مواد ڏانھن هلو

ستر (اسلام)

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


ستر يا عورت (عربي ٻولي: عَوْرَة، ʿawrah؛ عربي ٻولي: سَتْر العَوْرَة، satr al-ʿawrah) حنفي فقہ مطابق جسم جو اھو حصو جنھن کي ظاھر ڪرڻ شريعت ۾ حرام آھي ۽ لڪائڻ فرض آهي. ان کي ستر چوندا آهن. مرد جي لاءِ ستر دن کان گوڏن تائين آھي جنھن حصي کي لڪائڻ فرض آهي. گوڏو پڻ ستر ۾ شامل آھي. عورت لاء ستر منھن ھٿن ۽ پيرن کانسواءِ سڄو بدن آھي جنھن کي لڪائڻ فرض آهي.[1] اسلامي فقہ ۾ انسان جي جسم جي انهن حصن لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهي، جن کي مخصوص حالتن ۾ ٻين کان ڍڪڻ ضروري سمجهيو وڃي ٿو. ستر العورة جي لغوي معنيٰ ”عورت کي ڍڪڻ“ آهي. فقهي استعمال ۾ ستر جا حد مرد ۽ عورت، نماز ۽ نماز کان ٻاهر جي حالت، محرم ۽ نامحرم جي موجودگي ۽ مختلف فقهي مڪتبن مطابق مختلف ٿي سگهن ٿا.[2]

اسلامي فقه ۾ عورة جو تصور حياء، لباس، نظر، نماز، ذاتي رازداري ۽ جنسي اخلاق سان ڳنڍيل آهي. قرآن ۾ عورة جو لفظ رڳو جسماني اگهاڙپ لاءِ استعمال نه ٿيو آهي، پر ”خانگي حصن“، ”خانگي وقتن“ ۽ ”غير محفوظ جاءِ“ جي معنائن ۾ پڻ آيو آهي؛ جسم جي مقرر حصن کي فني فقهي اصطلاح طور عورة قرار ڏيڻ جي تفصيلي صورت بعد ۾ تفسير، حديث ۽ فقهي ادب ۾ مرتب ٿي.[2]

نالو ۽ اشتقاق

[سنواريو]

عربي لفظ عَوْرَة جو مادو ع-و-ر (ع و ر) آهي. عربي لغتن ۾ ان سان عيب، ڪمزوري، اهڙي جاءِ جيڪا کليل يا غير محفوظ هجي، ۽ اهڙي شيءِ جنهن جي ظاهر ٿيڻ کان ماڻهو حياءُ محسوس ڪري، جهڙيون معنائون وابسته آهن.[3]

انهيءَ ڪري قرآن ۾ لفظ جو مطلب هر هنڌ ”شرمگاهه“ يا ”جسم جو ڍڪڻ وارو حصو“ ناهي. مثال طور سورة الاحزاب 33:13 ۾ عورة غير محفوظ يا کليل گهرن لاءِ آيو آهي، جڏهن تہ سورة النور 24:58 ۾ ثلاث عورات لكم مان اهي ٽي خانگي وقت مراد آهن جن ۾ ٻارن ۽ گهر جي خدمت ڪندڙن کي اندر اچڻ کان اڳ اجازت وٺڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي. سورة النور 24:31 ۾ عورات النساء عورتن جي خانگي يا جسماني حصن جي مفهوم ۾ اچي ٿو.[4]

ستر عربي فعل ستر مان نڪتل آهي، جنهن جي بنيادي معنيٰ ڍڪڻ، لڪائڻ يا پردو ڪرڻ آهي. انهيءَ ڪري فقهي اصطلاح ستر العورة جو مطلب انهن حصن کي ڍڪڻ آهي جن کي شرعي لحاظ کان ظاهر نه ڪرڻ جو حڪم هجي.

قرآن ۾ تصور

[سنواريو]

قرآن ۾ عورة جو مادو چار ڀيرا اچي ٿو، پر ٽن آيتن ۾: سورة النور 24:31، سورة النور 24:58 ۽ سورة الاحزاب 33:13 ۾ ٻه ڀيرا.[5]

سورة النور 24:31

[سنواريو]

سورة النور جي آيت 31 ۾ مؤمن عورتن کي نگاهون هيٺ رکڻ، پنهنجي شرمگاهن جي حفاظت ڪرڻ، پنهنجي زينت ظاهر نه ڪرڻ سواءِ ان جي جيڪا عام طور ظاهر هجي، ۽ پنهنجي خُمُر کي سينن تي وجهڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي. ساڳي آيت ۾ مڙسن، پيئرن، پٽن، ڀائرن ۽ ٻين مخصوص ماڻهن جو ذڪر پڻ ٿيل آهي، ۽ انهن ٻارن جو ذڪر اچي ٿو جيڪي اڃا عورات النساء کان واقف نه هجن.

فقهاءَ ۽ مفسرن هن آيت، ٻين قرآني آيتن ۽ حديثن جي بنياد تي عورت جي ستر، زينت ۽ نامحرم اڳيان لباس بابت مختلف تفصيلي احڪام اخذ ڪيا آهن.[6]

سورة النور 24:58

[سنواريو]

هن آيت ۾ بلوغت کان اڳ ٻارن ۽ تاريخي سماجي پسمنظر ۾ گهر جي غلامن کي ٽن وقتن تي ڪمري ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ اجازت وٺڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي: فجر کان اڳ، منجهند جو جڏهن ماڻهو آرام لاءِ ڪپڙا لاهيندا هئا، ۽ عشاءَ کان پوءِ. قرآن انهن کي ثلاث عورات لكم، يعني ”توهان لاءِ ٽي خانگي وقت“ سڏي ٿو.

انهيءَ استعمال مان ظاهر ٿئي ٿو تہ قرآني لفظ عورة جو تصور جسم کان علاوه ذاتي جاءِ ۽ رازداري سان پڻ لاڳاپيل آهي.

سورة الاحزاب 33:13

[سنواريو]

سورة الاحزاب 33:13 ۾ جنگ جي پسمنظر ۾ ڪجهه ماڻهن پنهنجن گهرن بابت چيو تہ إن بيوتنا عورة، يعني ”اسان جا گهر غير محفوظ آهن“. آيت ۾ پوءِ چيو ويو آهي تہ حقيقت ۾ اهي غير محفوظ نه هئا. هتي عورة جو مطلب اگهاڙپ نه پر ڪمزور، کليل يا حملي لاءِ غير محفوظ جاءِ آهي.

حديث ۽ سنت

[سنواريو]

ستر بابت فقهي احڪامن جي تشڪيل ۾ حديثي روايتن اهم ڪردار ادا ڪيو. صحيح مسلم ۾ ابو سعيد خدري کان روايت آهي تہ مرد ٻئي مرد جي عورت ڏانهن ۽ عورت ٻي عورت جي عورت ڏانهن نه ڏسي.[7]

بهز بن حڪيم جي روايت ۾ محمد کان پڇيو ويو تہ ڪهڙي حد تائين پنهنجي عورت جي حفاظت ڪجي، جنهن جي جواب ۾ زال کان سواءِ ٻين کان ان کي ڍڪڻ جي هدايت بيان ٿيل آهي.[8]

عورت جي چهري ۽ هٿن بابت اسماء بنت ابي بڪر سان منسوب هڪ روايت پڻ فقهي بحث ۾ گهڻو نقل ڪئي وئي آهي، پر حديث جي سند جي قوت بابت محدثن ۾ اختلاف رهيو آهي.[9] تنهنڪري عورت جي ستر جون تفصيلي حدون ڪنهن هڪ حديث بدران قرآن، مختلف حديثن، تفسير ۽ فقهي استدلال جي مجموعي مان ٺهيون.

ستر ڍڪڻ جو حڪم

[سنواريو]

فقهي ادب ۾ ستر ڍڪڻ کي نماز ۽ ٻين اهڙين حالتن ۾ لازم قرار ڏنو ويو آهي جتي ڪنهن شخص لاءِ ٻئي جي عورت ڏسڻ جائز نه هجي. لباس اهڙو هجڻ گهرجي جو گهربل جسماني حصو واقعي ڍڪي؛ رڳو اهڙو سنهو يا شفاف ڪپڙو، جنهن مان چمڙي جو رنگ ظاهر ٿئي، عام فقهي معيار موجب ستر لاءِ ڪافي نه سمجھيو ويندو.[10]

نماز ۾ ستر

[سنواريو]

نماز ۾ ستر ڍڪڻ کي سني فقهي مڪتبن ۾ نماز جي اهم شرطن مان شمار ڪيو ويو آهي، جيتوڻيڪ ان جي جزئيات ۽ ستر کلي وڃڻ جي صورت ۾ نماز جي حڪم بابت اختلاف موجود آهن.

فقهاءَ هن سلسلي ۾ سورة الاعراف 7:31 جي خذوا زينتكم عند كل مسجد مان پڻ استدلال ڪيو آهي. ڪلاسيڪي مفسرن مان ڪيترن زينت کي نماز وقت مناسب لباس اختيار ڪرڻ سان ڳنڍيو.[11]

مرد جو ستر

[سنواريو]

سني فقهي روايت جي غالب راءِ مطابق مرد جي ستر جو بنيادي علائقو دن ۽ گوڏن جي وچ ۾ آهي، پر دن ۽ گوڏي کي پاڻ انهيءَ حد ۾ شامل ڪرڻ بابت مڪتبن ۾ اختلاف آهي.[6]

حنفي فقہ

[سنواريو]

حنفي فقہ ۾ مرد جو ستر دن جي هيٺان کان گوڏن سميت آهي؛ يعني گوڏا ستر ۾ شامل آهن، جڏهن تہ دن پاڻ ستر ۾ شامل ناهي.[6][1]

مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقہ

[سنواريو]

مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقهي روايتن ۾ عام طور دن ۽ گوڏي جي وچ واري حصي کي ستر چيو ويو آهي، جڏهن تہ انهن مڪتبن جي مشهور قولن ۾ خود دن ۽ گوڏا حنفي موقف وانگر لازمي طور ستر ۾ شامل ناهن. تفصيلي روايتن ۽ فرعي مسئلن ۾ اختلاف موجود آهن.[6]

عورت جو ستر

[سنواريو]

عورت جي ستر بابت حڪم ان ڳالهه تي منحصر آهي تہ بحث نماز جو آهي، نامحرم مرد جي موجودگي جو، محرم جو، ٻين عورتن جو يا ازدواجي تعلق جو. ان ڪري ”عورت جو ستر“ لاءِ هڪ ئي حد هر حالت تي لاڳو ڪرڻ فقهي اختلافن کي مڪمل نموني ظاهر نٿو ڪري.[2]

نماز ۾

[سنواريو]

اڪثر سني فقهي مڪتبن ۾ آزاد بالغ عورت لاءِ نماز دوران جسم ڍڪڻ لازم قرار ڏنو ويو آهي. چهرو عام طور نماز جي ستر مان خارج رکيو ويو آهي. هٿن ۽ پيرن بابت مڪتبن ۾ تفصيل ۽ اختلاف آهن.

حنفي فقہ جي مشهور قول مطابق چهرو، هٿ ۽ پير نماز جي ستر مان خارج آهن، جڏهن تہ شافعي فقہ ۾ عام طور چهرو ۽ هٿ خارج، پر پير ستر ۾ شامل آهن. مالڪي ۽ حنبلي فقہ ۾ به پنهنجي پنهنجي تفصيلي تقسيم موجود آهي.[6]

نامحرم مرد اڳيان

[سنواريو]

سني فقهي روايتن ۾ عورت جي نامحرم مرد اڳيان جسم ڍڪڻ بابت جمهور جي مشهور موقف ۾ چهرو ۽ هٿ استثنا قرار ڏنا ويا آهن، جڏهن تہ ڪجهه فقهاءَ، خاص ڪري فتني يا جنسي ڪشش جي خدشي واري بحث ۾، چهري جي پردي بابت وڌيڪ سخت موقف اختيار ڪيو آهي.[12]

ان ڪري نقاب کي عورت جي عورة جو لازمي نتيجو قرار ڏيڻ تي سڀني اسلامي فقهي مڪتبن جو اتفاق ناهي.

محرم اڳيان

[سنواريو]

محرم اهڙو شخص آهي جنهن سان نسب، رضاعت يا مصاهرت سبب مستقل طور شادي جائز نه هجي. عورت جي محرم اڳيان ڍڪڻ جي حد بابت حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقهاءَ جا مختلف تفصيل آهن. عام فقهي بحث ۾ نامحرم جي ڀيٽ ۾ محرم اڳيان وڌيڪ جسماني حصا ظاهر ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي آهي، پر جنسي حصن ۽ فتني سان لاڳاپيل حدون برقرار رهن ٿيون.[13]

عورتن جي وچ ۾

[سنواريو]

ڪلاسيڪي سني فقهي ادب ۾ هڪ عورت جي ٻي عورت اڳيان بنيادي ستر کي گهڻو ڪري دن ۽ گوڏن جي وچ واري حصي سان بيان ڪيو ويو آهي، جيتوڻيڪ شهوت، فتني، ضرورت ۽ مسلم/غير مسلم عورت جي مسئلي تي تاريخي فقهاءَ مختلف تفصيل بيان ڪيا آهن.[6]

زال ۽ مڙس

[سنواريو]

فقهي اصول موجب زال ۽ مڙس هڪ ٻئي لاءِ نامحرم ناهن، تنهنڪري عام ستر جون اهي پابنديون جيڪي ٻين ماڻهن اڳيان لاڳو ٿين ٿيون، ازدواجي خلوت ۾ ساڳي صورت ۾ لاڳو نٿيون ٿين. ڪجهه فقهي ڪتابن ۾ جنسي عضون ڏانهن ڏسڻ بابت آداب يا ڪراهت جا قول ملن ٿا، پر انهن کي عام نامحرم واري ستر جي برابر نه سمجهيو وڃي ٿو.[14]

ٻارن جو ستر

[سنواريو]

ٻارن لاءِ بالغن جهڙي ستر جي حد ڪهڙي عمر کان لاڳو ٿئي ٿي، ان بابت قرآن ۽ حديث ۾ بالغن وانگر هڪ واحد تفصيلي عددي نظام نه ڏنو ويو آهي. انهيءَ ڪري فقهي مڪتبن عمر، تميز، بلوغت ۽ جنسي شعور جي بنياد تي مختلف حدون مقرر ڪيون.

سورة النور 24:31 ۾ انهن ٻارن جو ذڪر آهي جيڪي اڃا عورتن جي خانگي حصن کان واقف نه آهن، جڏهن تہ 24:58 ۾ بلوغت کان اڳ ٻارن لاءِ مخصوص خانگي وقتن تي اجازت وٺڻ جو حڪم آهي. فقهي مڪتبن انهن نصوص ۽ ٻين روايتن مان عمر سان لاڳاپيل تفصيلي احڪام اخذ ڪيا آهن.[15]

ستر ۽ رازداري

[سنواريو]

قرآن ۾ عورة جو استعمال جسماني ستر کان وڌيڪ وسيع رازداريءَ جو تصور پڻ ظاهر ڪري ٿو. سورة النور 24:58 ۾ گهر جي ٽن وقتن کي عورات سڏڻ ۽ اندر اچڻ کان اڳ اجازت گهرڻ جو حڪم خانگي زندگي ۽ گهريلو رازداريءَ سان لاڳاپيل آهي.

اهو موضوع قرآن جي ٻين آيتن ۾ گهرن ۾ اجازت کان سواءِ داخل نه ٿيڻ واري اصول سان پڻ ڳنڍيل آهي، خاص طور سورة النور 24:27–29. انهيءَ لحاظ کان ستر کي اسلامي اخلاقيات ۾ رڳو لباس نه، پر نگاهه، ذاتي جاءِ ۽ رازداري جي وسيع تصور جو حصو پڻ سمجهيو ويو آهي.[2]

ستر ۽ نگاهه

[سنواريو]

اسلامي فقہ ۾ ستر جا احڪام رڳو جسم ڍڪڻ تائين محدود ناهن؛ نظر جا احڪام پڻ انهن سان ڳنڍيل آهن. سورة النور 24:30 ۾ مؤمن مردن ۽ 24:31 ۾ مؤمن عورتن کي نگاهون هيٺ رکڻ ۽ جنسي پاڪدامني جي حفاظت ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.

فقهي ادب ۾ انهيءَ بنياد تي ڪنهن ٻئي شخص جي ستر ڏانهن ارادي سان ڏسڻ، طبي ضرورت، شادي، شاهدي ۽ ٻين مخصوص حالتن جا جدا احڪام بحث هيٺ آيا.[6]

ضرورت وقت ستر کولڻ

[سنواريو]

اسلامي قانون ۾ ضرورت جي اصول تحت علاج، ولادت ۽ ٻين حقيقي ضرورتن لاءِ ستر جي ايتري حصي کي ظاهر ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي آهي جيتري ضرورت هجي. ڪلاسيڪي فقهي بحث ۾ طبي معائني لاءِ ساڳئي جنس جي معالج کي ترجيح ڏيڻ جا قول ملن ٿا، پر ضرورت جي صورت ۾ مريض جي علاج ۽ جان يا صحت جي حفاظت کي اهميت ڏني وئي آهي.[16]

ميت جو ستر

[سنواريو]

اسلامي جنازي جي فقهي احڪامن ۾ ميت جي جسم جي حرمت ۽ رازداري برقرار رکڻ تي زور ڏنو ويو آهي. غسل ميت وقت جسم کي غيرضروري طور اگهاڙو ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ ۽ ستر کي ڍڪيل رکڻ جا احڪام فقهي ڪتابن ۾ بيان ٿيل آهن. ان جي عملي تفصيل ۾ مختلف فقهي مڪتبن جا ڪجهه اختلاف آهن.

تاريخي ارتقا

[سنواريو]

جسم ڍڪڻ، پردي ۽ سماجي حيثيت بابت روايتون اسلام کان اڳ قديم ويجهي اوڀر، بازنطيني، ساساني ۽ ٻين معاشرن ۾ پڻ موجود هيون. اسلام جي شروعاتي دور کان پوءِ قرآن، حديث، تفسير ۽ مقامي سماجي روايتن جي ميلاپ سان مسلمان فقهاءَ ستر، لباس ۽ نگاهه بابت وڌيڪ تفصيلي قانوني درجابنديون تيار ڪيون.[17]

فقهي ادب جي ارتقا دوران مرد ۽ عورت، آزاد ۽ غلام، محرم ۽ نامحرم، نماز ۽ نماز کان ٻاهر جي حالتن لاءِ مختلف ضابطا ٺاهيا ويا. اهي ضابطا هڪ ئي وقت مذهبي نصوص، فقهي استدلال ۽ انهن دورن جي سماجي درجابندين کي ظاهر ڪن ٿا.[18]

غلامي واري دور جا فقهي احڪام

[سنواريو]

ڪلاسيڪي اسلامي سماجن ۾ غلامي موجود هجڻ سبب فقهي ڪتابن ۾ آزاد ۽ غلام عورت جي ستر بابت الڳ بحث ملي ٿو. مختلف فقهي مڪتبن غلام عورت جي ستر جي حد بابت هڪجهڙا نه هئا. ڪجهه روايتن ۾ ان کي مرد جي ستر جي ويجهو بيان ڪيو ويو، جڏهن تہ ٻين فقهاءَ وڌيڪ جسم ڍڪڻ جو قول اختيار ڪيو.[18]

جديد علمي تحقيق مطابق غلام عورت جي لباس بابت فقهي ضابطن کي صرف جنسي اخلاق جي لحاظ کان نه، پر ان دور جي سماجي حيثيت، آزاد ۽ غلام جي قانوني فرق ۽ فتني بابت فقهي تصورن جي پسمنظر ۾ به پڙهڻ ضروري آهي.[18]

غلامي جي خاتمي کان پوءِ اهي تاريخي درجابنديون جديد مسلمان سماجن جي عام شخصي حيثيت جو حصو نه رهيون آهن؛ تنهنڪري انهن جو ذڪر جديد عملي لباس جي ضابطي طور نه پر اسلامي قانون جي تاريخ جي حصي طور ڪيو ويندو آهي.

چار سني فقهي مڪتب

[سنواريو]

حنفي

[سنواريو]

حنفي فقہ ۾ مرد لاءِ دن کان گوڏن تائين وارو حصو ستر آهي ۽ گوڏو ان ۾ شامل آهي. آزاد عورت لاءِ نماز ۾ چهرو، هٿ ۽ مشهور حنفي قول موجب پير مستثنى آهن. نامحرم اڳيان عورت جي لباس، نگاهه ۽ فتني بابت وڌيڪ تفصيلي احڪام حنفي فقهي ادب ۾ موجود آهن.[6]

مالڪي

[سنواريو]

مالڪي فقہ نماز جي بحث ۾ عورة مغلظة ۽ عورة مخففة يعني سخت ۽ هلڪي ستر جي تقسيم لاءِ مشهور آهي. مرد لاءِ جنسي عضوا سخت ستر ۾ اچن ٿا، جڏهن تہ نماز ۾ جسم جي ٻين حصن لاءِ وڌيڪ تفصيل بيان ٿيل آهن. عورت لاءِ پڻ نماز جي ستر ۾ اهڙي فقهي تقسيم ملي ٿي.[6]

شافعي

[سنواريو]

شافعي فقہ ۾ مرد لاءِ عام طور دن ۽ گوڏي جي وچ وارو حصو ستر آهي. بالغ آزاد عورت جي نماز واري ستر ۾ چهرو ۽ هٿ مستثنى ۽ باقي جسم ڍڪڻ جو مشهور موقف آهي.[6]

حنبلي

[سنواريو]

حنبلي فقہ ۾ مرد لاءِ دن ۽ گوڏي جي وچ واري حصي کي ستر قرار ڏيڻ مشهور آهي. عورت جي چهري ۽ هٿن بابت حنبلي عالمن اندر تاريخي طور مختلف قول ملن ٿا، ۽ نامحرم جي موجودگي ۽ نماز جي حالت ۾ فرق ڪيو ويو آهي.[6]

شيعا فقہ

[سنواريو]

جعفري فقہ ۾ پڻ نماز، نگاهه، نامحرم ۽ ازدواجي تعلق جي لحاظ کان ستر ۽ جسم ڍڪڻ جا احڪام موجود آهن. سني فقهي مڪتبن وانگر هتي به نماز جي ستر ۽ نامحرم اڳيان لباس کي مڪمل طور هڪ ئي مسئلو نه سمجھيو ويندو آهي. جعفري فقهاءَ جي تفصيلي فتوائن ۾ چهري، هٿن، پيرن ۽ نظر بابت اختلاف ملي سگهن ٿا.[19]

احرام ۾ ستر

[سنواريو]

حج ۽ عمري جي احرام واري حالت ۾ مرد ۽ عورت لاءِ لباس جا خاص احڪام آهن. عورت عام لباس ۾ پنهنجي جسم کي ڍڪي ٿي، پر حديثي روايتن جي بنياد تي احرام دوران نقاب ۽ دستانن بابت خاص پابنديون بيان ڪيون ويون آهن. ان جو مطلب اهو ناهي تہ عورت کي نامحرم اڳيان لازمي طور چهرو ظاهر ڪرڻو آهي؛ مختلف فقهي مڪتبن ضرورت وقت چهري اڳيان ڪپڙو آڻڻ جي طريقي بابت تفصيل بيان ڪيا آهن.

آواز ۽ ستر

[سنواريو]

عورت جي آواز کي بذات خود عورة قرار ڏيڻ تي اسلامي فقهي روايت ۾ اتفاق ناهي. ڪيترن فقهاءَ عورت جي عام آواز کي ستر نه سمجهيو، جڏهن تہ جنسي تحريڪ يا فتني پيدا ڪندڙ انداز بابت الڳ پابنديون بيان ڪيون ويون آهن. انهيءَ ڪري ”اسلام ۾ عورت جو آواز ستر آهي“ کي سڀني فقهي مڪتبن جو متفقه اصول قرار ڏيڻ درست ناهي.[6]

ٻين مذهبن ۾ ملندڙ تصور

[سنواريو]

عورة پنهنجي فني فقهي معنيٰ ۾ اسلامي اصطلاح آهي، تنهنڪري ٻين مذهبن جي تصورن کي ان جو سڌو مترادف سمجهڻ بدران تقابلي مذهبي تصورن طور ڏسڻ وڌيڪ مناسب آهي.

يهوديت

[سنواريو]

يهوديت ۾ تزنيئوت (عبرانی: צניעות‎، tzniut/tznius) حياءَ، سادگي، رازداري، لباس ۽ مرد-عورت جي سماجي برتاءَ سان لاڳاپيل تصور آهي. روايتي يهودي قانون ۽ ربيائي ادب ۾ جسم جي ڪجهه حصن کي ڍڪڻ ۽ خاص طور شادي شده عورتن جي وارن کي ڍڪڻ بابت روايتون موجود آهن.

تلمود ۽ بعد واري يهودي قانون ۾ عورت جي وارن لاءِ ervah، يعني اهڙي جسماني شيءِ جيڪا مخصوص مذهبي حالتن ۾ ڍڪيل هجڻ گهرجي، جو تصور پڻ ملي ٿو. مختلف جديد يهودي مڪتب—آرٿوڊوڪس، ڪنزرويٽو ۽ ريفارم—انهن روايتن کي مختلف نموني لاڳو ڪن ٿا.[20]

عيسائيت

[سنواريو]

عيسائيت ۾ اسلامي عورة جهڙو هڪجهڙو فني قانوني اصطلاح موجود ناهي، پر modesty يعني حياءَ ۽ مناسب لباس جو تصور قديم عيسائي تعليم جو حصو رهيو آهي. نئين عهدنامي جي 1 Timothy 2:9 ۾ عورتن کي مناسب ۽ حياءَ واري لباس جي هدايت ملي ٿي.

ڪيٿولڪ چرچ جي جديد Catechism ۾ modesty کي انسان جي ذاتي وقار، پاڪدامني ۽ انهن شين جي حفاظت سان ڳنڍيو ويو آهي جيڪي ذاتي يا گهري نوعيت جون آهن؛ ان ۾ لباس جي چونڊ پڻ شامل آهي.[21]

عيسائي فرقن ۽ ثقافتن ۾ لباس بابت عملي معيار تمام مختلف آهن؛ ڪجهه روايتي گروهه مٿي يا وارن ڍڪڻ تي زور ڏين ٿا، جڏهن تہ ڪيترن جديد عيسائي فرقن ۾ ڪو مقرر جسماني ستر قانون موجود ناهي.

هندومت

[سنواريو]

هندومت ۾ اسلامي فقہ جي عورة جهڙي سموري مذهب لاءِ هڪ واحد ۽ مقرر جسماني حد موجود ناهي. لباس ۽ حياءَ جا معيار تاريخ، علائقي، ذات، جنس ۽ سماجي رسم موجب مختلف رهيا آهن. هندستان ۾ ساري، ڌوتي، چولي، اوڍڻي ۽ ٻين لباسن جا مختلف روپ تاريخي طور استعمال ٿيندا رهيا آهن.

هندو روايتن ۾ جسم ۽ عرياني بابت رويو به هڪجهڙو ناهي؛ گهريلو ۽ سماجي حياءَ جون مضبوط روايتون موجود هجڻ سان گڏ ڪجهه زاهدانه روايتن ۾ جسماني عرياني روحاني دنيا کان بي نيازيءَ جي علامت پڻ رهي آهي. تنهنڪري هندومت کي هڪ واحد ستر ضابطي ۾ بيان ڪرڻ درست نه ٿيندو.

جين مت

[سنواريو]

جين مت هن موضوع تي هڪ اهم تقابلي مثال آهي. ديگمبر روايت جا مرد راهب لباس کان مڪمل دستبرداري کي مادي ملڪيت کان لاتعلقيءَ جي علامت سمجهن ٿا، جڏهن تہ شويتامبر راهب اڇو لباس پائين ٿا. اهڙي طرح جسم ڍڪڻ يا نه ڍڪڻ جي مذهبي معنيٰ مختلف مذهبي روايتن ۾ بنيادي طور مختلف ٿي سگهي ٿي.

جديد سيڪيولر تصور

[سنواريو]

جديد سيڪيولر قانون ۾ عورة عام قانوني اصطلاح ناهي. ان جي بدران جسم سان لاڳاپيل معاملن کي رازداري (privacy)، انساني وقار (human dignity)، جسماني سالميت (bodily integrity)، جسماني خودمختياري (bodily autonomy)، رضامندي (consent) ۽ عوامي اگهاڙپ بابت قانونن جي ذريعي ڏٺو وڃي ٿو.

1948ع جي انساني حقن جي عالمي پڌرنامي جي آرٽيڪل 12 مطابق ڪنهن شخص جي خانگي زندگي، خاندان، گهر يا خط و ڪتابت ۾ من ماني مداخلت نه ٿيڻ گهرجي، ۽ قانون کي اهڙي مداخلت کان تحفظ ڏيڻ گهرجي.[22]

جديد انساني حقن جي فريم ورڪ ۾ جسم بابت فيصلا عام طور فرد جي وقار، رازداري، رضامندي ۽ جسماني خودمختياري سان ڳنڍيا وڃن ٿا. ساڳئي وقت رياستون عوامي اگهاڙپ، جنسي نمائش، ٻارن جي تحفظ ۽ فحش نمائش بابت پنهنجا قانون ٺاهي سگهن ٿيون؛ تنهنڪري قانوني حدون ملڪ کان ملڪ مختلف آهن.

انهيءَ جديد تصور ۽ اسلامي فقهي ستر ۾ ڪجهه عملي مشابهتون—جهڙوڪ جسماني رازداري ۽ غير رضامندانه ڏسڻ کان تحفظ—موجود ٿي سگهن ٿيون، پر ٻنهي جو قانوني ۽ فلسفياتي بنياد ساڳيو ناهي. اسلامي فقہ ۾ ستر مذهبي-اخلاقي فرض جي حيثيت رکي سگهي ٿو، جڏهن تہ جديد سيڪيولر قانون عام طور فرد جي حقن، رضامندي، رازداري ۽ عوامي مفاد جي اصطلاحن ۾ مسئلي کي بيان ڪري ٿو.

ستر، حجاب ۽ پردي ۾ فرق

[سنواريو]

ستر، حجاب ۽ پردو هڪ ٻئي سان لاڳاپيل پر هڪجهڙا اصطلاح ناهن.

ستر بنيادي طور جسم جي انهن حصن ۽ انهن جي ڍڪڻ سان لاڳاپيل فقهي اصطلاح آهي جن کي مخصوص حالت ۾ ظاهر نه ڪرڻو هجي.

حجاب قرآن ۽ اسلامي تاريخ ۾ وسيع معنيٰ رکي ٿو، جنهن ۾ پردو، رڪاوٽ يا جدا ڪندڙ شيءِ شامل ٿي سگهي ٿي؛ جديد استعمال ۾ اهو گهڻو ڪري مسلمان عورتن جي مٿي ۽ جسم ڍڪيندڙ لباس لاءِ استعمال ٿئي ٿو.

پردو فارسي اصل جو لفظ آهي ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ لباس سان گڏ عورتن ۽ مردن جي سماجي جداگي يا عورتن جي گهريلو خلوت لاءِ پڻ استعمال ٿيندو رهيو آهي.

ان ڪري هر حجاب واري بحث کي ستر ۽ هر ستر واري حڪم کي مڪمل سماجي پردي جي برابر سمجهڻ اصطلاحي لحاظ کان درست ناهي.

جديد بحث

[سنواريو]

ويهين ۽ ايڪويهين صديءَ ۾ ستر، حجاب ۽ عورتن جي لباس بابت بحث مذهبي قانون، عورتن جي حقن، مذهبي آزادي، سيڪيولر رياست، ذاتي سڃاڻپ ۽ جسماني خودمختياري جي بحثن سان ڳنڍجي ويو آهي.

مسلمان عالمن ۾ به هڪ ئي جديد موقف موجود ناهي. ڪجهه روايتي عالم ڪلاسيڪي فقهي حدن جي سخت پابنديءَ تي زور ڏين ٿا، جڏهن تہ ٻيا عالم قرآن جي حياءَ، نگاهه، وقار ۽ سماجي پسمنظر کي مرڪز بڻائي جديد حالتن ۾ انهن احڪامن جي تشريح ڪن ٿا. اهڙيءَ طرح مسلمان عورتن جي لباس جي عملي صورت به ملڪ، ثقافت، فقهي روايت ۽ ذاتي مذهبي سمجهه موجب مختلف آهي.[23]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حجاب

حياء (اسلام)

پردو

نقاب

برقعو

محرم

نامحرم

اسلامي لباس

اسلام ۾ عورت

طهارت

غسل

وضو

نماز

رازداري

جسماني خودمختياري

حوالا

[سنواريو]
  1. 1 2 ڪتاب: آسان فقہ، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002ع - صہ 44
  2. 1 2 3 4 Ali, Kecia; Leaman, Oliver (2008). Islam: The Key Concepts. London and New York: Routledge. ص. 12–14. ISBN 9780415396394.
  3. ↑ Wehr, Hans (1976). A Dictionary of Modern Written Arabic. Spoken Language Services. ص. 654–655.
  4. ↑ Badawi, Elsaid M.; Abdel Haleem, Muhammad (2008). Arabic-English Dictionary of Qur'anic Usage. Brill. ISBN 9789004149489.
  5. ↑ Abdel Baqi, Muhammad Fu'ad. Al-Mu'jam al-Mufahras li-Alfaz al-Qur'an al-Karim (عربي ۾). Cairo: Dar al-Hadith.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Hsu, Shiu-Sian Angel (1994). Dress in Islam: Looking and Touching in Hanafi Fiqh (PhD thesis). University of Utah.
  7. ↑ "The Book of Menstruation". Sahih Muslim. Hadith 338a.
  8. ↑ "Kitab al-Hammam". Sunan Abi Dawud. Hadith 4017.
  9. ↑ "Kitab al-Libas". Sunan Abi Dawud. Hadith 4104.
  10. ↑ Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah (عربي ۾). جلد 31. Kuwait: Ministry of Awqaf and Islamic Affairs. ص. 44–56.
  11. ↑ Ibn al-Arabi, Abu Bakr. Ahkam al-Qur'an (عربي ۾). جلد 2. ص. 305–307.
  12. ↑ Hsu, Shiu-Sian (2003). "Modesty". ۾ McAuliffe, Jane Dammen (مرتب). Encyclopaedia of the Qur'an. جلد 3. Leiden: Brill. ص. 403–405.
  13. ↑ Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah (عربي ۾). جلد 31. Kuwait: Ministry of Awqaf and Islamic Affairs. ص. 44–54.
  14. ↑ Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah (عربي ۾). جلد 31. Kuwait: Ministry of Awqaf and Islamic Affairs. ص. 54.
  15. ↑ Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah (عربي ۾). جلد 31. Kuwait: Ministry of Awqaf and Islamic Affairs. ص. 52–53.
  16. ↑ Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah (عربي ۾). جلد 31. Kuwait: Ministry of Awqaf and Islamic Affairs. ص. 55–56.
  17. ↑ Ahmed, Leila (1992). Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate. New Haven: Yale University Press. ص. 11–37. ISBN 9780300055832.
  18. 1 2 3 Anchassi, Omar (2021). "Status Distinctions and Sartorial Difference: Slavery, Sexual Ethics, and the Social Logic of Veiling in Islamic Law". Islamic Law and Society 28 (3): 125–155. doi:10.1163/15685195-bja10008.
  19. ↑ Khomeini, Ruhollah. Tawdih al-Masa'il (فارسي ۾). مسئلا 788–797.
  20. ↑ "Bareheadedness". The Jewish Encyclopedia. New York: Funk & Wagnalls. 1906.
  21. ↑ Catechism of the Catholic Church. Libreria Editrice Vaticana. 1997. §§2521–2524.
  22. ↑ "Universal Declaration of Human Rights". United Nations. 10 December 1948. Article 12. {{cite web}}: Missing or empty |url= (مدد)
  23. ↑ Amer, Sahar (2014). What Is Veiling?. University of North Carolina Press. ISBN 9781469617756.

وڌيڪ پڙهڻ

[سنواريو]

Ali, Kecia; Leaman, Oliver (2008). Islam: The Key Concepts. Routledge. ص. 12–14.

Ahmed, Leila (1992). Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate. Yale University Press.

Amer, Sahar (2014). What Is Veiling?. University of North Carolina Press.

Anchassi, Omar (2021). "Status Distinctions and Sartorial Difference: Slavery, Sexual Ethics, and the Social Logic of Veiling in Islamic Law". Islamic Law and Society 28 (3): 125–155. doi:10.1163/15685195-bja10008. 

Hsu, Shiu-Sian Angel (1994). Dress in Islam: Looking and Touching in Hanafi Fiqh (Thesis). University of Utah.

Hsu, Shiu-Sian (2003). "Modesty". ۾ McAuliffe, Jane Dammen (مرتب). Encyclopaedia of the Qur'an. جلد 3. Leiden: Brill. ص. 403–405.

Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah (عربي ۾). جلد 31. Kuwait: Ministry of Awqaf and Islamic Affairs.