مواد ڏانھن هلو

عمارتي ڪاٺ

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
وڪٽوريا جي Eucalyptus regnans وڻ مان حاصل ڪيل ڪاٺ
بيلنگهم، واشنگٽن، آمريڪا جي بندرگاهه ۾ رکيل ڪاٺ جا ٿنڀا، 1972ع

لمبر (انگريزي ٻولي: Lumber)، جنهن کي برطانيا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ۾ ٽمبر (انگريزي ٻولي: Timber) يا نفيس ڪاٺ (فائين ووڊ) پڻ چيو ويندو آهي، اهڙو ڪاٺ آهي، جنهن کي ڪٽائي ۽ واڍڪي جي عمل ذريعي هڪجهڙين ۽ استعمال لائق ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي. ان ۾ شعاعون (بيم) ۽ تختا (پلينڪ يا بورڊ) شامل هوندا آهن. لمبر جو بنيادي استعمال تعمير ۾ ڍانچو (فريمنگ) تيار ڪرڻ، ۽ مڪمل ڪرڻ وارن ڪمن جهڙوڪ فرش، ڀت پينل ۽ دريءَ جي چوڪٽن ۾ ٿيندو آهي. گهرن جي تعمير کان سواءِ به لمبر جا ڪيترائي ٻيا استعمال آهن. دنيا جي ڪجهه حصن، خاص طور آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾، ٽمبر جو اصطلاح خاص طور اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ، جهڙوڪ ڪٽيل ٿنڀن يا بيٺل وڻن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي اڃا تائين ڪاٺ جي شڪل ۾ تيار نه ڪيا ويا هجن.

لمبر يا ته آري مل مان سڌو سنئون ڪٽيل (انگريزي ٻولي: Rough-sawn) حالت ۾ فراهم ڪيو ويندو آهي يا ان جي هڪ يا وڌيڪ پاسن کي هموار ڪيو ويندو آهي. رَف لمبر فرنيچر ۽ ٻين اهڙين شين جي تياري لاءِ خام مال طور استعمال ٿيندو آهي، جن کي وڌيڪ ڪٽڻ ۽ شڪل ڏيڻ جي ضرورت هوندي آهي. اهو مختلف قسمن جي وڻن مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ سخت ڪاٺ (ھارڊ ووڊ) ۽ نرم ڪاٺ (سافٽ ووڊ) ٻئي شامل آهن، جهڙوڪ اڇو پائن ۽ ڳاڙهو پائن، جيڪي نسبتاً گهٽ قيمت سبب وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا.[1]

تيار ٿيل لمبر (فنشڊ لمبر) معياري ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي ۽ خاص طور تعميراتي صنعت لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو گهڻو ڪري مخروطي وڻن (ڪونيفر) جي نرم ڪاٺ مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ پائن، فر، اسپروس (گڏيل طور اسپروس-پائين فر (spruce-pine-fir)، ديودار ۽ هيملاڪ شامل آهن. ان کان علاوه، اعليٰ معيار جي فرشن لاءِ ڪجهه سخت ڪاٺ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. عالمي سطح تي تيار ٿيندڙ لمبر جو لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو نرم ڪاٺ مان حاصل ڪيو ويندو آهي.[2]

عمارتي ڪاٺ- (ٽمبر): ھونئن تہ تعمير سازيءَ ۾ علائقي ۽ ڪم جي نوعيت مطابق استعمال ٿيندڙ ڪاٺ جا ڪيترائي قسم آھن، پر سنڌ اندر عام طور ۽ سرڪاري ڪمن ۾ خاص طور ديال (Deodar Wood)، پين ۽ ساڳوان (Teak Wood) وغيره استعمال ٿين ٿا. ڪن غير اھم ڪمن لاءِ پرتل، چلغوزو ۽ چِيل وغيره بہ استعمال ٿيندا آھن، پر جيئن تھ پرتل ۽ چلغوزو، ديال سان مشابھت رکن ٿا ۽ قيمت ۾ ديال کان سستا آھن، ان ڪري انھيءَ ڳالھ جو خيال رکيو وڃي تھ جيئن ديال جي جاءِ تي انھيءَ ٻئي قسم جو ڪاٺ استعمال نہ ٿئي.[3]

اصطلاحات

[سنواريو]

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ آري مل مان تيار ڪيل تختن ۽ ڪاٺ کي چيريل بنڊ (Lumber) چيو ويندو آهي، جڏهن ته ڪٽيل ٿڙ (ٽمبر) جو اصطلاح بيٺل يا تازو ڪٽيل وڻن ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.[4] ان جي ابتڙ، برطانيا، آئرلينڊ ۽ ڪيترن ئي دولتِ مشترڪه (ڪامن ويلٿ) ملڪن ۾ ٽمبر جو لفظ تيار ٿيل ڪاٺ ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ ٻنهي معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. برطانيا ۾ لمبر جو لفظ ڪاٺ جي حوالي سان تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي ۽ ان جا ٻيا به مختلف مطلب آهن.

ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ

[سنواريو]

ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ يا لمبر (ري مينيوفيڪچرڊ لمبر) اهڙو لمبر آهي، جيڪو اڳ ۾ تيار ڪيل ڪاٺ جي ثانوي يا ٽئين مرحلي جي پروسيسنگ کان پوءِ حاصل ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور صنعتي استعمال يا ڪاٺ جي پيڪنگ واري صنعت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. اهڙي لمبر کي رپ سا (Ripsaw) يا ريساءُ (Resaw) ذريعي ٻيهر ڪٽي اهڙين ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪي عام طور بنيادي آري مل ۾ تيار نه ٿينديون آهن.

ٻيھر چيرائي (Re-sawing) اهڙو عمل آهي، جنهن ۾ 1 کان 12 انچ ٿلهي سخت ڪاٺ يا نرم ڪاٺ کي ڊگهي رخ ۾ چيري ٻن يا وڌيڪ پتلي تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. مثال طور، 10 فوٽ ڊگهي 2×4 ڪاٺ کي ساڳئي ڊيگهه وارن ٻن 2×2 ٽڪرن ۾ ورهائڻ کي ريساءُ چيو ويندو آهي.

پلاسٽڪ لمبر

[سنواريو]

تعميراتي مقصدن لاءِ لمبر ريسائيڪل ٿيل پلاسٽڪ يا نئين پلاسٽڪ مان پڻ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي پلاسٽڪ لمبر چيو ويندو آهي. ان جي استعمال جي شروعات تي ٻيلن جي صنعت طرفان سخت مخالفت ڪئي وئي هئي.[5]

پلاسٽڪ لمبر ۾ فائبر گلاس ملائڻ سان ان جي مضبوطي، پائيداري ۽ باهه جي مزاحمت ۾ واڌارو اچي ٿو.[6] فائبر گلاس سان مضبوط ڪيل پلاسٽڪ لمبر کي ASTM معيار E84 موجب باهه پکڙجڻ جي درجي (فليم اسپريڊ ريٽنگ) ۾ 25 يا ان کان گهٽ درجو حاصل ٿي سگهي ٿو، جنهن جو مطلب آهي ته اهو گهڻين علاج ٿيل ڪاٺين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهستي سڙي ٿو.[7]

ٽمبر مارڪ

[سنواريو]

ٽمبر مارڪ (Timber mark) هڪ سڃاڻپ وارو نشان يا ڪوڊ هوندو آهي، جيڪو خاص ٺهيل ڌاتوءَ جي هٿيڙي سان ڪٽيل ڪاٺ تي هڻيو ويندو آهي. اهو نشان لاگنگ لائسنس، ڪاٺ جي اصليت يا ان جي قانوني ڪٽائي جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.[8]

تاريخ

[سنواريو]

ڪاٺ کي آري ذريعي تختن جي صورت ۾ تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح لمبر جو موجوده مفهوم سترهين صديءَ دوران اتر آمريڪا ۾ عام ٿيو.[9]

1420ع ۾ ماديرا (Madeira) جي ٻيٽن تي پورچوگالي سلطنت قبضو ڪيو. پرنس هينري دي نيويگيٽر آبادڪارن کي اتي موڪليو، جن زراعت لاءِ وسيع ٻيلن کي صاف ڪيو. ڪٽيل وڻن کي آري ملن ۾ پروسيس ڪري تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو هو ۽ پوءِ اهي پورچوگال جي مکيه زمين ڏانهن موڪليا ويندا هئا.[10]

1593ع ۾ هالينڊ جي يوٽخيسٽ (Uitgeest) سان تعلق رکندڙ پن چڪيءَ جي مالڪ ڪورنيليس ڪورنيليسزون فان يوٽخيسٽ (Cornelis Corneliszoon va Uitgeest) پهرين هوا سان هلندڙ آري مل ايجاد ڪئي. هن ايجاد سبب ڪاٺ جي ٿُڙن کي تختن ۾ تبديل ڪرڻ جو عمل هٿ سان هلندڙ آري ملن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٽيهه ڀيرا تيز ٿي ويو، جنهن ڪاٺ جي صنعت ۾ اهم تبديلي آندي.[11][12]

ڪاٺ جي ٿُڙن کي چيريل بنڊن ۾ تبديل ڪرڻ

[سنواريو]
فنلينڊ جي شهر ڪوٽڪا ۾ آري مل، جتي پاڻيءَ وسيلي آندل ڪاٺ جا ٿُڙ پروسيس ڪيا پيا وڃن.

ڪاٺ جي ٿُڙن کي چيريل بنڊ (لمبر) ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ انهن کي عام طور آري سان ڪٽيو، هٿن سان ڏاريو يا چيريو ويندو آهي. انهن مان رپ سا (Rip saw) ذريعي ڪٽائي سڀ کان وڌيڪ عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان گهٽ معيار واري، اڻبرابر رڳن (Grain) ۽ وڏين ڳنڍين (ناٽس) واري ڪاٺ کي به ڪارآمد نموني استعمال ڪري سگهجي ٿو، ۽ اهو اقتصادي طور وڌيڪ فائديمند پڻ آهي.

ڪاٺ ڪٽڻ جا ڪيترائي طريقا استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:

  • سنئين چيرائي (Plain sawn)، جنهن کي فليٽ چيرائي (Flat sawn)، ٿرو اينڊ ٿرو (Through and through) يا باسٽرڊ چيرائي (Bastard sawn) پڻ چيو ويندو آهي. هن طريقي ۾ ڪاٺ جي ٿُڙ کي بغير ڦيرائڻ جي سڌو سنئون ڪٽيو ويندو آهي، جنهن سبب ڪاٺ جون سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي ويڪر ۾ پکڙيل هونديون آهن.
  • ڪوارٽر چيرائي (Quarter sawn) ۽ رفٽ چيرائي (Rift sawn) اهڙا طريقا آهن، جن ۾ ڪاٺ کي اهڙي نموني ڪٽيو ويندو آهي جو سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي پاسن سان لڳ ڀڳ عمودي (پرپينڊيڪيولر) رهن. تاريخي طور انهن ٻنهي اصطلاحن جي استعمال ۾ ڪڏهن ڪڏهن مونجهارو رهيو آهي.
  • باڪسڊ هارٽ (Boxed heart) ۾ وڻ جو مرڪزي حصو (گودو (Pith) ڪاٺ جي شهتير يا ٿنڀي جي اندر شامل رهندو آهي، پر ان جي ظاهر ٿيڻ لاءِ محدود گنجائش هوندي آهي.
  • هارٽ سينٽر (Heart center) مان مراد وڻ جي ٿُڙ جو بلڪل مرڪزي گودو يا بنيادي حصو آهي.
  • هارٽ سينٽر کان پاڪ (فري آف ھارٽ سينٽر، مخفف: FOHC) اهڙي تختي، ٿنڀي يا شهتير کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ مرڪزي گودو (Pith) شامل نه هجي.
  • ڳنڍين کان پاڪ (فري آف ناٽس، مخفف: FOK) اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ ڪا به ڳنڍ (Knot) موجود نه هجي.

معياري ماپن وارو ڪاٺ (ڊامينشنل لمبر)

[سنواريو]


هڪ عام 50 ضرب 100 mm (2-ضرب-4-انچ) تختو

معياري ماپن وارو ڪاٺ (Dimensional lumber) اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا معياري ويڪر ۽ ٿولهه (کوٽائي) موجب ڪٽي تيار ڪئي ويندي آهي. اهي ماپون عام طور ملي ميٽرن يا انچن ۾ بيان ڪيون وينديون آهن (پر هيٺ نامي ماپن (نامينل ڊائمينشنس) ۽ حقيقي ماپن (ايڪچوئل ڊائمينشنس) بابت وضاحت ڏسو). واڍا ۽ ڪارپينٽر ڪاٺ جي اڏاوتن جي فريمنگ ۾ اهڙي ڪاٺ جو وڏي پيماني تي استعمال ڪندا آهن.

عام ماپن ۾ 2×4 (تصوير ۾ ڏيکاريل)، 2×6 ۽ 4×4 شامل آهن. آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ برطانيا ۾ 2×4 کي ڪڏهن ڪڏهن چار-باء-ٻہ پڻ چيو ويندو آهي. ڪنهن تختي جي ڊيگهه عام طور ان جي ويڪر ۽ ٿولهه کان الڳ بيان ڪئي ويندي آهي. تنهنڪري 2×4 ماپ واري ڪاٺ 4، 8 يا 12 فوٽ ڊگهي به ملي سگهي ٿي.

ڪينيڊا ۽ آمريڪا ۾ ڪاٺ جون معياري ڊيگهيون 6، 8، 10، 12، 14، 16، 18، 20، 22 ۽ 24 فوٽ (1.8، 2.4، 3.0، 3.7، 4.3، 4.9، 5.5، 6.1، 6.7 ۽ 7.3 m) هونديون آهن. ڀتين جي فريمنگ لاءِ اڳواٽ ڪٽيل تختا (وال اسٽڊ) پڻ موجود هوندا آهن، جيڪي وڏي پيماني تي استعمال ڪيا ويندا آهن. 8، 9 يا 10 فوٽ (2.4، 2.7 يا 3.0 m) اوچين ڇتين لاءِ تختا (اسٽڊ) 92+5⁄8 انچ (2.35 m)، 104+5⁄8 انچ (2.66 m) ۽ 116+5⁄8 انچ (2.96 m) ڊيگهه ۾ تيار ڪيا ويندا آهن.[حوالو گهربل]

اتر آمريڪي نرم ڪاٺيون

[سنواريو]

معياري ماپن واري ڪاٺ جي هڪ ٽڪري جي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه ان وڻ جي اوچائي ۽ ٿولهه تي دارومدار رکي ٿي، جنهن مان اها تيار ڪئي وڃي ٿي. عام طور تي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه 24 ft (7.32 m) هوندي آهي.

انجنيري ڪاٺ جون تيار ڪيل شيون، جيڪي ڪاٺ جي ريشن، ذرڙن، فائبرن يا وينيرن کي چنبڙائيندڙ مادو استعمال ڪري گڏائي ٺاهيون وينديون آهن، روايتي ڪاٺيءَ جي تعميراتي مواد جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوطي، بهتر ساختي صلاحيت ۽ ڊيزائن ۾ وڌيڪ لچڪ فراهم ڪن ٿيون.[13]

اڳواٽ ڪٽيل اسٽڊ واڍن ۽ ڪارپينٽرن جو گهڻو وقت بچائيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ٺاهيندڙ ڪمپني انهن کي 8، 9 ۽ 10 فوٽ اوچين ڇتين لاءِ اڳ ئي مناسب ڊيگهه ۾ تيار ڪري ٿي. انهن مان ڪجهه انچ يا سينٽي ميٽر گهٽ رکيا ويندا آهن، جيئن هيٺين سل پليٽ ۽ مٿين ٻيڻي ٽاپ پليٽ لڳائڻ کان پوءِ ڀت جي مجموعي اوچائي صحيح رهي ۽ وڌيڪ ڪٽائي جي ضرورت نه پوي.

آمريڪا ۾ ٻہ-ضربيان (جهڙوڪ 2×4، 2×6، 2×8، 2×10 ۽ 2×12) ۽ 4×4 (89 mm × 89 mm) جديد تعمير ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺيءَ جون معياري ماپون آهن. اهي بالون فريمنگ (balloon) ۽ پليٽفارم فريمنگ جهڙين رهائشي اڏاوتن جا بنيادي تعميراتي جزا آهن. نرم ڪاٺ مان تيار ڪيل معياري ڪاٺ گهڻو ڪري تعميراتي ڪم لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن⁠تہ سخت ڪاٺ مان ٺهيل تختا عام طور فرنيچر ۽ ڪٻٽن جي تياري لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن.

ڪاٺ جون نامي ماپون (Nominal dimensions) تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي معياري ماپن کان وڏيون هونديون آهن. تاريخي طور، نامي ماپون سائي (اڃا نه سڪيل) ۽ کُرڙي (اڻ رٿيل) تختن جون اصل ماپون هونديون هيون، جيڪي سڪائڻ ۽ رندڻ (ڪاٺ جي مٿاڇري هموار ڪرڻ) کان پوءِ تيار ٿيل ڪاٺ جي صورت ۾ ڪجهه ننڍيون ٿي وينديون هيون.

اڄڪلهه معيارن ۾ تيار ٿيل ڪاٺ جون آخري ماپون مقرر ڪيل هونديون آهن، ۽ آري جون ملون ڪاٺ جي ٿڙن کي اهڙي ماپ ۾ ڪٽينديون آهن، جيڪا رندڻ ۽ سڪائڻ کان پوءِ گهربل معياري ماپ حاصل ڪري سگهي. عام طور شروعاتي ڪٽ نامي ماپن کان ننڍي هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جديد ٽيڪنالاجي جي مدد سان ڪاٺ جي ٿڙن مان وڌيڪ مؤثر نموني ڪاٺ حاصل ڪري سگهجي ٿي.

مثال طور، ماضيءَ ۾ 2×4 تختو اصل ۾ 2 ضرب 4 انچ (51 mm × 102 mm) ماپ وارو سائو ۽ کُرڙو تختو هوندو هو. سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جون ماپون غير معياري مقدار ۾ گهٽجي وينديون هيون. اڄڪلهه 2×4 تختو شروعات کان ئي 2×4 انچ کان ڪجهه ننڍو ڪٽيو ويندو آهي، جنهن جي ابتدائي ماپ معيارن ۾ مقرر نه هوندي آهي، ۽ سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جي گهٽ ۾ گهٽ حقيقي ماپ 1+1⁄2 ضرب 3+1⁄2 انچ (38 mm × 89 mm) هوندي آهي.[14]

اتر آمريڪي نرم ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
نامي ماپ حقيقي ماپ نامي ماپ حقيقي ماپ نامي ماپ حقيقي ماپ نامي ماپ حقيقي ماپ نامي ماپ حقيقي ماپ
انچ انچ ملي ميٽر انچ انچ ملي ميٽر انچ انچ ملي ميٽر انچ انچ ملي ميٽر انچ انچ ملي ميٽر
1 × 2 3⁄4 × 1+1⁄2 19 × 38 2 × 2 1+1⁄2 × 1+1⁄2 38 × 38      
1 × 3 3⁄4 × 2+1⁄2 19 × 64 2 × 3 1+1⁄2 × 2+1⁄2 38 × 64
1 × 4 3⁄4 × 3+1⁄2 19 × 89 2 × 4 1+1⁄2 × 3+1⁄2 38 × 89 4 × 4 3+1⁄2 × 3+1⁄2 89 × 89
1 × 5 3⁄4 × 4+1⁄2 19 × 114    
1 × 6 3⁄4 × 5+1⁄2 19 × 140 2 × 6 1+1⁄2 × 5+1⁄2 38 × 140 4 × 6 3+1⁄2 × 5+1⁄2 89 × 140 6 × 6 5+1⁄2 × 5+1⁄2 140 × 140
1 × 8 3⁄4 × 7+1⁄4 19 × 184 2 × 8 1+1⁄2 × 7+1⁄4 38 × 184 4 × 8 3+1⁄2 × 7+1⁄4 89 × 184   8 × 8 7+1⁄2 × 7+1⁄2 191 × 191
1 × 10 3⁄4 × 9+1⁄4 19 × 235 2 × 10 1+1⁄2 × 9+1⁄4 38 × 235    
1 × 12 3⁄4 × 11+1⁄4 19 × 286 2 × 12 1+1⁄2 × 11+1⁄4 38 × 286

جيئن اڳ ذڪر ڪيو ويو آهي، اڄڪلهه ڪنهن مقرر تيار ٿيل ماپ جي ڪاٺ تيار ڪرڻ لاءِ اڳ جي ڀيٽ ۾ گهٽ ڪاٺ جي ضرورت پوي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اڳ معيارن موجب سائي ڪاٺ کي مڪمل نامي ماپن مطابق رکيو ويندو هو. بهرحال، وقت سان گڏ تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي ماپن ۾ پڻ تبديليون آيون آهن.

1910ع ۾ عام طور تي تيار ٿيل 1-انچ (25 mm) تختي جي ٿولهه 13⁄16 in (21 mm) هوندي هئي. 1928ع ۾ ان کي 4 سيڪڙو گهٽايو ويو، ۽ 1956ع ۾ وري وڌيڪ 4 سيڪڙو گهٽايو ويو. 1961ع ۾ ڪاميٽي آن گريڊ سمپليفڪيشن اينڊ اسٽينڊرڊائيزيشن موجوده آمريڪي معيار تي اتفاق ڪيو، جنهن تحت 1 انچ (نامي) تختي جي تيار ٿيل ٿولهه 3⁄4 انچ مقرر ڪئي وئي، جڏهن⁠تہ 2 انچ (نامي) ڪاٺ جي تيار ٿيل ٿولهه 1+5⁄8 انچ مان گهٽائي موجوده 1+1⁄2 انچ ڪئي وئي.[15]

1964ع ۾ رسالي پاپولر ميڪينڪس هڪ آزاد اداري کي مختلف ماپن وارن 2×4 نمونن جي تقابلي مضبوطي جا تجربا ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو. انهن ۾ (A) مڪمل 2×4 انچ، (B) 1+5⁄8×3+5⁄8 انچ، (C) 1+5⁄8×3+1⁄2 انچ، ۽ (D) 1+1⁄2×3+1⁄2 انچ (اڄ جو معيار) شامل هئا. جيڪڏهن (A) جي دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي کي 100٪ سمجهيو وڃي، ته (B)، (C) ۽ (D) جي مضبوطي ترتيبوار 90.7٪، 82.2٪ ۽ 73.6٪ هئي. ٻين لفظن ۾، 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ڪاٺ جي ننڍي پاسي جي ماپ 1+5⁄8 انچ مان 1+1⁄2 انچ ڪرڻ سان دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي ۾ 10.46٪ گهٽتائي آئي.[16]

معياري ماپن واري ڪاٺ سائي ۽ اڻ رٿيل حالت ۾ پڻ دستياب هوندي آهي، ۽ اهڙي قسم جي ڪاٺ لاءِ نامي ماپون ئي ان جون حقيقي ماپون هونديون آهن.

درجا ۽ معيار

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪاٺ جي درجابندي


دنيا جو سڀ کان ڊگهو تختو (2002ع) پولينڊ ۾، شمبارڪ جي ويجهو، موجود آهي، جنهن جي ڊيگهه 36.83 ميٽرs (120 ft 10 in) آهي.

ڪاٺ جي الڳ الڳ ٽڪرن جي معيار ۽ ظاهري صورت ۾ ڳنڍن، ڪاٺ جي رڳن جي لاڙي، ڏارن ۽ ٻين قدرتي خاصيتن جي لحاظ کان گهڻو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. تنهنڪري انهن جي مضبوطي، استعمال جي صلاحيت ۽ قيمت پڻ گهڻي حد تائين مختلف هوندي آهي.

آمريڪا ۾ ڪاٺ لاءِ قومي معيار مقرر ڪرڻ جي ڪوشش 1924ع ۾ آمريڪي ڪاٺ جو معيار جي اشاعت سان شروع ٿي، جنهن ۾ ڪاٺ جي ماپن، درجي ۽ نميءَ جي مقدار بابت وضاحتون مقرر ڪيون ويون؛ ان سان گڏ جاچ ۽ تصديق جا پروگرام پڻ تيار ڪيا ويا. ٺاهيندڙن ۽ ورهائيندڙن جي بدلجندڙ ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ وقت سان گڏ انهن معيارن ۾ تبديليون ڪيون ويون، جنهن جو مقصد ڪاٺ کي ٻين تعميراتي شين جي مقابلي ۾ مسابقتي رکڻ هو. هاڻوڪا معيار آمريڪي ڪاٺ جي معيار ڪميٽي مقرر ڪري ٿي، جنهن کي آمريڪي واپار وارو سيڪريٽري مقرر ڪري ٿو.[17]

اکين سان درجابندي ڪيل گهڻين ساختي ڪاٺين جي قسمن ۽ درجن لاءِ ڊيزائن قدر اي ايس ٽي ايم جي معيارن موجب مقرر ڪيا ويندا آهن. انهن معيارن ۾ مضبوطي گهٽائيندڙ خاصيتن، بار رهڻ جي مدي، حفاظت ۽ ٻين اثرانداز ٿيندڙ عنصرن کي نظر ۾ رکيو ويندو آهي. لاڳو ٿيندڙ معيار انهن تجربن جي نتيجن تي ٻڌل هوندا آهن، جيڪي آمريڪي زراعت کاتي جي ٻيلي جي شين واري تجربيگاهه سان سهڪار ۾ ڪيا ويندا آهن. ڪاٺ جي تعمير لاءِ ڊيزائن قدر، جيڪو اي اين ايس آءِ/اي ايف اينڊ پي اي قومي ڪاٺ تعمير ڊيزائن وضاحت جو ضميمو آهي، ڪاٺ جا اهي ڊيزائن قدر مهيا ڪري ٿو، جيڪي نمونياتي عمارت سازي ضابطن ۾ تسليم ڪيا وڃن ٿا.[18]

ڪينيڊا ۾ اهڙا درجابندي ضابطا موجود آهن، جيڪي هڪجهڙي قسم جي ڪاٺ تيار ڪندڙ ملن ۾ هڪجهڙو معيار برقرار رکن ٿا، جيئن خريدارن کي يڪسان معيار جي ضمانت ملي سگهي. درجا ڪاٺ جي معيار کي مختلف سطحن تي معياري بڻائين ٿا ۽ اهي درجابندي، موڪلڻ ۽ خريدار پاران سامان لاهڻ وقت نميءَ جي مقدار، ماپ ۽ تياري جي معيار تي ٻڌل هوندا آهن. قومي ڪاٺ درجا اٿارٽي (اين ايل جي اي)[19] ڪينيڊا ۾ ڪاٺ جي درجابندي بابت ضابطا ۽ معيار لکڻ، انهن جي تشريح ڪرڻ ۽ انهن کي برقرار رکڻ جي ذميوار آهي. ڪينيڊين ڪاٺ جي معيار جو تصديق بورڊ (سي ايل ايس اي بي)[20] ڪينيڊا جي ڪاٺ جي درجابندي ۽ سڃاڻپ واري نظام جي معيار جي نگراني ڪري ٿو. انهن جو عام درجابندي مخفف سي ايل ايس، يعني ڪينيڊين ڪاٺ جو معيار، تعميراتي صنعت ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي.[21]

وقت سان گڏ ڪاٺ جو معيار برقرار رکڻ جون ڪوششون آمريڪا جي ڪاٺي وسيلن ۾ آيل تاريخي تبديلين سبب ڏکيون ٿيون آهن—هڪ صدي کان وڌيڪ اڳ عام آهستي وڌندڙ اڻ ڇهيل ٻيلن کان وٺي اڄ جي واپاري ٻيلن ۾ عام تيزيءَ سان وڌندڙ پوکيل ٻيلن تائين. ان جي نتيجي ۾ ڪاٺ جي معيار ۾ آيل گهٽتائي ڪاٺ جي صنعت ۽ صارفن ٻنهي لاءِ ڳڻتي جو سبب بڻجي آهي، ۽ ان سبب متبادل تعميراتي شين جو استعمال وڌيو آهي.[22][23]

مشيني دٻاءَ جي بنياد تي درجابندي ڪيل ۽ مشيني طريقي سان جائزو ورتل ڪاٺ اهڙن استعمالن لاءِ آسانيءَ سان دستياب آهي، جتي تمام گهڻي مضبوطي ضروري هجي، جهڙوڪ ٽرس، رافٽر، ليمينيٽ ڪرڻ لاءِ ڪاٺ، آءِ-بيم ۽ ويب جوڙ. مشيني درجابندي اهڙي خاصيت، جهڙوڪ سختي يا ڪثافت، ماپي ٿي، جيڪا گهربل ساختي خاصيتن، جهڙوڪ موڙڻ واري مضبوطي، سان لاڳاپيل هجي. ان طريقي سان ڪاٺ جي هر ٽڪري جي مضبوطي بابت اکين سان درجابندي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ صحيح ڄاڻ ملي ٿي، جنهن سان ڊيزائنر مڪمل ڊيزائن مضبوطي استعمال ڪري سگهن ٿا ۽ ضرورت کان وڌيڪ مضبوط اڏاوت کان بچي سگهن ٿا.[24]

يورپ ۾ مستطيل آري سان ڪٽيل ڪاٺ، جنهن ۾ نرم ۽ سخت ٻئي قسم شامل آهن، جي مضبوطيءَ جي درجابندي EN-14081[25] موجب ڪئي ويندي آهي ۽ عام طور EN-338 ۾ مقرر ڪيل درجن ۾ ورهائي ويندي آهي. نرم ڪاٺين لاءِ عام درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، C16، C18، C24 ۽ C30 آهن. سخت ڪاٺين لاءِ پڻ الڳ درجا موجود آهن، جن مان عام استعمال ٿيندڙ درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، D24، D30، D40، D50، D60 ۽ D70 آهن. انهن درجن ۾ انگ نئينٽن في چورس ملي ميٽر ۾ گهربل پنجين پرسينٽائل موڙڻ واري مضبوطيءَ کي ظاهر ڪري ٿو. ان کان سواءِ ٻيا مضبوطي درجا پڻ آهن، جن ۾ ڇڪتاڻ تي ٻڌل T-درجا شامل آهن، جيڪي گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ ۾ استعمال لاءِ مقرر ڪيا ويا آهن.

  • C14 — پٽراٺ ۽ سانچو ڪم لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
  • C16 ۽ C24 — عام تعمير لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
  • C30 — اڳواٽ تيار ڪيل ڇت جي ٽرسن ۽ اهڙين جڳهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جتي ڊيزائن ۾ C24 جي ڀيٽ ۾ ڪجهه وڌيڪ مضبوط جوئسٽ گهربل هجن. TR26 پڻ ٽرس ٿيل رافٽرن لاءِ هڪ عام مضبوطي درجو آهي، جيڪو برطانيا ۾ گهڻي عرصي کان استعمال ٿيندو پيو اچي.[26][27]
  • C40 — عام طور گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ ۾ استعمال ٿيندو آهي.

آفريقي ۽ ڏکڻ آمريڪي آري سان ڪٽيل ڪاٺ لاءِ درجابندي جا ضابطا اي ٽي آءِ بي ٽي[28] پاران سياژ اَوي وي ٽروپيڪو آفريڪين (SATA) جي ضابطن موجب تيار ڪيا ويا آهن، ۽ اهي صاف ڪٽائي تي ٻڌل آهن، جيڪا صاف مٿاڇري جي سيڪڙو جي بنياد تي مقرر ڪئي ويندي آهي.[29]

اتر آمريڪي سخت ڪاٺيون

[سنواريو]

اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ مان تيار ٿيندڙ معياري ماپن واري ڪاٺ جي مارڪيٽ جا طريقا[lower-alpha 1] نرم ڪاٺ جي وڪري ۽ وضاحتن لاءِ استعمال ٿيندڙ باقاعده ۽ معياري معياري ماپن کان گهڻو مختلف هوندا آهن. سخت ڪاٺ جا تختا اڪثر مڪمل طور کُرڙي حالت ۾ آري سان ڪٽيل وڪرو ڪيا ويندا آهن،[lower-alpha 2] يا رڳو ٻنهي وڏين مٿاڇرين تان مشيني رند سان هموار ڪيا ويندا آهن.

جڏهن سخت ڪاٺ جا تختا هموار ڪيل مٿاڇرين سان فراهم ڪيا وڃن ٿا، تڏهن عام طور انهن جي ٿولهه مقرر ٿيل هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري نرم ڪاٺ جي معياري مشيني ڪٽائيءَ جي برابر هوندي آهي، جڏهن⁠تہ ويڪر ۽ ڊيگهه ڪجهه حد تائين بي ترتيب هونديون آهن. بهرحال، انهن پراڻن، روايتي ۽ عام طريقن کان علاوه، تازن سالن ۾ ڪجهه شين جي سلسلن کي وڌائي معياري اسٽاڪ ماپن وارا تختا پڻ وڪرو ڪرڻ شروع ڪيا ويا آهن. اهي عام طور وڏن پرچون دڪانن ۾ وڪامندا آهن ۽ رڳو ڪجهه مقرر ڊيگهن ۾ دستياب هوندا آهن؛[lower-alpha 3] هر حالت ۾ سخت ڪاٺ صارف کي تختي-فوٽ (144 ڪيوبڪ انچ يا 2,360 ڪيوسينٽيبڪ ميٽرs) جي حساب سان وڪرو ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ اهو ماپو پرچون سطح تي نرم ڪاٺ جي وڪري لاءِ عام طور استعمال نه ڪيو ويندو آهي.[lower-alpha 4]

اتر آمريڪي سخت ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
نامي ماپ (کُرڙي آري سان ڪٽيل) S1S (هڪ پاسي کان هموار) S2S (ٻنهي پاسن کان هموار)
1⁄2 انچ 3⁄8 in (9.5 mm) 5⁄16 in (7.9 mm)
5⁄8 انچ 1⁄2 in (13 mm) 7⁄16 in (11 mm)
3⁄4 انچ 5⁄8 in (16 mm) 9⁄16 in (14 mm)
1 انچ يا 4⁄4 انچ 7⁄8 in (22 mm) 13⁄16 in (21 mm)
1+1⁄4 انچ يا 5⁄4 انچ 1+1⁄8 in (29 mm) 1+1⁄16 in (27 mm)
1+1⁄2 انچ يا 6⁄4 انچ 1+3⁄8 in (35 mm) 1+5⁄16 in (33 mm)
2 انچ يا 8⁄4 انچ 1+13⁄16 in (46 mm) 1+3⁄4 in (44 mm)
3 انچ يا 12⁄4 انچ 2+13⁄16 in (71 mm) 2+3⁄4 in (70 mm)
4 انچ يا 16⁄4 انچ 3+13⁄16 in (97 mm) 3+3⁄4 in (95 mm)

اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي ٿولهه بيان ڪرڻ لاءِ عام طور چوٿائي نظام پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. 4/4 (چار چوٿايون) مان مراد 1-انچ-thick (25 mm) ٿلهو تختو هوندو آهي، جڏهن⁠تہ 8/4 (اٺ چوٿايون) مان مراد 2-انچ-thick (51 mm) ٿلهو تختو هوندو آهي، وغيره. هي چوٿائي نظام نرم ڪاٺ لاءِ تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي، جيتوڻيڪ نرم ڪاٺ جي ڊيڪنگ ڪڏهن ڪڏهن 5/4 طور وڪرو ڪئي ويندي آهي، حالانڪه ان جي حقيقي ٿولهه هڪ انچ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ تياري دوران موٽر سان هلندڙ رندڻ واري مرحلي ۾ هر پاسي کان 1⁄8 in يا 3.2 mm ڪاٺ هٽايو ويندو آهي.

چوٿائي نظام اتر آمريڪي ڪاٺ جي صنعت ۾ روايتي نالي وارو طريقو آهي، جيڪو خاص طور کُرڙي آري سان ڪٽيل سخت ڪاٺ جي ٿولهه ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

کُرڙي آري سان ڪٽيل ڪاٺ ۾ هي نظام فوري طور واضح ڪري ٿو ته ڪاٺ اڃا مشيني نموني تيار يا رنديل نه آهي، ۽ اهڙيءَ طرح تيار ٿيل معياري ڪاٺ سان مونجهاري کان بچائي ٿو، جنهن جي ٿولهه مشيني پروسيسنگ کان پوءِ حقيقي ماپ طور ڏني ويندي آهي. مثالن ۾ 3⁄4 انچ، 19 ملي ميٽر، يا 1x شامل آهن.

تازن سالن ۾[when?] معمارن، ڊيزائنرن ۽ اڏاوت ڪندڙن[ڪير؟] وضاحتن ۾ چوٿائي نظام استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي، جيئن صنعت اندروني ڄاڻ جي هڪ رواج طور، جيتوڻيڪ بيان ڪيل مواد تيار ٿيل ڪاٺ هوندو آهي. ان سان ٻن الڳ ماپ نظامن کي پاڻ ۾ ملائڻ سبب مونجهارو پيدا ٿيندو آهي.

فرنيچر لاءِ استعمال ٿيندڙ سخت ڪاٺ عام طور سرءُ ۽ سياري ۾ ڪٽي ويندي آهي، جڏهن وڻن ۾ رس جي وهڪري گهٽجي يا بند ٿي وڃي. جيڪڏهن سخت ڪاٺ بهار يا اونهاري ۾ ڪٽي وڃي، ته رس ڪاٺ جي قدرتي رنگ کي خراب ڪري سگهي ٿو ۽ فرنيچر ٺاهڻ لاءِ ان جي قيمت گهٽائي سگهي ٿو.

انجنيئري ڪاٺ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو انجنيئري ڪاٺ

انجنيئري ڪاٺ اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا ڪارخاني ۾ تيار ڪئي ويندي آهي ۽ خاص ساختي مقصدن لاءِ ڊزائن ڪئي ويندي آهي. انجنيئرنگ ٿيل ڪاٺ جا مکيه قسم هي آهن:[30]

  • پرتي چادرن مان تيار ڪيل ڪاٺ (LVL) – ايل وي ايل عام طور 1+3⁄4-انچ (44 mm) ٿولهه ۾ تيار ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ ان جي کوٽائي 9+1⁄2، 11+7⁄8، 14، 16، 18 ۽ 24 انچ (240، 300، 360، 410، 460 ۽ 610 mm) تائين ٿي سگهي ٿي. گهڻو ڪري ٻه يا ٽي ٽڪرا پاڻ ۾ ڳنڍي استعمال ڪيا ويندا آهن. اهي وڏن وٿيَن تي سهارو مهيا ڪرڻ لاءِ شعاعن (بيم) طور ڪم ڪندا آهن، جهڙوڪ سهارو ڏيندڙ ڀت هٽائڻ کان پوءِ، گيراج جي دروازن جي مٿان، يا اهڙين جڳهن تي جتي معياري ماپن واري ڪاٺ ڪافي نه هجي. اهي اتي به استعمال ٿيندا آهن، جتي مٿئين فرش، ڀت يا ڇت مان وڏو بار نسبتاً ننڍي وٿيءَ تي پوي ۽ عام ڪاٺ عملي طور مناسب نه هجي. جيڪڏهن هن ڪاٺ ۾ وٿيءَ جي وچ يا پڇاڙيءَ ۾ سوراخ يا چير ڪيا وڃن ته ان جي مضبوطي متاثر ٿي سگهي ٿي، پر ضرورت مطابق ان ۾ ميخون هڻي شعاع کي ٻڌي سگهجي ٿو يا آءِ-جوئسٽ ۽ عام جوئسٽ لاءِ هينگر لڳائي سگهجن ٿا، جيڪي ايل وي ايل شعاع تي ختم ٿيندا آهن.
  • ڪاٺ جا آءِ-جوئسٽ – جن کي ڪڏهن TJI، ٽرس جوئسٽ يا BCI پڻ چيو ويندو آهي (اهي سڀ واپاري نالا آهن). اهي مٿين ماڙن جي فرشن ۾ ۽ روايتي بنيادن واري پهرين ماڙ جي اڏاوت ۾ استعمال ٿيندا آهن. انهن کي ڊگهي وٿيءَ لاءِ انجنيئر ڪيو ويندو آهي، ۽ جتي مٿان ڀت اچي ٿي اتي ٻه گڏ، ۽ جتي تمام ڳري باربردار ڀت هجي اتي ٽي گڏ لڳايا ويندا آهن. اهي مٿئين ۽ هيٺئين پٽي (Flange) مان ٺهيل هوندا آهن، جيڪي معياري ڪاٺ جون هونديون آهن، جڏهن⁠تہ وچ وارو حصو رخ ڏنل ڪاٺي چِپ بورڊ (OSB) مان تيار ٿيندو آهي (يا جديد قسمن ۾ اسٽيل جي جالي مان، جيڪا خدمتي پائپن وغيره جي گذر جي سهولت ڏئي ٿي). ٺاهيندڙ يا انجنيئر جي هدايتن موجب وچئين حصي مان محدود سائيز جا سوراخ ڪري سگهجن ٿا. ننڍن سوراخن لاءِ اڳواٽ ٺهيل ناڪ آئوٽس پڻ هوندا آهن، جتي انجنيئر جي منظوري کان سواءِ سوراخ ڪري سگهجن ٿا. وڏا سوراخ صرف وچئين حصي جي وچئين ٽئين حصي ۾ ڪرڻ جي اجازت هوندي آهي. جيڪڏهن مٿيون يا هيٺيون حصو ڪٽيو وڃي ته جوئسٽ جي مضبوطي ختم ٿي ويندي آهي. سوراخ جي ماپ، شڪل ۽ هنڌ عام طور اڳواٽ انجنيئر کان منظور ڪرائڻا پوندا آهن، ۽ ڪيترن علائقن ۾ تعميراتي جاچ ڪندڙ اداري کي انجنيئر جا حساب پڻ پيش ڪرڻا پوندا آهن. ڪجهه آءِ-جوئسٽ W شڪل واري جالي سان ٺهندا آهن، جيئن ڪٽائي کان سواءِ هوا جي نالن يا ٻين خدمتن کي گذارڻ جي سهولت ملي.
  • آڱري-جوڙيل ڪاٺ – عام مضبوط ڪاٺ جا ٽڪرا اڪثر 22 کان 24 فوٽ (6.7–7.3 m) کان وڌيڪ ڊگها ناهن هوندا، پر آڱري-جوڙ (Finger-jointing) جي طريقي سان انهن کي وڌيڪ ڊگهو بڻائي سگهجي ٿو. ان لاءِ عام طور 18 کان 24 انچ (460–610 mm) ڊگها ننڍا ڪاٺ جا ٽڪرا آڱري نما ڳانڍاپن ۽ گوند سان ڳنڍي 36 فوٽ (11 m) تائين ڊگها 2×6 تختا تيار ڪيا ويندا آهن. اڳواٽ تيار ٿيل ڀتين جي اسٽڊن ۾ به هي طريقو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. رنگ ٿيڻ واري غير ساختي سخت ڪاٺ لاءِ هي هڪ سستو متبادل پڻ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جيڪڏهن ان تي داغ هنيا وڃن ته ڳانڍاپا نمايان نظر ايندا. تعمير دوران ڌيان رکيو ويندو آهي ته گوند لڳل ڳانڍاپي ۾ سڌي ميخ نه هنئي وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان اسٽڊ ڀڄي سگهي ٿو.
  • گوند سان پرتيل ڪاٺ (گليولم) – هي 2×4 يا 2×6 ڪاٺ جا ٽڪرا هڪٻئي سان گوند ذريعي ڳنڍي 4×12 يا 6×16 جهڙا وڏا شعاع تيار ڪيا ويندا آهن. اهڙي طرح شعاع هڪ وڏي ڪاٺ جي ٽڪري وانگر ڪم ڪندو آهي، جنهن سان ساڳي ماپ حاصل ڪرڻ لاءِ تمام وڏا ۽ پراڻا وڻ ڪاٽڻ جي ضرورت گهٽجي ويندي آهي.
  • ٺهيل ٽرس – گهرن جي اڏاوت ۾ ٽرس اڳواٽ تيار ٿيل حصن طور استعمال ٿيندا آهن، جيڪي ڇت جي رافٽرن ۽ ڇت جي جوئسٽن جي روايتي اڏاوت جو متبادل هوندا آهن. انهن جي لڳائڻ کي آسان ۽ ڇت کي سهارو ڏيڻ لاءِ عام ڪاٺ جي اسٽرٽن ۽ پرلنن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مناسب سمجهيو ويندو آهي. آمريڪا جي ڏاکڻين رياستن ۽ ڪجهه ٻين علائقن ۾ اڃا تائين روايتي ڪاٺي رافٽرن واري اڏاوت وڌيڪ عام آهي. ٽرس جا بنيادي نقصان اٽاري جي گهٽ جڳهه، انجنيئرنگ ۽ آرڊر تي وڌيڪ وقت لڳڻ، ۽ روايتي ڪاٺي فريمنگ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ خرچ آهن. جڏهن⁠تہ انهن جا اهم فائدا مزدوريءَ جي خرچ ۾ نمايان گهٽتائي، تيز تنصيب، هڪجهڙو معيار ۽ مجموعي تعميراتي وقت ۾ بچت آهن.

ڪاٺ جا عيب

[سنواريو]

ڪاٺ ۾ پيدا ٿيندڙ عيبن کي عام طور هيٺين چئن ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي:

ڪٽائي دوران پيدا ٿيندڙ عيب

[سنواريو]

ڪاٺ کي واپاري استعمال لاءِ مختلف شڪلين ۾ ڪٽڻ ۽ تيار ڪرڻ دوران هيٺيان عيب پيدا ٿي سگهن ٿا:

  • چِپ جا نشان (Chip mark): تيار ٿيل ڪاٺ جي مٿاڇري تي ڪٽيل چِپن يا اوزار جي اثر سبب رهجي ويل نشان.
  • ترڇيون رڳون (Diagonal grain): ڪاٺ کي غلط رخ ۾ آري سان ڪٽڻ سبب رڳن جو ترڇو ٿيڻ.
  • ڦاٽل رڳون (Torn grain): اوزار لڳڻ يا ڪاٺ جا ننڍڙا حصا نڪري وڃڻ سبب تيار ٿيل مٿاڇري تي ننڍا کڏا يا ڦاٽل حصا پيدا ٿيڻ.
  • ڪنارو باقي رهجڻ (Wane): تيار ٿيل ڪاٺ ۾ وڻ جي اصل گول ٻاهرئين سطح جو ڪجهه حصو باقي رهجي وڃڻ.

ڦڦوند ۽ جانورن سبب پيدا ٿيندڙ عيب

[سنواريو]

ڦڦوند ڪاٺ (ڪاٺي ۽ تختي ٻنهي) تي تڏهن حملو ڪندي آهي، جڏهن هيٺيان سڀ شرط موجود هجن:

  • ڪاٺ ۾ نمي جو مقدار خشڪ وزن جي بنياد تي 25 سيڪڙو کان وڌيڪ هجي.
  • ماحول مناسب حد تائين گرم هجي.
  • آڪسيجن (O2) موجود هجي.

جيڪڏهن ڪاٺ ۾ نمي 25 سيڪڙو کان گهٽ هجي (خشڪ وزن جي بنياد تي)، ته اها سوين سالن تائين سڙڻ کان محفوظ رهي سگهي ٿي. اهڙيءَ طرح، جيڪڏهن ڪاٺ پاڻيءَ ۾ ٻڏل هجي ۽ آڪسيجن ڪافي نه هجي، ته به ڦڦوند ان تي حملو نٿي ڪري.

ڦڦوند سبب پيدا ٿيندڙ اهم عيب هي آهن:

هيٺيان جيت ۽ نرم جسم وارا جانور عام طور ڪاٺ کي نقصان پهچائيندا آهن:

قدرتي قوتن سبب پيدا ٿيندڙ عيب

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪاٺ جو وڪڙجڻ

ڪاٺ ۾ قدرتي عيب پيدا ٿيڻ جا ٻه بنيادي سبب آهن: غير معمولي واڌ ۽ ڪاٺ جي بناوتي رڳن جو ڦاٽڻ.

بناوتي رڳن جي ڦاٽڻ ۾ اهي ڏار يا چير شامل آهن، جن کي شيڪز چيو ويندو آهي. حلقائي ڏار (رنگ شيڪ)، هوائي ڏار (ونڊ شيڪ)، يا حلقي جي ناڪامي (رنگ فيليوئر) تڏهن ٿيندي آهي، جڏهن ڪاٺ جون رڳون واڌ وارن حلقن جي وچ ۾ الڳ ٿي وڃن، خواه وڻ بيٺل هجي يا وڍڻ دوران. اهڙا ڏار ڪاٺ جي مضبوطي گهٽائيندا آهن، ان جي ظاهري صورت کي خراب ڪندا آهن، درجو گهٽائيندا آهن ۽ نمي گڏ ٿيڻ سبب سڙڻ جو امڪان وڌائيندا آهن. اوڀر وارو هيملاڪ خاص طور حلقائي ڏارن لاءِ مشهور آهي.[31]

سطحي ڏار (چيڪ) اهو ڏار آهي، جيڪو ڪاٺ جي ٻاهرئين حصي جي سڪڻ سبب مٿاڇري تي پيدا ٿيندو آهي. اهو ڪاٺ جي مرڪزي مغز تائين پهچي سگهي ٿو ۽ رڳن جي رخ سان اڳتي وڌي سگهي ٿو. اهڙا ڏار پڻ پاڻي گڏ ڪري سگهن ٿا، جنهن سان سڙڻ جو خطرو وڌي وڃي ٿو.

چير (اسپلٽ) اهو ڏار هوندو آهي، جيڪو ڪاٺ کي هڪ پاسي کان ٻئي پاسي تائين مڪمل طور چيري ڇڏيندو آهي. ڏار ۽ چير عام طور ڪاٺ جي ٻنهي پڇاڙين تي وڌيڪ پيدا ٿيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن حصن مان سڪڻ جو عمل وڌيڪ تيز هوندو آهي.[31]

عيبن کان علاوه، نميءَ جي مقدار ۾ تبديلي سبب ڪاٺ جي غير يڪسان ڦهلاءُ يا سُڪڙجڻ سان به آري سان ڪٽيل ڪاٺ وڪڙجي سگهي ٿي، جنهن ڪري اها ڪيترن ئي استعمالن لاءِ گهٽ مناسب رهجي وڃي ٿي.

سڪائڻ

[سنواريو]

ڪاٺ کي سڪائڻ عام طور بٺي (ڪلن) ۾ يا کليل هوا ۾ ڪيو ويندو آهي. سڪائڻ دوران پيدا ٿيندڙ عيب ڪاٺ ۾ چير، وڪڙ ۽ اندروني خانا (ھني ڪامبنگ) پيدا ٿيڻ جا سڀ کان عام سبب هوندا آهن.

سڪائڻ اهو عمل آهي، جنهن ۾ ڪاٺ جي خلين جي ڀتين ۾ موجود بند نمي کي ڪڍيو ويندو آهي، جيئن سڪي ويل ڪاٺ حاصل ٿئي.[32]

پائيداري ۽ خدمت جو عرصو

[سنواريو]

مناسب حالتن ۾ ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين بهتر ۽ ڀروسي جوڳو ڪم ڏئي ٿي. تنهن هوندي به، ان جي خدمت واري عرصي کي ڪيترن ئي خطري وارن عنصرن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، جهڙوڪ ڦڦوند جي واڌ ۽ جيتن جو حملو، جن کان مختلف طريقن سان بچي سگهجي ٿو. بين الاقوامي عمارتي ضابطو (انٽرنيشنل بلڊنگ ڪوڊ) جي شق 2304.11 ڪاٺ کي سڙڻ ۽ اڏوهي کان بچائڻ بابت هدايتون ڏئي ٿي. هن شق ۾ غير رهائشي عمارتن ۾ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ، جهڙوڪ فريمنگ، ڊيڪ، ڏاڪڻيون وغيره، ۽ ٻين استعمالن لاءِ ضروري گهرجون بيان ڪيل آهن.

ڪاٺ جي ڍانچي واري عمارت کي ڊگهي خدمت واري عرصي تائين محفوظ رکڻ لاءِ هيٺيان چار بنيادي طريقا تجويز ڪيا ويندا آهن، ۽ انهن سڀني لاءِ مناسب ڊيزائن ۽ صحيح تعمير ضروري آهي:

  • نمي تي ضابطو رکي اهڙي ڊيزائن اختيار ڪرڻ، جيڪا سڙڻ کان بچائي.
  • اڏوهي ۽ ٻين نقصانڪار جيتن جو مؤثر ڪنٽرول ڪرڻ.
  • مناسب هنڌن تي دٻاءَ هيٺ محفوظ ڪيل يا قدرتي طور وڌيڪ پائيدار ڪاٺ استعمال ڪرڻ.
  • ڊيزائن، تعمير ۽ عمارت جي سڄي استعمال واري عرصي دوران مناسب سار سنڀال ذريعي معيار جي يقين ڏيارڻ.

نميءَ تي ضابطو

[سنواريو]

ڪاٺ هڪ نمي جذب ڪندڙ مادو (ھائگرواسڪوپڪ مٽيريل) آهي، جنهن جو مطلب آهي ته اها پنهنجي اندر موجود نمي کي چوڌاري ماحول سان توازن ۾ رکڻ لاءِ قدرتي طور پاڻي جذب ۽ خارج ڪندي رهي ٿي. ڪاٺ جي نمي جو مقدار ڪاٺ جي مڪمل خشڪ وزن جي مقابلي ۾ پاڻي جي وزن جي سيڪڙو طور ماپيو ويندو آهي.

ڪاٺ کي سڙڻ کان بچائڻ جو بنيادي اصول نمي تي ضابطو رکڻ آهي. هڪ ڀيرو سڙڻ واري ڦڦوند قائم ٿي وڃي، ته ان جي وڌڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ 22 کان 24 سيڪڙو نمي ضروري هوندي آهي. انهيءَ ڪري تعميراتي ماهر استعمال هيٺ ايندڙ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ ۾ وڌ ۾ وڌ 19 سيڪڙو نمي کي محفوظ حد سمجهن ٿا. پاڻي پاڻ ڪاٺ کي نقصان نٿو پهچائي، پر جيڪڏهن ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين تمام گهڻي نمي ۾ رهي، ته ڦڦوند جي واڌ لاءِ سازگار ماحول پيدا ٿي ويندو آهي.

نميءَ جي مسئلن کي منهن ڏيڻ وقت بنيادي مقصد اهو هوندو آهي ته پاڻي کي عمارت جي ٻاهرئين حفاظتي ڍانچي ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو وڃي ۽ عمارت جي اندر نميءَ جو توازن برقرار رکيو وڃي. قبوليل تعميراتي ڊيزائن ۽ تفصيلن ذريعي نميءَ تي ضابطو رکڻ ڪاٺي فريم واري عمارت کي سڙڻ کان بچائڻ جو سادو ۽ عملي طريقو آهي.

جن هنڌن تي ڪاٺ جي مسلسل آلي رهڻ جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي، اتي ڊيزائنر قدرتي طور سڙڻ کان مزاحمت رکندڙ ڪاٺ يا محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادو سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن. ٻاهرين چادرڪاري، ڪاٺ جون ڇت ٽائليون، هيٺيون بنيادي پٽو ۽ ظاهر رهندڙ ڪاٺ يا گوند سان پرتيل ڪاٺ جا شعاع اهڙن استعمالن جا عام مثال آهن.

محفوظ ڪندڙ مادا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪاٺ جو تحفظ
محفوظ ڪيل ڪاٺ سان خاص قسم جا ڳنڍيندڙ اوزار استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي حفاظت لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪيميائي مادا عام ڌاتن کي زنگ لڳائي سگهن ٿا.

ڪاٺ کي سڙڻ ۽ اڏوهي جي حملي کان بچائڻ لاءِ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ کي زمين ۽ نميءَ جي ٻين ذريعن کان الڳ رکيو ويندو آهي. اهڙي الڳ رکڻ جي گهرج ڪيترن ئي عمارتي ضابطن ۾ شامل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪاٺ جي جزن کي محفوظ نميءَ جي سطح تي رکڻ لاءِ ضروري سمجهي ويندي آهي. جڏهن ڪاٺ کي نميءَ جي ذريعن کان الڳ رکڻ ممڪن نه هجي، تڏهن ڊيزائنر گهڻو ڪري محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن.[33]

ڪاٺ کي اهڙن محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن سان علاج ڪري سگهجي ٿو، جيڪي ان جي بنيادي خاصيتن کي تبديل ڪرڻ کان سواءِ سخت حالتن ۾ ان جي خدمت واري عرصي کي گهڻو وڌائين ٿا. ان کي باهه جي مزاحمت وڌائيندڙ ڪيميائي مادن سان دٻاءَ هيٺ ڀري به سگهجي ٿو، جنهن سان باهه لڳڻ وقت ان جي ڪارڪردگي بهتر ٿيندي آهي.[34]

ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ واري شروعاتي طريقن مان هڪ 1936ع ۾ پروٽيڪسول ڪارپوريشن تيار ڪيو، جنهن ۾ ڪاٺ کي لوڻ سان وڏي مقدار ۾ علاج ڪيو ويندو هو.[35]

ڪاٺ رڳو آلو ٿيڻ سبب خراب نه ٿيندو آهي؛ اهو تڏهن خراب ٿيندو آهي، جڏهن ڪو حياتياتي جاندار ان کي خوراڪ طور استعمال ڪرڻ لڳي. محفوظ ڪندڙ مادا انهن جاندارن لاءِ ڪاٺ کي غير خوراڪي بڻائي ڇڏيندا آهن. صحيح نموني علاج ڪيل ڪاٺ جي خدمت واري عمر غير محفوظ ڪيل ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ پنج کان ڏهه ڀيرا وڌيڪ ٿي سگهي ٿي. محفوظ ڪيل ڪاٺ عام طور ريلوي سليپرن، بجليءَ جي ٿنڀن، سامونڊي ٿنڀن، ڊيڪن، باڙن ۽ ٻين ٻاهرين اڏاوتن ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي. استعمال جي ضرورت ۽ گهربل تحفظ جي سطح مطابق مختلف علاج جا طريقا ۽ ڪيميائي مادا موجود آهن.[36]

ڪاٺ جي علاج جا ٻه بنيادي طريقا آهن: دٻاءَ سان ۽ بغير دٻاءَ جي. بغير دٻاءَ واري طريقي ۾ محفوظ ڪندڙ مادو برش، اسپري يا ٻوڙي لڳايو ويندو آهي. وڌيڪ گهري ۽ مڪمل حفاظت لاءِ محفوظ ڪندڙ مادو دٻاءَ جي ذريعي ڪاٺ جي خلين ۾ داخل ڪيو ويندو آهي. ان مقصد لاءِ دٻاءَ ۽ خال (ويڪيوم) جا مختلف ميلاپ استعمال ڪيا ويندا آهن، جيئن مناسب مقدار ۾ ڪيميائي مادو ڪاٺ جي اندر تائين پهچي سگهي. دٻاءَ هيٺ استعمال ٿيندڙ محفوظ ڪندڙ مادا عام طور محلول ۾ مليل ڪيميائي مرڪبن تي مشتمل هوندا آهن.

ڪروميٽيڊ ٽامي آرسينيٽ، جيڪو هڪ وقت اتر آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو هو، 2004ع کان پوءِ گهڻين رهائشي اڏاوتن ۾ آهستي آهستي ختم ڪيو ويو. ان جي جاءِ تي ايمين ڪاپر ڪواٽ ۽ ڪاپر ايزول استعمال ٿيڻ لڳا.

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ استعمال ٿيندڙ سڀئي ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادا حفاظت جي لحاظ کان باقاعدي رجسٽر ڪيا ويندا آهن ۽ وقت بوقت انهن جو ٻيهر جائزو ورتو ويندو آهي. اهو ڪم ترتيبوار آمريڪي ماحولياتي تحفظ وارو ادارو ۽ هيلٿ ڪينيڊا جي جيتن جي انتظام ۽ ضابطي وارو ادارو پاران ڪيو ويندو آهي.[36]

ٽمبر فريمنگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ٽمبر فريمنگ

ٽمبر فريمنگ عمارت سازيءَ جو هڪ طريقو آهي، جنهن ۾ جديد اسٽڪ فريمنگ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٿلها ۽ ڳرا ڍانچائي حصا، جهڙوڪ وڏا ٿنڀا ۽ شهتير، استعمال ڪيا ويندا آهن. اسٽڪ فريمنگ ۾ ان جي ابتڙ ننڍن معياري ماپن وارو لمبر استعمال ٿيندو آهي.

ٽمبر فريمنگ لاءِ ڪاٺ وڻ جي ٿُڙن مان ڪٽي حاصل ڪيو ويندو آهي ۽ ان کي آري، ويڪري ڪهاڙي يا واھولي (Adze) جي مدد سان چورس شڪل ڏني ويندي آهي. ان کان پوءِ انهن ڪاٺين حصن کي ڪوڪن کان سواءِ روايتي ڪاٺ جي جوڙن ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي. جديد ٽمبر فريمنگ 1970ع واري ڏهاڪي کان آمريڪا ۾ ٻيهر مقبول ٿيندي رهي آهي.[37]

لمبر جا ماحولياتي اثر

[سنواريو]

سائي عمارت سازي (گرين بلڊنگ) جو مقصد عمارت جي ماحول تي پوندڙ اثر يا ان جي ماحولياتي نقشِ قدم کي گهٽ ڪرڻ آهي. ڪاٺ عمارت سازيءَ جو هڪ اهم مواد آهي، جيڪو قابل تجديد آهي ۽ قدرتي چڪر وسيلي ٻيهر حاصل ڪري سگهجي ٿو.[36] اڀياسن موجب ڪاٺ جي تياريءَ ۾ فولاد ۽ ڪنڪريٽ جي پيداوار جي ڀيٽ ۾ گهٽ توانائي استعمال ٿئي ٿي ۽ هوا توڙي پاڻيءَ جي آلودگي پڻ گهٽ پيدا ٿئي ٿي.[38] تنهن هوندي به، لمبر جي وڌندڙ طلب کي ٻيلن جي واڍي جو هڪ سبب پڻ قرار ڏنو ويو آهي.[39]

ڪاٺ جا بچيل مادا

[سنواريو]

آمريڪا ۾ ڪوئلي مان توانائي حاصل ڪرڻ بدران بايوماس کي ٻارڻ طور استعمال ڪرڻ جو رجحان وڌي رهيو آهي.[40]

برطانيا، ازبڪستان، قازقستان، آسٽريليا، فجي، مڊگاسڪر، منگوليا، روس، ڊينمارڪ، سوئٽزرلينڊ ۽ ايسواٽيني جون حڪومتون پڻ بايوماس مان حاصل ٿيندڙ توانائيءَ جي وڌندڙ استعمال جي حمايت ڪن ٿيون. بايوماس ۾ اهي نامياتي مادا شامل آهن، جيڪي قابل تجديد بنيادن تي دستياب هجن، جهڙوڪ ڪاٺ جي واڍي، آري ملن ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جي عمل مان پيدا ٿيندڙ بچيل مادا يا ضمني پيداوارون. انهن ملڪن ۾ بايوماس کي تيل ۽ گئس جو استعمال گهٽائي گرين هائوس گئسن جي اخراج ۾ گهٽتائي آڻڻ سان گڏ ٻيلن، زراعت ۽ ڳوٺاڻي معيشت جي ترقيءَ ۾ مددگار ذريعو سمجهيو وڃي ٿو. آمريڪي حڪومت جي اڀياسن موجب ملڪ جا ٻيلا ۽ زرعي زمينون گڏجي پائيدار طريقي سان ايترو بايوماس مهيا ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿيون، جيڪو ملڪ جي موجوده پيٽروليم استعمال جي ٽئين حصي کان وڌيڪ توانائيءَ جي برابر ٿي سگهي ٿو.[41]

بايوماس اڳ ئي اتر آمريڪا جي ٻيلن سان لاڳاپيل مصنوعات واري صنعت لاءِ توانائيءَ جو هڪ اهم ذريعو آهي. ڪمپنين ۾ گڏيل گرمي ۽ بجلي پيدا ڪندڙ نظام (ڪوجنريشن يا ڪمبائينڊ ھيٽ اينڊ پاور) لڳائڻ عام آهي. انهن نظامن ۾ ڪاٺ ۽ ڪاغذ جي پيداوار دوران نڪرندڙ بايوماس جو ڪجهه حصو استعمال ڪري بجلي ۽ ٻاڦ جي صورت ۾ حرارتي توانائي پيدا ڪئي ويندي آهي. پيدا ڪيل بجلي، ٻين مقصدن سان گڏ، لمبر کي سڪائڻ ۽ ڪاغذ سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ سڪائيندڙ مشينن کي گرمي مهيا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي.

ماحولياتي اثر

[سنواريو]

لمبر کي هڪ پائيدار ۽ ماحول دوست تعميراتي مواد سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو پنهنجي ڍانچائي ڪارڪردگي، ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ (CO2) کي ذخيرو ڪرڻ جي صلاحيت ۽ تياريءَ دوران نسبتاً گهٽ توانائيءَ جي گهرج سبب ڪنڪريٽ ۽ فولاد جهڙن جديد تعميراتي مواد جي متبادل طور استعمال ٿي سگهي ٿو.[42]

ڪنڪريٽ يا فولاد جي جاءِ تي لمبر استعمال ڪرڻ سان انهن مواد جي پيداوار سان لاڳاپيل ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ جي اخراج کان بچي سگهجي ٿو. سيمينٽ ۽ ڪنڪريٽ جي پيداوار عالمي گرين هائوس گئسن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 8 سيڪڙو، جڏهن ته لوهه ۽ فولاد جي صنعت وڌيڪ 5 سيڪڙو اخراج جي ذميوار آهي. هڪ ٽن ڪنڪريٽ جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ اڌ ٽن CO2، جڏهن ته هڪ ٽن فولاد جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ ٻه ٽن CO2 خارج ٿئي ٿي.[43]

لمبر جا فائدا:

  • باهه جي مقابلي ۾ ڪارڪردگي: باهه لڳڻ جي صورت ۾ ماس ٽمبر جي ٻاهرين سطح هڪ اڳڪٿي لائق نموني سان سڙي ڪوئلي جهڙي تهه (Char) ٺاهي ٿي. اها تهه اندروني ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ شديد باهه دوران به ڍانچو ڪيترن ڪلاڪن تائين پنهنجي ساختي مضبوطي برقرار رکي سگهي ٿو.
  • ڪاربان جي اخراج ۾ گهٽتائي: تعميراتي مواد ۽ عمارت سازي عالمي گرين هائوس گئسن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 11 سيڪڙو حصو پيدا ڪن ٿا. صحيح مقدار وڻ جي جنس، ٻيلن جي انتظام، آمدورفت جي خرچ ۽ ٻين عنصرن تي دارومدار رکي ٿي، پر اندازي موجب هڪ مڪعب ميٽر لمبر لڳ ڀڳ هڪ ٽن CO2 ذخيرو ڪري سگهي ٿو.[44] اندازو لڳايو ويو آهي ته ڪاٺ جو استعمال فضا ۾ خارج ٿيندڙ CO2 جي مقدار کي اڌ تائين گهٽائڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو.[45][46] ان کان سواءِ، ڪاٺ ۾ CO2 ذخيرو ڪرڻ جي نمايان صلاحيت موجود آهي، جنهن سان ڪاربان جي فضا ۾ خارج ٿيڻ کي محدود ڪرڻ ۾ مدد ملي ٿي. تنهن هوندي به، جڏهن ڪاٺ قدرتي طور سڙي يا باهه وسيلي ساڙيو وڃي ٿو ته ان ۾ اڳ ذخيرو ٿيل CO2 ٻيهر فضا ۾ آزاد ٿي سگهي ٿي.[47]
  • گهٽ تعميراتي وقت، مزدوريءَ جو خرچ ۽ فضلو: اڳواٽ تيار ڪيل لمبر آسانيءَ سان ڪارخاني ۾ ٺاهي سگهجي ٿو ۽ ان جا مختلف حصا تعميراتي هنڌ تي هڪ ئي وقت نسبتاً گهٽ مزدوريءَ سان گڏ ڪري سگهجن ٿا. ان سان تعميراتي مواد جو فضلو گهٽجي ٿو، تعميراتي هنڌ تي وڏي مقدار ۾ مواد گڏ ڪرڻ جي ضرورت گهٽ ٿئي ٿي ۽ ڪم سبب پيدا ٿيندڙ خلل پڻ محدود رهي ٿو. نرم ڪاٺ جي صنعت موجب ماس ٽمبر جون عمارتون ڪنڪريٽ جي عمارتن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ 25 سيڪڙو وڌيڪ تيزيءَ سان تعمير ڪري سگهجن ٿيون ۽ انهن جي تعمير لاءِ تعميراتي آمدورفت لڳ ڀڳ 90 سيڪڙو گهٽ گهربل هوندي آهي.[48]

استعمال جي مدت جي پڄاڻي

[سنواريو]

آمريڪا جي ماحولياتي تحفظ واري اداري (EPA) جي هڪ مطالعي ۾ ميونسپل ٺوس فضلو (MSW)، ڪاٺ جي پيڪنگ ۽ ڪاٺ مان ٺهيل ٻين مختلف شين مان پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي جي استعمال جي مدت پوري ٿيڻ کان پوءِ ان جي نيڪال يا ٻيهر استعمال جي صورتحال جو جائزو ورتو ويو. 2018ع جي انگن اکرن موجب آمريڪا ۾ ڪاٺ جي فضلي جو لڳ ڀڳ 67 سيڪڙو لينڊ فل ۾ دفن ڪيو ويو، 16 سيڪڙو کي توانائي حاصل ڪرڻ لاءِ ساڙيو ويو، جڏهن ته 17 سيڪڙو کي ٻيهر استعمال لائق بڻايو ويو.[49]

2020ع ۾ ايڊنبرا نيپيئر يونيورسٽي پاران ڪيل هڪ مطالعي ۾ برطانيا ۾ ٻيهر حاصل ڪيل لمبر جي فضلي جي مختلف ذريعن جو تناسب بيان ڪيو ويو. مطالعي موجب گڏ ڪيل ڪاٺ جي فضلي مان 13 سيڪڙو ميونسپل ٺوس فضلي ۽ 26 سيڪڙو پيڪنگ جي فضلي مان حاصل ٿيو. تعميراتي ۽ ڊاهڻ جو فضلو سڀ کان وڏو حصو هو، جيڪو مجموعي ڪاٺ جي فضلي جو 52 سيڪڙو بڻيو، جڏهن ته باقي لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو صنعتي ذريعن مان آيو.[50]

ثانوي خام مال

[سنواريو]

ثانوي خام مال (سيڪنڊري را مٽيريل) مان مراد اهڙو فضلو يا استعمال ٿيل مواد آهي، جنهن کي ٻيهر استعمال لائق بڻائي پيداواري عمل ۾ خام مال طور ٻيهر شامل ڪيو وڃي. لمبر کي ان جي پيداوار ۽ استعمال جي مختلف مرحلن تي ثانوي خام مال طور استعمال ڪرڻ جي وڏي صلاحيت موجود آهي. ان جا ڪجهه اهم طريقا هيٺ ڏجن ٿا:

ٽارين ۽ پنن جي ڀاڻ طور ٻيهر استعمال
وڻ مان گهربل شڪل، ماپ ۽ معيار جو تجارتي لمبر حاصل ڪرڻ کان اڳ ڪاٺ کي پروسيسنگ جي ڪيترن ئي مرحلن مان گذاريو ويندو آهي. انهن عملن دوران ٽارين، پنن ۽ ڪاٺ جي ٻين حصن سميت وڏي مقدار ۾ فضلو پيدا ٿئي ٿو، جنهن کي ڪيترين حالتن ۾ ضايع ڪيو ويندو آهي. جيئن ته اهڙو فضلو نامياتي فضلو آهي، تنهنڪري ان کي ڀاڻ ٺاهڻ يا سخت موسمي حالتن ۾ زمين ۽ مٽيءَ جي سطح کي بچائڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو.
حرارتي توانائي پيدا ڪرڻ لاءِ ڪاٺ جي چِپن جي ٻيهر حاصلات
لمبر جون شيون تيار ڪرڻ دوران پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي کي حرارتي توانائي حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. لمبر مان ٺهيل شيون پنهنجي استعمال جي مدت پوري ٿيڻ کان پوءِ ڊائون سائيڪلنگ ذريعي ڪاٺ جي چِپن ۾ تبديل ڪري سگهجن ٿيون، جن کي بايوماس طور ساڙي حرارتي توانائي پيدا ڪري سگهجي ٿي.[50] اهو طريقو خاص طور انهن صنعتن لاءِ فائديمند ٿي سگهي ٿو، جن کي پنهنجي پيداواري عمل لاءِ حرارتي توانائي جي ضرورت هوندي آهي.

گردشي معيشت جا طريقا فضلي جي انتظام لاءِ مختلف حل مهيا ڪن ٿا. انهن جو مقصد فضلي جي غيرضروري پيداوار کي گهٽائڻ ۽ مواد جي ٻيهر استعمال توڙي ري سائيڪلنگ کي وڌائڻ آهي. ڪاٺ جي پينلن واري صنعت ۾ گردشي معيشت جي باقاعده ۽ وسيع استعمال بابت واضح ثبوت محدود آهن. تنهن هوندي به، گردشي معيشت جي اصولن جي بنياد تي ڪاٺ جي پينلن واري صنعت ۾ خام مال حاصل ڪرڻ کان وٺي پيداوار جي استعمال جي مدت پوري ٿيڻ تائين مختلف مرحلن تي گردشي طريقا اختيار ڪرڻ جا موقعا موجود آهن؛ تنهنڪري هن شعبي ۾ وڌيڪ تحقيق جي گنجائش موجود آهي.[51]

گردشي معيشت ۾

[سنواريو]

لمبر جي صنعت، خاص طور ان جي تياريءَ واري عمل دوران، وڏي مقدار ۾ فضلو پيدا ڪري ٿي. ڪاٺ جي ٿُڙن تان ڇل لاهڻ کان وٺي تيار ٿيل شين تائين، پروسيسنگ جا ڪيترائي مرحلا اهڙا آهن جن مان وڏي مقدار ۾ فضلو پيدا ٿئي ٿو. ان ۾ ٺوس ڪاٺ جو فضلو، نقصانڪار گئسون ۽ بچيل يا گندو پاڻي شامل آهن.[51]

هانگ ڪانگ ۾ ڪيل هڪ مطالعي[51] ۾ زندگيءَ جي چڪر جو جائزو (لائيف سائيڪل اسيسمينٽ؛ LCA) استعمال ڪيو ويو. مطالعي جو مقصد هانگ ڪانگ ۾ عمارتن جي تعمير مان پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي جي انتظام لاءِ مختلف متبادل طريقن جي ماحولياتي اثرن جو جائزو وٺڻ ۽ انهن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ هو. لمبر ۽ ان مان پيدا ٿيندڙ فضلي جي مختلف فائدن جي باوجود، لمبر کي گردشي معيشت (سرڪيولر اڪانامي) ۾ شامل ڪرڻ بابت تحقيق اڃا تائين محدود آهي.

لمبر جي گردشي استعمال کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ هيٺيان قدم کنيا وڃي سگهن ٿا:

  1. ٻيهر استعمال ٿيل لمبر لاءِ ضابطا: ٻيهر استعمال لائق بڻايل لمبر جي استعمال جي حمايت لاءِ مناسب قانون ۽ ضابطا جوڙڻ، مثال طور معيار ۽ درجابنديءَ جا اصول مقرر ڪرڻ ۽ ڪاٺ جو فضلو غلط طريقي سان نيڪال ڪرڻ تي ڏنڊ لاڳو ڪرڻ. اهڙا ضابطا خاص طور تعمير ۽ عمارتن جي ڊاهڻ وارن شعبن لاءِ اهم آهن، جتي ڪاٺ جو فضلو وڏي مقدار ۾ پيدا ٿئي ٿو.
  2. فراهميءَ جي نظام کي مضبوط ڪرڻ: عمارتون ڊاهڻ جي طريقيڪار ۽ ٽيڪنالاجيءَ کي بهتر بڻائي استعمال لائق ڪاٺ جي ٻيهر حاصلات وڌائي سگهجي ٿي. ان سان گڏ گردشي ڪاروباري ماڊل اختيار ڪري ثانوي خام مال جي مارڪيٽ کي وڌيڪ مضبوط ڪري سگهجي ٿو.
  3. طلب ۾ واڌارو: تعميراتي شعبي ۽ نون گهرن جي مالڪن کي ٻيهر استعمال ٿيل لمبر اختيار ڪرڻ لاءِ مالي يا ٻين قسمن جون ترغيبون ڏئي سگهجن ٿيون. مثال طور، اهڙي لمبر استعمال ڪندڙ نين عمارتن جي تعمير تي ٽيڪسن ۾ رعايت ڏئي سگهجي ٿي.

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Southern Pine Cost Estimates". patscolor.com.
  2. ↑ "Hardwood vs Softwood – Difference and Comparison". Diffen.
  3. ↑ ڪتاب: عمارت سازي ؛ ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو
  4. ↑ "Conceptual Reference Database for Building Envelope Research". اصل نسخو مان 2008-02-23 تي محفوظ ڪيل. 2008-03-28 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "Recycling and Deregulation: Opportunities for Market Development" Resource Recycling, September 1996
  6. ↑ "ASTM D6108 – 09 Standard Test Method for Compressive Properties of Plastic Lumber and Shapes" ASTM Committee D20.20 on Plastic Lumber
  7. ↑ "SAFPLANK Interlocking Decking System" آرڪائيو ڪيا ويا 2013-04-26 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Strongwell.com
  8. ↑ "Drax, subsidies, greenwashing and dodgy accounting". Red Green Labour (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-09-06. 2024-10-03 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "The Strange Story of 'Lumber'".
  10. ↑ Cartwright, Mark (21 May 2021). "The Portuguese Colonization of Madeira". World History Encyclopedia (انگريزي ۾). 14 November 2023 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "A Brief History of Wood-Splitting Technology, Part 3: The Wind-Powered Sawmill That Changed Dutch History".
  12. ↑ "Cornelis Corneliszoon van Uitgeest (1550–1607), inventor of the wind powered saw mill", Industrial Heritage Park De Hoop آرڪائيو ڪيا ويا 2006-10-06 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  13. ↑ "Naturally:wood". اصل نسخو مان 2016-05-22 تي محفوظ ڪيل.
  14. ↑ "American Softwood Lumber Standard". Roof Online (آمريڪي انگريزي ۾). 2018-07-27 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ Smith, L. W. and L. W. Wood (1964). "History of yard lumber size standards" (PDF). USDA Forest Service, Forest Product Laboratory.
  16. ↑ Mikesell, Arthur. “They May Trim the 2×4 Some More.” Popular Mechanics 121:1 (January 1964), 113–115.
  17. ↑ "American Lumber Standard Committee: History". www.alsc.org.
  18. ↑ "Structural Properties and Performance" (PDF). woodworks.org. WoodWorks. اصل نسخو (PDF) مان 26 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 7 May 2017 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ "National Lumber Grades Authority (Canada)". اصل نسخو مان 2011-08-11 تي محفوظ ڪيل.
  20. ↑ "CLSAB and Lumber Grading Quality". www.clsab.ca. Canadian Lumber Standards Accreditation Board.
  21. ↑ Jenkins, Steve (2023-09-03). "What is CLS timber and what DIY projects is it good for?". Homebuilding & Renovating. 2024-08-22 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "Minimizing the use of lumber products in residential construction". www.neo.ne.gov. Nebraska Energy Office. اصل نسخو مان 2017-03-20 تي محفوظ ڪيل. 2009-08-26 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ "Material substitution in the U.S. residential construction industry" (PDF). واشنگٽن يونيورسٽي، اسڪول آف فاريسٽ ريسورسز. اصل نسخو (PDF) مان 2010-06-20 تي محفوظ ڪيل. {{cite web}}: Italic or bold markup not allowed in: |publisher= (مدد)
  24. ↑ "Naturally:wood". اصل نسخو مان 2016-05-22 تي محفوظ ڪيل.
  25. ↑ Ridley-Ellis, Dan; Stapel, Peter; Baño, Vanesa (1 May 2016). "Strength grading of sawn lumber/timber in Europe: an explanation for engineers and researchers". European Journal of Wood and Wood Products 74 (3): 291–306. doi:10.1007/s00107-016-1034-1. https://napier-surface.worktribe.com/169717/1/EJWP%20ridleyellis%20et%20al%20submission%20Mar%202016%20revised%20after%20proofing%20check.pdf.
  26. ↑ "What is TR26?". Centre for Wood Science & Technology. 1 December 2015.
  27. ↑ Ridley-Ellis, Dan; Gil-Moreno, David; Harte, Annette M. (19 March 2022). "Strength grading of timber in the UK and Ireland in 2021". International Wood Products Journal 13 (2): 127–136. doi:10.1080/20426445.2022.2050549. ISSN 2042-6445.
  28. ↑ "ATIBT". اصل نسخو مان 16 May 2014 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2014 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "African and South American sawn timber". www.fordaq.com. Fordaq S.A., The Timber Network. 7 May 2017 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "Austin Energy page describing engineered structural lumber". اصل نسخو مان 2006-08-22 تي محفوظ ڪيل. 2006-09-10 تي حاصل ڪيل.
  31. 1 2 U. S. Department of Agriculture. "Shake", The Encyclopedia of Wood. New York: Skyhorse Pub., 2007. Print.
  32. ↑ karenkoenig (2016-04-04). "Understanding & working with wood defects". Woodworking Network (انگريزي ۾). 2018-03-12 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ "WoodWorks Durability and Service Life" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 2012-04-05 تي محفوظ ڪيل. 2011-06-01 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "Wood That Fights." Popular Sciences, March 1944, p. 59.
  35. ↑ "Lumber is Made Fireproof by Salt Treatment" Popular Mechanics, April 1936 bottom-left p. 560
  36. 1 2 3 "About Treated Wood". CWC. اصل نسخو مان 3 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 7 May 2017 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ Roy, Robert L. Timber framing for the rest of us. Gabriola Island, BC: New Society Publishers, 2004. 6. Print. ISBN 0865715084
  38. ↑ Lippke, B., E. Oneil, R. Harrison, K. Skog, L. Gustavsson, and R. Sathre. 2011. Life cycle impacts of forest management and wood utilization on carbon mitigation: knowns and unknowns. Carbon Management 2(3): 303–33. آرڪائيو ڪيا ويا 2011-11-10 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  39. ↑ Peter Dauvergne and Jane Lister, Timber آرڪائيو ڪيا ويا 2016-05-22 حوالو موجود آهي پورچوگال ويب آرڪائيو (Polity Press, 2011).
  40. ↑ "EERE News: EERE Network News". اصل نسخو مان 29 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 29 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ U.S. Department of Agriculture, U.S. Department of Energy Biomass as a Feedstock for a Bioenergy and Bioproducts Industry: The Technical Feasibility of a Billion-Ton Annual Supply, 2005 Executive Summary آرڪائيو ڪيا ويا 2008-08-25 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  42. ↑ Roberts, David (15 January 2020). "The hottest new thing in sustainable building is, uh, wood". Vox. 5 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ "Energy Technology Perspectives 2016 – Analysis". IEA (برطانوي انگريزي ۾). June 2016. 2021-10-08 تي حاصل ڪيل.
  44. ↑ Puettmann, Maureen; Sinha, Arijit; Ganguly, Indroneil (2019-09-01). "Life Cycle Energy and Environmental Impacts of Cross Laminated Timber Made with Coastal Douglas-fir". Journal of Green Building 14 (4): 17–33. doi:10.3992/1943-4618.14.4.17. ISSN 1552-6100.
  45. ↑ Hurmekoski, Elias (April 2017). How can wood construction reduce environmental degradation? (PDF). European Forest Institute. ص. 3. اصل نسخو (PDF) مان 2026-02-20 تي محفوظ ڪيل. 2026-08-07 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "Could wooden buildings be a solution to climate change?". www.bbc.com (برطانوي انگريزي ۾). 25 July 2019. 2024-07-10 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "Wood burning and our climate". www.dsawsp.org (انگريزي ۾). 2024-07-10 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ "4 Things to Know About Mass Timber". Think Wood (آمريڪي انگريزي ۾). 2018-04-25. 2021-10-08 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ EPA’s study on Wood Waste
  50. 1 2 cramer, marlene (2020-11-02). "Insights in Timber Recycling and Demolition". Centre for Wood Science & Technology (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-02-10 تي حاصل ڪيل.
  51. 1 2 3 de Carvalho Araújo, Cristiane Karyn; Salvador, Rodrigo; Moro Piekarski, Cassiano; Sokulski, Carla Cristiane; de Francisco, Antonio Carlos; de Carvalho Araújo Camargo, Sâmique Kyene (January 2019). "Circular Economy Practices on Wood Panels: A Bibliographic Analysis" (en ۾). Sustainability 11 (4): 1057. doi:10.3390/su11041057. Bibcode: 2019Sust...11.1057D.
  1. ↑ قيمتي سخت ڪاٺ تي ڪم ڪرڻ نرم ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ گهڻو ڏکيو ۽ مهانگو هوندو آهي، ۽ ڪنهن غير معمولي ويڪر واري تختي کي بچائي رکڻ ڪارائتو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪٻٽ جي پاسي يا ڪيترن ننڍن ويڪرن کي جوڙي ٺاهيل ميز جي مٿاڇري جهڙن ڪمن ۾ استعمال ٿي سگهي ٿي. انهيءَ ڪري صنعت عام طور تي رڳو گهٽ ۾ گهٽ مشيني پروسيسنگ ڪندي آهي ۽ ممڪن حد تائين تختي جي اصل ويڪر برقرار رکندي آهي. نتيجي ۾ ڇانٽي ڪرڻ ۽ ويڪر بابت آخري فيصلو مڪمل طور ان ڪاريگر جي هٿ ۾ رهندو آهي، جيڪو انهن تختن مان ڪٻٽ يا فرنيچر تيار ڪندو آهي.
  2. ↑ چوٿائي-ڪٽ ٿولهين ۾، يعني ٿولهه ۽ ويڪر جون اهي ماپون جيڪي آرا مل جي ميز تان نڪرڻ وقت هونديون آهن. ڇاڪاڻ⁠تہ ڊيگهه گرمي پد جي تبديليءَ سان سڀ کان وڌيڪ بدلجندي آهي، تنهنڪري آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي تختن ۾ اڪثر ٿوري وڌيڪ ڊيگهه ڇڏي ويندي آهي.
  3. ↑ مقرر ڊيگهن جو ننڍو سلسلو: آمريڪا ۾ مقرر ڊيگهه وارا سخت ڪاٺ جا تختا گهڻو ڪري 4–6 ft (1.2–1.8 m) ڊيگهه ۾ ملن ٿا، جڏهن⁠تہ مختلف ويڪرن ۾ 8 ft (2.4 m) ڊيگهه وارا تختا پڻ عام آهن، ۽ ڪجهه ويڪرن ۾ ڪڏهن ڪڏهن 12 ft (3.7 m) تائين معياري ماپون پڻ ملن ٿيون. وڌيڪ ڊگهيون ماپون اڪثر خاص آرڊر تي گهرائڻيون پونديون آهن.
  4. ↑ مقرر تختي ڊيگهه سڀني ملڪن ۾ لاڳو نٿي ٿئي؛ مثال طور، آسٽريليا ۽ آمريڪا ۾ ڪيترائي سخت ڪاٺ جا تختا ڪاٺ جي گودامن کي اهڙن ڳٺن ۾ وڪرو ڪيا ويندا آهن، جن جي ويڪر هڪجهڙي هوندي آهي، پر انهن ۾ شامل تختن جون ڊيگهيون لازمي طور هڪجهڙيون نه هونديون آهن.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=عمارتي_ڪاٺ&oldid=404492" تان ورتل