شروعاتي اسلامي فتحون

Early Muslim conquests
	سلسلو اسلامي فتوحات
	; پيغمبر محمد جي اڳواڻي ۾ توسيع 622–632ع خلافت راشده جي تحت توسيع 632–661ع اموي خلافت جي تحت توسيع 661–750ع
تاريخ	622–750 عيسوي
مقام	اولهه ايشيا ۽ اتر آفريڪا; وچ ايشيا; ڏکڻ ايشيا ۽ رومي سمنڊ وارو يورپ;
نتيجو	مسلمانن جي فتح
علائقائي; تبديليون	اوڀر ۾ سنڌو ماٿري کان اولهه ۾ آئبيريائي جزيري نما تائين خلافت قائم ٿي.
شريڪ جنگ
پهرين اسلامي رياست (632ع تائين) راشدين خلافت (632-661ع تائين); اموي خلافت (661-750ع تائين);	اولهه ايشيا ۽ اتر آفريڪا ۾: ساساني سلطنت ۽ بازنطيني سلطنت; وچ ايشيا ۾: اولهائين ترڪ خاقانيت، تانگ خاندان; ڏکڻ ايشيا ۾: چچ خاندان; يورپ ۾: وزيگوٿ بادشاهت، آسٽورياس جي بادشاهت، فرينڪش بادشاهت

ابتدائي اسلامي فتحن (عربي: الْفُتُوحَاتُ الإسْلَامِيَّة) سان مراد ابتدائي اسلامي جنگيون آهن، جيڪيون پيغمبر محمد ﷺ جي دور، ^[1] راشدين خلافت ۽ پوء جانشين حڪومتن جي دور ۾،^[2] اسلام جي بقا ۽ ترقي لاء وڙهيو ويو.^[3] سال 622ع ۾، پيغمبر محمد ﷺ مدينه المنوره (شروعات ۾ "مدينه النبي") ۾ پهرين اسلامي رياست قائم ڪيا ۽ ڪيترن ئي جنگي مهمن کان پوء آخر ۾ مسلمانن کي مڪه المڪرمه کي فتح ڪيو، پهرين وڏي فتح، جنهن کان پوء فتحن جو هڪ سلسلو شروع ٿيو ۽ اسلامي فوجون لڳ ڀڳ عربستان کي فتح ڪيائون ۽ پوء راشدين خلافت ۽ جانشين اموي ۽ عباسي دور ۾ تيزي سان وڌيون، جنهن جي نتيجي ۾ اسلامي حڪومت اولهه ايشيا ۽ اتر آفريڪا جي اڪثر حصن ۾، ڏکڻ ايشيا ۽ وچ ايشيا جي حصن ۾ ۽ ايندڙ صدي دوران رومي سمنڊ تي واقع يورپ جي ڪجهه حصن تائين پکڙجي وئي.

اسڪاٽش مورخ جيمس بڪئن جي مطابق:

"فتحن جي رفتار ۽ حدن جي لحاظ کان ابتدائي اسلامي فتحن سان صرف سڪندر اعظم جي فتحن کي ملائي سگهجي ٿو، پر اسلامي فتحن جا اثرات وڌيڪ ڊگهي عرصي تائين رهيا."^[4]

پنهنجي جي عروج تي، اسلامي خلافت جي تحت حڪمراني وارو علائقو لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ ٽيهه لک چورس ڪلوميٽر (پنجاهه لک چورس ميل) تي، اوڀر ۾ هندستان (سنڌ) کان اولهه ۾ آئبيرين جزيره نما (اسپين ۽ پرتگال) تائين پکڙيل هو.^[5]

ٻين سخت سماجي-سياسي تبديلين جي وچ ۾ ابتدائي مسلمان فتحون اوڀر ۾ ساساني سلطنت ۽ اولهه ۾ بازنطيني سلطنت جي تسلط واري حالت ۾ ٽڪراءُ پيدا ڪيو. ساساني سلطنت مڪمل طور تي مسلمانن جي قبضي هيٺ اچي وئي ۽ بازنطيني سلطنت کي محدود ڪري ڇڏيو. مسلمان مهمن جي ڪاميابي لاءِ تفصيلي وضاحتون ڳولڻ ڏکيو آهن ڇاڪاڻ ته ان دور جي تاريخ ۽ معلومات کان صرف ڪجهه ئي حصا دستياب آهن. آمريڪي عالم فريڊ ڊونر تجويز ڪري ٿو ته؛

"مديني جي پهرين اسلامي رياست جي قيام ۾ نظرياتي هم آهنگي سان متحرڪ ٿيڻ مکيه عنصر هو، جنهن مسلمان برادري کي تاريخ جي سڀ کان وڏي سلطنتن مان هڪ کي ڪاميابي سان قائم ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌايو."

گهڻا مورخ پڻ متفق آهن ته هڪ ٻيو بنيادي عنصر جيڪو مسلمانن جي فتحن کي اڳتي وڌايو، ساساني ۽ بازنطيني سلطنتن جي وچ ۾ ڊگهي عرصي جون جنگيون هيون، جنهن ڪري ٻن ئي معاشي طور تي هڪ ٻئي جي خلاف ڏهاڪن جي جنگ کان ٿڪجي پيا هئا. سال 628 کان 632ع تائين جي ساساني گهرو ويڙهه، سياسي تباهي کي وڌيڪ تيز ڪيو.^[6]

اهو پڻ مڃيو وڃي ٿو ته ساساني ۽ بازنطيني علائقي ۾ يهودي ۽ ڪجهه عيسائي ٻنهي سلطنتن جي حالت کان مطمئن نه هئا ۽ يا ته حملي آور مسلمان فوجن جو استقبال ڪيو يا انهن سان مقابلو نه ڪيو.^[7] بهرحال، عرب عيسائي، جهڙوڪ بنو غسان شروعات ۾ بازنطيني سلطنت سان اتحاد ڪيون ۽ ساسانين ۽ بازنطيني جي وچ ۾، انهن جي اڳوڻي دشمني جي باوجود ڪم ڪندڙ اتحاد قائم ٿيڻ جا مثال پڻ موجود آهن جيئن ته سال 633ع ۾ "فراز جي جنگ" دوران، ٻن ئي گڏ ٿي، اسلامي لشڪر جو مقابلو ڪيائين.^[8]^[9] سر زمين شام (ليوانت) ۽ مصر ۾ بازنطيني سلطنت جيڪي زمينون مسلمانن جي ھٿن وڃائي ڇڏيون، انهن جو هڪ اهم حصو ڪجهه سال اڳ ئي انهن ساسانين جي قبضي مان واپس ورتا هئا.

حوالا

↑ (Kaegi 1995), (Donner 2014)
↑ (Hoyland 2014), (Kennedy 2007)
↑ http://siraatmustaqem.org/(S(chuyel553kvn3uqtotnbhe45))/ContentPage.aspx?Id=3021%5Bمئل+ڳنڍڻو%5D
↑ Buchan, James (21 July 2007). "Children of empire" (en-GB ۾). The Guardian (London). ISSN 0261-3077. https://www.theguardian.com/books/2007/jul/21/historybooks.featuresreviews.
↑ Blankinship, Khalid Yahya (1994). The End of the Jihad State, the Reign of Hisham Ibn 'Abd-al Malik and the collapse of the Umayyads. State University of New York Press. p. 37. ISBN 978-0-7914-1827-7. https://books.google.com/books?id=Jz0Yy053WS4C&q=umayyad+caliphate+square+miles&pg=PA37.
↑ Gardner, Hall; Kobtzeff, Oleg, eds (2012). The Ashgate Research Companion to War: Origins and Prevention. Ashgate Publishing. pp. 208–209.
↑ Rosenwein, Barbara H. (2004). A Short History of the Middle Ages. Ontario: Broadview Press. pp. 71–72. ISBN 978-1-55111-290-9.
↑ Jandora, John W. (1985). "The battle of the Yarmūk: A reconstruction". Journal of Asian History 19 (1): 8–21.
↑ Grant, Reg G. (2011). "Yarmuk". 1001 Battles That Changed the Course of World History. Universe Pub.. p. 108. ISBN 978-0-7893-2233-3. https://books.google.com/books?id=s4njwZGrZg4C&q=battle+of+firaz&pg=PA108.

ٻاهريان ڳنڍڻا

عام حوالي جا ذريعا

سانچو:EI2
McCants, William (2012). Founding Gods, Inventing Nations: Conquest and Culture Myths from Antiquity to Islam. Princeton University Press.
Cohen, Mark (2008). Under Crescent and Cross: The Jews in the Middle Ages. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13931-9.
Cook, Michael (2024). A History of the Muslim World: From Its Origins to the Dawn of Modernity. Princeton University Press.
سانچو:New Cambridge History of Islam
Dennett, Daniel Clement (1950). Conversion and the Poll Tax in Early Islam. Harvard University Press. ISBN 9780674331594.
Debie, Muriel (2024). "The Arabs and Northern Languages and Scripts before Islam". in Vacca, Alison. Navigating Language in the Early Islamic World: Multilingualism and Language Change in the First Centuries of Islam. Brepols. pp. 195–257.
Donner, Fred M. (2014). The Early Islamic Conquests. Princeton University Press. https://books.google.com/books?isbn=1400847877.
Edward Gibbon, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, Chapter 51
Hoyland, Robert G (1997). Seeing Islam as Others Saw It: A Survey and Evaluation of Christian, Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam (Studies in Late Antiquity and Early Islam). The Dawrwin Press, Inc. Princeton, NJ.
Hoyland, Robert G. (2014). In God's Path: The Arab Conquests and the Creation of an Islamic Empire. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-991636-8. https://books.google.com/books?id=zvmKBAAAQBAJ.
Kaegi, Walter E. (1995). Byzantium and the Early Islamic Conquests. Cambridge University Press. ISBN 9780521484558. https://books.google.com/books?id=IvPVEb17uzkC.
سانچو:Kennedy-The Great Arab Conquests
Lapidus, Ira M. (2014). A History of Islamic Societies. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-51430-9. https://books.google.com/books?id=kFJNBAAAQBAJ.
Esposito, John L. (1998). Islam: The Straight Path. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-511233-7.
Nicolle, David (1994). Yarmuk AD 636: The Muslim Conquest of Syria. Osprey Publishing. ISBN 978-1-85532-414-5. https://books.google.com/books?id=IR9rNAai2koC. ^{[مئل ڳنڍڻو]}
Nicolle, David (2009). The Great Islamic Conquests AD 632–750. Osprey Publishing. ISBN 978-1-84603-273-8.
Pagden, Anthony (13 March 2008) (en ۾). Worlds at War: The 2,500 – Year Struggle Between East and West. OUP Oxford. ISBN 978-0-19-923743-2. https://books.google.com/books?id=cQ5Wp3Wps-UC&pg=PA145.
Stillman, Norman (1979). The Jews of Arab Lands : A History and Source Book. Philadelphia: Jewish Publication Society of America. ISBN 978-0-8276-0198-7. https://archive.org/details/jewsofarablands00stil.
Vaglieri, Laura Veccia (1977). "The Patriarchal and Umayyad caliphates". in Holt, P. M.; Lambton, Ann K. S.; Lewis, Bernard. The Cambridge History of Islam Volume 1A: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War. Cambridge University Press. pp. 57–103. doi:10.1017/CHOL9780521219464.005. ISBN 9780521219464.

سانچو:History of the Catholic Church سانچو:Islam topics سانچو:Christianity footer

[1] (Kaegi 1995), (Donner 2014)

[2] (Hoyland 2014), (Kennedy 2007)

[3] ttp://siraatmustaqem.org/(S(chuyel553kvn3uqtotnbhe45))/ContentPage.aspx?Id=3021%5Bمئل+ڳنڍڻو%5D

[4] Buchan, James (21 July 2007). "Children of empire" (en-GB ۾). The Guardian (London). ISSN 0261-3077. https://www.theguardian.com/books/2007/jul/21/historybooks.featuresreviews.

[5] Blankinship, Khalid Yahya (1994). The End of the Jihad State, the Reign of Hisham Ibn 'Abd-al Malik and the collapse of the Umayyads. State University of New York Press. p. 37. ISBN 978-0-7914-1827-7. https://books.google.com/books?id=Jz0Yy053WS4C&q=umayyad+caliphate+square+miles&pg=PA37.

[6] Gardner, Hall; Kobtzeff, Oleg, eds (2012). The Ashgate Research Companion to War: Origins and Prevention. Ashgate Publishing. pp. 208–209.

[7] Rosenwein, Barbara H. (2004). A Short History of the Middle Ages. Ontario: Broadview Press. pp. 71–72. ISBN 978-1-55111-290-9.

[8] Jandora, John W. (1985). "The battle of the Yarmūk: A reconstruction". Journal of Asian History 19 (1): 8–21.

[9] Grant, Reg G. (2011). "Yarmuk". 1001 Battles That Changed the Course of World History. Universe Pub.. p. 108. ISBN 978-0-7893-2233-3. https://books.google.com/books?id=s4njwZGrZg4C&q=battle+of+firaz&pg=PA108.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]