مواد ڏانھن هلو

فيبل

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


انساني خوبيون رکندڙ ٻلي، جيڪا ٻجن جي نگهباني ڪري رهي آهي، مصر، لڳ ڀڳ 1120 ق.م.

فيبل (انگريزي ٻولي: Fable) ادب جي هڪ اهڙي صنف آهي، جيڪا مختصر خيالي ڪهاڻيءَ تي مشتمل هوندي آهي ۽ نثر يا نظم ٻنهي صورتن ۾ لکي سگهجي ٿي. تمثيل ۾ عام طور جانور، افسانوي مخلوق، ٻوٽا، بيجان شيون يا فطرت جون قوتون انساني خوبيون ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت رکندڙ ڪردارن طور پيش ڪيون وينديون آهن. اهڙين ڪهاڻين جو بنيادي مقصد ڪنهن اخلاقي يا عملي سبق (اخلاقي نتيجي) کي واضح ڪرڻ هوندو آهي، جيڪو ڪڏهن ڪهاڻيءَ جي آخر ۾ مختصر چوڻي يا نصيحت جي صورت ۾ به ڏنو ويندو آهي.

فيبل ۽ مثال (پيرابل) ۾ فرق اهو آهي ته مثال ۾ جانور، ٻوٽا، بيجان شيون يا فطرت جون قوتون انساني ڪردارن جي جاءِ نٿيون والارين، جڏهن ته فيبل ۾ اهي ئي عنصر انساني خصوصيتن سان پيش ڪيا ويندا آهن. ان جي ابتڙ، جانورن بابت روايتي ڪهاڻين (جانورن جون ڪھاڻيون) ۾ ڳالهائيندڙ جانور بنيادي ڪردار هوندا آهن.[1]

بهرحال، تاريخي طور انهن اصطلاحن جي استعمال ۾ هميشه ايتري واضح فرق نه رهيو آهي. بائبل جي ڪنگ جيمس ورزن ۾ نئين عهدنامي جي يوناني لفظ μῦθος (مٿوس) جو ترجمو "فيبل" ڪيو ويو آهي.[2][3]

فيبل/جانورن ۽ پکين جون ڪھاڻيون (Fable) هڪ اهڙي آکاڻي آهي، جيڪا منظوم يا غير منظوم هوندي آهي. جنھن ۾ انسانن کان علاوه جانورن، جيتن ۽ بي جان شين کي بہ انساني خصلتون ڏئي گفتار ڪرائي ويندي آهي ۽ ڪردار ڏئي انسانن جي طرز عمل تي روشني وجهرائي ويندي آهي. پکين ۽ جانورن جون ڪھاڻيون ٻڌائڻ جو رواج اسان وٽ آڳاٽي دور کان موجود آهي. پکي ۽ جانور انسان جي زندگيءَ جو اهم حصو آهن ۽ اهي انساني زندگيءَ تي اثر انداز بہ ٿين ٿا. سنڌي ۾ ترجمو ٿيل ”ايسپ جون آکاڻيون“، ”الف ليليٰ“، ”طوطي نامو“، ”ڪليلہ و دمنہ“ وغيره بہ بھترين مثال آهي.[4]

عالمي تاريخ

[سنواريو]

تمثيل لوڪ ادب جي قديم ترين ۽ سڀ کان وڌيڪ پائيدار صنفن مان هڪ آهي. جديد محققن جي راءِ موجب ان جي دنيا ۾ ڦهلاءَ جو وڏو سبب ادبي مجموعا نه، پر زباني روايتون هيون.[5] دنيا جي لڳ ڀڳ هر تهذيب ۽ ملڪ جي ادب ۾ تمثيلون ملن ٿيون، جتي انهن کي اخلاقي تعليم، سماجي تنقيد ۽ تفريح جي ذريعي طور استعمال ڪيو ويو آهي.

ايسپ جون فيبلون

[سنواريو]

فيبلن جو سڀ کان مشهور مغربي مجموعو ايسپ جون ڪھاڻيون يا ايسوپيڪا جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. اهي فيبلون روايتي طور ايسپ ڏانهن منسوب ڪيون وڃن ٿيون، جيڪو روايت موجب قديم يونان ۾ لڳ ڀڳ 550 ق.م. ڌاري رهندڙ هڪ غلام هو. جڏهن بابريئس (Babrius) هلينسٽي دور جي هڪ شهزادي "اليگزينڊر" لاءِ انهن فيبلن کي يوناني نظم جي صورت ۾ ترتيب ڏنو، تڏهن هن پنهنجي ڪتاب جي ٻئي حصي جي شروعات ۾ لکيو ته ايسپ يونانين ۾ جيڪا فيبل متعارف ڪرائي، تنهن جي ابتدا دراصل قديم شام وارن کان ٿي هئي، نينوس (نينوا جي علامتي شخصيت) ۽ بيلوس جي زماني کان.[6]

قديم يوناني ليکڪن ايپيخارمس (Epicharmus) ۽ فورمس (Phormis) کي پڻ مزاحيه فيبلن جا ابتدائي تخليقڪار سمجهيو وڃي ٿو.[7] ايسپ سان منسوب مشهور فيبلن ۾ ڪانءُ ۽ پاڻيءَ جو گهڙو، ڪڇون ۽ سهو ۽ شير ۽ ڪوئو شامل آهن. پهرين صدي عيسويءَ ۾ فيدرس (Phaedrus) ايسپ جي مشهور فيبلن کي لاطيني ٻوليءَ ۾ شاعراڻي صورت ۾ ترجمو ڪيو. اهي لاطيني فيبلون وچئين دور ۾ تمام گهڻيون مشهور ٿيون، جيتوڻيڪ بعد ۾ اهي هڪ افسانوي شخصيت رومولس سان پڻ منسوب ڪيون ويون. ساڳئي وقت يوناني ٻوليءَ ۾ به فيبلن جي تصنيف جاري رهي. ٻي صدي عيسويءَ ۾ بابريئس ايسپ جي طرز تي جانورن بابت فيبلون منظوم صورت ۾ لکيون، جيڪي وچئين دور جي يورپي ادب تي به گهرو اثر ڇڏي ويون، ۽ ڪڏهن ڪڏهن ايسپ جي نالي سان به نقل ڪيون ويون. قديم يونان ۽ روم جي تعليمي نظام ۾ فيبلن کي نثر نويسي ۽ خطابت جي شروعاتي مشقن پروجمناسميٽا (progymnasmata) جو اهم حصو سمجهيو ويندو هو. شاگردن کي فيبلون ياد ڪرڻ، انهن کي وڌائڻ، نيون فيبلون لکڻ ۽ پوءِ ڊگهن تقريرن يا قانوني دليلن ۾ مثال طور استعمال ڪرڻ جي تربيت ڏني ويندي هئي. انهيءَ تعليمي ضرورت سبب فيبلن جا ڪيترائي مجموعا ترتيب ڏنا ويا، جن مان ايسپ جو مجموعو سڀ کان وڌيڪ مشهور بڻجي ويو.

آفريڪا

[سنواريو]

آفريڪا جي زباني ادب ۾ فيبلن ۽ لوڪ ڪهاڻين جي هڪ شاهوڪار روايت موجود آهي.[8] هزارين سالن کان آفريڪا جا ماڻهو، هر عمر جا، فطرت سان ويجهو تعلق رکندا آيا آهن، جنهن ۾ ٻوٽا، جانور، نديون، ميدان ۽ جبل اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. ٻار ۽ بالغ ٻئي سٺن داستان گوئن کان فيبلون ٻڌڻ ۾ خاص دلچسپي وٺندا آهن، خاص طور جڏهن اهي ڪهاڻي بيان ڪرڻ دوران ڪردارن کي جاندار انداز ۾ پيش ڪندا آهن.

آفريڪا جي مشهور زباني روايتن مان هڪ انانسي جون ڪهاڻيون آهن، جيڪي گهانا جي قبيلن مان نڪتل آهن. All Stories Are Anansi's نالي ڪهاڻي، جنهن جو ترجمو هيرالڊ ڪورلينڊر ۽ البرٽ ڪوفي پريمپه ڪيو، هڪ اهڙي مافوق الفطرت مخلوق انانسي بابت آهي، جيڪا دنيا جون سڀئي ڪهاڻيون پنهنجي قبضي ۾ آڻڻ جي خواهش رکي ٿي.[9] انانسي کي گهڻو ڪري هڪ ڪوريئڙو (spider) جي صورت ۾ ڏيکاريو ويندو آهي، جيڪو پنهنجي هوشياري، چالاڪي ۽ تدبير سان ٻين جانورن کي مات ڏئي پنهنجا مقصد حاصل ڪندو آهي.[9]

هندستان

[سنواريو]

هندستان ۾ فيبلن جي هڪ قديم ۽ شاهوڪار روايت موجود آهي، جنهن مان ڪيترين ئي فيبلن جو بنياد مقامي لوڪ ڪهاڻين ۽ قدرتي ماحول تي آهي. هندستاني فيبلون عام طور ڪنهن نه ڪنهن اخلاقي يا عملي سبق تي ختم ٿينديون آهن.[10] ڪجهه هندستاني فيبلن ۾ ديوتائن کي جانورن جي روپ ۾ پيش ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته ٻين ۾ ڳالهائيندڙ جانور مرڪزي ڪردار هوندا آهن، جيئن ٻين ثقافتن جي فيبلن ۾ پڻ ڏٺو وڃي ٿو. پهرئين هزارين ق.م. دوران سوين فيبلون تصنيف ڪيون ويون، جيڪي اڪثر وڏين فريم ڪهاڻين (frame stories) جو حصو هونديون هيون. هندستاني فيبلن ۾ انسانن ۽ جانورن ٻنهي کي ڪردارن طور پيش ڪيو ويندو آهي، ۽ انهن جا مڪالما ايسوپ جي فيبلن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڊگها ۽ گهڻو ڪري مزاحيه هوندا آهن، ڇاڪاڻ ته جانور هڪ ٻئي کي چالاڪي، فريب ۽ تدبير سان شڪست ڏيڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. انهن فيبلن ۾ انسان کي جانورن کان لازمي طور برتر نه ڏيکاريو ويندو آهي. هندستان جي مشهور فيبلن جي مجموعن ۾ پنچ تنتر، جاتڪ ڪهاڻيون، هتوپديش، ويڪرم ۽ وئمپائر (بائتل پچيسي) ۽ ست دانا استاد (Seven Wise Masters) شامل آهن. انهن مجموعن بعد ۾ قديم دنيا جي ٻين ملڪن جي ادبي روايتن تي به گهرو اثر ڇڏيو. محقق بين اي. پيري جو خيال آهي ته ٻڌ جي جاتڪ ڪهاڻين ۽ پنچ تنتر جي ڪجهه فيبلن تي قديم يونان ۽ ويجهو اوڀر جي ساڳي نوعيت وارين ڪهاڻين جو به اثر پيو ٿي سگهي ٿو، جيتوڻيڪ هن راءِ تي اختلاف موجود آهي.[11] هندستان جي قديم رزميه ادب، جهڙوڪ مهاڀارت ۽ رامائڻ، ۾ پڻ مکيه داستانن جي وچ ۾ ڪيترين ئي فيبلن کي ضمني يا پسمنظر واريون ڪهاڻيون طور شامل ڪيو ويو آهي. پنچ تنتر کي هندستاني فيبلن جو قديم ترين مشهور مجموعو سمجهيو وڃي ٿو. ان جي تصنيف روايتي طور وشنو شرما ڏانهن منسوب ڪئي وڃي ٿي، ۽ موجوده صورت لڳ ڀڳ 300 ق.م. جي آهي، جيتوڻيڪ انهن مان گهڻيون ڪهاڻيون ان کان به گهڻو اڳ زباني روايتن ذريعي هلنديون رهيون هيون. پنچ تنتر لفظ سنسڪرت جي ٻن لفظن پنچ (پنج) ۽ تنتر (بافت يا جوڙجڪ) مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي: "پنج موضوعن کي هڪ مربوط ڪهاڻيءَ جي جوڙجڪ ۾ ڳنڍڻ."

يورپ

[سنواريو]
سورهين صديءَ جي لوهار ۽ ڪتي جي فيبل جي ڇپيل تصوير.[12]

فيبلن جي روايت يورپ ۾ پڻ وچئين دور دوران وڏي اهميت حاصل ڪئي ۽ آهستي آهستي يورپي اعليٰ ادب جو حصو بڻجي وئي. چوٿين يا پنجين صدي عيسويءَ ۾ رومي شاعر اوويانس (Avianus) لاطيني ٻوليءَ ۾ فيبلون لکيون، جيڪي گهڻو ڪري بابريئس جي فيبلن تي ٻڌل هيون ۽ جن ۾ ايسوپ جي مواد جو محدود استعمال ڪيو ويو هو.

ايسوپ سان منسوب فيبلون رومولس (Romulus) جي نالي سان مشهور مجموعن ۾ وڏي پيماني تي ڦهليون. انهن لاطيني نسخن مان متاثر ٿي وچئين دور جي ڪيترن ئي عالمن ۽ شاعرن فيبلن جا نوان ترجما، منظوم صورتون ۽ مقامي ٻولين ۾ موافقتون تيار ڪيون. انهن ۾ اڊيمار ڊي شابان (Adémar de Chabannes)، اليگزينڊر نيڪم (Alexander Neckam)، گوالٽرس اينگليڪس (Gualterus Anglicus) ۽ ميري ڊي فرانس (Marie de France) نمايان آهن، جن جون تصنيفون عام طور ايسوپ، اوويانس يا رومولس جي روايت تي ٻڌل هيون.

وچئين دور جي پڇاڙيءَ ۾ ايسوپ جي فيبلن کي ٻيهر ترتيب ڏئي انهن سان گڏ ايسوپ جي زندگيءَ بابت هڪ تمثيلي سوانح عمري پڻ شامل ڪئي وئي، جيڪا Vita Aesopi (ايسوپ جي زندگي) جي نالي سان مشهور ٿي. هيءَ سوانح عمري تاريخي حقيقتن کان وڌيڪ افسانوي نوعيت جي هئي، پر فيبلن جيتري ئي مقبول بڻجي وئي. ان جو سڀ کان مشهور نسخو بازنطيني عالم ميڪسيمس پلانيوڊس (Maximus Planudes؛ 1260–1310ع) سان منسوب آهي، جنهن ايسوپ جي فيبلن کي گڏ ڪري نئين سر ترتيب پڻ ڏني.

نشات ثانيه (Renaissance) جي دور ۾ ايسوپ جون فيبلون انتهائي مقبول ٿيون. انهن جا نفيس تصويري قلمي نسخا تيار ڪيا ويا، جن مان مشهور ميڊيچي ايسوپ (Medici Aesop) لڳ ڀڳ 1480ع ۾ فلورنس ۾ تيار ڪيو ويو. فيبلن جي شروعاتي ڇپيل نسخن ۾ به عام طور پلانيوڊس جي تيار ڪيل Vita Aesopi کي پيش لفظ طور شامل ڪيو ويندو هو.

1476ع ۾ جرمن انسان دوست عالم هائنرش شٽائنهويل (Heinrich Steinhöwel) اولم شهر مان ايسوپ جي فيبلن جو لاطيني ۽ جرمن ٻولين ۾ گڏيل ايڊيشن شايع ڪيو، جيڪو وڏي مقبوليت ماڻي ويو ۽ بعد ۾ ڪيترائي ڀيرا ٻيهر ڇپيو. هن مجموعي مان متاثر ٿي جرمن شاعر ۽ ڊراما نگار برڪارڊ والڊس (Burkard Waldis) 1548ع ۾ منظوم فيبلون لکيون. مشهور اطالوي فنڪار ليونارڊو دا ونچي پڻ پنهنجي مادري فلورينٽائن ٻوليءَ ۾ ڪجهه فيبلون تصنيف ڪيون.

سترهين صديءَ ۾ فرانسيسي شاعر جين ڊي لا فونتين (Jean de La Fontaine؛ 1621–1695ع) فيبل کي اخلاقي اصولن جي اظهار جو اهم ذريعو بڻايو. هن ايسوپ جي روايت کي بنياد بڻائي فرانس جي درٻار، گرجاگھر، اڀرندڙ وچولي طبقي ۽ پنهنجي دور جي سماج تي طنز ڪيو.[13] لا فونتين جي طرز کان پوءِ ڪيترن ئي يورپي اديبن فيبلون لکيون، جن ۾ انگلينڊ جو جان گي، پولينڊ جو اگناسي ڪراسيتسڪي، اٽلي جو لورينزو پينيوٽي، سربيا جو دوسيتي اوبرادوويچ، اسپين جو توماس ڊي اريارتي، فرانس جو جين-پيئر ڪلاريس ڊي فلوريان ۽ روس جو ايوان ڪريلوف شامل آهن. انهن ليکڪن فيبل کي اخلاقي تعليم، سماجي تنقيد ۽ ادبي اظهار جي هڪ اهم صنف طور وڌيڪ ترقي ڏني.

همعصر دور جا ڪم

[سنواريو]

همعصر دور ۾، جيتوڻيڪ فيبل کي گهڻو ڪري ٻارن جي ادب تائين محدود سمجهيو وڃي ٿو، پر ان کي جديد بالغ ادب ۾ پڻ نون موضوعن ۽ فني اندازن سان ڪاميابيءَ سان اختيار ڪيو ويو آهي.

1880ع واري ڏهاڪي دوران آئرش-آمريڪي صحافي ۽ لوڪ ادب جي ماهر جوئل چئنڊلر هيرس، انڪل ريمس جي نالي سان آمريڪا جي ڏاکڻي علائقي ۾ غلاميءَ جي پسمنظر تي ٻڌل آفريقي-آمريڪي فيبلون لکيون. سندس ڪهاڻين، جن ۾ برير ريبٽ، برير فاڪس ۽ برير بيئر جهڙا جانوري ڪردار شامل آهن، کي جديد فيبل نويسي جا نمايان مثال سمجهيو وڃي ٿو ۽ لوئس ڊي. روبن جونيئر جهڙن محققن انهن جي واکاڻ ڪئي آهي.[14] بهرحال، هيرس جي لکڻين تي تنقيد پڻ ٿي آهي. روبن موجب، هيرس جي ڪهاڻين ۾ نسلي الڳاپي (Segregation) واري سوچ کي هٿي ملندي نظر اچي ٿي ۽ غلاميءَ جي سماجي پسمنظر ۽ غلامن جي ڪردار کي غيرحقيقي طور دلڪش بڻائي پيش ڪيو ويو آهي.[15]

فيليڪس سالٽن جو ناول بامبي (1923ع) جرمن ادبي صنف بلڊنگسرومن Bildungsroman جو مثال آهي، جنهن ۾ مرڪزي ڪردار جي ذهني ۽ شخصيتي واڌ ويجهه کي فيبل جي انداز ۾ پيش ڪيو ويو آهي. جيمس ٿربر پنهنجي ڪتابن اسان جي دور جون فيبلون ۽ مشهور شاعريون (تصويرن سان) (1940ع) ۽ فرڌر فيبلز فار اور ٽائيم (1956ع) سان گڏ دي بيسٽ ان مي اينڊ اڌر اينيملس (1948ع) ۽ لينٽرنس اينڊ لينسز (1961ع) ۾ شامل ڪهاڻين وسيلي قديم فيبل جي روايت کي جديد دور سان هم آهنگ ڪيو.

وواڊسواف ريمونٽ جي ناول دي روولٽ (1922ع) ۾ جانورن جي بغاوت کي بالشوڪ 1917ع جي روسي انقلاب جي علامت طور پيش ڪيو ويو آهي، جتي جانور پنهنجي فارم تي قبضو ڪري برابري قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪن ٿا. ساڳئي نموني جارج آرويل جو مشهور ناول اينمل فارم (1945ع) جانورن جي فيبل وسيلي خاص طور اسٽالنزم ۽ عام طور آمريت تي طنز ڪري ٿو.

ايڪويهين صديءَ ۾ نيپلز سان واسطو رکندڙ ليکڪ ۽ مصور ساباتينو شيا هڪ سؤ کان وڌيڪ فيبلون لکيون آهن.[16] سندس فيبلن ۾ نه رڳو جانور، پر شيون، مختلف هستيون ۽ قدرتي عنصر پڻ ڪردار طور شامل آهن، جيڪي انساني سماج جي مختلف پهلوئن کي ظاهر ڪن ٿا. پنهنجي لکڻين سان گڏ شيا مصوريءَ کي پڻ فيبل پيش ڪرڻ جو ذريعو بڻايو آهي. سندس تصويري مجموعو "Не забувати ніколи" (ڪڏهن به نه وسارجو) هولوڊومور بابت هڪ علامتي تبصرو پيش ڪري ٿو.[17]سانچو:Primary inline

لاطيني آمريڪا ۾ ڀائر خوان اٽائوڪوري گارشيا ۽ وڪٽر اٽائوڪوري گارشيا پڻ فيبل جي نئين سر مقبوليت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. انهن فيبل کي مقامي روايتي ادب جي اشاعت ۽ واڌاري جو ذريعو بڻايو. سندن ڪتاب Fábulas Peruanas (2003ع) ۾ اينڊيز ۽ ايمازون واري پيرو جي ڏندڪٿائن، لوڪ ڪهاڻين ۽ روايتي عقيدن کي فيبل جي صورت ۾ پيش ڪيو ويو آهي.[18]

آفريقي-آمريڪي ۽ ڪيترن ئي ادبي انعامن سان نوازيل ليکڪا آڪٽاويا اي. بٽلر، جيڪا 1971ع کان لکندي رهي، 2006ع ۾ وفات کان لڳ ڀڳ ويهن سالن پوءِ ٻيهر وڏي مقبوليت ماڻي. ميڪ آرٿر فائونڊيشن سندس ڪهاڻين کي "بلند مرتبي جون فيبلون" قرار ڏنو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ موسمي تبديلي، نسلي اڻبرابري ۽ ٻين سماجي مسئلن کي اهڙي انداز سان پيش ڪيو ويو آهي، جيڪو اڄ به پڙهندڙن لاءِ انتهائي لاڳاپيل آهي.[19]

مشهور فيبل نويس

[سنواريو]

قديم ۽ روايتي دور

[سنواريو]

جديد دور

[سنواريو]

سانچو:ادب

جديد دور

[سنواريو]

مشهور فيبل مجموعا

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Vuong, Quan-Hoang (2024). Wild Wise Weird. AISDL. ISBN 979-8353946595.
  2. ↑ مثال طور: پهريون خط تيمٿيس 1:4 ۽ 4:7؛ ٻيون خط تيمٿيس؛ طيطس جو خط؛ ۽ پهريون خط پطرس.
  3. ↑ Strong's 3454. μύθος (muthos): "ڪهاڻي" يا "افسانو".
  4. ↑ ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد، سنڌ.
  5. ↑ Enzyklopädie des Märchens (1977)، ڏسو "Fabel"، "Äsopica" وغيره.
  6. ↑ Burkert, 1992, p.121.
  7. ↑ P. W. Buckham, p. 245.
  8. ↑ Atim Oton (25 October 2011). "Reaching African Children Through Fables and Animation". Huffington Post. 8 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  9. 1 2 The Norton Anthology of World Literature (4th ڇاپو). W.W. Norton & Company. 2018. ص. 902–905. ISBN 978-0-393-60285-2.
  10. ↑ Ohale, Nagnath (2020-05-25). "Indian Fables Stories – In Indian Culture Indian fables with morals". In Indian Culture. 2020-07-16 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ Ben E. Perry, "Introduction", in Babrius and Phaedrus (1965), p. xix.
  12. ↑ "Fabel van de smid en de hond". lib.ugent.be. 2020-09-28 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ لا فونتين جي فيبلن جا ترجما: http://oaks.nvg.org/fontaine.html
  14. ↑ Bickley, R. Bruce Jr (2008-04-01). Joel Chandler Harris: A Biography and Critical Study (انگريزي ۾). University of Georgia Press. ص. 66–69. ISBN 978-0-8203-3185-0.
  15. ↑ Rubin, Louis D. Jr. "Joel Chandler Harris Criticism: Uncle Remus and the Ubiquitous Rabbit". eNotes (انگريزي ۾). 2025-04-15 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ "Sabatino Scia – Sito Ufficiale". Sabatino Scia (اطالوي ۾). 2025-04-30 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ "Le favole di protesta occidentale di Sabatino Scia". Sabatino Scia (اطالوي ۾). 2025-04-25 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "Fábulas peruanas". International Children's Digital Library. 2025-04-25 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ George, Lynell (2022-11-17). "The Visions of Octavia Butler". The New York Times (آمريڪي انگريزي ۾). ISSN 0362-4331. 2025-04-30 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ Kermode, Mark (30 July 2013). "The Devil's Backbone: The Past Is Never Dead . . ". The Criterion Collection. 25 June 2016 تي حاصل ڪيل. For those with a weakness for the beautiful monsters of modern cinema, del Toro has earned himself a reputation as the finest living exponent of fabulist film.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=فيبل&oldid=393328" تان ورتل