مواد ڏانھن هلو

خيردالان

خيردالان
Xırdalan

خيردالان
خيردالانXırdalan is located in آذربائيجان
خيردالانXırdalan
خيردالان
Xırdalan
جاگرافيائي بيھڪ : 40°26′55″N 49°45′23″E / 40.44861°N 49.75639°E / 40.44861; 49.75639
ملڪ آذربائيجان
ضلعوابشرون ريئن
شھر جو قيام2006
ايراضي
• ڪل47 km2 (18 sq mi)
آبادي
 (2014)
• ڪل95200
• ڪثافتauto في چورس ڪلوميٽر
وقتي علائقوUTC+4 (AZT)
 • اونهارو (ر.ب.و)UTC+5 (AZT)
پوسٽل ڪوڊ
AZ 0100
ڊائلنگ ڪوڍ12
گاڏي رجسٽريشن01

خيردالان يا خردالان؛ (انگريزي: Xirdalan يا Khirdalan) آذربائيجان جي صوبي ابشرون معاشي ريجن جي ضلعي يا ريئن ابشرون جو ضلعي صدر مقام آھي جنھن جي آبادي 95,200 آهي[1]. ھي شھر پھرين ھڪ ننڍڙي آبادي ھئي جنھن کي 29 نومبر 2006ع ۾ آذربائيجان جي نيشنل اسيمبلي پاران شھر جو درجو ڏنو ويو[2]. آذربائيجان جي بيئر جو سڀ کان وڏو ڪارخانو ھن شھر ۾ آھي. ان جي بيئر جو نالو پھرين خيردالان بيئر ھيو ھاڻي بالٽيڪا باڪو جي نالي سان تيار ٿئي ٿو[3]. 2007 ۾ ھن شھر ۾ مصر جي صدر حسني مبارڪ جو مجسمو لڳايو ويو هو[4]. سوويت آذربائيجان واري دؤر جو مشھور شاعر ۽ ناول نگار نبي حازري جو تعلق ھن شھر سان آهي.

نالي جو بنياد

[سنواريو]

"خيردالان" نالي بابت مختلف تشريحون پيش ڪيون ويون آهن. هڪ نظريي موجب، هي نالو **"خير دلي"** مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ "ٻج پوکڻ واري زمين مان نڪتل کيت" آهي. ٻي تشريح هن نالي کي **"خور"** لفظ سان ڳنڍي ٿي، جنهن جي معنيٰ "غير معمولي باهه" ٻڌائي وڃي ٿي. ڪجهه ماڻهن جو خيال آهي ته هي نالو **"خيرد"** ۽ **"کيت"** جي گڏيل صورت مان ٺهيو آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته خيردالان جو نالو ان جي قافلن واري واپاري رستي تي واقع هجڻ سبب پيو، جتي باڪو ڏانهن ويندڙ واپاري سرائن ۾ آرام ڪندا هئا ۽ مقامي بازار ۾ واپار ڪندا هئا.[5]

تاريخ

[سنواريو]

اهو سمجهيو وڃي ٿو ته خيردالان جي شروعات چوڏهين صديءَ جي شروعات ۾ هڪ ڳوٺاڻي آباديءَ طور ٿي. پهريان رهواسي موجوده شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪلوميٽر اولهه طرف واقع ڪلٽيپي (Kultepe) نالي علائقي ۾ رهندا هئا. پر ڪيچيلي داغ مٽيءَ جي آتش فشان جي بار بار ڦاٽڻ سبب آبادي کي پنهنجو هنڌ ڇڏڻو پيو. سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ تائين اهي زيئلٽيپي جي دامن ۾ اچي ٻيهر آباد ٿيا، جتي خيردالان کي ٻيهر تعمير ۽ بحال ڪيو ويو.[5][6]

1930ع ۽ 1940ع وارن ڏهاڪن دوران خيردالان انتظامي طور بيناقدي ضلعي جي ماتحت هو. 1950ع واري ڏهاڪي جي پهرئين اڌ ۾ ماشتاغا کي بيناقدي جي انتظام هيٺ آندو ويو، ۽ 1950ع ۽ 1960ع وارن ڏهاڪن دوران خيردالان هڪ ڀيرو ٻيهر بيناقدي جي اختيار هيٺ رهيو. ان ئي عرصي دوران هن آباديءَ ۾ لڳ ڀڳ 10 کان 15 هزار ماڻهو رهندا هئا. 4 جنوري 1963ع تي آذربائيجان سوويت سوشلسٽ جمهوريه جي سپريم سوويت جي پريزيڊيم خيردالان کي ابشيرون ضلعي جو انتظامي مرڪز قرار ڏنو.[5][7]

خيردالان کي 1936ع ۾ شهري قسم جي آبادي (urban-type settlement) جو درجو ڏنو ويو. 2 آڪٽوبر 2006ع تي ملي مجلس جي قرارداد نمبر 148-IIIQ تحت باڪو جي بيناقدي ضلعي مان ڪل 462 هيڪٽر زمين (جنهن مان 208 هيڪٽر سولوٽيپي ۽ 254 هيڪٽر 28 مئي آبادي مان هئا) ابشيرون ضلعي جي خيردالان ۾ شامل ڪئي وئي.[8] ساڳئي ڏينهن قرارداد نمبر 149-IIIQ تحت خيردالان کي سرڪاري طور شهر جو درجو پڻ ڏنو ويو.[9]

1999ع جي آدمشماري موجب خيردالان جي آبادي 28,576 هئي. بهرحال، 1990ع واري ڏهاڪي جي پڇاڙيءَ ۾ شروع ٿيندڙ ۽ 2000ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ تيزي سان وڌندڙ شهريڪاريءَ سبب خيردالان آذربائيجان جو سڀ کان تيزيءَ سان وڌندڙ شهر بڻجي ويو.[5] شهر جي 2030ع تائين ترقيءَ لاءِ تيار ڪيل ماسٽر پلان، جيڪو شهري توسيع، بنيادي ڍانچي جي بهتري ۽ زمين جي استعمال بابت ضابطن جو خاڪو پيش ڪري ٿو، 8 اپريل 2013ع تي سرڪاري طور منظور ڪيو ويو.[5]

2025ع کان 2030ع تائين لاءِ منظور ڪيل باڪو ۽ ڀرپاسي وارن علائقن جي ٽرانسپورٽ بنيادي ڍانچي جي بهتري واري رياستي پروگرام تحت خيردالان شهر جي مرڪز کي M-4 باڪو–شماخي–يوولاخ شاهراهه سان ڳنڍڻ لاءِ هڪ گهڻ-سطحي فلائي اوور تعمير ڪيو ويندو. هي پروگرام آذربائيجان جي صدر الهام عليئف پاران منظور ڪيو ويو. ان تحت خيردالان جي ٽرانسپورٽ رابطن کي بهتر بڻايو ويندو. آذربائيجان جي ڊجيٽل ترقي ۽ ٽرانسپورٽ واري وزارت، آذربائيجان جي گهرو معاملن واري وزارت، آذربائيجان جي قومي سلامتي واري وزارت ۽ آذربائيجان جي دفاع واري وزارت 2025ع کان 2030ع جي وچ ۾ هن روڊ جنڪشن جي تعمير مڪمل ڪرڻ جا ذميوار هوندا. ان کان علاوه، روڊ نيٽ ورڪ کي پڻ اپگريڊ ڪيو ويندو ته جيئن خيردالان کي M-1 باڪو–قوبا شاهراهه ۽ M-4 باڪو–شماخي–يوولاخ شاهراهه سان ڳنڍي روسي وفاق جي سرحد تائين رسائي بهتر بڻائي سگهجي. انهن مان ڪجهه منصوبا 2026ع تائين مڪمل ٿيڻا آهن. منصوبي ۾ حسن عليئف گهٽي مان گذرندڙ هڪ فلائي اوور پڻ شامل آهي، جيڪو M-4 باڪو–شماخي–يوولاخ شاهراهه کي M-1 باڪو–قوبا–روسي وفاق جي رياستي سرحد واري شاهراهه سان ڳنڍيندو، ۽ ان جي تعمير 2030ع تائين مڪمل ٿيڻ جي رٿابندي ڪئي وئي آهي.[10]

آبهوا

[سنواريو]

خيردالان ابشيرون اپٻيٽ جي اولهندي حصي ۾، جيئرانباتان ذخيري جي ڏکڻ ۾، باڪو ۽ سمقائت جي وچ ۾، سمنڊ جي سطح کان 71 ميٽر اوچائيءَ تي واقع آهي. هي شهر باڪو کان رڳو 5 ڪلوميٽر پري آهي ۽ زلزلي جي لحاظ کان سرگرم علائقي ۾ واقع آهي، جتي زلزلي جي شدت ريڪٽر اسڪيل تي 8 درجا تائين پهچي سگهي ٿي.

خيردالان ۾ گرم معتدل نيم خشڪ ۽ خشڪ اسٽيپي آبهوا ملي ٿي. سراسري سالياني گرمي پد 13.1 ڊگري سينٽي گريڊ آهي. سڀ کان گرم مهيني جو سراسري گرمي پد 24.6 ڊگري سينٽي گريڊ، جڏهن ته سڀ کان ٿڌي مهيني جو سراسري گرمي پد 2.4 ڊگري سينٽي گريڊ هوندو آهي. هوا ۾ سراسري نمي 76 سيڪڙو آهي، جڏهن ته شهر ۾ ساليانو سراسري برسات 163 ملي ميٽر پوي ٿي. هتي هوائون گهڻو ڪري اتر، اتر اولهه، ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولهه طرفان هلنديون آهن، ۽ انهن جي سراسري رفتار 6.8 ميٽر في سيڪنڊ هوندي آهي.

معيشت

[سنواريو]
باڪو انجنيئرنگ يونيورسٽي، خيردالان (اڳوڻو قافقاز يونيورسٽي)

خيردالان جو پکيڙ 1,702 هيڪٽر آهي ۽ هتي 20 کان وڌيڪ صنعتي ادارا قائم آهن. شهر ۾ تعليمي نظام ڪافي ترقي يافته آهي، جتي 10 ثانوي اسڪول، 12 ٻاراڻا باغ (ڪنڊرگارٽن)، هڪ مرڪزي لائبريري نظام ۽ هڪ مقامي تاريخي عجائب گهر موجود آهن. ابشيرون ضلعي جي مرڪزي اسپتال پڻ شهر ۾ واقع آهي.

عوامي آمدرفت لاءِ بس روٽ نمبر 135 ۽ 119 خيردالان کي باڪو سان ڳنڍين ٿا، جڏهن ته بس روٽ نمبر 523 خيردالان ۽ سمقائت جي وچ ۾ هلندي آهي.

آمدرفت

[سنواريو]

خيردالان ريلوي اسٽيشن، جيڪا باڪو مضافاتي ريلوي جو حصو آهي، پهريون ڀيرو 1952ع ۾ کولِي وئي. 12 سيپٽمبر 2015ع تي تيز رفتار باڪو–خيردالان–سمقائت ريل سروس شروع ٿيڻ سان مسافرن لاءِ ريل خدمتن ۾ واڌ ڪئي وئي.[11]

مشهور شخصيتون

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ آرڪائيو ڪاپي, اصل نسخو مان 2012-04-18 تي محفوظ ڪيل, 2020-10-27 تي حاصل ڪيل
  2. ↑ Khirdalan settlement receives a city status
  3. ↑ Baltika-Baku آرڪائيو ڪيا ويا June 17, 2009, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  4. ↑ "Азербайджанская оппозиция ополчилась на памятник Мубараку близ Баку". "Лента.Ру". 2011-01-31.
  5. 1 2 3 4 5 khirdalan.bel.az. "Xırdalan haqqında". xhirdalan.bel.az (آزربائيجاني ۾). اصل نسخو مان 2025-01-21 تي محفوظ ڪيل. 2025-02-26 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Xırdalan". Kayzen (آزربائيجاني ۾). 2011-06-27. 2025-02-26 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "İcra başçısı: "Xırdalan üçün tarixi bir hadisədir"". Sia.az - Dünya və yerli xəbərlərin tək ünvanı (آزربائيجاني ۾). 2018-02-02. 2025-02-26 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "Tarixi | Azərbaycan Respublikası Abşeron Rayon İcra Hakimiyyəti". absheron-ih.gov.az. 2025-02-26 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "Tarixi | Azərbaycan Respublikası Abşeron Rayon İcra Hakimiyyəti". absheron-ih.gov.az. 2025-02-26 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ "Xırdalan sakinlərinə ŞAD XƏBƏR - Bu tarixdən..." musavat.com. 2025-02-26 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "Azerbaijan Railways Stations and Stops". ticket.ady.az/en. اصل نسخو مان 2025-03-21 تي محفوظ ڪيل. 2025-02-27 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "Nəbi Xəzri" (آزربائيجاني ۾). ADAM.az. اصل نسخو مان 2011-09-03 تي محفوظ ڪيل.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Absheron District سانچو:Administrative divisions of Azerbaijan