رائي
| راءِ (Rye) | |
|---|---|
 | |
سائنسي درجا بندي  | |
| Unrecognized taxon (fix): | Secale |
| جنس: | Template:Taxonomy/Secale{. cereale |
| حياتياتي نالو | |
| Secale cereale L. | |
راءِ (Rye) جنهن جو سائنسي نالو Secale cereale آهي، هڪ گھاس آهي جيڪا وسيع پيماني تي اناج، هڪ حفاظتي فصل (cover crop) ۽ چاري جي فصل طور پوکي ويندي آهي. هي خاص طور تي اوڀر ۽ اتر يورپ کان وٺي روس تائين پوکي وڃي ٿي. راءِ ٻين اناج جي مقابلي ۾ ٿڌي موسم ۽ گهٽ زرخيز مٽيءَ ۾ به آسانيءَ سان ٿي سگهي ٿي، جنهن ڪري انهن علائقن ۾ هيءَ تمام ڪارائتي آهي. هي گندم جي قبيلي (Triticeae) جو رڪن آهي، جنهن ۾ گندم ۽ جوءِ به شامل آهن.
راءِ جو اناج ماني، بيئر، ويسڪي ۽ جانورن جي چاري لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. اسڪينڊينيويا ۾ وچين دور ۾ راءِ بنيادي خوراڪ هئي. يورپ دنيا جي اڌ راءِ پيدا ڪري ٿو. گندم ۽ راءِ جي ميلاپ سان هڪ نئون هائيبرڊ فصل ٽريٽيڪل (triticale) به تيار ڪيو ويو آهي.
تفصيل
[سنواريو][attachment_0](attachment) راءِ هڪ قد آور گھاس آهي جيڪا پنهنجي ٻجن لاءِ پوکي ويندي آهي. ماحولياتي حالتن جي بنياد تي هيءَ 1 to 3 metres (3+1⁄2 to 10 ft) تائين وڏي ٿي سگهي ٿي. ان جا پن نيري-سائي رنگ جا، ڊگها ۽ نوڪدار هوندا آهن. ان جا ٻج هڪ مڙيل سنگ (spike) ۾ هوندا آهن جيڪو 7 to 15 centimetres (2+3⁄4 to 6 in) ڊگهو ٿيندو آهي.[1]
نباتاتي تصوير (Botanical illustration)
ٻج پنهنجي کل ۾
اناج جا مختلف قسم
راءِ جو اناج
.jpg)
بنياد ۽ تاريخ
[سنواريو]
راءِ جو نسل Secale گھاس جي قبيلي Triticeae ۾ شامل آهي. لفظ راءِ جي معنيٰ مختلف ٻولين (ڊچ، جرمن، روسي) ۾ اناج ئي آهي.[2]
شام جي علائقي Tell Abu Hureyra مان مليل ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته راءِ شايد 13,000 سال اڳ منظم طريقي سان پوکيندڙ پهرين فصلن مان هڪ هئي.[3] رومي دور ۾ هيءَ اناج گهٽ درجي جي خوراڪ سمجهي ويندي هئي.
پوکائي
[سنواريو]
وچين دور کان وٺي راءِ کي وچين ۽ اوڀر يورپ ۾ وڏي پيماني تي پوکيو ويو آهي. هيءَ وارياسي مٽي يا پيٽ (peat) واري مٽي ۾ به سٺي ٿيندي آهي. راءِ جا ٻوٽا ٻين اناج جي مقابلي ۾ سخت ٿڌ کي بهتر برداشت ڪندا آهن.[4]
راءِ جي پوکائي جديد دور ۾ combine harvester مشينن ذريعي ڪئي ويندي آهي، جيڪا ٻوٽي کي ڪٽڻ، اناج کي الڳ ڪرڻ ۽ ڇاڻڻ جو ڪم هڪ ئي وقت ڪري ٿي. قديم دور ۾ هي ڪم هٿن سان ڏاٽن جي مدد سان ڪيو ويندو هو.[5]
زرعي ماحوليات
[سنواريو]سياري جي راءِ سياري ۾ ٻنيءَ کي ڍڪڻ لاءِ پوکي ويندي آهي ته جيئن مٽي جي حفاظت ٿي سگهي. هيءَ ٻوٽي برف جي هيٺان به زنده رهي سگهي ٿي، ڇاڪاڻ ته ان جا پن خاص قسم جا پروٽين (antifreeze proteins) پيدا ڪندا آهن جيڪي ان کي ڄمڻ کان بچائيندا آهن.
جيت ۽ بيماريون
[سنواريو]
ڪيترائي جيت ۽ بيماريون راءِ جي ٻوٽي کي متاثر ڪري سگهن ٿيون، جن مان Claviceps purpurea (ergot) نالي ڦڦڙي تمام خطرناڪ آهي، جيڪا اناج کي زهرلو بڻائي ڇڏيندي آهي.[6]
حوالا
[سنواريو]- ↑ "Rye". PlantVillage. May 4, 2024 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "rye (n.)". Online Etymology Dictionary. May 4, 2024 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Hillman, Gordon; Hedges, Robert; Moore, Andrew; Colledge, Susan; Pettitt, Paul (2001). "New evidence of Lateglacial cereal cultivation at Abu Hureyra on the Euphrates". The Holocene 11 (4): 383–393. doi:. Bibcode: 2001Holoc..11..383H. https://www.researchgate.net/publication/200033056. Retrieved July 12, 2016.
- ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Wong-1998". - ↑ Jones, Peter M. (2016). Agricultural Enlightenment: Knowledge, Technology, and Nature, 1750–1840. Oxford: Oxford University Press (OUP). ص. 123. ISBN 978-0-19-102515-0.
- ↑ Matz, Samuel A. (1991). Chemistry and Technology of Cereals as Food and Feed. New York: Van Nostrand Reinhold/AVI. ص. 181–182. ISBN 978-0-442-30830-8. July 14, 2016 تي حاصل ڪيل.