ضمير استفھام
ضمير استفهام (انگريزي: Interrogative ) اهڙا ضمير، جيڪي سوال پڇندي اسمن بدران ڪم اچن، تن کي ”ضمير استفهام“ چئبو آهي. مثال طور: ڇا، ڇو، ڪو، ڪهڙو، ڪيترو وغيره.[1] استفهامي لفظ ڪير، ڪنھنکي، ڪنھنجو، ڇو ۽ ڪھڙو تڏهن استفهامي ضمير (ضمير استفھام) سڏبا آهن، جڏهن اهي اسم يا اسمي فقري جي جاءِ تي استعمال ٿين. مثال طور، سوال اڳواڻ ڪير آھي؟ (اڳواڻ ڪير آهي؟) ۾ ڪير هڪ استفهامي ضمير آهي، ڇاڪاڻتہ اهو هڪ اسم يا اسمي فقري جي جاءِ تي بيٺو آهي، جنهن جو جواب ٿي سگهي ٿو بادشاهه يا تاج واري عورت. اهڙيءَ طرح، سوال وچ ليڊس ٽو دي سٽي سينٽر؟ (انهن مان ڪهڙو شهر جي مرڪز ڏانهن وڃي ٿو؟) ۾ وچ پڻ هڪ استفهامي ضمير آهي، ڇاڪاڻتہ اهو هڪ اسم يا اسمي فقري جي جاءِ تي استعمال ٿيو آهي، جهڙوڪ اتر ڏانهن ويندڙ رستو يا اوڀر واري درياهه. ياد رهي ته هن جملي ۾ ڪھڙو هڪ استفهامي ضمير آهي، نه ڪي استفهامي معين ڪندڙ (انٽراگيٽو ڊٽرمنر)، ڇاڪاڻتہ ان سان گڏ ڪو اسم يا اسمي فقرو موجود نه آهي، جنهن کي اهو معين ڪري. تنهن ڪري، سوال و ليڊس ٽو دي سٽي سينٽر؟ ۾ وچ هڪ استفهامي ضمير آهي، جڏهنتہ سوال وچ روڊ ليڊس ٽو دي سٽي سينٽر؟ (ڪهڙو رستو شهر جي مرڪز ڏانهن وڃي ٿو؟) ۾ وچ، اسم روڊ لاءِ هڪ استفهامي معين ڪندڙ آهي.
استفھامي لفظ
[سنواريو]استفهامي لفظ (سواليه لفظ) يا سوالي لفظ اهڙو فعلي لفظ (فنڪشن ورڊ) هوندو آهي، جيڪو سوال پڇڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيئن: ڇا، ڪهڙو، ڪڏهن، ڪٿي، ڪير، ڪنهن کي، ڪنهن جو، ڇو، ڇا يا نه ۽ ڪيئن. انهن کي ڪڏهن ڊبليو-ايڇ لفظ (wh-words) به چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻتہ انگريزي ٻولي ۾ انهن مان گهڻا لفظ wh (ڊائگراف)|wh- سان شروع ٿين ٿا (ڏسو: پنج ڊبليو). انهن مان گهڻا لفظ سڌن سوالن (هو ڪٿي وڃي رهيو آهي؟) ۽ اڻسڌن سوالن (مون کي حيرت آهي ته هو ڪٿي وڃي رهيو آهي.) ٻنهي ۾ استعمال ٿيندا آهن. انگريزي ۽ ڪيترين ٻين ٻولين ۾ اهي ئي لفظ ڪجهه لاڳاپيل ضمير (رليٽوئ پرونائون) طور به لاڳاپيل جملن ۾ استعمال ٿيندا آهن، جيئن: اهو ملڪ جتي هو ڄائو هو. اهڙيءَ طرح ڪجهه ظرفي جملن ۾ پڻ استعمال ٿيندا آهن، جيئن: مان اتي وڃان ٿو، جتي هو وڃي ٿو.
اهي لفظ موڊل جملن ۾ به اچي سگهن ٿا، ڇاڪاڻتہ سوالي لفظ گهڻو ڪري اهڙن جملن ۾ استعمال ٿيندا آهن، جهڙوڪ: هو ڇو هلي رهيو هو؟
استفهامي لفظن جي هڪ خاص قسم کي استفهامي جزو (انٽراگيٽو پارٽيڪل) چيو ويندو آهي، جيڪو ڪنهن بيان کي ها–نه سوال ۾ تبديل ڪندو آهي، بغير ڪنهن ٻئي لغوي معنيٰ جي. ان جا مثال هي آهن: est-ce que (فرانسيسي ٻولي), li (روسي ٻولي), czy (پولش ٻولي), chy (يوڪريني ٻولي), ĉu (ايسپرانٽو), āyā (فارسي ٻولي), ki (بنگالي ٻولي), ma (معياري چيني), mı/mi/mu/mü[2] (ترڪي ٻولي), pa (لادين ٻولي), ka (جاپاني ٻولي), kka (ڪورين ٻولي), ko/kö[2] (فنلينڊي ٻولي), Kasi (يا مختصر طور Ka) (تمبوڪا ٻولي), tat (ڪاتالان ٻولي), (da) li (سربو-ڪروئيشيائي ٻولي) ۽ al ۽ ote (باسڪ ٻولي). انگريزي ۾ "ڇا اهو سچ آهي ته..." يا "...نه؟" جهڙا اظهار ساڳئي قسم جي بناوت سان ملندڙ جلندڙ آهن. اهڙا جزو ٻين استفهامي لفظن کان مختلف هوندا آهن، ڇو ته اهي ها–نه سوال ٺاهيندا آهن، جڏهنتہ ٻيا استفهامي لفظ ڊبليو-ايڇ سوال (wh-سوال) ٺاهيندا آهن. مختلف ٻولين ۾ سوالن جي گرامري قاعدن بابت وڌيڪ معلومات لاءِ استفهام ڏسو.
حوالا
[سنواريو]- ↑ .ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي
- 1 2 فنلينڊي ۽ ترڪي ٻولين ۾ صوتياتي هم آهنگي (vowel harmony) موجود آهي.