مائونٽ ايوريسٽ

مائونٽ ايورسٽ
Mount Everest
مائونٽ ايورسٽ; Mount Everest
	ڏاکڻي رخ کان فضائي ڏيک. ماؤنٽ ايورسٽ، نوپتزي ۽ لھوتزي جبلن کي ڳنڍيندڙ ٽڪريءَ کان مٿي اڀرندي
اوچي سطح
بلندي	8,848.86 metres (29,031.7 ft)
امتياز	8,848.86 metres (29,031.7 ft) 8,848.86 ميٽر; پهرين نمبر تي; (ايورسٽ لاءِ خاص تعريف)
اڪيلائي	دستياب ناهي
مقانيت
نالو
اشتقاق	جارج ايورسٽ جي نالي مٿان
ترجمو	پاڪ ماءُ، اسڪائي هيڊ
جاگرافي
جڳهه	سولوخومبو ضلعو، ڪوشي صوبو، نيپال؛; ٽنگري ڪائونٽي، زيگازي، تبت خودمختيار علائقو، چين
ملڪ	چين ۽ نيپال
مرڪزي جابلو قطار	مهالنگور همال جبلن جو سلسلو; هماليه جبلن جو سلسلو;
ڪوھ پيمائي
پھرين چڙھائي	29 مئي 1953ع; ايڊمنڊ هيلري ۽ ٽينزنگ نورگي; پهرين نمبر تي
عام رستو	ڏاکڻي اوڀر چڙهائي، نيپال

مائونٽ ايورسٽ (نيپالي:सगरमाथा، ساگرماتا؛ ڀوٽاني :ཇོ་མོ་གླང་མ،^[2] چومولنگما؛ چيني :珠穆朗玛峰، زومولانگما فينگ)، ڌرتي جي مٿان، سمنڊ جي مٿاڇري کان مٿان سڀ کان اوچي جبل جي چوٽي آهي. چين۔نيپال حد ان جي چوٽيءَ واري نقطي جي پار هلندي آهي.^[2]^[3] برف جي چادر سان گڏ، ان جي اوچائي، 8,848.86 ميٽر، حال ئي ۾، سال 2020ع ۾، چيني ۽ نيپالي اختيارين پاران قائم ڪئي وئي آهي.^[4]^[5]

ماؤنٽ ايورسٽ ڪيترن ئي چڙهندڙن کي راغب ڪري ٿو، جن ۾ انتهائي تجربيڪار جبلن جا سر ڪندڙ به شامل آهن. چڙهندڙ ٻه مکيه رستا، هڪ نيپال ۾ ڏکڻ اوڀر کان چوٽيءَ تي پهچندو آهي (جنهن کي "معياري رستو" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو) ۽ ٻيو تبت ۾ اتر کان آهي. معياري رستي تي اهم ٽيڪنيڪل چڙهائي چئلينج پيش نه ڪرڻ جي باوجود، ايورسٽ اوچائي جي بيماري، موسم ۽ واءُ جهڙا خطرا ۽ انهي سان گڏ برفاني تودن ۽ "خمبو برف کرڻ" (Khumbu Icefall) جا خطرا پيش ڪري ٿو. نومبر 2022ع تائين، ايورسٽ تي 310 ماڻهو فوت ٿي چڪا آهن. 200 کان وڌيڪ لاش جبل تي آهن ۽ خطرناڪ حالتن جي ڪري نه ڪڍيون ويون آهن.^[6]^[7]

ايورسٽ جي چوٽي تي پهچڻ لاءِ پهرين رڪارڊ ڪيل ڪوشش برطانوي جبل سر ڪندڙ پاران ڪيون ويون هيون. جيئن ته نيپال ان وقت پرڏيهين کي ملڪ ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت نه ڏيندو هيو، برطانوي جبل سر ڪندڙ تبت واري پاسي کان اتر واري ڪناري واري رستي تي ڪيتريون ئي ڪوششون ڪيون. سال 1921ع ۾ انگريزن جي پهرين جاسوسي مهم کان پوءِ، اتر چڙهائي (North Col) تي 7,000 ميٽر تائين پهتي. سال 1922ع جي مهم اتر واري ڪناري واري رستي کي 8,320 ميٽر تائين وڌائي ڇڏيو ۽ پهرين ڀيرا ڪو انسان 8,000 ميٽر کان مٿي چڙهائي ڪئي هئي. سال 1924ع جي مهم جو نتيجو، ايورسٽ تي اڄ تائين سڀ کان وڏي رازن مان هڪ آهي، جئين ته جارج ملوري ۽ اينڊريو اروائن 8 جون تي چوٽي سر ڪيئن جي آخري ڪوشش ڪيا، پر ڪڏهن به واپس نه موٽي آيا، جنهن هن بحث کي جنم ڏنو ته ڇا اهي چوٽي تي پهچڻ وارا پهريان انسان هئا؟ نيپالي شيرپا، ٽن سنگهه نورگئ ۽ ايڊمنڊ هيلري سال 1953ع ۾ ڏکڻ اوڀر ڪناري وارو رستو استعمال ڪندي ايورسٽ جي پهرين دستاويزي چڙهائي ڪئي. نورگئ پهرين ئي گذريل سال 1952ع جي سوئس مهم جي ميمبر جي حيثيت سان، 8,595 ميٽر تائين پهچي چڪو هو. وانگ فوزو، گونپو ۽ ڪو ين هوا جي چيني جبل چڙهڻ واري ٽيم، 25 مئي 1960ع تي اتر رخ کان چوٽي جي پهرين رپورٽ ڪيل چڙهائي ڪئي.^[8]

تفصيل

تبت ۽ نيپال جي حد وٽ، هماليه جبل تي دنيا جي بلند ترين چوٽيءَ جو نالو، جنهن جي اوچائي 8,848 ميٽر (29,028 فوٽ) آهي، مائونٽ ايوريسٽ کي پار ڪرڻ لاءِ سڀ کان پهرين جنرل چارلس بروس جي اڳواڻيءَ ۾، سال 1922ع ۾، مهم جوئي ڪئي وئي. سندس ساٿين مان صرف ٻه ڄڻا، 8,323 ميٽر (27,300 فوٽ) جي بلنديءَ تائين پهچي سگهيا.

هن چوٽيءَ تي چڙهڻ لاءِ ٻي ڪوشش 1924ع ۾ ڪئي وئي، جنهن جي نتيجي ۾ برطانيه جا ٻه رهاڪو، جارج لي ميلوري ۽ اينڊريو آئروائن پنهنجيون حياتيون وڃائي ويٺا، جڏهن ته سندس ساٿين مان ٻه ڄڻا، نارٽن ۽ سمرويل پوري ڪوشش جي باوجود فقط 8,536 ميٽر (28,200 فوٽ) جي اوچائيءَ تائين پهچي سگهيا. ان کان سواءِ دنيا جي هن اوچي چوٽيءَ کي پار ڪرڻ لاءِ 38-1933ع ۾ پڻ ڪوششون ڪيون ويون، پر ڪوبه هن چوٽيءَ کي پار ڪري نه سگهيو.

هن چوٽيءَ تي پهچڻ لاءِ 1951ع ۾، برطانيه جي ايرڪ شپٽن ۽ 1952ع ۾، سوئيزرلينڊ جي هڪ رهاڪو، چوٽيءَ تي ڏکڻ-اولهه طرف کان، پنهنجي پنهنجي ٽيم سان سر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اُهي به ايوريسٽ جي آخري بلنديءَ واري هنڌ تي نه پهچي سگهيا. آخرڪار 1953ع ۾، برطانيه جي سر جان هنٽ تاريخي رڪارڊ قائم ڪيو ۽ هن چوٽيءَ کي پار ڪيو. هن پوري خبرداريءَ سان چوٽيءَ تي چڙهڻ دوران آرڪٽڪ ۽ ٻين مختلف هنڌن تي ڪئمپون لڳايون. هن آخري ڪئمپ، چوٽيءَ کان هيٺ 335 ميٽرن جي مفاصلي تي هنئي هئي. سر جان هنٽ کان پوءِ 29 مئي 1953ع تي، نيوزي لينڊ جي ايڊمنڊ هليري ۽ شيرپا ٽن سنگهه نورگئ به هن چوٽيءَ کي پار ڪيو. کانئن پوءِ به مختلف ملڪن جي مختلف شخصيتن طرفان هن چوٽيءَ تي چڙهڻ لاءِ ڪامياب ڪوششون ڪيون ويون، جن ۾ جاپان جو جونڪوتبي ۽ نيپال جي اينچ سئرئنگ شامل آهن. اينچ سئيرئنگ، دنيا جي عورتن مان پهرين عورت آهي، جنهن سال 1975ع ۾، ايوريسٽ جي چوٽيءَ کي پار ڪيو.

نالو

ماؤنٽ ايورسٽ جو نالو برطانوي ڳولا ڪندڙ سر جارج ايورسٽ جي نالي تي رکيو ويو، جنهن 1856 ۾ هندستان ۾ سرويئر طور ڪم ڪندي ان کي دريافت ڪيو ۽ ان کي سڀ کان بلند جبل قرار ڏنو. ان وقت، ان جي اوچائي 29,002 فوٽ اندازو لڳايو ويو هو. جڏهن ته، جڏهن جديد معيارن کي استعمال ڪندي ان جي اوچائي نسبتاً تازو ماپي وئي، ته اهو 29,028 فوٽ مليو.

حيثيت

ماؤنٽ ايورسٽ چين ۽ نيپال جي حد تي، چين ۾ تبت خودمختيار علائقي (شيگاٽسي پريفيڪچر) ۽ نيپال ۾ ساگرماٿا پريفيڪچر جي وچ ۾ واقع آهي. ان جي چوٽي، 8,848 ميٽر تي، سانچوان جبلن جو حصو آهي، جيڪو هماليه جو هڪ جبل آهي ۽ اهو ايشيا ۾ سڀ کان بلند چوٽي ۽ "ست چوٽين" مان پهرين آهي. هي جبل کٽمنڊو کان 160 ڪلوميٽر اتر اوڀر ۾، ٿيمڦو کان 260 ڪلوميٽر ڏکڻ اولهه ۾، لهاسا کان 450 ڪلوميٽر ڏکڻ اولهه ۾ ۽ ڪولڪتا ۽ خليج بنگال کان تقريباً 600 ڪلوميٽر اتر ۾ واقع آهي. 8,000 ميٽر کان وڌيڪ اوچي چوٽين ۾، سڀ کان ويجهو جبل واستو (8,516 ميٽر، ڏکڻ ۾ 3 ڪلوميٽر)، ماؤنٽ ميڪالو (8,463 ميٽر، ڏکڻ اوڀر ۾ 20 ڪلوميٽر) ۽ ماؤنٽ چو اويو (8,201 ميٽر، ايورسٽ کان 28 ڪلوميٽر اتر اولهه ۾) آهن.

ارضيات

اهو هڪ نسبتاً نوجوان جبل آهي. هي جبل شايد چونا پٿر جي تہن مان ٺهيل هجي، جيڪي اڃا تائين هيٺان زمين جي حرڪت جي ڪري آهستي آهستي مٿي ڏانهن ڌڪجي رهيا آهن.

رستا

مائونٽ ايورسٽ ڪيترن ئي جبل چڙهندڙن کي راغب ڪري ٿو، جن ۾ انتهائي تجربيڪار جبلن تي چڙهڻ جا ماھر پڻ شامل آهن. چڙهڻ جا ٻه مکيه رستا آهن، هڪ نيپال ۾ اوڀر کان چوٽيءَ ڏانهن ويندڙ (جنهن کي ”معياري رستو“ چيو وڃي ٿو) ۽ ٻيو تبت ۾ اتر کان آھی. جڏهن ته معياري رستي تي چڙهائي جا وڏا چئلينج پيش نه ڪيا ويا آهن، ايورسٽ بئن خطرن، جهڙوڪ اوچائي جی بيماري، موسم ۽ واء، گڏوگڏ برفاني طوفان جي خطرن کي پيش ڪري ٿو. نومبر، 2022ع تائين، ايورسٽ تي 310 ماڻهو مرجي ويا آهن. 200 کان وڌيڪ لاشون جبل تي پيل آهن ۽ خطرناڪ حالتن سبب نه ڪڍيون نه ويون آهن.

موسم

خطرا

پڻ ڏسو

حوالا

↑ Geography of Nepal: Physical, Economic, Cultural and Regional by Netra Bahadur Thapa, D. P. Thapa Orient Longmans, 1969.
1 2 (سانچو:Lang-ne; سانچو:Lang-bo; چيني: 珠穆朗玛峰; پينين: Zhūmùlǎngmǎ Fēng )
↑ Bishart, Andrew (4 May 2016). "China's New Road May Clear a Path for More Everest Climbers". National Geographic. اصل نسخو مان 21 September 2018 تي محفوظ ڪيل.
↑ "Mount Everest is two feet taller, China and Nepal announce". National Geographic. اصل نسخو مان 8 December 2020 تي محفوظ ڪيل. 8 December 2020 تي حاصل ڪيل.
↑ Joe Phelan (Oct 28, 2022). "Is Mount Everest really the tallest mountain on Earth? It depends how you measure height". livescience.com. Future US, Inc. April 27, 2023 تي حاصل ڪيل. Researchers have measured Mount Everest many times over the past few decades, but the latest assessment, announced in November 2021, puts it at 29,031.69 feet (8,848.86 meters), which is almost 5.5 miles (8.8 kilometers) tall.
↑ "How Many Dead Bodies Are On Mount Everest?". climbernews.com. Climber News. November 7, 2022. April 27, 2023 تي حاصل ڪيل. As of November 2022, 310 people have died while attempting to climb Mount Everest.
↑ Rachel Nuwer (October 8, 2015). "Death in the clouds: The problem with Everest's 200+ bodies". BBC. April 27, 2023 تي حاصل ڪيل.
↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "NorthRidge".

ٻاهريان ڳنڍڻا

سانچو:External media

وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو مائونٽ ايوريسٽ بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
	وصفون وڪي لغت تان
	ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
	خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
	قول وڪي قول تان
	ماخذي متن وڪي ماخذ تان
	درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان
	سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان
	ڊيٽا وڪي ڊيٽا تان

Mount Everest on Himalaya-Info.org (German)
360 panorama view from top of Mount Everest – large dimension drawing
National Geographic site on Mount Everest
NOVA site on Mount Everest
Imaging Everest, a collection of photographs آرڪائيو ڪيا ويا 14 November 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
Mount Everest on Summitpost
Full list of all ascents of Everest up to and including 2008 (in PDF format)
Deaths by year آرڪائيو ڪيا ويا 2021-10-08 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (Summits and deaths per year)
Mount Everest panorama آرڪائيو ڪيا ويا 2023-05-31 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Mount Everest interactive panorama (QuickTime format), Virtual panoramas
National Geographic, 2015 article with info-graphic on climbing routes
Himalayan Database: Data Visualization of Mount Everest Summit, Attempt, and Death

سانچو:Mount Everest

↑ The position of the summit of Everest on the international border is clearly shown on detailed topographic mapping, including official Nepali mapping.
↑ It remains unclear whether George Mallory and Andrew Irvine reached the summit in 1924 or not. For more details, see 1924 British Mount Everest expedition.

حوالي جي چڪ: "نوٽ" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="نوٽ"/> نہ مليو

[1] Geography of Nepal: Physical, Economic, Cultural and Regional by Netra Bahadur Thapa, D. P. Thapa Orient Longmans, 1969.

[:0-4] 1 2 (سانچو:Lang-ne; سانچو:Lang-bo; چيني: 珠穆朗玛峰; پينين: Zhūmùlǎngmǎ Fēng )

[Bishart-5] Bishart, Andrew (4 May 2016). "China's New Road May Clear a Path for More Everest Climbers". National Geographic. اصل نسخو مان 21 September 2018 تي محفوظ ڪيل.

[6] "Mount Everest is two feet taller, China and Nepal announce". National Geographic. اصل نسخو مان 8 December 2020 تي محفوظ ڪيل. 8 December 2020 تي حاصل ڪيل.

[LiveScience-7] Joe Phelan (Oct 28, 2022). "Is Mount Everest really the tallest mountain on Earth? It depends how you measure height". livescience.com. Future US, Inc. April 27, 2023 تي حاصل ڪيل. Researchers have measured Mount Everest many times over the past few decades, but the latest assessment, announced in November 2021, puts it at 29,031.69 feet (8,848.86 meters), which is almost 5.5 miles (8.8 kilometers) tall.

[Climber_News-8] "How Many Dead Bodies Are On Mount Everest?". climbernews.com. Climber News. November 7, 2022. April 27, 2023 تي حاصل ڪيل. As of November 2022, 310 people have died while attempting to climb Mount Everest.

[Nuwer-9] Rachel Nuwer (October 8, 2015). "Death in the clouds: The problem with Everest's 200+ bodies". BBC. April 27, 2023 تي حاصل ڪيل.

[NorthRidge-10] حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "NorthRidge".

[2] The position of the summit of Everest on the international border is clearly shown on detailed topographic mapping, including official Nepali mapping.

[3] It remains unclear whether George Mallory and Andrew Irvine reached the summit in 1924 or not. For more details, see 1924 British Mount Everest expedition.

[1]

[نوٽ 1]

[نوٽ 2]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]