راڪاس
راڪاس يا عفريت هڪ خيالي يا افسانوي مخلوق جو قسم آهي، جيڪو ادب، لوڪ ڪهاڻيون، ڏند ڪٿائون، خوفناڪ ادب، خيالي ادب، افسانو ۽ مذهب ۾ ملي ٿو. انهن کي گهڻو ڪري خطرناڪ ۽ جارحيت پسند ڏيکاريو ويندو آهي، جن جي شڪل غيرمعمولي يا بدهيئت هوندي آهي، جيڪا خاص طور انسانن ۾ دهشت ۽ خوف پيدا ڪندي آهي. راڪاس اڪثر ڪري عجيب، بگڙيل، ٻي دنيا سان واسطو رکندڙ يا تبديليءَ جو شڪار ٿيل جانورن جهڙا هوندا آهن، يا وري مڪمل طور منفرد مخلوقون هونديون آهن، جيڪي مختلف ماپن جون ٿي سگهن ٿيون. البت، اهي انسان جي صورت به اختيار ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ افسانن جا ميوٽنٽ، ڀوت، روح، ويمپائر يا زومبي وغيره. انهن وٽ مافوق الفطرت قوتون هجن يا نه هجن، پر عام طور اهي قتل ڪرڻ يا ڪنهن نه ڪنهن قسم جي تباهي آڻڻ جي صلاحيت رکندا آهن، جنهن سان انساني دنيا جي سماجي يا اخلاقي نظام کي خطرو پيدا ٿيندو آهي.
جانورن جي صورت وارا راڪاس اخلاقي نظام کان ٻاهر هوندا آهن، پر ڪڏهن ڪڏهن انهن جي پيدائش جو سبب انسانن طرفان اخلاقي قانون جي ڀڃڪڙي هوندي آهي. مثال طور، يوناني ڏند ڪٿا موجب مينوس ديوتا پوسيڊون طرفان موڪليل اڇو ڍڳو قربان نه ڪيو، جنهن جي سزا طور پوسيڊون مينوس جي زال پاسيفائي کي ان ڍڳي سان عشق ۾ مبتلا ڪري ڇڏيو. پوءِ هن ان جانور سان ميلاپ ڪيو ۽ هڪ اهڙي انسان کي جنم ڏنو، جنهن جو مٿو ڍڳي جهڙو هو، جنهن کي مينوٽار چيو ويندو آهي. انساني راڪاس اهي هوندا آهن، جيڪي ڄمڻ وقت ئي مڪمل انسان نه هوندا آهن (جهڙوڪ ميڊوسا ۽ سندس گورگون ڀينرون)، يا وري ڪنهن مافوق الفطرت يا غيرفطري عمل جي نتيجي ۾ پنهنجي انسانيت وڃائي ويهندا آهن (جهڙوڪ ويروولف يا فرينڪنسٽائن جو راڪاس)، تنهنڪري اهي يا ته انساني سماج جي اخلاقي قانون تي عمل نٿا ڪري سگهن، يا ڪڏهن به ان جي قابل نه هوندا آهن.
راڪاسن کي ڪڏهن ڪڏهن اهڙين غلط سمجهيل ۽ دوستاڻين مخلوقن طور به پيش ڪيو ويندو آهي، جيڪي ماڻهن کي بنا ڪنهن خراب ارادي جي خوفزده ڪري ڇڏينديون آهن، يا وري ايتريون وڏيون، طاقتور ۽ اڻگهڙ هونديون آهن، جو اڻڄاڻائيءَ ۾ نقصان يا موت جو سبب بڻجي وينديون آهن. افسانن ۾ ڪي راڪاس شرارتي ۽ چنچل هوندا آهن، پر لازمي ناهي ته خطرو به هجن (جهڙوڪ هوشيار گوبلن)، جڏهن ته ڪي نهايت نرم طبيعت وارا هوندا آهن، پر ڪاوڙ يا بک لڳڻ تي خطرناڪ ٿي پوندا آهن. اهڙين مخلوقن کي يا ته قابو ۾ آڻي تربيت ڏيڻ ضروري هوندو آهي ته جيئن هو پنهنجي وحشي خواهشن تي ضابطو آڻي سگهن، يا جيڪڏهن انهن کي سنڀالڻ ممڪن نه هجي ته کين ختم ڪيو ويندو آهي.
اشتقاق
[سنواريو]
لفظ مونسٽر لاطيني لفظ monstrum مان نڪتل آهي، جيڪو آخرڪار فعل moneo (ياد ڏيارڻ، خبردار ڪرڻ، سيکارڻ يا اڳڪٿي ڪرڻ) مان ورتل آهي. هن لفظ جو مطلب اهڙي ڪنهن به شيءِ لاءِ استعمال ٿيندو هو، جيڪا "عجيب يا غيرمعمولي هجي، فطرت جي عام قانونن جي ابتڙ هجي، جنهن ذريعي ديوتا ڪنهن ايندڙ برائيءَ کان آگاهه ڪن"، يا "ڪو غيرفطري، خوفناڪ انسان، جانور يا شيءِ"، يا وري "ڪا به غيرمعمولي يا حيرت انگيز شيءِ، حالت يا مهم".[1]
ثقافتي ورثو
[سنواريو]ويڪ فاريسٽ يونيورسٽي ۾ وچئين دور جي جرمن ادب جي اسسٽنٽ پروفيسر ٽينا ميري بوئر جي لفظن ۾، "راڪاس ڪنهن ثقافتي خلا مان پيدا ناهن ٿيندا؛ انهن وٽ ادبي ۽ ثقافتي ورثو موجود هوندو آهي."
قديم يونانين ۽ رومين جي مذهبي تناظر ۾ راڪاسن کي "خدائي ناراضگي" جون نشانيون سمجهيو ويندو هو، ۽ اهو عقيدو هو ته خاص طور تي جنم دوران پيدا ٿيندڙ جسماني نقص انتهائي منحوس هوندا هئا، ڇاڪاڻتہ اهي "غيرفطري واقعا" يا "فطرت جي نظام ۾ خرابي" سمجهيا ويندا هئا.[2]
تنهن هوندي به، راڪاس هميشه نفرت جوڳا يا بڇڙا نه سمجهيا ويندا هئا. مثال طور، رومي مورخ سيوٽونيس موجب، نانگ جو ٽنگن کان سواءِ هجڻ يا پکيءَ جو اڏامڻ به راڪاسي خاصيتون هيون، ڇاڪاڻتہ اهي "فطرت جي عام اصولن جي ابتڙ" هئا.[3] ان جي باوجود، لفظ راڪاس سان لاڳاپيل منفي مفهوم جلد ئي عام ٿي ويا، ۽ ڊراما نگار ۽ فلسفي سينيڪا جي دور تائين هي لفظ فلسفيانه معنيٰ به اختيار ڪري چڪو هو، جنهن مطابق راڪاس "حقيقت جي هڪ بصري ۽ خوفناڪ انڪشاف" هو.[4]
ان هوندي به، ڏندڪٿائن جا راڪاس، جهڙوڪ هائيڊرا ۽ ميڊوسا، فطري مخلوق نه پر الوهي هستيون سمجهيون وينديون هيون. اهو تصور شايد ابتدائي هند-يورپي مذهب ۽ ٻين قديم عقيدي وارن نظامن مان ورثي ۾ مليو، جتي "روح"، "راڪاس" ۽ "ديوتا" جي وچ ۾ فرق ايترو واضح نه هوندو هو.
افساني ادب ۾ راڪاس
[سنواريو]نثري ادب
[سنواريو]افساني ادب ۾ راڪاسن جي تاريخ تمام پراڻي آهي. مثال طور، رزميه نظم بيوولف جو گرينڊي راڪاس جو هڪ مثالي نمونو آهي؛ هو بگڙيل شڪل وارو، بي رحم ۽ انتهائي طاقتور آهي، جيڪو هر رات انساني آباديءَ تي حملو ڪري پنهنجن شڪارن کي قتل ڪري کائيندو آهي. جديد ادبي راڪاسن جون پاڙون ميري شيلي جي فرينڪنسٽائن جي راڪاس ۽ برام اسٽوڪر جي ڊراڪولا جي خون آشام ۾ ملن ٿيون.
راڪاس خيالي ادب، وحشتي ادب ۽ سائنس فڪشن جا بنيادي جز آهن، جتي راڪاس اڪثر زمين کان ٻاهر جي مخلوق جي صورت ۾ پيش ڪيا ويندا آهن. ان کان علاوه، شهواني ادب جي هڪ ذيلي صنف مونسٽر ايروٽيڪا پڻ موجود آهي، جنهن ۾ راڪاس مرڪزي ڪردار طور شامل هوندا آهن.
فلم
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو راڪاس واري فلم
ٻي عالمي جنگ کان اڳ جون راڪاس فلمون
[سنواريو].jpg)
خاموش فلمن جي دور ۾ راڪاس اڪثر انسان جي جسامت جا هوندا هئا، جهڙوڪ فرينڪنسٽائن جو راڪاس، گولم، ويرولف ۽ ويمپائر. فلم سيگفريڊ ۾ اژدھا کي اسٽاپ موشن اينيميشن ذريعي پيش ڪيو ويو، جيئن بعد ۾ آر ڪي او جي ڪنگ ڪانگ ۾ ڪيو ويو، جيڪا آواز واري دور جي پهرين وڏي راڪاس فلم هئي.
يونيورسل اسٽوڊيوز راڪاس فلمن ۾ خاص مهارت رکي. بيلا لگوسي پنهنجي مشهور ڪردار ڊراڪولا کي ٻيهر ادا ڪيو، جڏهن ته بورس ڪارلوف فرينڪنسٽائن جي راڪاس جو ڪردار ادا ڪيو. اسٽوڊيو مين-ميڊ مونسٽر جهڙيون ٻيون فلمون پڻ ٺاهيون، جن ۾ لون چئني جونيئر. هڪ اهڙو شخص بڻيو، جيڪو بجليءَ سان ڀرپور قاتل ۾ تبديل ٿي ويندو هو ۽ رڳو هٿ لڳائڻ سان ماڻهن کي ماري ڇڏيندو هو.
ڊاڪٽر فرينڪنسٽائن جي هڪ ٻئي روپ، پاڳل سرجن ڊاڪٽر گوگول (پيٽر لوري)، فلم ميڊ لو ۾ اهڙا هٿ پيوند ڪيا، جيڪي بدنيتي واري فطرت سان ٻيهر جيئرا ٿي ويا.
هن دور ۾ ويرولف ۽ ممي پڻ فلمن ۾ خوفناڪ راڪاس طور متعارف ٿيا. وڏي جسامت وارن راڪاسن مان، 1936ع جي فليش گورڊن سيريل جي پهرين قسط ۾ حقيقي ڇپڪليون ڪئميرا جي زاويي ذريعي اژدهن طور ڏيکاريون ويون، جڏهن ته نائين قسط ۾ رٻڙ جي لباس پهريل اداڪار فائر ڊريگن جو ڪردار ادا ڪيو. آخرڪار، راڪاس فلمن جي هن دور جو خاتمو مزاحيه فلم اي ٽ اينڊ ڪاسٽيلو ميٽ فرينڪنسٽائن (1948ع) سان ٿيو.
ٻي عالمي جنگ کان پوءِ جون راڪاس فلمون
[سنواريو]
ٻي عالمي جنگ کان پوءِ وڏي جسامت وارا راڪاس ٻيهر فلمن ۾ ظاهر ٿيا، جنهن جو تعلق گهڻو ڪري ايٽمي هٿيارن جي ترقي سان جوڙيو ويندو آهي. شروعاتي مثال آمريڪي فلم دي بيسٽ فرام 20,000 فيدمس هئي، جنهن ۾ هڪ ڊائناسور روشنيءَ واري مينار تي حملو ڪندو آهي.
ان کان پوءِ جاپاني (گوڊزيلا، گميرا)، برطانوي (گورگو) ۽ ڊينمارڪي (ريپٽيليڪس) فلمن ۾ وڏا راڪاس شهرن تي حملو ڪندي ڏيکاريا ويا. جديد دور ۾ جي. جي. ابرامس جي فلم ڪلوور فيلڊ (2008ع) به اهڙي وڏي راڪاس کي پيش ڪري ٿي.
ٻين سيارون جي ويجهڙائيءَ بابت خيالن سبب خلائي راڪاس پڻ فلمن ۾ مشهور ٿيا. انهن مان ڪي وڏا جسامت وارا هئا، جهڙوڪ ڪنگ گڊورا ۽ گيگان، جڏهن ته ڪي انسان جيتري جسامت وارا هئا. هن ئي دور ۾ گل-مين نالي مڇي-انسان راڪاس کي ڪريچر فرام دي بليڪ لئگون فلمي سلسلي ۾ متعارف ڪرايو ويو.
برطانيا جي ھئمر فلم پراڊڪشن 1950ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ راڪاس فلمن کي رنگين فلمن جي صورت ڏني. ساڳئي وقت آمريڪا ۾ پراڻيون يونيورسل فلمون مقامي ٽيليويزن اسٽيشنن تان عجيب شخصيت رکندڙ ميزبانن ذريعي ڏيکاريون وينديون هيون، جن نوجوان مداحن جو وڏو حلقو پيدا ڪيو.
وقت سان گڏ راڪاسن جي پيشڪش ۾ تبديلي آئي، پر اهي 1940ع واري ڏهاڪي جي آخر وانگر مڪمل طور تي فلمن مان غائب نه ٿيا.
ڪڏهن ڪڏهن راڪاسن کي دوستاڻن يا غلط سمجهيل ڪردارن طور به پيش ڪيو ويندو آهي. ڪنگ ڪانگ ۽ فرينڪنسٽائن جو راڪاس ان جا مشهور مثال آهن. فرينڪنسٽائن جي راڪاس کي مونسٽر اسڪئڊ ۽ وين ھيلسنگ جهڙين فلمن ۾ به اهڙي انداز سان ڏيکاريو ويو آهي. دي ھلڪ "هيرو راڪاس" واري تصور جو مثال آهي.
"دوستاڻو راڪاس" مقبول ثقافت ۾ تمام عام موضوع آهي. چيوباڪا، ايلمو ۽ شريڪ ان جا مشهور مثال آهن. پرڪسار جي مونسٽرس, انڪارپوريشن. ۾ راڪاس ٻارن کي ڊيڄاري (۽ پوءِ وندرائي) پنهنجي دنيا لاءِ توانائي پيدا ڪندا آهن، جڏهن ته دي مپيٽس ۽ سيسمي اسٽريٽ جا راڪاس انسانن ۽ جانورن سان هم آهنگيءَ سان رهن ٿا. جاپاني ثقافت ۾ پڻ ڪيترائي راڪاس مهربان يا پسنديده هوندا آهن، جن جا مشهور مثال پوڪيمان ۽ ماء نيڀر ٽوٽورا آهن. مونسٽر ھاء ڪتابي، ويب ۽ رانديڪن جو سلسلو به ان جو هڪ مثال آهي.
رانديون
[سنواريو]راڪاس عام طور خيالي راندن، ڪردار ادا ڪرڻ وارين راندين ۽ وڊيو راندن ۾ رانديگرن جي دشمنن طور ظاهر ٿيندا آهن. انهن ۾ خلائي مخلوق، افسانوي مخلوق، ٻئي بُعد جون هستيون يا عام جانورن جا بدليل روپ شامل ٿي سگهن ٿا.
خاص طور تي ڪردار ادا ڪرڻ وارين راندين ۾ "راڪاس" هڪ عام اصطلاح آهي، جيڪو انهن دشمن ڪردارن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جن سان رانديگر وڙهندو آهي. باشعور افسانوي نسلن کي عام طور راڪاس نه چيو ويندو آهي. ڪجهه حالتن ۾، جهڙوڪ پوڪيمان ۾، "مونسٽر" لفظ غيرجانبدار معنيٰ ۾ استعمال ٿيندو آهي ۽ اهڙين پيارين افسانوي مخلوقن لاءِ هوندو آهي، جيڪي حقيقي جانورن سان مشابهت رکن ٿيون. راندين جا ڪردار اهڙين سڀني مخلوقن کي گڏيل طور "راڪاس" سڏي سگهن ٿا. ڊنجيئنس اينڊ ڊريگنز پڻ اهڙي راند آهي، جنهن ۾ مختلف خيالي مخلوقون، راڪاس ۽ اژدها شامل آهن.
ٻين راندين، جهڙوڪ انڊرٽيل ۽ ڊيلٽارون ۾، "راڪاس" (جيڪي گهڻو ڪري غير رانديگر ڪردار هوندا آهن) اهڙين عجيب مخلوقن کي چيو ويندو آهي، جيڪي غير مرده، روبوٽ، انساني شڪل واريون مخلوقون يا ڏندڪٿائي جاندار هوندا آهن، جن ۾ انسانن سان ڪجهه هڪجهڙايون هونديون آهن.
حوالا
[سنواريو]نوٽس
[سنواريو]- ↑ [https://books.google.com/books?id=l_UsAAAAYAAJ&q=latin+english+dictionary The Rev. J.E. Riddle, A Complete English-Latin and Latin-English Dictionary, London: Longmans, Green, and Co., 1870, s.v. monstrum, Latin-English part, p. 399.
- ↑ Beagon 2002, p. 127.
- ↑ Wardle 2006, p. 330.
- ↑ Staley 2010, pp. 80, 96, 109, 113 et passim.
حوالا
[سنواريو]ڪتابيات
[سنواريو]- Asma, Stephen (2009). On Monsters: An Unnatural History of Our Worst Fears. Oxford University Press. ISBN 978-0195336160.
- Beagon, Mary (2002). "Beyond Comparison: M. Sergius, Fortunae victor". ۾ Clark, Gillian; Rajak, Tessa (مرتب). Philosophy and Power in the Graeco-Roman World: Essays in Honour of Miriam Griffin. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-829990-5.
- Staley, Gregory A. (2010). Seneca and the Idea of Tragedy. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-538743-8.
- Wardle, David (2006). Cicero on Divination, Book 1. Oxford University Press.
- Weinstock, Jeffrey Andrew, ed. (2020). The Monster Theory Reader. University of Minnesota Press. 2020.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]
وڪيميڊيا العام تي Monsters بابت زمرا
 |
وڪي قول ۾ راڪاس جي متعلق قول موجود آھي۔ |
سانچو:Stock characters سانچو:Horror fiction سانچو:Fantasy fiction
- ↑ هر ڪارڊ تي جاپاني ڏندڪٿا جي هڪ راڪاس ۽ هيراگانا رسم الخط جو هڪ اکر ڏيکاريل آهي.
<ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نہ مليو