوچرسٽ تصويرن سان هم آهنگ ڪري ٿو، جيڪي پاڻ شروعاتي ڪيوبزم جي ردعمل ۾ ٺاهيون ويون هيون.[9]

ڪيوبزم ۽ جديد يورپي فن آمريڪا ۾ مشهور 1913ع واري آرمري شو وسيلي نيويارڪ شهر ۾ متعارف ٿيو، جيڪو پوءِ شڪاگو ۽ بوسٽن ويو. آرمري شو ۾ پابلو پڪاسو لا فام او پو دي موتارد، 1910ع، مجسمو عورت جو مٿو (فرنانڊ)'، 1909–10ع، لي زاربر، 1907ع، ۽ ٻيا ڪيوبسٽ ڪم نمائش لاءِ پيش ڪيا. ژاڪ ويلون ست اهم ۽ وڏا ڊرائي پوائنٽ پيش ڪيا، جڏهن ته سندس ڀاءُ مارسل ڊوشامپ پنهنجي تصوير ڏاڪڻ تان لهندڙ اگهاڙو جسم، نمبر 2، 1912ع، سان آمريڪي عوام کي حيران ڪيو. فرانسس پڪابيا پنهنجا تجريدي ڪم لا دانس آ لا سورس ۽ لا پروسيسيون، سيويل، ٻئي 1912ع، پيش ڪيا. البرٽ گليز لا فام او فلوڪس، 1910ع، ۽ لوم او بالڪون، 1912ع، جهڙا انتهائي اسلوب بند ۽ رخن ۾ ورهايل ڪيوبسٽ ڪم نمائش لاءِ پيش ڪيا. جارج براڪ، فرنان ليجي، ريمنڊ ڊوشامپ-ويلون، راجر ڊي لا فريزني ۽ اليگزينڊر آرڪيپينڪو پڻ پنهنجن ڪيوبسٽ ڪمن جا نمونا پيش ڪيا.

ڪيوبسٽ مجسما سازي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪيوبسٽ مجسما سازي
پابلو پڪاسو، 1909–10ع، عورت جو مٿو
فائل:Pablo Picasso, 1909–10, Head of a Woman (Fernande), modeled on Fernande Olivier (right side).jpg
فرنانڊ اوليويئر جي بنياد تي ٺهيل پتل جي مجسمي جو پاسي وارو منظر
فائل:Pablo Picasso, 1909–10, Head of a Woman (Fernande), modeled on Fernande Olivier.jpg
ساڳئي پتل جي مجسمي جو سامهون وارو منظر، 40.5 × 23 × 26 سينٽي ميٽر
اهي تصويرون 1913ع ۾ Umělecký Mĕsíčník ۾ ڇپيون[67]

جيئن مصوريءَ ۾، تيئن ڪيوبسٽ مجسما سازيءَ جون پاڙون پال سيزان طرفان رنگيل شين کي جزوي سطحن ۽ جاميٽري ٺوس صورتن، يعني ڪيوبن، گولن، سلنڊرن ۽ مخروطن، ۾ گهٽائڻ ۾ آهن. ۽ جيئن مصوريءَ ۾، تيئن هن جو به وسيع اثر پيو ۽ هن بنيادي طور تعميريت ۽ فيوچرزم جي ترقيءَ ۾ ڀاڱو وڌو.

ڪيوبسٽ مجسما سازي ڪيوبسٽ مصوريءَ سان گڏوگڏ ترقي ڪئي. 1909ع جي سرءُ ۾ پڪاسو عورت جو مٿو (فرنانڊ) ٺاهيو، جنهن ۾ هاڪاري خاصيتن کي ناڪاري جاءِ وسيلي ۽ ان جي ابتڙ ڏيکاريو ويو. ڊگلس ڪوپر موجب: ”پهريون حقيقي ڪيوبسٽ مجسمو پڪاسو جو اثرائتو عورت جو مٿو هو، جيڪو 1909–10ع ۾ ٺاهيو ويو، ۽ جيڪو ان وقت سندس تصويرن ۾ موجود ساڳين تجزياتي ۽ رخن ۾ ورهايل مٿن جو ٽي-رخائي هم منصب هو.“[13] انهن هاڪاري ۽ ناڪاري ابتڙن کي اليگزينڊر آرڪيپينڪو 1912–13ع ۾ وڏي همٿ سان استعمال ڪيو، مثال طور هلندڙ عورت ۾.[14] جوزف چاڪي آرڪيپينڪو کان پوءِ پيرس جو پهريون مجسما ساز هو، جيڪو ڪيوبسٽن سان شامل ٿيو ۽ 1911ع کان ساڻن گڏ نمائشون ڪندو رهيو. ان کان پوءِ ريمنڊ ڊوشامپ-ويلون ۽ پوءِ 1914ع ۾ ژاڪ لپشٽز، آنري لوران ۽ اوسپ زادڪين شامل ٿيا.[68][69]

حقيقت ۾، ڪيوبسٽ تعمير ڪنهن به تصويري ڪيوبسٽ جدت جيتري اثرائتي هئي. اها نائوم گابو ۽ ولاديمير تاتلين ٻنهي جي اڳ-تعميريت واري ڪم جي پٺيان اهم تحريڪ هئي، ۽ اهڙيءَ طرح 20هين صديءَ جي جديديت پسند مجسما سازيءَ جي سموري تعميري لاڙي جو شروعاتي نقطو بڻجي.[14]

اڏاوتي طرز

[سنواريو]
لي ڪوربوزيئر، اسيمبليءَ جي عمارت، چنڊي ڳڙهه، ڀارت

ڪيوبزم 20هين صديءَ جي شروعات واري فن ۽ اڏاوتي طرز وچ ۾ هڪ اهم ڪڙي قائم ڪئي.[70] مصوري، مجسما سازي ۽ اڏاوتي طرز ۾ اوان گارڊ عملن جا تاريخي، نظرياتي ۽ سماجي-سياسي لاڳاپا شروعاتي طور فرانس، جرمني، نيدرلينڊز ۽ چيڪوسلوواڪيا ۾ اثرانداز ٿيا. جيتوڻيڪ ڪيوبزم ۽ اڏاوتي طرز وچ ۾ ڪيترائي گڏيل نقطا موجود آهن، پر ٻنهي وچ ۾ رڳو ٿورا سڌا لاڳاپا قائم ڪري سگهجن ٿا. گهڻو ڪري انهن جا لاڳاپا گڏيل صوري خاصيتن جي حوالي سان بيان ڪيا وڃن ٿا، جهڙوڪ صورتن کي رخن ۾ ورهائڻ، خلائي ابهام، شفافيت ۽ گهڻائي.[70]

اڏاوتي طرز ۾ ڪيوبزم بابت دلچسپي ٽي-رخائي صورت کي ٽوڙڻ ۽ ٻيهر جوڙڻ تي مرڪوز هئي، جنهن ۾ ساديون جاميٽري صورتون روايتي منظر نگاريءَ جي وهم کان سواءِ هڪ ٻئي ڀرسان رکيون وينديون هيون. مختلف جزن کي هڪ ٻئي مٿان رکي، شفاف بڻائي يا هڪ ٻئي ۾ داخل ڪري سگهجي پيو، جڏهن ته سندن خلائي لاڳاپا برقرار رهندا هئا. 1912ع کان، ريمنڊ ڊوشامپ-ويلون ۽ آندري مار جي لا ميزون ڪيوبسٽ کان پوءِ، ڪيوبزم جديد اڏاوتي طرز جي ترقيءَ ۾ هڪ اثرائتو عنصر بڻيو، ۽ پيٽر بهرنس ۽ والٽر گروپيس جهڙن معمارن جي ڪم سان گڏوگڏ ترقي ڪندو رهيو؛ ان سان عمارتن جي ڊزائن کي سادو ڪرڻ، صنعتي پيداوار لاءِ مناسب مواد استعمال ڪرڻ ۽ شيشي جي استعمال ۾ واڌ آئي.[71]

لي ڪوربوزيئر، سينٽر لي ڪوربوزيئر، يا هائيدي ويبر عجائب گھر، زيورخ جي سيفيلڊ، زيورخ هورن ۾

ڪيوبزم اهڙي اڏاوتي طرز لاءِ اهم هو، جيڪا ماضيءَ ڏانهن رجوع ڪرڻ کان سواءِ نئون انداز ڳولي رهي هئي. اهڙيءَ طرح، جيڪو مصوري ۽ مجسما سازيءَ ۾ انقلاب بڻجي چڪو هو، تنهن کي ”بدليل دنيا ڏانهن گهري نئين رخ اختيار ڪرڻ“ جي حصي طور اڏاوتي طرز ۾ لاڳو ڪيو ويو.[71][72] فليپو توماسو مارينيٽي جي ڪيوبو-فيوچرسٽ خيالن اوان گارڊ اڏاوتي طرز بابت روين تي اثر وڌو. اثرائتي ڊي اسٽيجل تحريڪ، پيرس ۾ ڪيوبزم جي اثر هيٺ پيٽ مونڊريان جي ترقي ڪيل نئين پلاسٽڪيت جي جمالياتي اصولن کي اختيار ڪيو. جينو سيويريني پڻ البرٽ گليز جي لکڻين وسيلي ڊي اسٽيجل کي ڪيوبسٽ نظريي سان ڳنڍيو. تنهن هوندي به، بنيادي جاميٽري صورتن کي فطري حسن ۽ صنعتي استعمال جي آسانيءَ سان ڳنڍڻ، جنهن جي اڳڪٿي مارسل ڊوشامپ 1914ع کان ڪئي هئي، پيوريزم جي باني اميدي اوزانفان ۽ شارل-ايڊوار ژانري، جيڪو لي ڪوربوزيئر جي نالي سان وڌيڪ مشهور هو، جي حصي ۾ آيو. ٻنهي پيرس ۾ گڏجي تصويرون نمائش لاءِ پيش ڪيون ۽ 1918ع ۾ اپري لي ڪيوبزم شايع ڪيو.[71] لي ڪوربوزيئر جي خواهش هئي ته هو پنهنجي ڪيوبزم واري طرز جون خاصيتون اڏاوتي طرز ۾ منتقل ڪري. 1918ع کان 1922ع تائين هن پنهنجون ڪوششون پيوريزم جي نظريي ۽ مصوريءَ تي مرڪوز رکيون. 1922ع ۾ لي ڪوربوزيئر ۽ سندس سئوٽ ژانري پيرس ۾ 35 رو ڊي سيوغ تي هڪ اسٽوڊيو کوليو. سندس نظرياتي اڀياس جلد ئي ڪيترن مختلف اڏاوتي منصوبن ۾ تبديل ٿي ويا.[73]

لا ميزون ڪيوبسٽ (ڪيوبسٽ گھر)

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لا ميزون ڪيوبسٽ
ريمنڊ ڊوشامپ-ويلون، 1912ع، لا ميزون ڪيوبسٽ، پروژي ڊوتيل (ڪيوبسٽ گھر) جو خاڪو. تصوير گيوم اپولينيئر جي لي پينتر ڪيوبسٽ ۾ 17 مارچ 1913ع تي ڇپي
لو سالون بورژوا، جيڪو آندري مار 1912ع جي پيرس واري سالون ڊومني جي سينگاريل فنن واري حصي ۾ لا ميزون ڪيوبسٽ لاءِ ترتيب ڏنو. کاٻي ڀت تي ميٽزنگر جي فام آ ليونتاي لڳل آهي

1912ع جي سالون ڊومني ۾ هڪ اڏاوتي تنصيب پيش ڪئي وئي، جيڪا جلد ئي ميزون ڪيوبسٽ، يعني ڪيوبسٽ گھر، جي نالي سان مشهور ٿي. ان جي اڏاوتي ڊزائن ريمنڊ ڊوشامپ-ويلون ۽ اندروني سينگار آندري مار پنهنجي ساٿين جي هڪ گروهه سان گڏ ڪيو. ميٽزنگر ۽ گليز دو ڪيوبزم ۾، جيڪو ”ميزون ڪيوبسٽ“ جي جوڙجڪ دوران لکيو ويو، فن جي خودمختيار نوعيت بابت لکيو ۽ ان ڳالهه تي زور ڏنو ته سينگار جون ضرورتون فن جي روح تي حڪمراني نه ڪن. سندن نظر ۾ سينگار وارو ڪم ”تصوير جو ابتڙ“ هو. ميٽزنگر ۽ گليز لکيو: ”حقيقي تصوير پنهنجي وجود جو سبب پاڻ اندر رکي ٿي. ان کي گرجاگھر مان ويهڪ واري ڪمري، عجائب گھر مان مطالعي واري ڪمري ڏانهن منتقل ڪري سگهجي ٿو. اها بنيادي طور آزاد ۽ لازمي طور مڪمل هوندي آهي؛ ان لاءِ ذهن کي فوراً مطمئن ڪرڻ ضروري ناهي، بلڪه ان کي آهستي آهستي انهن خيالي گهرائين ڏانهن وٺي وڃڻ گهرجي، جتي هم آهنگ ڪندڙ روشني رهندي آهي. اها هن يا هن مجموعي سان هم آهنگ نه ٿيندي آهي؛ اها عام شين، ڪائنات سان هم آهنگ ٿيندي آهي: اها هڪ جاندار جوڙجڪ آهي...“[74]

لا ميزون ڪيوبسٽ مڪمل فرنيچر سان تيار ڪيل نمونياتي گھر هو، جنهن ۾ هڪ منهن، ڏاڪڻ، ڪُٽيل لوهه جون ريلنگون ۽ ٻه ڪمرا هئا: هڪ ويهڪ وارو ڪمرو، سالون بورژوا، جتي مارسل ڊوشامپ، ميٽزنگر، جنهن جي پکي سان عورت، گليز، لورانسين ۽ ليجي جون تصويرون لڳل هيون، ۽ ٻيو سمهڻ وارو ڪمرو. اهو لار ڊيڪوراتيف جو هڪ مثال هو، يعني اهڙو گھر، جنهن ۾ ڪيوبسٽ فن کي جديد بورژوا زندگيءَ جي آرام ۽ انداز سان گڏ ڏيکاري سگهجي. سالون ڊومني جا تماشائي ڊوشامپ-ويلون جي ڊزائن ڪيل پلستر واري منهن مان گذري ٻن فرنيچر سان تيار ڪيل ڪمرن ۾ داخل ٿيندا هئا.[75] اها اڏاوتي تنصيب پوءِ 1913ع جي آرمري شو ۾ نيويارڪ، شڪاگو ۽ بوسٽن ۾ پڻ نمائش لاءِ پيش ڪئي وئي،[76] جتي نيويارڪ نمائش جي فهرست ۾ اها ريمنڊ ڊوشامپ-ويلون، نمبر 609، ۽ اڏاوتي منهن، پلستر جي عنوان سان درج هئي.[77][78]

فائل:Jacques Doucet's hôtel particulier, 33 rue Saint-James, Neuilly-sur-Seine, 1929 photograph Pierre Legrain.jpg
ژاڪ دوسي جو خانگي محل، 33 رو سينٽ-جيمس، نويي-سور-سين

اندروني فرنيچر، ڀتين جي ڪاغذ، گديل ڪپڙي ۽ قالينن جي ڊزائن آندري مار ڪئي، ۽ اهي ان اثر جا شروعاتي مثال هئا، جيڪو ڪيوبزم بعد ۾ آرٽ ڊيڪو تي وڌو. انهن ۾ تمام چٽن رنگن وارا گلاب ۽ ٻيا گلن جا نمونا اسلوب بند جاميٽري صورتن ۾ ترتيب ڏنل هئا.

مار ان ويهڪ واري ڪمري کي، جتي ڪيوبسٽ تصويرون لڳل هيون، سالون بورژوا سڏيو. ليجي هن نالي کي ”مڪمل“ قرار ڏنو. نمائش کان اڳ مار ڏانهن هڪ خط ۾ ليجي لکيو: ”تنهنجو خيال اسان لاءِ بلڪل شاندار آهي، واقعي شاندار. ماڻهو ڪيوبزم کي گهريلو ماحول ۾ ڏسندا، جيڪا تمام اهم ڳالهه آهي.“[3]

ڪرسٽوفر گرين لکيو: ”مار جا مجموعا ڪيوبسٽ ڪمن لاءِ مناسب ڍانچن طور قبول ڪيا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن تصويرن ۽ مجسمن کي سندن آزادي برقرار رکڻ ڏني، ۽ تضادن جي راند پيدا ڪئي؛ انهيءَ ڪري رڳو گليز ۽ ميٽزنگر پاڻ نه، پر ماري لورانسين، ڊوشامپ ڀائر، جن مان ريمنڊ ڊوشامپ-ويلون منهن ڊزائن ڪيو، ۽ مار جا پراڻا دوست ليجي ۽ راجر لا فريزني پڻ شامل ٿيا.“[79]

1927ع ۾ ڪيوبسٽ جوزف چاڪي، ژاڪ لپشٽز، لوئي مارڪوسس، آنري لوران، مجسما ساز گستاو ميڪلوس ۽ ٻين رو سينٽ-جيمس، نويي-سور-سين ۾ هڪ اسٽوڊيو گھر جي سينگار ۾ گڏجي ڪم ڪيو. ان عمارت جي ڊزائن معمار پال روئو ڪئي ۽ اها فرانسيسي فيشن ڊزائنر ژاڪ دوسي جي ملڪيت هئي، جيڪو پوسٽ-تاثرپسند ۽ ڪيوبسٽ تصويرن جو گڏ ڪندڙ پڻ هو، جن ۾ لي ڊيموئزل ڊي اوينيون به شامل هئي، جيڪا هن سڌي طرح پڪاسو جي اسٽوڊيو مان خريد ڪئي. لوران ڦوهارو ڊزائن ڪيو، چاڪي دوسي جي ڏاڪڻ ٺاهي،[80] لپشٽز آتشدان جي مٿين تختي ٺاهي، ۽ مارڪوسس ڪيوبسٽ قالين تيار ڪيو.[81][82][83]

چيڪ ڪيوبسٽ اڏاوتي طرز

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو چيڪ ڪيوبزم ۽ رونڊو ڪيوبزم
ڪاري مدونا جو گھر، پراگ ۾، جيڪو جوزف گوچار 1912ع ۾ تعمير ڪيو

اصل ڪيوبسٽ اڏاوتي طرز تمام ناياب آهي. ڪيوبزم اڏاوتي طرز ۾ رڳو بوهيميا، هاڻوڪي چيڪ جمهوريت، ۽ خاص طور ان جي گادي پراگ ۾ لاڳو ٿيو.[84][85] چيڪ معمار پهريان ۽ اڪيلا معمار هئا، جن اصل ڪيوبسٽ عمارتون ڊزائن ڪيون.[86] ڪيوبسٽ اڏاوتي طرز گهڻو ڪري 1910ع کان 1914ع جي وچ ۾ اوسر ورتي، پر ڪيوبسٽ يا ڪيوبزم کان متاثر عمارتون پهرين عالمي جنگ کان پوءِ به تعمير ڪيون ويون. جنگ کان پوءِ پراگ ۾ رونڊو ڪيوبزم نالي اڏاوتي طرز ترقي ڪئي، جنهن ۾ ڪيوبسٽ اڏاوتي طرز کي گول صورتن سان گڏايو ويو.[87]

پراگ ۾ جوزف چوخول جي ڊزائن ڪيل ڪوواروويچ ولا

پنهنجن نظرياتي اصولن ۾ ڪيوبسٽ معمارن حرڪت جي ضرورت جو اظهار ڪيو، جيڪا تخليقي خيال وسيلي مادي ۽ ان ۾ موجود ماٺ تي غالب اچي، جيئن نتيجو ڏسندڙ ۾ حرڪت ۽ اظهارائتي مجسماوار صورت جو احساس پيدا ڪري. اهو مقصد اهرامن، ڪيوبن ۽ منشورن مان نڪتل صورتن، ترڇين سطحن جي ترتيب ۽ جوڙجڪ، خاص طور ٽڪنڊي سطحن، ٻاهر نڪتل ڪرسٽل جهڙن جزن ۾ تراشيل منهنن، جيڪي نام نهاد هيرن جي ڪٽ جهڙا لڳن، يا غارن جهڙين صورتن، جيڪي پوئين گوٿڪ اڏاوتي طرز جي ياد ڏيارين، وسيلي حاصل ڪيو ويندو هو. اهڙيءَ طرح، عمارت جي منهن جون سموريون سطحون، جن ۾ ڇت جا ٽڪنڊي پاسا ۽ ڇت مان نڪرندڙ دريون پڻ شامل آهن، مجسماوار بڻايون وينديون هيون. ڄاريون ۽ ٻيا اڏاوتي سينگار پڻ ٽي-رخائي صورت اختيار ڪندا هئا. اهڙيءَ طرح دريُن ۽ دروازن جون نيون صورتون پڻ پيدا ٿيون، مثال طور ڇهه ڪنڊي دريون.[87] چيڪ ڪيوبسٽ معمارن ڪيوبسٽ فرنيچر پڻ ڊزائن ڪيو.

اهم ڪيوبسٽ معمارن ۾ پاول ياناڪ، جوزف گوچار، ولاسٽيسلاف هوفمان، ايميل ڪراليچيڪ ۽ جوزف چوخول شامل هئا.[87] انهن گهڻو ڪري پراگ ۾، پر بوهيميا جي ٻين شهرن ۾ پڻ ڪم ڪيو. سڀ کان مشهور ڪيوبسٽ عمارت پراگ جي پراڻي شهر ۾ واقع ڪاري مدونا جو گھر آهي، جيڪو جوزف گوچار 1912ع ۾ تعمير ڪيو؛ ان ۾ دنيا جو اڪيلو ڪيوبسٽ ڪيفي، گرانڊ ڪيفي اورينٽ، پڻ واقع آهي.[84] ولاسٽيسلاف هوفمان 1912–1914ع ۾ ڊيابليتسي قبرستان جا داخلي پويلين ٺاهيا، جوزف چوخول ويشيهراد هيٺان ڪيترائي رهائشي گھر ڊزائن ڪيا. وينسيسلاس چوڪ ڀرسان 1912ع ۾ ايميل ڪراليچيڪ جي ڊزائن ڪيل ڪيوبسٽ گهٽيءَ جي بتي پڻ محفوظ آهي؛ هن لڳ ڀڳ 1913ع ۾ پراگ جي نئين شهر ۾ ڊائمنڊ هائوس پڻ تعمير ڪيو.

ٻين شعبن ۾ ڪيوبزم

[سنواريو]
ڪيوبزم کان متاثر آرٽ ڊيڪو ڪافي سيٽ، ايرڪ ميگنسن، 1927ع، آمريڪا جي ڪليولئنڊ فن عجائب گھر ۾ ”جاز ايج“ نالي عارضي نمائش دوران
ڪيوبزم کان متاثر آرٽ ڊيڪو گل دان، ريوبن هيلي، 1928–1932ع، شيشو، ملواڪي فن عجائب گھر، ملواڪي، آمريڪا

ڪيوبزم جو اثر مصوري ۽ مجسما سازيءَ کان ٻاهر ٻين فني شعبن تائين پڻ پکڙيو. ادب ۾ گرٽروڊ اسٽائن جي لکڻين ۾ ورجاءُ ۽ ورجائجندڙ فقرا، ٻنهي عبارتن ۽ مڪمل بابن جي بنيادي اڏاوتي جزن طور استعمال ٿين ٿا. اسٽائن جا گهڻا اهم ڪم اهو طريقو استعمال ڪن ٿا، جن ۾ ناول آمريڪين جي جوڙجڪ، 1906–08ع، پڻ شامل آهي. گرٽروڊ اسٽائن ۽ سندس ڀاءُ ليو رڳو ڪيوبزم جا پهريان اهم سرپرست نه هئا، پر انهن ڪيوبزم تي پڻ اهم اثر وڌو. ان جي ابتڙ پڪاسو پڻ اسٽائن جي لکڻين تي اهم اثر وڌو. آمريڪي افسانوي ادب ۾ وليم فاڪنر جي 1930ع واري ناول جيئن آءٌ مرندي ليٽل هئس کي ڪيوبسٽ طرز سان لاڳاپي طور پڙهي سگهجي ٿو. ناول ۾ 15 ڪردارن جي مختلف تجربن جون ڪهاڻيون شامل آهن، جيڪي گڏ پڙهڻ سان هڪ واحد، ڳنڍيل مجموعو ٺاهين ٿيون.

ڪيوبزم سان عام طور لاڳاپيل شاعرن ۾ گيوم اپولينيئر، بليز سينڊرارس، جان ڪوڪٽو، ميڪس ويبر، جان لو روا، ميڪس جيڪب، آندري سالمن ۽ پيئر رويردي شامل آهن. آمريڪي شاعر ڪينيٿ ريڪسروٿ موجب، شاعريءَ ۾ ڪيوبزم ”جزن کي شعوري ۽ ارادي سان الڳ ڪري، پوءِ سخت جوڙجڪ وسيلي انهن کي هڪ نئين، پاڻ ڪافي فني وجود ۾ ٻيهر گڏ ڪرڻ آهي. اهو سريئلسٽن جي آزاد لاڳاپي، ۽ دادا جي لاشعوري اظهار ۽ سياسي نيهلزم جي گڏيل صورت کان بلڪل مختلف آهي.“[88] تنهن هوندي به، ڪيوبسٽ شاعرن جو ڪيوبزم ۽ ان کان پوءِ جي دادا ۽ سريئلزم تحريڪن تي گهرو اثر پيو. سريئلزم جي باني ميمبر لوئي آراگون چيو ته بريٽون، سوپو، ايلوار ۽ سندس لاءِ رويردي ”اسان کان فوري اڳ وارو بزرگ ۽ مثالي شاعر“ هو.[89] جيتوڻيڪ انهن شاعرن کي ڪيوبسٽ مصورن جيترو ياد نٿو ڪيو وڃي، پر اهي اڄ به اثرانداز ۽ اتساهيندڙ آهن. آمريڪي شاعر جان ايشبري ۽ رون پيڊجٽ تازو رويردي جي ڪمن جا نوان ترجما ڪيا آهن. والس اسٽيونس جي نظم ”هڪ ڪاري پکيءَ کي ڏسڻ جا تيرهن طريقا“ بابت پڻ چيو وڃي ٿو ته اهو ڏيکاري ٿو ته ڪيوبزم جي گهڻ رخي نظر کي شاعريءَ ۾ ڪيئن منتقل ڪري سگهجي ٿو.[90]

بيلٽ لاءِ پهريان ڪيوبسٽ منظرناما ۽ پوشاڪون پڪاسو 1917ع ۾ سرگئي دياگليئف جي پريڊ لاءِ ڊزائن ڪيون.[91] ان کان پوءِ پڪاسو ڇهن وڌيڪ بيلٽن تي ڪم ڪيو، جن وسيلي هن ”بيلٽ جي دنيا تي پنهنجو نشان ڇڏيو ۽ ڊزائنرن ۽ ناچ ترتيب ڏيندڙن جي نسلن تي اثر وڌو“.[92] براڪ پڻ 1924ع ۾ دياگليئف جي لي فاشو کان شروع ٿيندڙ پنهنجن چئن بيلٽن ۾ ساڳيو طريقو اختيار ڪيو.[93][94] گريس پڻ دياگليئف جي باليه روس لاءِ منظرناما ۽ پوشاڪون ٺاهيون.[95][96] گهڻا پوسٽر ٺاهيندڙ فنڪار، جهڙوڪ اي. ايم. ڪاساندرا[97] ۽ ايڊورڊ ميڪ نائٽ ڪافر، ڪيوبزم کي تجارتي گرافيڪي ڊزائن ۽ ٽائيپوگرافي جي شعبن ۾ مقبول بڻايو.[98] پال پوئري ۽ ڪالو سوئرز انهن فيشن ڊزائنرن مان هئا، جن ڪيوبسٽ عنصرن، جهڙوڪ هڪ ٻئي مٿان ايندڙ تهن ۽ جسم جي حجم کي لڪائيندڙ هموار سطحن، کي فيشن ڊزائن جي دنيا ۾ متعارف ڪرايو.[99]

جان برجر چيو: ”ڪيوبزم جي اهميت کي وڌائي بيان ڪرڻ لڳ ڀڳ ناممڪن آهي. اهو بصري فنن ۾ اهڙو ئي وڏو انقلاب هو، جهڙو شروعاتي نشاة ثانيه ۾ آيو هو. ان جا پوءِ واري فن، فلم ۽ اڏاوتي طرز تي ايترا گهڻا اثر آهن، جو هاڻي اسان انهن کي مشڪل سان محسوس ڪريون ٿا.“[100]

1910ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۽ ٻن عالمي جنگين جي وچ واري دور ۾ آرٽ ڊيڪو فنڪارن تاريخي يورپي طرزن، جهڙوڪ ڪلاسيڪي اڏاوتي طرز يا لوئي سورهين جو طرز،[101] غير اولهندي روايتن، جهڙوڪ صحارا جي ڏکڻ واري آفريقي فن يا چيني فن،[102] ۽ نون ۽ جرئت ڀرين اوان گارڊ طرزن مان اتساهه ورتو. انهن طرزن مان هڪ ڪيوبزم هو. ان جو اثر تيز ڪنڊن ۽ ڪرسٽل جهڙين زاويائي صورتن مان ٺهيل شين ۽ سينگار ۾ چٽو نظر اچي ٿو. مثالن ۾ جان ۽ جوئل مارٽيل جا جديد سينگار ۽ صنعتي فنن جي بين الاقوامي نمائش لاءِ ٺاهيل ”ڪيوبسٽ“ وڻ،[103] ريوبن هيلي جا ڪيترائي شيشي جا ٿانوَ، ۽ ايرڪ ميگنسن جا ڪجهه چانديءَ جا سامان شامل آهن.

تصويري گيلري

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ ڪتاب: ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد، سنڌ.
  2. ↑ Jean Metzinger, Note sur la peinture, Pan (Paris), October–November 1910
  3. 1 2 3 "The Collection | MoMA". The Museum of Modern Art. اصل نسخو مان August 13, 2014 تي محفوظ ڪيل.
  4. ↑ Cubism: The Leonard A. Lauder Collection, The Metropolitan Museum of Art, New York, 2014 آرڪائيو ڪيا ويا 2015-05-17 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  5. 1 2 "The Collection | MoMA". The Museum of Modern Art. اصل نسخو مان June 13, 2014 تي محفوظ ڪيل.
  6. ↑ Joann Moser, Jean Metzinger in Retrospect, Pre-Cubist works, 1904–1909, The University of Iowa Museum of Art, J. Paul Getty Trust, University of Washington Press 1985, pp. 34–42
  7. ↑ "The Collection | MoMA". The Museum of Modern Art.
  8. ↑ Magdalena Dabrowski, Geometric Abstraction, Heilbrunn Timeline of Art History, The Metropolitan Museum of Art, New York, 2000
  9. 1 2 "The Collection | MoMA". The Museum of Modern Art. اصل نسخو مان July 2, 2015 تي محفوظ ڪيل.
  10. ↑ "The Collection | MoMA". The Museum of Modern Art. اصل نسخو مان October 24, 2008 تي محفوظ ڪيل.
  11. ↑ Honour, H. and J. Fleming, (2009) A World History of Art. 7th edn. London: Laurence King Publishing, p. 784. ISBN 9781856695848
  12. ↑ Tate. "Synthetic cubism". Tate (برطانوي انگريزي ۾). 2025-03-07 تي حاصل ڪيل.
  13. 1 2 Douglas Cooper, "The Cubist Epoch", pp. 11–221, 232, Phaidon Press Limited 1970 in association with the لاس اينجلس ڪائونٽي عجائب گھر and the ميٽروپوليٽن عجائب گھر ISBN 0-87587-041-4
  14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Christopher Green, 2009, Cubism, MoMA, Grove Art Online, Oxford University Press آرڪائيو ڪيا ويا 2014-08-13 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  15. ↑ Louis Vauxcelles, Exposition Braques, Gil Blas, 14 November 1908, Gallica (BnF)
  16. 1 2 Danchev, Alex (March 29, 2007). Georges Braque: A Life. Penguin Books Limited. ISBN 9780141905006 – Google Books وسيلي.
  17. ↑ Futurism in Paris – The Avant-garde Explosion, Centre Pompidou, Paris 2008
  18. ↑ Louis Vauxcelles, Le Salon des Indépendants, Gil Blas, 25 March 1909, Gallica (BnF)
  19. ↑ D.-H. Kahnweiler. Der Weg zum Kubismus (Munich, 1920; Eng. trans., New York, 1949)
  20. ↑ C. Greenberg. The Pasted-paper Revolution, ARTnews, 57 (1958), pp. 46–49, 60–61 (Internet Archive); repr. as 'Collage' in Art and Culture (Boston, 1961), pp. 70–83
  21. ↑ Berger, John (1969). The Moment of Cubism. New York, NY: Pantheon. ISBN 9780297177098.
  22. 1 2 "Fondation Gleizes, Chronologie (in French)" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان November 12, 2008 تي محفوظ ڪيل.
  23. ↑ "Gil Blas / dir. A. Dumont". Gallica. March 18, 1910.
  24. ↑ Daniel Robbins, Jean Metzinger: At the Center of Cubism, 1985, Jean Metzinger in Retrospect, The University of Iowa Museum of Art, J. Paul Getty Trust, University of Washington Press
  25. 1 2 3 Guillaume Apollinaire, Les Peintres cubistes: Méditations esthétiques (Paris, 1913)
  26. ↑ "Eiffel Tower". The Guggenheim Museums and Foundation. اصل نسخو مان February 28, 2014 تي محفوظ ڪيل.
  27. ↑ "The Wild Men of Paris". www.architecturalrecord.com. اصل نسخو مان April 24, 2016 تي محفوظ ڪيل.
  28. 1 2 "Eccentric School of Painting Increases Its Vogue in the Current Art Exhibition --- What Its Followers Attempt to Do". October 8, 1911. اصل نسخو مان March 5, 2016 تي محفوظ ڪيل – NYTimes.com وسيلي.
  29. 1 2 "The "Cubists" Dominate Paris' Fall Salon, The New York Times, October 8, 1911 (High-resolution PDF)" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 2022-10-09 تي محفوظ ڪيل.
  30. ↑ "Nude Descending a Staircase (No. 2)". philamuseum.org. اصل نسخو مان September 18, 2017 تي محفوظ ڪيل.
  31. ↑ "Statens Museum for Kunst, National Gallery of Denmark, Jean Metzinger, 1911–12, Woman with a Horse, oil on canvas, 162 × 130 cm". اصل نسخو مان January 15, 2012 تي محفوظ ڪيل.
  32. 1 2 Mark Antliff and Patricia Leighten, A Cubism Reader, Documents and Criticism, 1906–1914, University of Chicago Press, 2008, pp. 293–295
  33. ↑ Carol A. Hess, Manuel de Falla and Modernism in Spain, 1898–1936, University of Chicago Press, 2001, p. 76, ISBN 0226330389
  34. ↑ Commemoració del centenari del cubisme a Barcelona. 1912–2012, Associació Catalana de Crítics d'Art – ACCA
  35. ↑ Mercè Vidal, L'exposició d'Art Cubista de les Galeries Dalmau 1912[مئل ڳنڍڻو], Edicions Universitat Barcelona, 1996, ISBN 8447513831
  36. ↑ David Cottington, Cubism in the Shadow of War: The Avant-garde and Politics in Paris 1905–1914, Yale University Press, 1998, ISBN 0300075294
  37. ↑ "Exposició d'Art Cubista". Dalmau Galleries.
  38. ↑ Joaquim Folch i Torres, Els Cubistes a cân Dalmau, Pàgina artística de La Veu de Catalunya آرڪائيو ڪيا ويا 2018-04-22 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (Barcelona) 18 April 1912, Any 22, núm. 4637–4652 (16–30 abr. 1912)
  39. ↑ Joaquim Folch y Torres, "El cubisme", Pàgina Artística de La Veu, La Veu de Catalunya آرڪائيو ڪيا ويا 2016-03-04 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., 25 April 1912 (includes numerous articles on the artists and exhibition)
  40. 1 2 William H. Robinson, Jordi Falgàs, Carmen Belen Lord, Barcelona and Modernity: Picasso, Gaudí, Miró, Dalí, Cleveland Museum of Art, Metropolitan Museum of Art (New York), Yale University Press, 2006, ISBN 0300121067
  41. ↑ Cubist caricature, Esquella de La Torratxa, Núm 1740 (3 maig 1912)
  42. 1 2 "[Exposició d'Art Cubista – Noticiero Universal]". Dalmau Galleries.
  43. ↑ Jaime Brihuega, Las Vanguardias Artísticas en España 1909–1936, Madrid. Istmo.1981
  44. 1 2 Rubin, William, Pablo Picasso, Georges Braque, and Museum of Modern Art (1989). Picasso and Braque: Pioneering Cubism. New York, Boston: Museum of Modern Art. p. 36. ISBN 9780870706752
  45. ↑ Rubin, William, Pablo Picasso, Georges Braque, and Museum of Modern Art (1989). Picasso and Braque: Pioneering Cubism. New York, Boston: Museum of Modern Art. p. 30. ISBN 9780870706752
  46. ↑ "Le Journal". Gallica. October 5, 1912. اصل نسخو مان September 4, 2015 تي محفوظ ڪيل.
  47. 1 2 Journal officiel de la République française. Débats parlementaires. Chambre des députés, 3 Décembre 1912, pp. 2924–2929. Bibliothèque et Archives de l'Assemblée nationale, 2012–7516 آرڪائيو ڪيا ويا 2015-09-04 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. ISSN 1270-5942
  48. ↑ Patrick F. Barrer: Quand l'art du XXe siècle était conçu par les inconnus, pp. 93–101, gives an account of the debate.
  49. ↑ "biography". www.peterbrooke.org.uk. اصل نسخو مان May 22, 2013 تي محفوظ ڪيل.
  50. ↑ "Albert-Gleizes-œuvre". September 18, 2007. اصل نسخو مان 2007-09-18 تي محفوظ ڪيل.
  51. 1 2 "The History and Chronology of Cubism, p. 5". اصل نسخو مان March 14, 2013 تي محفوظ ڪيل.
  52. ↑ "La Section d'Or, Numéro spécial, 9 Octobre 1912". اصل نسخو مان April 3, 2017 تي محفوظ ڪيل.
  53. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Cooper, 24".
  54. ↑ Cooper, 20–27
  55. 1 2 3 4 5 6 7 8 Robbins, Daniel (April 19, 1964). "Albert Gleizes, 1881–1953 : a retrospective exhibition". [New York : Solomon R. Guggenheim Foundation] – Internet Archive وسيلي.
  56. ↑ Louis Chassevent, Les Artistes Indépendants, 1906, Quelques Petits Salons. Paris, 1908. Chassevent discussed Delaunay and Metzinger in terms of Signac's influence, referring to Metzinger's "precision in the cut of his cubes..."
  57. 1 2 Robert Herbert, Neo-Impressionism, The Solomon R. Guggenheim Foundation, New York, 1968
  58. ↑ A. Gleizes and J. Metzinger. Du "Cubisme", Edition Figuière, Paris, 1912 (Eng. trans., London, 1913)
  59. ↑ "Mercure de France : série moderne / directeur Alfred Vallette". Gallica. December 1, 1912. اصل نسخو مان September 4, 2015 تي محفوظ ڪيل.
  60. 1 2 Cottington, David (April 19, 2004). Cubism and Its Histories. Manchester University Press. ISBN 9780719050046. اصل نسخو مان January 1, 2016 تي محفوظ ڪيل – Google Books وسيلي.
  61. ↑ Christopher Green, Cubism and Its Enemies: Modern Movements and Reaction in French Art, 1916–1928 آرڪائيو ڪيا ويا 2016-01-01 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Yale University Press, New Haven and London, 1987, ISBN 0300034687
  62. ↑ https://www.timeoutmexico.mx/ciudad-de-mexico/arte/picasso-y-rivera-conversaciones-a-traves-del-tiempo سانچو:Bare URL inline
  63. ↑ https://www.themagazineantiques.com/article/pulling-rabbits-out-of-a-hat/ سانچو:Bare URL inline
  64. ↑ "Cubism". Routledge Encyclopedia of Modernism. https://www.rem.routledge.com/articles/overview/cubism.
  65. ↑ Archive, Asia Art. "Cubism in Asia: Unbounded Dialogues – Report". aaa.org.hk (انگريزي ۾). 2018-12-22 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ Gris, Juan. "Portrait of Pablo Picasso". The Art Institute of Chicago (انگريزي ۾). 2021-06-07 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ Pablo Picasso, 1909–10, Head of a Woman, bronze, published in Umělecký Mĕsíčník, 1913 آرڪائيو ڪيا ويا 2014-03-03 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Blue Mountain Project, Princeton University
  68. ↑ Robert Rosenblum, "Cubism", Readings in Art History 2 (1976), Seuphor, Sculpture of this Century
  69. ↑ Balas, Edith (April 19, 1998). Joseph Csáky: A Pioneer of Modern Sculpture. American Philosophical Society. ISBN 9780871692306. اصل نسخو مان January 1, 2016 تي محفوظ ڪيل – Google Books وسيلي.
  70. 1 2 Architecture and cubism. Centre canadien d'architecture/Canadian Centre for Architecture : MIT Press. April 19, 2002. OCLC 915987228.
  71. 1 2 3 "The Collection | MoMA". The Museum of Modern Art. اصل نسخو مان April 5, 2012 تي محفوظ ڪيل.
  72. ↑ P. R. Banham. Theory and Design in the First Machine Age (London, 1960), p. 203
  73. ↑ Choay, Françoise, le corbusier (1960), pp. 10–11. George Braziller, Inc. ISBN 0-8076-0104-7
  74. ↑ "Albert Gleizes and Jean Metzinge, except from Du Cubisme, 1912" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان June 2, 2013 تي محفوظ ڪيل.
  75. ↑ La Maison Cubiste, 1912 آرڪائيو ڪيا ويا 2013-03-13 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  76. ↑ Kubistische werken op de Armory Show آرڪائيو ڪيا ويا 2013-03-13 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  77. ↑ "Detail of Duchamp-Villon's Façade architecturale, 1913, from the Walt Kuhn Family papers and Armory Show records, 1859–1984, bulk 1900–1949". www.aaa.si.edu. اصل نسخو مان March 14, 2013 تي محفوظ ڪيل.
  78. ↑ "Catalogue of international exhibition of modern art: at the Armory of the Sixty-ninth Infantry". Association of American Painters and Sculptors. April 19, 1913 – Internet Archive وسيلي.
  79. ↑ Green, Christopher (January 1, 2000). Art in France, 1900–1940. Yale University Press. ISBN 0300099088. اصل نسخو مان November 30, 2016 تي محفوظ ڪيل – Google Books وسيلي.
  80. ↑ Green, Christopher (2000). Joseph Csaky's staircase in the home of Jacques Doucet. Yale University Press. ISBN 0300099088. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 18 December 2012 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ Rex, Aestheticus (14 April 2011). "Jacques Doucet's Studio St. James at Neuilly-sur-Seine". Aestheticusrex.blogspot.com.es. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 18 December 2012 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ Imbert, Dorothée (1993). The Modernist Garden in France, Dorothée Imbert, 1993, Yale University Press. Yale University Press. ISBN 0300047169. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 18 December 2012 تي حاصل ڪيل.
  83. ↑ Balas, Edith (1998). Joseph Csáky: A Pioneer of Modern Sculpture, Edith Balas, 1998, p. 5. American Philosophical Society. ISBN 9780871692306. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 18 December 2012 تي حاصل ڪيل.
  84. 1 2 Boněk, Jan (2014). Cubist Prague. Prague: Eminent. ص. 9. ISBN 978-80-7281-469-5.
  85. ↑ "Cubism". www.czechtourism.com. CzechTourism. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 1 September 2015 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ "Cubist architecture". www.radio.cz. Radio Prague. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 1 September 2015 تي حاصل ڪيل.
  87. 1 2 3 "Czech Cubism". www.kubista.cz. Kubista. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 1 September 2015 تي حاصل ڪيل.
  88. ↑ Rexroth, Kenneth. "The Cubist Poetry of Pierre Reverdy (Rexroth)". Bopsecrets.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2011-05-19 تي محفوظ ڪيل. 2011-06-11 تي حاصل ڪيل.
  89. ↑ Reverdy, Pierre. "Title Page > Pierre Reverdy: Selected Poems". Bloodaxe Books. اصل نسخو مان 2011-05-27 تي محفوظ ڪيل. 2011-06-11 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ "Untitled Document". 2008-04-07 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  91. ↑ Kramer, Hilton (March 24, 1973). "Picasso's Cubist Images Still Dominate 'Parade'". The New York Times. May 13, 2024 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ de Souza, Isabella. "Setting the Stage: Pablo Picasso's Foray Into Ballet". Myartbroker.com.
  93. ↑ Unknown. "The Ballets".
  94. ↑ Milliard, Coline (June 13, 2014). "Is Braque Finally Coming Out of Picasso's Shadow?".
  95. ↑ "Juan Gris".
  96. ↑ Lesso, Rosie (July 11, 2021). "Sumptuous Indulgence: Diaghilev and Juan Gris".
  97. ↑ Heller, S., & Fili, L. (1994). Dutch Moderne: Graphic Design from De Stijl to Deco. Chronicle Books. p. 104. ISBN 0811803031.
  98. ↑ Heller, S., & Fili, L. (1998). British Modern: Graphic Design Between the Wars. Chronicle Books. p. 18. ISBN 0811813118.
  99. ↑ Martin, R., & Metropolitan Museum of Art (New York, N.Y.). (1998). Cubism and Fashion. Metropolitan Museum of Art: Distributed by H.N. Abrams. pp. 15–17, 42, 47. ISBN 9780870998881.
  100. ↑ Berger, John. (1965). The Success and Failure of Picasso. Penguin Books, Ltd. p. 73. ISBN 978-0-679-73725-4.
  101. ↑ Criticos, Mihaela (2009). Art Deco sau Modernismul Bine Temperat - Art Deco or Well-Tempered Modernism (Romanian and English ۾). SIMETRIA. ص. 39, 40. ISBN 978-973-1872-03-2.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  102. ↑ Criticos, Mihaela (2009). Art Deco sau Modernismul Bine Temperat - Art Deco or Well-Tempered Modernism (Romanian and English ۾). SIMETRIA. ص. 70. ISBN 978-973-1872-03-2.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  103. ↑ Criticos, Mihaela (2009). Art Deco sau Modernismul Bine Temperat - Art Deco or Well-Tempered Modernism (Romanian and English ۾). SIMETRIA. ص. 66, 67. ISBN 978-973-1872-03-2.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  104. ↑ "L'Abondance (Abundance) | Kunstmuseum Den Haag". www.kunstmuseum.nl (انگريزي ۾). 2019-03-28. 2025-03-11 تي حاصل ڪيل.

وڌيڪ پڙهڻ

[سنواريو]
  • Mark Antliff and Patricia Leighten, A Cubism Reader, Documents and Criticism, 1906–1914, The University of Chicago Press, 2008
  • Alfred H. Barr Jr., Cubism and Abstract Art, New York: Museum of Modern Art, 1936.
  • Elizabeth Carlson, "Cubist Fashion: Mainstreaming Modernism after the Armory", Winterthur Portfolio, Vol. 48, No. 1 (Spring 2014), pp. 1–28. سانچو:Doi
  • Cauman, John (2001). Inheriting Cubism: The Impact of Cubism on American Art, 1909–1936. New York: Hollis Taggart Galleries. ISBN 0-9705723-4-4.
  • Cooper, Douglas (1970). The Cubist Epoch. London: Phaidon in association with the Los Angeles County Museum of Art & the Metropolitan Museum of Art. ISBN 0-87587-041-4.
  • Cécile Debray, Françoise Lucbert, La Section d'or, 1912-1920-1925, Musées de Châteauroux, Musée Fabre, exhibition catalogue, Éditions Cercle d'art, Paris, 2000
  • Paolo Vincenzo Genovese, Cubismo in architettura, Mancosu Editore, Roma, 2010. اطالوي ٻوليءَ ۾.
  • John Golding, Cubism: A History and an Analysis, 1907-1914, New York: Wittenborn, 1959.
  • Christopher Green, Cubism and its Enemies, Modern Movements and Reaction in French Art, 1916–28, Yale University Press, New Haven and London, 1987
  • Ian Johnston, پراگ ۾ ڪيوبسٽ اڏاوتي طرز بابت شروعاتي نوٽس، 2004
  • Mikhail Lifshitz, The Crisis of Ugliness: From Cubism to Pop-Art. David Riff جو ترجمو ۽ مهاڳ. Leiden: BRILL, 2018، اصل روسي ٻوليءَ ۾ Iskusstvo طرفان 1968ع ۾ ڇپيل
  • رچرڊسن، جان. A Life Of Picasso, The Cubist Rebel 1907–1916. New York: الفرڊ اي. نوف، 1991. ISBN 978-0-307-26665-1
  • Daniel Robbins, "Sources of Cubism and Futurism", Art Journal, Vol. 41, No. 4 (Winter 1981)

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:ڪيوبزم

سانچو:Authority control (arts)

حوالا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=مڪعب_پسندي&oldid=393831" تان ورتل