لنگ

لنگم (سنسڪرت: लिंग؛ لنگا، لفظي معني، علامت يا نشان)، ڪڏهن ڪڏهن لنگا يا شيوالنگا جي نالي سان سڏيو ويندو آهي، شيومت ۾ هندو ديوتا شيو جي هڪ تجريدي يا غير معمولي نمائندگي آهي. لفظ لنگم اپانيشد ۽ رزميه ادب ۾ ملي ٿو، جتي ان جو مطلب، "نشان ۽ علامت"، ۽ شِو ۽ شِو جي طاقت جو "ثبوت" آهي.^[1]

شيومت روايت ۾ لنگم، شيو جو هڪ ننڍو سلنڈر نما ستون جهڙو نشان آهي، جيڪو پٿر، ڌاتو، ڪاٺ، مٽي يا قيمتي پٿرن مان ٺهيل هوندو آهي.^[2] اهو اڪثر ڪري ڊسڪ جي شڪل واري پليٽ فارم، "يوني" - ان جو نسائي هم منصب، هڪ فليٽ عنصر تي مشتمل، عمودي لنگم جي مقابلي ۾ افقي ۽ کير جي نذراني کي گڏ ڪرڻ لاءِ ٻاهر ڪڍڻ لاءِ ٺهيل نالي سان گڏ هوندي آهي، جي اندر نمائندگي ڪيو ويندو آهي.

لنگم هڪ پيدا ۽ تباھ ڪندڙ طاقت جو نشان آهي. جڏهن ته مرد جي جنسي عضوي جي نمائندگي سان جڙيل،^[3] لنگم کي ماورائي تناظر ۾، "بي شڪل حقيقت جي ظاهري علامت" يعني پراڪرتي، ابتدائي مادي ۽ پروشا 'خالص شعور' سان ضم ٿيڻ جي علامت طور طور سمجهيو ويندو آهي.^[4] لنگم-يوني آئيڪن، ننڍي ڪائنات ۽ وڏي ڪائنات جي ملاپ،^[5] تخليق ۽ افزائش جي دائمي عمل ۽ مذڪر ۽ مونث جو ملاپ، جيڪو سڀني موجود کي ٻيهر پيدا ڪندو آهي، جي علامت آهي.^[6]

لنگم عام طور تي هندو مندرن ۾ بنيادي مورتي يا عقيدتمندي جي تصوير آهي جيڪا شيو لاءِ وقف ڪيو ويو آهي، ۽ ننڍي مندرن يا پاڻ وجود ۾ آيل قدرتي شين جي طور ملي ٿو.^[7]^[8]

اصل

ڪيترن يوروپي عالمن کي کوجنائن ڪرڻ سان معلوم ٿيو آهي ته دنيا جي سڀني پوڄائن مان لنگ جي پوچا جو رواج نهايت قديم آهي. قديم مصر ملڪ جا رهاڪو ۽ آڳاٽا يوناني ۽ رومن لوڪ ”پريئپس“ (Priapus) کي پوچيندا هئا. قديم بت پرست يهودي ”بيئل پيور“ (Baal peor) کي، ۽ ڪي قديم لوڪ ”بچوس (Bachhus) کي پوڄيندا هئا. اهي سڀ ديوتائن ڪري ليکبا هئا، پر اهي سڀ لنگ جون پوڄائون هيون.^[9] يوروپي عالمن جو اهو به چوڻ آهي ته لنگ جي پوچا انهيءَ قديم زماني جي آهي، جنهن ۾ ماڻهو بلڪل اٻوجهه هوندا هئا، ۽ ائين وسهندا هئا ته قادر ۽ سنديس قدرت هيءُ جهان ائين پيدا ڪيو آهي، جيئن مرد ۽ زال جي ميلاپ ٿيڻ ڪري ٻار پيدا ٿئي ٿو. انهيءَ سبب لنگ کي ديوتا ڪري پوڄڻ لڳا. قديم دراوڙ لوڪ لنگ جا پوڄاري هوندا هئا، جيئن رگ ويد مان معلوم ٿئي ٿو. ويجهڙائيءَ ۾ مهن جي دڙي مان ڪيترا لنگ لڌا آهن، جا ڳالهه سر جان مارشل ڄاڻائي آهي. مصنف کي ائين سمجهڻ ۾ اچي ٿو ته اهي دراوڙ هئا، جي سنڌو ماٿر مان اول ڏکڻ هندستان ڏي ويا، ۽ پوءِ الهندي ايشيا ۽ يورپ ڏي وڻج واپار سانگي بيٺڪون وڌائون، ۽ انهيءَ پاسي لنگهه جي پوڄا جو رواج به ڦهلايائون، جنهنڪري ناروي ۽ اسڪئنڊينيويا طرفان مهاديو جي مندرن جا نشان لڌا آهن، جا حقيقت پروفيسر نلسن ڄاڻائي آهي. آرين ۾ جيڪي ”آنو“ آريه هئا، تن به شايد قديم دراوڙ لوڪن سان لهه وچڙهه ۾ اچڻ سبب لنگ جي پوڄا جو رواج اختيار ڪيو هو. حقيقت ڪيئن به هجي، پر اها پڪ آهي ته جيڪي انو آريه لوڪ هئا، تن جي هڪ شاخ وارا پاڻ کي ”شوي“ آريه لوڪ سڏيندا هئا، ۽ اهي لنگ جا پوڄاري هوندا هئا، جيئن رگ ويد ۾ ڄاڻايل آهي. پوءِ جيئن ڊاڪٽر انباش چندرداس ڄاڻايو آهي، انهن شوي آرين جي نالي پٺيان لنگ جي پوڄا تي نالو ئي پيو ” شو جي پوڄا“.^[10] آرين جي ڌرم ڪرم ۽ پوڄائن ۾ ڦير هو، ته اول هڪ ٻئي لاءِ نفرت هين، ۽ وقتي پاڻ ۾ وڙهندا هئا؛ پر سنڌو ماٿر ۾ پوءِ ٺهي ٺڪي ويٺا ۽ صلح سانت ۾ پنهنجيءَ سڀيتا جو ڦهلاءُ ڪيائون. مها ڀارت واري زماني ڌاري لنگ جي پوڄا بلڪل عام ٿي ويئي، جنهنڪري لنگهه جي پوڄارين ڏانهن پوءِ ڪوبه نفرت جي نگاهه سان ڪونه نهاريندو هو.هاڻوڪن هندن مان به ڪيترا وشنو ڀڳوان^[11]

پوجا

لنگ-يوني جي پوڄا مختلف طريقن سان ڪئي ويندي آهي؛ مٿيان: درياءَ ۽ سجائل شِولنگ جي پوجا، هيٺيان: نئين دهلي جي هڪ مندر ۾ عقيدت مند شِولنگ تي گل، ميوا، بيل جا پن ۽ کير چاڙهيندي

وڏن شِو مندرن ۾ روايتي لنگم رسمن ۾ گلن، گاهه، خشڪ چانورن، ميون، پنن جو نذرانو ۽ پاڻي ۽ کير جو غسل شامل آهي. پجاري گيت ڳائيندا آهن، جڏهن ته عقيدتمند درشن لاءِ مقدس جاءِ ڏانهن ويندا آهن جنهن کان پوءِ مقدس جاءِ جو گھڙيال جي رخ ۾ طواف ڪيو ويندو آهي. مقدس جاءِ جي ڀتين تي، عام طور تي دکشنا مورتي، برهما، وشنو، شِو جي نقاشي هوندي آهي. گهڻو ڪري، مقدس جاءِ جي ويجهو، خاص طور تي شڪتي (درگا)، گنيشا ۽ موروگن (ڪارتيڪيا) لاءِ ٻيا مندر هوندا آهن. هندو روايت ۾، خاص زيارت جي جڳهن ۾ اهي شامل آهن جتي قدرتي لنگم پٿرن يا برف يا پٿر واري ٽڪريءَ جي صورت ۾ مليا آهن. انهن کي سوايمڀاوا لنگم سڏيو ويندو آهي ۽ انهن مان لڳ ڀڳ 70 هندستاني ننڍي کنڊ ۾ سڃاتا وڃن ٿا، جن مان سڀ کان اهم ڪاشي (وارانسي) ۾ هڪ آهي جنهن کان پوءِ پرياگ، نيميشا ۽ گيا، بهار ۾ آهن.^[12]

ٻاهريان ڳنڍڻا

وڪي قول ۾ لنگ جي متعلق قول موجود آھي۔

وڪيميڊيا العام ۾ لنگ سان لاڳاپيل ابلاغي مواد ڏسو.

Some interesting Linga images from Kalanjara and Ajaigarh, SK Sullerey (1980)
O, that Linga!, Alex Wayman (1987)
Linga and Yoni worship, Urmila Agrawal (1995)
A note on the Linga with Sakti images in Bengal Art, KD Gupta (2011)

حوالا

↑ Kramrisch 1994221.
↑ Kramrisch 1994217.
↑ Doniger 2011493–498.
↑ Grimes 199617.
↑ Beltz, Johannes (2011-03-01). "The Dancing Shiva: South Indian Processional Bronze, Museum Artwork, and Universal Icon". Journal of Religion in Europe (Brill Academic Publishers) 4 (1): 204–222. doi:10.1163/187489210x553566.
↑ James G. Lochtefeld (2001). The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Volume 2. The Rosen Publishing Group. p. 784. ISBN 978-0-8239-3180-4. https://books.google.com/books?id=g6FsB3psOTIC&pg=PA784. Retrieved 22 May 2021.
↑ Johnson, W.J. (2009). A dictionary of Hinduism (1st ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780191726705. http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198610250.001.0001/acref-9780198610250-e-1458. Retrieved 5 January 2016. سانچو:ODNBsub
↑ Fowler, Jeaneane (1997). Hinduism: Beliefs and Practices. Brighton: Sussex Academic Press. pp. 42–43. ISBN 978-1-898723-60-8. https://archive.org/details/hinduismbeliefsp0000fowl/mode/2up.
↑ {ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page10.html#_ftn4۔ خالي يا غائب |title= (مدد) سانچو:** Forlong: Rivers of Life, Vol. II, p. 38 et seq.}
↑ {ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page10.html#_ftn4۔ خالي يا غائب |title= (مدد)سانچو:* Dr. A.C. Das: Reg. Vedic Culture, p. 166.}
↑ {"Phallus worship was probably of prehistoric age in India, and by the time of the Mahabharat it had won its way into the orthodox Hindu culture." The Cambridge history of India Vol. I. p. 85.}
↑ T. A. Gopinatha Rao (1993). Elements of Hindu Iconography Volume 2. Motilal Banarsidass. pp. 81–84. ISBN 978-81-208-0877-5. https://books.google.com/books?id=e7mP3kDzGuoC. Retrieved 30 September 2018.

[FOOTNOTEKramrisch1994221-1] Kramrisch 1994221.

[FOOTNOTEKramrisch1994217-2] Kramrisch 1994217.

[FOOTNOTEDoniger2011493–498-3] Doniger 2011493–498.

[FOOTNOTEGrimes199617-4] Grimes 199617.

[Beltzp2042-5] Beltz, Johannes (2011-03-01). "The Dancing Shiva: South Indian Processional Bronze, Museum Artwork, and Universal Icon". Journal of Religion in Europe (Brill Academic Publishers) 4 (1): 204–222. doi:10.1163/187489210x553566.

[lochtefeld7842-6] James G. Lochtefeld (2001). The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Volume 2. The Rosen Publishing Group. p. 784. ISBN 978-0-8239-3180-4. https://books.google.com/books?id=g6FsB3psOTIC&pg=PA784. Retrieved 22 May 2021.

[doh2-7] Johnson, W.J. (2009). A dictionary of Hinduism (1st ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780191726705. http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198610250.001.0001/acref-9780198610250-e-1458. Retrieved 5 January 2016. سانچو:ODNBsub

[Fowler2-8] Fowler, Jeaneane (1997). Hinduism: Beliefs and Practices. Brighton: Sussex Academic Press. pp. 42–43. ISBN 978-1-898723-60-8. https://archive.org/details/hinduismbeliefsp0000fowl/mode/2up.

[9] {ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page10.html#_ftn4۔ خالي يا غائب |title= (مدد) سانچو:** Forlong: Rivers of Life, Vol. II, p. 38 et seq.}

[10] {ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page10.html#_ftn4۔ خالي يا غائب |title= (مدد)سانچو:* Dr. A.C. Das: Reg. Vedic Culture, p. 166.}

[11] {"Phallus worship was probably of prehistoric age in India, and by the time of the Mahabharat it had won its way into the orthodox Hindu culture." The Cambridge history of India Vol. I. p. 85.}

[Rao1993p812-12] T. A. Gopinatha Rao (1993). Elements of Hindu Iconography Volume 2. Motilal Banarsidass. pp. 81–84. ISBN 978-81-208-0877-5. https://books.google.com/books?id=e7mP3kDzGuoC. Retrieved 30 September 2018.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]