مواد ڏانھن هلو

جيرو

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
جيرو
انساني جيرو مٿئين ساڄي پيٽ ۾ واقع آهي
نر جي جسم ۾ انساني جيري جو هنڌ (ڳاڙهي رنگ ۾)
تفصيل
پريڪرسراڳيون آنڊو
عضون جو نظام هاضمي جو سرشتو
شريان جيري واري شريان
نس جيري واري وريد ۽ جيري واري بابي وريد
تنت سيليئڪ گينگليا ۽ ويگس عصب[1]
سڃاڻپ ڪندڙ
لاطيني ٻوليjecur, iecur
يوناني ٻوليhepar (ἧπαρ)
بنياد hepat- (ἡπατ-)
ائناٽامي جا محاورا A05.8.01.001
ائناٽامي جو بنيادي ماڊل7197
ائناٽامي جا محاورا

جيرو هڪ وڏو ميٽابولي عضوو آهي، جيڪو رڳو ڪرنگهيدار جانورن ۾ ملي ٿو. اهو ڪيترائي ضروري حياتياتي ڪم سرانجام ڏئي ٿو، جهڙوڪ جسم مان زهريلو مادو ڪڍڻ، مختلف پروٽينن جي جوڙجڪ، ۽ هاضمي ۽ واڌ ويجهه لاءِ گهربل ٻين ڪيترن ئي حياتيائي ڪيميائي مادن جي جوڙجڪ.[2][3][4] انسانن ۾ اهو پيٽ جي مٿئين ساڄي چوٿائي ۾، ڇاتيءَ جي پردي جي هيٺان واقع هوندو آهي ۽ گهڻو ڪري ساڄي پاسي جي هيٺئين پاسراٽين جي پڃري سان ڍڪيل هوندو آهي. ان جي ٻين ميٽابولي ڪمن ۾ ڪاربوهائيڊريٽ ميٽابولزم، ڪيترن ئي هارمونن جي پيداوار، گلوڪوز ۽ گلائڪوجن جهڙن غذائي مادن جي ڦيرڦار ۽ ذخيرو، ۽ رت جي ڳاڙهن گهرڙن جي ڀڃ ڊاهه شامل آهن.[4] ايناٽاميائي ۽ طبي اصطلاحن ۾ اڪثر hepat- اڳياڙي استعمال ڪئي ويندي آهي، جيڪا ἡπατο- مان نڪتل آهي ۽ جيري لاءِ يوناني لفظ آهي؛ جيئن هيپاٽالاجي ۽ هيپاٽائٽس.[5]

جيرو هڪ مددگار هاضمي وارو عضوو پڻ آهي، جيڪو پِت پيدا ڪري ٿو. پِت هڪ کارو پاڻياٺ آهي، جنهن ۾ ڪوليسٽرول ۽ پِت جا تيزاب شامل هوندا آهن، ۽ اهو چرٻي کي سنهڙن ڦڙن ۾ ورهائي کاڌي واري چرٻي جي ڀڃ ڊاهه ۾ مدد ڪري ٿو. پِت جو ٿيلهو، جيڪو جيري جي ساڄي لوڀ جي بلڪل هيٺان موجود هڪ ننڍڙو کوکلو ٿيلهو آهي، جيري مان پيدا ٿيل پِت کي ذخيرو ۽ ڳاڙهو ڪري ٿو، جيڪو پوءِ ٻارهن آڱري آنڊي ۾ خارج ڪيو وڃي ٿو ته جيئن هاضمي ۾ مدد ملي.[6] جيري جي انتهائي خاص حياتيائي بافتي، جيڪو گهڻو ڪري هيپاٽوسائيٽن تي ٻڌل هوندو آهي، وڏي پيماني تي ٿيندڙ ڪيترن ئي حياتيائي ڪيميائي ردعملن کي ضابطي ۾ رکي ٿو. انهن ۾ ننڍن ۽ پيچيده نامياتي ماليڪيولن جي جوڙجڪ ۽ ڀڃ ڊاهه شامل آهي، جن مان ڪيترائي زندگيءَ جي رواجي ضروري ڪمن لاءِ گهربل آهن.[7] هن عضوي جي ڪمن جي ڪُل انگ بابت اندازا مختلف آهن، پر عام طور انهن جو انگ لڳ ڀڳ 500 ٻڌايو ويندو آهي.[8] انهيءَ ڪري جيري کي ڪڏهن ڪڏهن جسم جو ڪيميائي ڪارخانو به چيو ويندو آهي.[9][10]

ڊگهي مدي تائين جيري جي ڪم جي اڻهوند جي پورائي ڪيئن ڪجي، اهو اڃا معلوم ناهي، جيتوڻيڪ ٿوري مدي لاءِ جيري جي ڊائلاسس جون ٽيڪنيڪون استعمال ڪري سگهجن ٿيون. جيري جي اڻهوند ۾ ڊگهي مدي واري متبادل طور ڪم ڪرڻ لاءِ مصنوعي جيرا اڃا تيار نه ڪيا ويا آهن. 2018 مطابق، مڪمل جيري جي ناڪامي لاءِ جيري جي پيوندڪاري ئي واحد واٽ آهي.[11]

بناوت

[سنواريو]
مٿان کان ڏٺل جيرو، جنهن ۾ فالسي فارم رباط وسيلي ڌار ٿيل کاٻو ۽ ساڄو لوڀ ڏيکاريل آهن

جيرو گهري ڳاڙهي ناسي رنگ جو، پچر جي شڪل وارو عضوو آهي، جنهن جا اڻبرابر ماپ ۽ شڪل وارا ٻه لوڀ آهن. انساني جيري جو رواجي وزن لڳ ڀڳ 1.5 ڪلوگرامs (3.3 پائونڊs) هوندو آهي[12] ۽ ان جي ويڪر لڳ ڀڳ 15 سينٽيميٽرs (6 انچ) هوندي آهي.[13] ماڻهن جي وچ ۾ ان جي ماپ ۾ گهڻو فرق هوندو آهي؛ مردن لاءِ رواجي حوالو حد 970–1,860 گرامs (2.14–4.10 lb)[14] ۽ عورتن لاءِ 600–1,770 g (1.32–3.90 lb) آهي.[15] اهو انساني جسم جو سڀ کان ڳرو اندروني عضوو ۽ سڀ کان وڏي غدود آهي. اهو پيٽ جي کوهه جي مٿئين ساڄي چوٿائي ۾، ڇاتيءَ جي پردي جي بلڪل هيٺان، معدي جي ساڄي پاسي ۽ پِت جي ٿيلهي جي مٿان واقع آهي.[6]

جيرو ٻن وڏين رت جي نالين، جيري واري شريان ۽ بابي وريد، سان ڳنڍيل آهي. جيري واري شريان سيليئڪ ٿڙ وسيلي شهه رڳ مان آڪسيجن ڀريو رت کڻي اچي ٿي، جڏهن ته بابي وريد سڄي معدي ۽ آنڊي جي نالي، ۽ گڏوگڏ تري ۽ لبلبي مان هضم ٿيل غذائي مادن سان ڀرپور رت کڻي اچي ٿي.[11] اهي رت جون ناليون ننڍين وارين نالين ۾ ورهائجن ٿيون، جن کي جيري جا سائنوسائڊ چيو وڃي ٿو، ۽ اهي اڳتي هلي جيري جي لوبولن تائين پهچن ٿيون.

جيري جا لوبول جيري جا ڪارائتا ايڪا آهن. هر لوبول لکين هيپاٽوسائيٽن مان ٺهيل هوندو آهي، جيڪي بنيادي ميٽابولي گهرڙا آهن. لوبولن کي هڪ سنهي، گهاٽي، اڻسڌريل، ريشيدار-لچڪدار ڳنڍيندڙ بافتي جي تهه پاڻ ۾ ڳنڍي رکي ٿي. هيءَ تهه سڄي جيري کي ڍڪيندڙ ريشيدار ڪيپسول مان پکڙجي ٿي، جنهن کي برطانوي ڊاڪٽر فرانسس گلسن جي نالي پٺيان گلسن جو ڪيپسول چيو وڃي ٿو.[4] هي بافتو جيري جي دروازي وٽ رت جي نالين، نالين ۽ عصبن سان گڏ هلندي جيري جي بناوت اندر پکڙجي ٿو. جيري جي اگهاڙي ڀاڱي کان سواءِ، جيري جي سڄي مٿاڇري پيريٽونيم مان نڪتل سيرس جھلي جي تهه سان ڍڪيل آهي، جيڪا اندرئين گلسن جي ڪيپسول سان مضبوطيءَ سان چنبڙيل هوندي آهي.

سرسري ايناٽامي

[سنواريو]

لوڀ

[سنواريو]
هيٺان کان ڏٺل جيرو، جنهن جي مٿاڇري تي چار لوڀ ۽ دٻاءَ جا نشان ڏيکاريل آهن

جيري کي سرسري مٿان کان ڏسڻ وقت ٻن ڀاڱن—ساڄي ۽ کاٻي لوڀ—۾، ۽ هيٺان کان ڏسڻ وقت چئن ڀاڱن، يعني کاٻي، ساڄي، پڇاڙي ۽ چوڪنڊو لوڀ، ۾ ورهايو وڃي ٿو.[16]

فالسي فارم رباط جيري کي مٿاڇري طور کاٻي ۽ ساڄي لوڀ ۾ ورهائي ٿو. هيٺان کان ڏسڻ وقت ٻه واڌو لوڀ ساڄي ۽ کاٻي لوڀن جي وچ ۾، هڪ ٻئي جي اڳيان، واقع آهن. هڪ خيالي لڪير وينا ڪيوا جي کاٻي پاسي کان اڳتي تائين هلندي تصور ڪري سگهجي ٿي، جيڪا جيري ۽ پِت جي ٿيلهي کي ٻن اڌن ۾ ورهائي ٿي.[17] هن لڪير کي ڪينٽلي جي لڪير چيو وڃي ٿو.[18]

ٻين ايناٽاميائي نشانن ۾ لگامينٽم وينوسم ۽ جيري جو گول رباط شامل آهن، جيڪي جيري جي کاٻي پاسي کي وڌيڪ ٻن ڀاڱن ۾ ورهائين ٿا. هڪ اهم ايناٽاميائي نشان، پورٽا هيپاٽس، هن کاٻي حصي کي چئن حصن ۾ ورهائي ٿو، جن کي پڇاڙي لوڀ کان I طور شروع ڪري ابتڙ گهڙيالي رخ ۾ نمبر ڏئي سگهجن ٿا. هن ڀت واري ڏيک مان ست ڀاڱا ڏسي سگهجن ٿا، ڇاڪاڻ ته اٺون ڀاڱو رڳو اندروني عضون واري ڏيک ۾ نظر اچي ٿو.[19]

مٿاڇريون

[سنواريو]
لاش چڪاس ۾ رواجي انساني جيرو

ڇاتيءَ جي پردي واري مٿاڇري تي، هڪ ٽڪنڊي اگهاڙي علائقي کان سواءِ جتي اهو ڇاتيءَ جي پردي سان ڳنڍيل آهي، جيرو هڪ سنهي، ٻٽي تهه واري جھلي، يعني پيريٽونيم، سان ڍڪيل هوندو آهي، جيڪا ٻين عضون سان رڳڙ گهٽائڻ ۾ مدد ڪري ٿي.[20] هي مٿاڇري ٻن لوڀن جي اڀريل شڪل کي ڍڪي ٿي، جتي اها ڇاتيءَ جي پردي جي شڪل سان ٺهڪي اچي ٿي. پيريٽونيم پاڻ تي ئي وڪڙجي فالسي فارم رباط، ساڄو ۽ کاٻو ٽڪنڊو رباط ٺاهي ٿو.[21]

اهي پيريٽونيل رباط جوڙن وارن ايناٽاميائي رباطن سان لاڳاپيل ناهن، ۽ ساڄي ۽ کاٻي ٽڪنڊي رباطن جي ڪا ڄاتل ڪارڪردگيائي اهميت ناهي، جيتوڻيڪ اهي مٿاڇري نشانن طور ڪم اچن ٿا.[21] فالسي فارم رباط جيري کي جسم جي اڳئين ڀت جي پويان حصي سان ڳنڍڻ جو ڪم ڪري ٿو.

اندروني عضون واري مٿاڇري يا هيٺئين مٿاڇري اڻهموار ۽ اندر وريل آهي. جتي اها پِت جي ٿيلهي ۽ پورٽا هيپاٽس سان ڳنڍجي ٿي، تن هنڌن کان سواءِ اها پيريٽونيم سان ڍڪيل آهي.[20] پِت جي ٿيلهي جي کاهي چوڪنڊي لوڀ جي ساڄي پاسي واقع آهي، جنهن ۾ پِت جو ٿيلهو هوندو آهي ۽ ان جي سسٽڪ نالي پورٽا هيپاٽس جي ساڄي ڇيڙي جي ويجهو هوندي آهي.

دٻاءَ جا نشان

[سنواريو]
جيري جا دٻاءَ جا نشان

جيري جي مٿاڇري تي ڪيترائي دٻاءَ جا نشان ويجهن مختلف ڍانچن ۽ عضون لاءِ جاءِ ٺاهين ٿا. ساڄي لوڀ جي هيٺان ۽ پِت جي ٿيلهي واري کاهي جي ساڄي پاسي ٻه دٻاءَ جا نشان آهن، هڪ ٻئي جي پٺيان، ۽ هڪ اڀار سان جدا ٿيل. اڳيون نشان هلڪو وڏي آنڊي وارو دٻاءُ آهي، جيڪو جيري وارو وڪڙ ٺاهي ٿو، ۽ پٺيون وڌيڪ گهرو بڪيا وارو دٻاءُ آهي، جنهن ۾ ساڄي بڪيي جو حصو ۽ مٿيون بڪيو غدود جو حصو اچي ٿو.[22]

مٿئين بڪيي واري غدود جو دٻاءُ جيري تي هڪ ننڍو، ٽڪنڊي ۽ دٻيل علائقو آهي. اهو کاهي جي ساڄي پاسي ويجهو، اگهاڙي علائقي ۽ پڇاڙي لوڀ جي وچ ۾، ۽ بڪيي واري دٻاءَ جي بلڪل مٿان واقع آهي. مٿئين بڪيي واري غدود جي دٻاءَ جو وڏو حصو پيريٽونيم کان خالي هوندو آهي ۽ ان ۾ ساڄو مٿيون بڪيو غدود ويهندو آهي.[23]

بڪيي واري دٻاءَ جي وچئين پاسي هڪ ٽيون ۽ ٿورو نمايان دٻاءُ آهي، جيڪو ان ۽ پِت جي ٿيلهي جي ڳچيءَ جي وچ ۾ واقع آهي. اهو ٻارهن آڱري آنڊي جي هيٺ لهندڙ حصي سبب ٺهندو آهي ۽ ان کي ٻارهن آڱري آنڊي وارو دٻاءُ چيو وڃي ٿو.[23]

جيري جي کاٻي لوڀ جي هيٺئين مٿاڇري تي، معدي واري دٻاءَ جي پٺيان ۽ کاٻي پاسي دٻاءُ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.[23] اهو معدي جي مٿئين اڳئين مٿاڇري تي ٺهيل هوندو آهي، ۽ ان جي ساڄي پاسي هڪ گول اڀار، ٽيوبر اومينٽيل، هوندو آهي، جيڪو معدي جي ننڍي وڪڙ جي اندرئين وڪڙ ۾ ٺهڪي اچي ٿو ۽ ننڍي اومينٽم جي اڳئين تهه جي اڳيان واقع آهي.

خوردبيني ايناٽامي

[سنواريو]
گهرڙا، ناليون، ۽ رت جون ناليون

خوردبيني طور، جيري جو هر لوڀ جيري جي لوبولن مان ٺهيل ڏسڻ ۾ اچي ٿو. لوبول اٽڪل ڇهه ڪنڊا هوندا آهن، ۽ هيپاٽوسائيٽن جي تختين ۽ سائنوسائڊن تي مشتمل هوندا آهن، جيڪي هڪ مرڪزي وريد مان لوبولن وچ واري بابي ٽرائڊ جي خيالي حد ڏانهن شعاعن وانگر پکڙجن ٿا.[24] مرڪزي وريد جيري واري وريد سان ملي جيري مان رت ٻاهر کڻي وڃي ٿي. لوبول جو هڪ نمايان جزو بابي ٽرائڊ آهي، جيڪو هر لوبول جي ڪنڊن سان گڏ هلندي ملي ٿو. بابي ٽرائڊ جيري واري شريان، بابي وريد ۽ عام پِت نالي تي مشتمل هوندو آهي.[25] ٽرائڊ کي جيري جي الٽراسائونڊ تي مڪي مائوس نشاني طور ڏسي سگهجي ٿو، جنهن ۾ بابي وريد مٿي وانگر، ۽ جيري واري شريان ۽ عام پِت نالي ڪنن وانگر نظر اچن ٿا.[26]

بافتن جو علم، يعني خوردبيني ايناٽامي جو اڀياس، جيري جي گهرڙن جا ٻه مکيه قسم ڏيکاري ٿو: پيرينڪائما وارا گهرڙا ۽ غير پيرينڪائما گهرڙا. جيري جي مقدار جو لڳ ڀڳ 70–85 سيڪڙو پيرينڪائما هيپاٽوسائيٽن تي ٻڌل هوندو آهي. غير پيرينڪائما گهرڙا جيري جي گهرڙن جي ڪل انگ جو 40 سيڪڙو ٺاهين ٿا، پر ان جي مقدار جو رڳو 6.5 سيڪڙو آهن.[27] جيري جا سائنوسائڊ ٻن قسمن جي گهرڙن سان وڇايل هوندا آهن: سائنوسائڊل اينڊوٿيليل گهرڙا ۽ کاڄيندڙ ڪپفر گهرڙا.[28] جيري جا ستارا نما گهرڙا غير پيرينڪائما گهرڙا آهن، جيڪي سائنوسائڊ چوڌاري جاءِ ۾، سائنوسائڊ ۽ هيپاٽوسائيٽ جي وچ ۾ ملن ٿا.[27] ان کان سواءِ، جيري اندروني لمفوسائيٽ اڪثر سائنوسائڊ جي خال ۾ موجود هوندا آهن.[27]

اوسر

[سنواريو]
سي ٽي اسڪين، جنهن ۾ بالغ جيرو محوري سطح ۾ ڏيکاريل آهي

عضون جي ٺهڻ، يعني عضون جي اوسر، جنيني اوسر دوران ٽئين کان اٺين هفتي تائين ٿئي ٿي. جيري جا بڻ اڳئين آنڊي جي اينڊوڊرم واري اڳئين هيٺئين ڀاڱي، ۽ ڀرسان موجود سيپٽم ٽرانسورسم جي ميزنڪائيم جي جزن ۾ آهن. انساني جنين ۾، جيري وارو ڊائيورٽيڪيولم اينڊوڊرم جي اها نلي آهي، جيڪا اڳئين آنڊي مان ٻاهر نڪري چوڌاري ميزنڪائيم ۾ وڌي ٿي. سيپٽم ٽرانسورسم جو ميزنڪائيم هن اينڊوڊرم کي وڌڻ، شاخون ڪڍڻ، ۽ جيري جو غدودي اپٿيليم ٺاهڻ لاءِ اُتساهي ٿو. جيري واري ڊائيورٽيڪيولم جو هڪ حصو، يعني هاضمي واري نليءَ جي سڀ کان ويجهو علائقو، جيري جي نيڪاسي نلي طور ڪم جاري رکي ٿو، ۽ هن نلي مان نڪرندڙ هڪ شاخ پِت جو ٿيلهو ٺاهي ٿي.[29] سيپٽم ٽرانسورسم ميزنڪائيم مان ملندڙ اشارن کان سواءِ، اوسر وٺندڙ دل مان نڪرندڙ فائبروبلاسٽ واڌ عامل پڻ جيري جي صلاحيت ۾ حصو وٺي ٿو، گڏوگڏ پاسي واري پليٽ ميزوڊرم مان نڪرندڙ ريٽينوئڪ تيزاب به. جيري جا اينڊوڊرمي گهرڙا ستوني شڪل مان ڪوڙي-تهه دار شڪل ڏانهن بناوتي تبديليءَ مان گذرن ٿا، جنهن جي نتيجي ۾ شروعاتي جيري جي ڪلي ۾ ٿولهه پيدا ٿئي ٿي. انهن جي پکڙجڻ سان ٻه-صلاحيت رکندڙ هيپاٽوبلاسٽن جي آبادي ٺهي ٿي.[30] جيري جا ستارا نما گهرڙا ميزنڪائيم مان نڪرن ٿا.[31]

هيپاٽوبلاسٽن جي سيپٽم ٽرانسورسم ميزنڪائيم ۾ لڏپلاڻ کان پوءِ، جيري جي بناوت قائم ٿيڻ شروع ٿئي ٿي، جنهن ۾ جيري جا سائنوسائڊ ۽ پِت جون ننڍيون ناليون ظاهر ٿين ٿيون. جيري جي ڪلي لوڀن ۾ ورهائجي ٿي. کاٻي ناف واري وريد ڊڪٽس وينوسس بڻجي ٿي ۽ ساڄي وٽيلائن وريد بابي وريد بڻجي ٿي. وڌندڙ جيري جي ڪلي ۾ رت ٺاهيندڙ گهرڙا اچي وسن ٿا. ٻه-صلاحيت رکندڙ هيپاٽوبلاسٽ پِت واري اپٿيليل گهرڙن ۽ هيپاٽوسائيٽن ۾ الڳ ٿيڻ شروع ڪن ٿا. پِت واري اپٿيليل گهرڙا بابي وريدن جي چوڌاري هيپاٽوبلاسٽن مان الڳ ٿين ٿا، پهرين هڪ-تهه ٺاهين ٿا، پوءِ مڪعب نما گهرڙن جو ٻه-تهه ٺاهين ٿا. ڊڪٽل پليٽ ۾، ٻه-تهه جي ڪجهه هنڌن تي مقامي ڦهلاءَ پيدا ٿين ٿا، جيڪي بابي ميزنڪائيم سان گهيرجي وڃن ٿا، ۽ نلي ٺاهڻ واري عمل وسيلي جيري اندروني پِت نالين ۾ بدلجن ٿا. اهي هيپاٽوبلاسٽ جيڪي بابي وريدن جي ڀرسان ناهن، هيپاٽوسائيٽن ۾ الڳ ٿين ٿا ۽ سائنوسائڊل اپٿيليل گهرڙن ۽ پِت جي ننڍين نالين سان وڇايل تارن ۾ ترتيب وٺن ٿا. جڏهن هيپاٽوبلاسٽ هيپاٽوسائيٽن طور مقرر ٿين ٿا ۽ وڌيڪ وڌن ٿا، تڏهن اهي بالغ هيپاٽوسائيٽ جا ڪم حاصل ڪرڻ شروع ڪن ٿا؛ آخرڪار بالغ هيپاٽوسائيٽ گهڻي گلائڪوجن گڏ ٿيڻ سان انتهائي قطبيت رکندڙ اپٿيليل گهرڙن طور ظاهر ٿين ٿا. بالغ جيري ۾، هيپاٽوسائيٽ هڪجهڙا ناهن، ڇاڪاڻ ته جيري جي لوبول اندر پورٽو-سينٽرو وينولر محور تي سندن جڳهه دوائن جي ميٽابولزم، ڪاربوهائيڊريٽ ميٽابولزم، امونيا مان زهريلو اثر ختم ڪرڻ، ۽ پِت جي پيداوار ۽ رطوبت ۾ شامل ميٽابولي جينن جي اظهار کي طئي ڪري ٿي. WNT/β-catenin هن عمل ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي سڃاتو ويو آهي.[30]

بالغ الٽراسائونڊ، جنهن ۾ جيري جو ساڄو لوڀ ۽ ساڄو بڪيو ڏيکاريل آهن

ڄمڻ وقت، جيرو جسماني وزن جو لڳ ڀڳ 4 سيڪڙو هوندو آهي ۽ سراسري طور لڳ ڀڳ 120 g (4 oz) وزن رکي ٿو. وڌيڪ اوسر دوران اهو 1.4–1.6 kg (3.1–3.5 lb) تائين وڌي ويندو، پر جسماني وزن جو رڳو 2.5–3.5 سيڪڙو حصو رهندو.[32]

هيپاٽوسوميٽڪ انڊيڪس (HSI) جيري جي وزن ۽ جسم جي وزن جو تناسب آهي.[33]

جنيني رت جي فراهمي

[سنواريو]

وڌندڙ جنين ۾، جيري ڏانهن رت جو وڏو ذريعو ناف واري وريد آهي، جيڪا وڌندڙ جنين کي غذائي مادا فراهم ڪري ٿي. ناف واري وريد ناف وٽان پيٽ ۾ داخل ٿئي ٿي ۽ جيري جي فالسي فارم رباط جي آزاد ڪناري سان مٿي چڙهي جيري جي هيٺئين مٿاڇري تائين وڃي ٿي. اتي اها بابي وريد جي کاٻي شاخ سان ملي ٿي. ڊڪٽس وينوسس رت کي کاٻي بابي وريد مان کاٻي جيري واري وريد ڏانهن، ۽ پوءِ هيٺئين وينا ڪيوا ڏانهن کڻي وڃي ٿو، جنهن سان جفت مان ايندڙ رت جيري کي پاسو ڪري گذري سگهي ٿو. جنين ۾، جيرو ٻار جي جيري وارا رواجي هاضمي عمل ۽ ڇنڊڇاڻ نٿو ڪري، ڇاڪاڻ ته غذائي مادا ماءُ کان سڌو جفت وسيلي ملن ٿا. جنيني جيرو ڪجهه رت جا بنيادي گهرڙا ڇڏيندو آهي، جيڪي جنين جي ٿائيمس ڏانهن لڏپلاڻ ڪن ٿا ۽ ٽي گهرڙا، يا ٽي لمفوسائيٽ، ٺاهين ٿا. ڄمڻ کان پوءِ، رت جي بنيادي گهرڙن جي ٺهڻ جو عمل ڳاڙهي هڏن جو مک ڏانهن منتقل ٿي وڃي ٿو. 2–5 ڏينهن کان پوءِ، ناف واري وريد ۽ ڊڪٽس وينوسس بند ٿي وڃن ٿا؛ پهرين جيري جو گول رباط بڻجي ٿي ۽ پوئين لگامينٽم وينوسم بڻجي ٿو. خللن جهڙوڪ سروسس ۽ بابي رت جو وڌيل دٻاءُ ۾، ناف واري وريد ٻيهر کلي سگهي ٿي.

يوٿيرين ٿڻائتن جي ابتڙ، مارسوپيئلن ۾ جيرو ڄمڻ کان پوءِ به گهڻي وقت تائين رت ٺاهيندڙ رهندو آهي.[34][35][36][37]

ڪم

[سنواريو]

جيري جا مختلف ڪم جيري جا گهرڙا، يا هيپاٽوسائيٽ، سرانجام ڏين ٿا. جيري کي لڳ ڀڳ 500 الڳ ڪمن جو ذميوار سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي اڪثر ٻين سرشتن ۽ عضون سان گڏجي ٿين ٿا. هن وقت ڪو به مصنوعي عضوو يا اوزار جيري جا سڀ ڪم ورجائڻ جي سگهه نٿو رکي. ڪجهه ڪم جيري جي ڊائلاسس وسيلي ڪري سگهجن ٿا، جيڪو جيري جي ناڪامي لاءِ آزمائشي علاج آهي. جيرو آرام واري حالت ۾ جسم جي ڪل آڪسيجن واپرائڻ جو لڳ ڀڳ 20 سيڪڙو به استعمال ڪري ٿو.

رت جي فراهمي

[سنواريو]

جيري کي رت جي فراهمي جيري واري بابي وريد ۽ جيري وارين شريانن مان ملي ٿي. جيري واري بابي وريد جيري جي رت جي فراهميءَ جو لڳ ڀڳ 75 سيڪڙو آڻي ٿي ۽ وريدي رت کڻي اچي ٿي، جيڪو تري، معدي ۽ آنڊي جي نالي، ۽ انهن سان لاڳاپيل عضون مان نڪتل هوندو آهي. جيري واريون شريانون جيري کي شرياني رت پهچائين ٿيون، جيڪو باقي چوٿون رت وهڪرو ٺاهيندو آهي. آڪسيجن ٻنهي ذريعن مان ملي ٿي؛ جيري جي آڪسيجن گهرج جو لڳ ڀڳ اڌ جيري واري بابي وريد پورو ڪري ٿي، ۽ اڌ جيري واريون شريانون پوريون ڪن ٿيون.[38] جيري واري شريان ۾ الفا ۽ بيٽا ايڊرينرجڪ وصول ڪندڙ به هوندا آهن؛ تنهنڪري هن شريان مان وهڪرو جزوي طور خودڪار تنتي سرشتي جي اسپلينڪنڪ تنتن وسيلي ضابطي ۾ رهي ٿو.

رت جيري جي سائنوسائڊن مان وهي هر لوبول جي مرڪزي وريد ۾ خالي ٿئي ٿو. مرڪزي وريدون گڏجي جيري واريون وريدون ٺاهين ٿيون، جيڪي جيري مان ٻاهر نڪري هيٺئين وينا ڪيوا ۾ وهنديون آهن.[39]

پِت جو وهڪرو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آنڊي-جيري گردش
پِت وارو رستو

پِت وارو رستو پِت جي نالين جي شاخن مان ٺهندو آهي. پِت وارو رستو، جنهن کي پِت جو وڻ به چيو وڃي ٿو، اهو رستو آهي جنهن وسيلي پِت جيري مان خارج ٿي ننڍي آنڊي جي پهرئين حصي، ٻارهن آڱري آنڊي، تائين پهچي ٿي. جيري ۾ ٺهندڙ پِت پِت جي ننڍين نالين ۾ گڏ ٿئي ٿي، جيڪي ڀرپاسي وارن هيپاٽوسائيٽن جي مٿاڇرين جي وچ ۾ ننڍيون کاهيون آهن. اهي ننڍيون ناليون جيري جي لوبول جي ڪناري ڏانهن شعاعن وانگر پکڙجن ٿيون، جتي گڏجي پِت جون ناليون ٺاهين ٿيون. جيري اندر انهن نالين کي جيري اندروني پِت ناليون چيو وڃي ٿو، ۽ جڏهن اهي جيري مان ٻاهر نڪرن ٿيون ته جيري ٻاهريون سمجهيون وڃن ٿيون. جيري اندروني ناليون آخرڪار ساڄي ۽ کاٻي جيري وارين نالين ۾ وهنديون آهن، جيڪي جيري مان پورٽا هيپاٽس وٽان نڪرنديون آهن، ۽ گڏجي عام جيري واري نلي ٺاهينديون آهن. پِت جي ٿيلهي مان سسٽڪ نلي عام جيري واري نلي سان ملي عام پِت نلي ٺاهيندي آهي.[39] پِت واري سرشتي ۽ ڳنڍيندڙ بافتي کي رڳو جيري واري شريان رت فراهم ڪري ٿي.

پِت يا ته عام پِت نلي وسيلي سڌو ٻارهن آڱري آنڊي ۾ وهي ٿي، يا سسٽڪ نلي وسيلي عارضي طور پِت جي ٿيلهي ۾ ذخيرو ٿئي ٿي. عام پِت نلي ۽ لبلبي واري نلي ٻارهن آڱري آنڊي جي ٻئي حصي ۾ گڏجي هيپاٽوپينڪريئٽڪ ايمپولا وٽ داخل ٿين ٿيون، جنهن کي ويٽر جي ايمپولا به چيو وڃي ٿو.

ميٽابولزم

[سنواريو]

جيرو ڪاربوهائيڊريٽ، پروٽين، امينو تيزاب ۽ لپڊ ميٽابولزم ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو.

ڪاربوهائيڊريٽ ميٽابولزم

[سنواريو]

جيرو ڪاربوهائيڊريٽ ميٽابولزم ۾ ڪيترائي ڪم ڪري ٿو.

پروٽين ميٽابولزم

[سنواريو]

جيرو پروٽين جي ميٽابولزم، جوڙجڪ ۽ ڀڃ ڊاهه جو بنيادي مرڪز آهي. گاما-گلوبلن کان سواءِ سڀ پلازما پروٽين جيري ۾ ٺهن ٿا.[42] اهو امينو تيزاب جي جوڙجڪ جي وڏي حصي جو به ذميوار آهي. جيرو رت ڄمائڻ وارن عاملن ۽ رت جي ڳاڙهن گهرڙن جي پيداوار ۾ ڪردار ادا ڪري ٿو. جيري مان ٺهندڙ ڪجهه پروٽينن ۾ رت ڄمائڻ وارا عامل I (فائبري نو جن)، II (پروٿرومبن)، V، VII، VIII، IX، X، XI، XII، XIII، گڏوگڏ پروٽين C، پروٽين S ۽ اينٽي ٿرومبن شامل آهن. جيرو ٿرومبوپوئٽين جي پيداوار جو اهم هنڌ آهي، جيڪو هڪ گلائيڪوپروٽين هارمون آهي ۽ هڏن جي مک وسيلي پليٽليٽن جي پيداوار کي ضابطي ۾ رکي ٿو.[43]

لپڊ ميٽابولزم

[سنواريو]

جيرو لپڊ ميٽابولزم ۾ ڪيترائي ڪردار ادا ڪري ٿو: اهو ڪوليسٽرول جي جوڙجڪ، لپوجينيسس، ۽ ٽرائي گلسرائيڊن جي پيداوار ڪري ٿو، ۽ جسم جي گهڻن لپوپروٽينن جي جوڙجڪ جيري ۾ ٿئي ٿي. جيرو هاضمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو، ڇاڪاڻ ته اهو پِت، يعني هلڪو پيلو پاڻياٺ، ٺاهي ۽ خارج ڪري ٿو، جيڪا چرٻين کي ايمولسيفائي ڪرڻ لاءِ گهربل آهي ۽ کاڌي مان وٽامن K جي جذب ۾ مدد ڪري ٿي. ڪجهه پِت سڌي ٻارهن آڱري آنڊي ۾ وهي ٿي، ۽ ڪجهه پِت جي ٿيلهي ۾ ذخيرو ٿئي ٿي. جيرو انسولين جهڙو واڌ عامل 1 پيدا ڪري ٿو، جيڪو هڪ پولي پيپٽائيڊ پروٽين هارمون آهي ۽ ٻاراڻي واڌ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو، ۽ بالغن ۾ به اينابولي اثر جاري رکي ٿو.

ڀڃ ڊاهه

[سنواريو]

جيرو انسولين ۽ ٻين هارمونن جي ڀڃ ڊاهه جو ذميوار آهي. جيرو گلوڪورونائيڊيشن وسيلي بليروبن کي ٽوڙي ٿو، جنهن سان ان جو پِت ۾ اخراج آسان ٿئي ٿو. جيرو ڪيترن فضول مادن جي ڀڃ ڊاهه ۽ اخراج جو ذميوار آهي. اهو زهريلي مادن کي ٽوڙڻ يا بدلائڻ، مثال طور ميٿيليشن، ۽ گهڻين دوائن کي تبديل ڪرڻ واري عمل ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو، جنهن کي دوا ميٽابولزم چيو وڃي ٿو. ڪڏهن ڪڏهن هن عمل جي نتيجي ۾ زهريلو ٿيڻ ٿئي ٿو، جڏهن ميٽابولائيٽ پنهنجي اڳوڻي مادي کان وڌيڪ زهريلو هجي. بهتر طور، زهريلا مادا جوڙي پِت يا پيشاب وسيلي خارج ڪيا وڃن ٿا. جيرو امونيا کي اورنٿين چڪر يا يوريا چڪر جي حصي طور يوريا ۾ بدلائي ٿو، ۽ يوريا پيشاب ۾ خارج ٿئي ٿي.[44]

رت جو ذخيرو

[سنواريو]

ڇاڪاڻ ته جيرو هڪ پکڙجڻ جوڳو عضوو آهي، ان ڪري ان جي رت جي نالين ۾ رت جون وڏيون مقدارون ذخيرو ٿي سگهن ٿيون. ان جو رواجي رت جو مقدار، جيري وارين وريدن ۽ جيري وارين سينسن ۾ موجود رت سميت، لڳ ڀڳ 450 ملي لٽر، يا جسم جي ڪل رت مقدار جو لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو، هوندو آهي. جڏهن ساڄي ايٽريم ۾ وڌيل دٻاءُ جيري ۾ پوئتي دٻاءُ پيدا ڪري ٿو، تڏهن جيرو ڦهلجي ٿو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن جيري وارين وريدن ۽ سينسن ۾ 0.5 کان 1 لٽر واڌو رت ذخيرو ٿي وڃي ٿو. اهو خاص طور دل جي ناڪامي ۾ پاسي وارن عضون جي رت ڀرجڻ سان ٿئي ٿو. اهڙيءَ ريت، حقيقت ۾ جيرو هڪ وڏو، ڦهلجڻ جوڳو، وريدي عضوو آهي، جيڪو رت جي وڌيل مقدار وقت قيمتي رت ذخيري طور ڪم ڪري سگهي ٿو ۽ رت جي گهٽ مقدار وقت واڌو رت فراهم ڪري سگهي ٿو.[45]

لمف جي پيداوار

[سنواريو]

ڇاڪاڻ ته جيري جي سائنوسائڊن جا سوراخ تمام گهڻا گذر لائق آهن ۽ پاڻياٺ ۽ پروٽينن کي آسانيءَ سان سائنوسائڊ چوڌاري جاءِ ۾ وڃڻ ڏين ٿا، تنهنڪري جيري مان نڪرندڙ لمف ۾ پروٽين جي گهاٽائي عام طور لڳ ڀڳ 6 g/dl هوندي آهي، جيڪا پلازما جي پروٽين گهاٽائيءَ کان رڳو ٿوري گهٽ آهي. ان کان سواءِ، جيري جي سائنوسائڊ اپٿيليم جي وڏي گذر لائقيت وڏي مقدار ۾ لمف ٺهڻ جي اجازت ڏئي ٿي. تنهنڪري آرام واري حالت ۾ جسم ۾ ٺهندڙ سڄي لمف جو لڳ ڀڳ اڌ جيري مان پيدا ٿئي ٿو.

ٻيا

[سنواريو]

طبي اهميت

[سنواريو]

بيماري

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو جيري جي بيماري
کاٻي لوڀ جو جيري وارو ڳوڙهو

جيرو هڪ حياتياتي طور نهايت اهم عضوو آهي ۽ جسم جي لڳ ڀڳ هر ٻئي عضوي کي سهارو ڏئي ٿو. سخت يا آخري مرحلي واري جيري جي ناڪامي جسم جي گڏيل صحت ۽ زندگيءَ جي معيار لاءِ انتهائي خراب نتيجا رکي ٿي. جيري جي بيماريءَ جون ظاهر نشانيون يرقان ۽ پيٽ ۾ پاڻي شامل آهن. جيرو وڏو ٿيڻ وڌيل جيري لاءِ استعمال ٿئي ٿو ۽ اهو ڪيترين بنيادي بيمارين سبب ٿي سگهي ٿو. پيٽ جي جاچ ۾ ان کي ڇهي محسوس ڪري سگهجي ٿو.

ڪنهن به سبب سان جيري جي داغداري (فائبروسس) سروسس تائين وٺي وڃي سگهي ٿي. سروسس جيري ۾ رت جي وهڪري جي مزاحمت وڌائي ٿو، ۽ بابي رت جو وڌيل دٻاءُ پيدا ڪري سگهي ٿو. ڀريل اناسٽوموسس، بابي وريدي سرشتي ۽ عام جسماني رت گردش جي وچ ۾، پوءِ پيدا ٿيندڙ حالت ٿي سگهي ٿي.

سڀ کان عام دائمي جيري جي بيماري غير الڪوحلي چرٻي وارو جيرو آهي، جيڪا دنيا جي اندازاً هڪ-ٽئين آبادي کي متاثر ڪري ٿي.[50]

هيپاٽائٽس جيري جي سوزش جي عام حالت آهي. ان جو سبب گهڻو ڪري وائرسي هوندو آهي، ۽ انهن وچڙن مان سڀ کان عام هيپاٽائٽس A، B، C، D، ۽ E آهن. انهن مان ڪجهه وچڙ جنسي طور يا اڻ-جراثيم کان پاڪ سُئين وسيلي منتقل ٿين ٿا. سوزش هرپيس ويريڊي خاندان جي ٻين وائرسن، جهڙوڪ هرپيس سمپليڪس وائرس، سبب به ٿي سگهي ٿي. هيپاٽائٽس B وائرس يا هيپاٽائٽس C وائرس جو دائمي، يعني تيز نه، وچڙ جيري جي ڪينسر جو مکيه سبب آهي.[51] عالمي سطح تي، لڳ ڀڳ 248 ملين ماڻهو هيپاٽائٽس B سان دائمي طور متاثر آهن، جن مان 843,724 آمريڪا ۾ آهن،[52] ۽ 142 ملين ماڻهو هيپاٽائٽس C سان دائمي طور متاثر آهن[53]، جن مان 2.7 ملين آمريڪا ۾ آهن.[54] عالمي سطح تي هيپاٽائٽس A جا لڳ ڀڳ 114 ملين[53] ۽ هيپاٽائٽس E جا 20 ملين[55] ڪيس آهن، پر اهي عام طور ختم ٿي وڃن ٿا ۽ دائمي نٿا ٿين. هيپاٽائٽس D وائرس هيپاٽائٽس B وائرس جو ”سيٽلائيٽ“ آهي، يعني اهو رڳو هيپاٽائٽس B جي موجودگيءَ ۾ وچڙ ڪري سگهي ٿو، ۽ عالمي سطح تي هيپاٽائٽس B سان گڏ لڳ ڀڳ 20 ملين ماڻهن کي گڏيل وچڙ ڏئي ٿو.[56]

جيري واري دماغي بيماري رت جي وهڪري ۾ انهن زهريلي مادن جي گڏ ٿيڻ سبب ٿئي ٿي، جيڪي عام طور جيرو هٽائيندو آهي. جيڪڏهن علاج نه ٿئي ته هي حالت ڪوما ۽/يا موت جو سبب ٿي سگهي ٿي.

بڊ–ڪياري سنڊروم اهڙي حالت آهي، جيڪا جيري مان رت ڪڍندڙ جيري وارين وريدن جي بندش، جنهن ۾ ٿرومبوسس به شامل آهي، سبب پيدا ٿئي ٿي. اها پيٽ جي سور، پيٽ ۾ پاڻي ۽ جيرو وڏو ٿيڻ واري رواجي ٽرائڊ سان ظاهر ٿئي ٿي.[57]

جيري جون ڪيتريون بيماريون يرقان سان گڏ هونديون آهن، جيڪو سرشتي ۾ بليروبن جي سطح وڌڻ سبب ٿئي ٿو. بليروبن مئل رت جي ڳاڙهن گهرڙن جي هيموگلوبن جي ڀڃ ڊاهه مان پيدا ٿئي ٿو؛ رواجي طور جيرو رت مان بليروبن هٽائي ان کي پِت وسيلي خارج ڪري ٿو.

گهڻي شراب واپرائڻ سبب پيدا ٿيندڙ ٻيا خلل الڪوحلي جيري جي بيمارين هيٺ گڏ ڪيا ويندا آهن، جن ۾ الڪوحلي هيپاٽائٽس، چرٻي وارو جيرو ۽ سروسس شامل آهن. الڪوحلي جيري جي بيمارين جي اوسر ۾ حصو وٺندڙ عنصر رڳو شراب جي مقدار ۽ واپرائڻ جي ورجاءَ تائين محدود ناهن، پر جنس، جينياتي لاڙا ۽ جيري کي اڳواٽ لڳل نقصان به شامل ٿي سگهن ٿا.

جيري کي نقصان دوائن سبب به ٿي سگهي ٿو، خاص طور پيراسيٽامول ۽ ڪينسر جي علاج واريون دوائون.

جيري جي ڦاٽڻ جو سبب جيري تي ڌڪ ٿي سگهي ٿو، جيڪو وڙهندڙ راندين ۾ استعمال ٿيندو آهي.

بنيادي پِتي ڪولانجائٽس جيري جي هڪ پاڻ-مدافعتي بيماري آهي.[58][59] ان ۾ جيري جون ننڍيون پِت جون ناليون آهستي آهستي تباهه ٿين ٿيون، ۽ بيماريءَ جي شروعات ۾ ئي لوبول اندروني ناليون (هيرنگ جون ناليون) متاثر ٿين ٿيون.[60] جڏهن اهي ناليون خراب ٿين ٿيون ته پِت ۽ ٻيا زهريلا مادا جيري ۾ گڏ ٿين ٿا (ڪوليسٽيسس)، ۽ وقت سان گڏ جاري مدافعتي نقصان سان گڏ جيري جي بافتي کي نقصان پهچائين ٿا.

ٻارن ۾ به جيري جون ڪيتريون بيماريون ٿين ٿيون، جن ۾ پِتي ايٽريزيا، الفا-1 اينٽي ٽرپسن جي کوٽ، الاگيل سنڊروم، ترقي ڪندڙ خانداني جيري اندروني ڪوليسٽيسس، لينگرهانس گهرڙو هستيو سائيٽوسس ۽ جيري هيمانجيوما شامل آهن، جيڪو هڪ سٺو ڳوڙهو آهي. اهو جيري جي ڳوڙهن جو سڀ کان عام قسم آهي، ۽ پيدائشي سمجهيو وڃي ٿو. هڪ جينياتي خلل، جنهن ۾ عام طور زندگيءَ جي پوئين حصي ۾ جيري جي بافتي ۾ گهڻيون سسٽون ٺهن ٿيون ۽ اڪثر ڪا علامت نٿي ڏئي، گهڻ-سسٽي جيري جي بيماري آهي. اهي بيماريون جيڪي جيري جي ڪم ۾ رڪاوٽ وجهن ٿيون، انهن عملن جي بگاڙ جو سبب بڻجن ٿيون. تنهن هوندي به، جيري ۾ ٻيهر پيدا ٿيڻ جي وڏي صلاحيت ۽ وڏو ذخيرو موجود هوندو آهي. گهڻن حالتن ۾ جيرو رڳو وڏي نقصان کان پوءِ علامتون پيدا ڪري ٿو.

جيري جو اگهاڙو علائقو اهڙو هنڌ آهي، جتي پيٽ جي کوهه مان ڇاتيءَ جي کوهه ڏانهن وچڙ وڃڻ جو خطرو هوندو آهي.

ڪيفين کي باقاعدي واپرائڻ ماڻهن کي جيري جي سروسس کان بچائڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو.[61] ان کان سواءِ، ڏيکاريو ويو آهي ته اها اڳ ۾ متاثر ماڻهن ۾ جيري جي بيماريءَ جي واڌ کي سست ڪري ٿي، جيري جي فائبروسس جو خطرو گهٽائي ٿي، ۽ معتدل ڪافي پيئندڙن ۾ جيري جي ڪينسر خلاف حفاظتي فائدو ڏئي ٿي. 2017ع جي هڪ اڀياس ظاهر ڪيو ته جيري تي ڪيفين جا هاڪاري اثر ڪافي ٺاهڻ جي طريقي کان قطع نظر ڏسڻ ۾ آيا.[62]

علامتون

[سنواريو]

جيري جي نقصان جون رواجي علامتون هيٺ ڏنل آهن:

  • هلڪي رنگ جا پاخانا تڏهن ٿين ٿا جڏهن اسٽرڪوبيلن، هڪ ناسي رنگدار مادو، پاخاني ۾ موجود نه هجي. اسٽرڪوبيلن جيري ۾ ٺهندڙ بليروبن جي ميٽابولائيٽن مان نڪتل آهي.
  • ڳاڙهو پيشاب تڏهن ٿئي ٿو جڏهن بليروبن پيشاب سان ملي وڃي.
چمڙي ۽ اکين جو يرقان

سڃاڻپ

[سنواريو]

جيري جي بيماري جي سڃاڻپ جيري جي ڪم جا ٽيسٽ وسيلي ڪئي وڃي ٿي، جيڪي رت جا ٽيسٽن جا گروهه آهن ۽ آسانيءَ سان جيري جي نقصان جي حد ڏيکاري سگهن ٿا. جيڪڏهن وچڙ جو شڪ هجي ته ٻيا سيرالاجيڪل ٽيسٽ ڪيا ويندا. جيري جي جسماني جاچ رڳو ان جي ماپ ۽ ڪنهن نرمي کي ظاهر ڪري سگهي ٿي، ۽ ڪنهن قسم جي عڪس بندي جهڙوڪ الٽراسائونڊ يا سي ٽي اسڪين جي به ضرورت پئجي سگهي ٿي.

ڪڏهن ڪڏهن جيري جي بايوپسي ضروري هوندي آهي، جنهن ۾ پاسراٽين جي پڃري کان ٿورو هيٺ چمڙي ۾ وجھيل سُئي وسيلي بافتي جو نمونو ورتو ويندو آهي. هن طريقيڪار ۾ سونوگرافر الٽراسائونڊ رهنمائي ڏئي انٽروينشنل ريڊيولوجسٽ جي مدد ڪري سگهي ٿو.[64]

جيري جي ٻيهر پيداوار

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو جيري جي ٻيهر پيداوار

جيرو انسان جو واحد اندروني عضوو آهي، جيڪو وڃايل بافتو قدرتي ٻيهر پيدا ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو؛ جيري جو رڳو 25 سيڪڙو حصو به سڄو جيرو ٻيهر ٺاهي سگهي ٿو.[66] بهرحال، هي حقيقي ٻيهر پيداوار نه، پر ٿڻائتن ۾ پورائتي واڌ آهي.[67] جيڪي لوڀ هٽايا وڃن ٿا، اهي ٻيهر ساڳي شڪل ۾ نٿا وڌن، ۽ جيري جي واڌ اصل شڪل نه، پر ڪم جي بحالي آهي. هي حقيقي ٻيهر پيداوار کان مختلف آهي، جنهن ۾ اصل ڪم ۽ شڪل ٻئي بحال ٿين ٿا. ڪجهه ٻين نوعن، جهڙوڪ زيبر فش، ۾ جيرو عضوي جي شڪل ۽ ماپ ٻئي بحال ڪري حقيقي ٻيهر پيداوار مان گذري ٿو.[68] جيري ۾ بافتي جا وڏا علائقا ٺهن ٿا، پر نون گهرڙن جي ٺهڻ لاءِ ڪافي مواد هجڻ گهرجي، ته جيئن رت جي گردش وڌيڪ سرگرم ٿي وڃي.[69]

اهو گهڻو ڪري هيپاٽوسائيٽن جي ٻيهر گهرڙي چڪر ۾ داخل ٿيڻ سبب ٿئي ٿو. يعني هيپاٽوسائيٽ خاموش G0 مرحلي مان G1 مرحلي ڏانهن وڃن ٿا ۽ مائيٽوسس مان گذرن ٿا. هي عمل p75 وصول ڪندڙن وسيلي سرگرم ٿئي ٿو.[70] ڪجهه ثبوت ٻه-صلاحيت بنيادي گهرڙن جا به آهن، جن کي جيري جا اوول گهرڙا يا اوولوسائيٽس چيو وڃي ٿو، جيڪي هيرنگ جي نالين ۾ موجود سمجهيا وڃن ٿا. انهن کي اوولوسائيٽوسس وارن اوول رت جي ڳاڙهن گهرڙن سان نه ملائڻ گهرجي. اهي گهرڙا يا ته هيپاٽوسائيٽن يا ڪولانجيو سائيٽن ۾ الڳ ٿي سگهن ٿا. ڪولانجيو سائيٽس پِت نالين جا اپٿيليل وڇايل گهرڙا آهن.[71] اهي ننڍين لوبول وچ وارين پِت نالين ۾ مڪعب نما اپٿيليم هوندا آهن، پر پورٽا هيپاٽس ۽ جيري ٻاهرين نالين جي ويجهو وڏين پِت نالين ۾ ستوني ۽ بلغم خارج ڪندڙ ٿي وڃن ٿا. مصنوعي جيري جي ٺاهڻ لاءِ بنيادي گهرڙن جي استعمال تي تحقيق ٿي رهي آهي.

جيري جي ٻيهر پيداوار بابت سائنسي ۽ طبي لکڻين ۾ اڪثر يوناني ٽائيٽن پروميٿيس جو حوالو ڏنو ويندو آهي، جنهن کي قفقاز ۾ هڪ پٿر سان ٻڌو ويو هو، جتي هر ڏينهن هڪ عقاب سندس جيرو کائي ويندو هو، ۽ هر رات اهو وري وڌي ويندو هو. هي ديو مالائي قصو اشارو ڏئي ٿو ته قديم يونانين کي شايد جيري جي پاڻ مرمت ڪرڻ واري غيرمعمولي صلاحيت بابت ڄاڻ هئي.[72]

سماج ۽ ثقافت

[سنواريو]

ڪجهه ثقافتون جيري کي روح جو ٺڪاڻو سمجهن ٿيون.[73] يوناني ديو مالا ۾، ديوتائن پروميٿيس کي انسانن کي باهه ظاهر ڪرڻ جي سزا طور هڪ پٿر سان ٻڌي ڇڏيو، جتي هڪ ڳجهہ يا عقاب سندس جيرو کائي ڪڍندو هو، ۽ اهو رات جو ٻيهر وڌي ويندو هو. جيرو انسان جو واحد اندروني عضوو آهي، جيڪو حقيقت ۾ وڏي حد تائين پاڻ کي ٻيهر پيدا ڪري سگهي ٿو. ويجهي اوڀر ۽ ڀونوچ سمنڊ وارن علائقن جي ڪيترين قديم قومن فال ڪڍڻ جو هڪ قسم ڪيو، جنهن کي هاروسپيسي يا هيپاٽومينسي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ اهي رڍن ۽ ٻين جانورن جي جيرن کي جاچي ڄاڻ حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا هئا.

افلاطون ۽ پوءِ واري فعليات ۾، جيري کي سڀ کان اونداهين جذبن، خاص طور ڪاوڙ، ساڙ ۽ لالچ، جو ٺڪاڻو سمجهيو ويندو هو، جيڪي انسان کي عمل ڏانهن ڌڪين ٿا.[74] تلمود، رسالي Berakhot 61b، ۾ جيري کي ڪاوڙ جو ٺڪاڻو چيو ويو آهي، جڏهن ته پِت جو ٿيلهو ان جي ابتڙ اثر ڪندڙ سمجهيو ويو آهي. فارسي، اردو ۽ هندي ٻولين ۾ جيري لاءِ لفظ (جگر يا जिगर يا jigar) مجازي ٻوليءَ ۾ همٿ ۽ مضبوط جذبن لاءِ استعمال ٿئي ٿو، يا ”سندن بهترين“ لاءِ؛ مثال طور، ”هن مڪي پنهنجو جگر جا ٽڪرا اوهان ڏانهن اڇلايا آهن.“[75] اصطلاح jan e jigar، لفظي طور ”منهنجي جيري جي سگهه“، اردو ۾ پيار جو اظهار آهي. فارسي عام ٻوليءَ ۾ jigar ڪنهن به خواهش جوڳي شيءِ، خاص طور عورتن، لاءِ صفت طور استعمال ٿئي ٿو. زولو ٻولي ۾ جيري لاءِ لفظ (isibindi) همٿ لاءِ به ساڳيو لفظ آهي. انگريزيءَ ۾ اصطلاح lily-livered ڊڄڻي ماڻهو لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيڪو وچئين دور جي ان عقيدي مان نڪتل آهي ته جيرو همٿ جو ٺڪاڻو هو. اسپيني hígados جو مطلب به ”همٿ“ آهي.[76] بهرحال، باسڪ gibel جي ثانوي معنيٰ ”سستي“ آهي.[77]

بائبلي عبراني ۾، جيري لاءِ لفظ כבד (Kauved، بنياد KBD يا KVD، عربي الكبد سان مشابهت رکندڙ) جو مطلب ڳرو پڻ آهي، ۽ اهو مالدارن، يعني ملڪيت سبب ”ڳرا“، ۽ عزت لاءِ پڻ استعمال ٿئي ٿو، شايد ساڳئي سبب. مرثين جي ڪتاب (2:11) ۾ اهو غم جي جسماني جوابن کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيل آهي: ”منهنجو جيرو زمين تي هارجي ويو“، لڙڪن جي وهڻ ۽ آنڊن جي تلخيءَ ۾ الٽجڻ سان گڏ.[78] زبور جي ڪتاب ۾ ڪيترن هنڌن تي، خاص طور 16:9 ۾، هي لفظ جيري ۾ خوشي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي، دل، جيڪا تيزيءَ سان ڌڙڪي ٿي، ۽ گوشت، جيڪو چمڙي هيٺ ڳاڙهو نظر اچي ٿو، سان گڏ. پاڻ جي معنيٰ ۾ به ان جو استعمال، ”توهان جي عزت“ جهڙي معنيٰ ۾، پراڻي عهدنامي ۾ وڏي پيماني تي ملي ٿو، ڪڏهن ساهه کڻندڙ روح سان ڀيٽ ۾ (پيدائش 49:6، زبور 7:6 وغيره). عزت واري ٽوپي لاءِ به هي لفظ استعمال ٿيو (ايوب 19:9 وغيره)، ۽ انهيءَ تعريف هيٺ اهو ڪيترائي ڀيرا פאר Pe'er، يعني شان، سان گڏ اچي ٿو.[79] اهي چار معنيون اڳوڻين قديم افرو-ايشيائي ٻولين، جهڙوڪ اڪادي ۽ قديم مصريءَ ۾ به استعمال ٿيون، ۽ ڪلاسيڪي اٿيوپيائي گعز ٻولي ۾ محفوظ رهيون.[80]

ايناٽاميائي ۽ طبي اصطلاحن ۾ اڪثر hepat- اڳياڙي استعمال ڪئي ويندي آهي، جيڪا ἡπατο- مان نڪتل آهي ۽ جيري لاءِ يوناني لفظ آهي، جيئن هيپاٽالاجي ۽ هيپاٽائٽس.[5]

کاڌو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو جيرو (کاڌو)
مڪسالاٽيڪو، فنلينڊي جيري جو ڪسرول

انسان عام طور ٿڻائتن، پکين ۽ مڇين جا جيرا کاڌي طور کائين ٿا. گهريلو سوئر، ڍڳي، گهيٽي، گابي، ڪڪڙ ۽ هنج جا جيرا قصابن ۽ سپر مارڪيٽن مان وڏي پيماني تي ملن ٿا. رومانس ٻولين ۾ ”جيري“ لاءِ ايناٽاميائي لفظ، جهڙوڪ فرانسيسي foie، اسپيني hígado وغيره، لاطيني ايناٽاميائي اصطلاح jecur مان نه، پر رڌ پچاءَ واري اصطلاح ficatum مان نڪتل آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ ”انجيرن سان ڀريل“ آهي، ۽ اهو انهن هنجن جي جيرن ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جن کي انجيرن سان ٿلهو ڪيو ويو هو.[81] جانورن جا جيرا لوهه، وٽامن A ۽ وٽامن B12 سان ڀرپور هوندا آهن؛ ۽ ڪاڊ جيري جو تيل عام طور غذائي واڌارو طور استعمال ڪيو ويندو آهي.

جيرو اوون ۾ پچائي، اوٻاري، ڀُڃي، تري، هلڪي تري، يا ڪچو کائي سگهجي ٿو؛ جهڙوڪ لبناني رڌڻي ۾ asbeh nayeh يا sawda naye، يا جاپاني رڌڻي ۾ جيري ساشيمي. ڪيترين تيارين ۾ جيري جا ٽڪرا گوشت يا بڪين جي ٽڪرن سان ملائي تيار ڪيا ويندا آهن، جيئن وچ اوڀر جي مخلوط گرل جي مختلف صورتن ۾، مثال طور ميوراو يروشلمي. برطانيا ۾ بڪيو، جنهن ۾ ڪال به شامل آهي، ٻين عضون جهڙوڪ ڦڦڙن، جن کي "lights" چيو ويندو هو، پيٽ ۽ دل سان گڏ غربت وارو کاڌو طور استعمال ٿيندو هو، جنهن ۾ جانور جا سڀ حصا ڪم آندا ويندا هئا. ٻين ڄاتل مثالن ۾ جيري پاتي، فوا گرا، ڪٽيل جيرو ۽ ليورپاستيج شامل آهن. جيري جون ساسيجون، جهڙوڪ برائون شوائيگر ۽ ليورورسٽ، پڻ قدر وارو کاڌو آهن. جيري جي ساسيجن کي اسپريڊ طور به استعمال ڪري سگهجي ٿو. روايتي ڏکڻ آفريڪي لذيذ کاڌو، اسڪلپاجيز، ڪُٽيل گهيٽي جي جيري مان ٺاهيو ويندو آهي، جنهن کي netvet، يعني ڏکڻ آفريڪي ۾ ڪال فٽ، ۾ ويڙهي کليل باهه تي ڀُڃيو ويندو آهي. روايتي طور ڪجهه مڇين جا جيرا، خاص طور اسٽنگري جو جيرو، کاڌي طور قدر وارا هئا. اهو لذيذ کاڌا ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو هو، جهڙوڪ انگلينڊ ۾ ٽوسٽ تي پوچ ڪيل اسڪيٽ جيرو، ۽ فرانسيسي رڌڻي ۾ beignets de foie de raie ۽ foie de raie en croute.[82]

زراف جو جيرو

[سنواريو]
19هين صديءَ جو ڪردفان ۾ پيئڻ جو منظر، جيڪو حمر قبيلي جو علائقو هو، جن زراف جي جيري مان پيئڻ ٺاهيو. ستانسلاس ديسڪيرڪ دي لوتور جي Le Désert et le Soudan مان تختي.

حمر بگارا نسلي گروهه جي قبيلن مان هڪ آهي، جيڪو سوڊان جي ڏکڻ اولهه ڪردفان جو رهاڪو آهي ۽ شوا، يعني چاڊي عربي، ڳالهائي ٿو. اهي زراف جي جيري ۽ هڏن جو مک مان هڪ غير الڪوحلي پيئڻ ٺاهين ٿا، جنهن کي اهي umm nyolokh چون ٿا. انهن جو چوڻ آهي ته اهو نشي آور آهي (عربي سكران sakran)، خواب پيدا ڪري ٿو ۽ جاڳندي هلوسينيشن به ڪرائي ٿو.[83] انسانيات دان ايئن ڪنيسن 1950ع جي ڏهاڪي جي آخر ۾ حمر سان سندن هڪ زراف شڪار مهم تي گڏ ويو، ۽ نوٽ ڪيو ته:

چيو وڃي ٿو ته جيڪو ماڻهو هڪ ڀيرو umm nyolokh پيئي ٿو، اهو وري وري زراف ڏانهن موٽندو. حمر، جيڪي مهدي پرست آهن، سخت شراب کان پاسو ڪندڙ آهن، ۽ ڪو حمر ماڻهو شراب يا بيئر سان ڪڏهن به نشي ۾ (sakran) نه هوندو آهي. پر اهو هي لفظ انهن اثرن کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري ٿو، جيڪي umm nyolokh مٿس ڪري ٿو.[84]

ڪنيسن جو هڪ ظاهري طور نفسي-سرگرم ٿڻائتي بابت حيرت انگيز بيان هڪ نسبتاً اڻڄاتل سائنسي مقالي مان وڌيڪ عام ادب ۾ پهتو، جڏهن آڪسفورڊ يونيورسٽي جي انسٽيٽيوٽ آف سوشل اينڊ ڪلچرل سماجي انسانيات جي W. James ۽ سماج ۾ هلوسينوجنن ۽ نشي وارن مادن جي استعمال بابت ماهر R. Rudgley وچ ۾ ڳالهه ٻولهه ٿي، جنهن ان کي عام پڙهندڙن لاءِ نفسي-سرگرم دوائن بابت ڪتاب ۾ بيان ڪيو.[83] هن اندازو لڳايو ته Giraffa، يعني زراف، جي جيري ۾ موجود ڪو هلوسينوجنڪ مرڪب، ڊائميٿائل ٽرپٽامين (DMT)، نشي آور پيئڻن، ۽ شايد جڙي ٻوٽين، بابت هاڪاري دعوائن جو سبب ٿي سگهي ٿو،[83] جهڙوڪ اهو پيئڻ (آفريقي: umm nyolokh) جيڪو سوڊان جا عرب ماڻهو هڪ معجون وانگر استعمال ڪن ٿا.

ڪنيسن 1958ع ۾ لکيو ته حمر جي هن دعويٰ جي لفظي سچائيءَ تي يقين ڪرڻ کيس ڏکيو لڳو ته اهو پيئڻ نشي آور هو:

مان رڳو اهو فرض ڪري سگهان ٿو ته پيئڻ ۾ ڪو به نشي آور مادو ناهي، ۽ اهو جيڪو اثر پيدا ڪري ٿو، اهو رڳو رسم يا روايت جو معاملو آهي، جيتوڻيڪ اهو لاشعوري طور پيدا ٿي سگهي ٿو.[84]

تنهن هوندي به، اينٿيوجنن جي عام اڀياس، جنهن ۾ جانورن جي بڻ جا اينٿيوجن، مثال طور هلوسينوجنڪ مڇي ۽ ٽاڊ جو زهر، شامل آهن، ڪنيسن جي رپورٽ کان پوءِ لڳ ڀڳ سٺ سالن ۾ گهڻو اڳتي وڌيو آهي؛ تنهنڪري اهو خيال ته زراف جي جيرن ۾ ڪو نشي آور مادو موجود ٿي سگهي ٿو، هاڻي ايترو پري جو نه لڳي جيترو ڪنيسن کي لڳو هو. بهرحال، اڄ تائين ان جي ثبوت يا ترديد لاءِ ان عضوي ۽ ان مان ٺهندڙ پيئڻ جي تفصيلي تجزئي جي ضرورت اڃا باقي آهي.[83]

تير/گولي جو زهر

[سنواريو]

اتر اوڀر ايشيا جي ڪجهه تنگوسي قومن اڳ ۾ سڙيل جانورن جي جيرن مان هڪ قسم جو تير جو زهر ٺاهينديون هيون، جيڪو پوءِ واري زماني ۾ گولين تي پڻ لڳايو ويندو هو. روسي انسانيات دان ايس. ايم. شيروڪوگوروف لکيو ته:

اڳ ۾ زهريلا تير استعمال ڪرڻ عام هو. مثال طور، ڪمارچن، اوروچن جي هڪ ذيلي گروهه، ۾ ويجهڙائيءَ تائين اهڙو زهر استعمال ٿيندو هو، جيڪو سڙندڙ جيري مان تيار ڪيو ويندو هو.

[نوٽ] هن ڳالهه جي ڪمارچن تصديق ڪئي آهي. مان اهڙي زهر جي پيداوار جي ڪيميائي حالتن تي راءِ ڏيڻ جو اهل ناهيان، جيڪو ڌماڪي جي گرميءَ سان تباهه نه ٿئي. بهرحال، تنگوس پاڻ هن طريقي کي، يعني گولين کي زهريلو ڪرڻ کي، تيرن کي زهريلو ڪرڻ سان ڀيٽين ٿا.[85]

ٻيا جانور

[سنواريو]
رڍ جو جيرو

جيرو سڀني ڪرنگهيدار جانورن ۾ ملي ٿو ۽ عام طور سڀ کان وڏو اندروني عضوو هوندو آهي. جيري جي اندروني بناوت سڀني ڪرنگهيدارن ۾ مجموعي طور ساڳي هوندي آهي، جيتوڻيڪ ان جي شڪل مختلف نوعن ۾ گهڻو بدلجي ٿي، ۽ گهڻو ڪري ڀرپاسي وارن عضون جي شڪل ۽ ترتيب سان طئي ٿئي ٿي. تنهن هوندي به، گهڻين نوعن ۾ اهو ساڄي ۽ کاٻي لوڀ ۾ ورهايل هوندو آهي؛ هن عام قاعدي کان سواءِ نانگ آهن، جن ۾ جسم جي شڪل هڪ سادي سگار جهڙي صورت جي گهرج رکي ٿي.[86]

نئين ڄاول مارسوپيئلن ۾، اهو رت جي گهرڙن جي پيداوار جو ذميوار هوندو آهي.[34][37][87][36]

هڪ عضوو، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن جيرو چيو وڃي ٿو، ابتدائي نوڙيدار جانور ايمفيوڪسس جي هاضمي واري نالي سان لاڳاپيل ملي ٿو. جيتوڻيڪ اهو جيري جا ڪيترائي ڪم سرانجام ڏئي ٿو، ان کي ”حقيقي“ جيرو نه، پر ڪرنگهيدارن جي جيري جو هم ساخت سمجهيو وڃي ٿو.[88][89][90] ايمفيوڪسس جو جيري وارو سيڪم جيري سان مخصوص پروٽين، جهڙوڪ ويٽيلوجينن، اينٽي ٿرومبن، پلازمينوجن، ايلانين امينو ٽرانسفريز، ۽ انسولين/انسولين جهڙو واڌ عامل پيدا ڪري ٿو.[91]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Nosek, Thomas M. "Section 6/6ch2/s6ch2_30". Essentials of Human Physiology. اصل نسخو مان 2016-03-24 تي محفوظ ڪيل.
  2. ↑ Elias, H.; Bengelsdorf, H. (1 July 1952). "The Structure of the Liver in Vertebrates". Cells Tissues Organs 14 (4): 297–337. doi:10.1159/000140715. PMID 14943381.
  3. ↑ Abdel-Misih, Sherif R.Z.; Bloomston, Mark (2010). "Liver Anatomy". Surgical Clinics of North America 90 (4): 643–653. doi:10.1016/j.suc.2010.04.017. PMID 20637938. PMC 4038911. https://archive.org/details/sim_surgical-clinics-of-north-america_2010-08_90_4/page/n22.
  4. 1 2 3 "Anatomy and physiology of the liver – Canadian Cancer Society". Cancer.ca. اصل نسخو مان 2015-06-26 تي محفوظ ڪيل. 2015-06-26 تي حاصل ڪيل.
  5. 1 2 "Etymology online hepatic". اصل نسخو مان December 15, 2013 تي محفوظ ڪيل. December 12, 2013 تي حاصل ڪيل.
  6. 1 2 Tortora, Gerard J.; Derrickson, Bryan H. (2008). Principles of Anatomy and Physiology (12th ڇاپو). John Wiley & Sons. ص. 945. ISBN 978-0-470-08471-7.
  7. ↑ Maton, Anthea; Jean Hopkins; Charles William McLaughlin; Susan Johnson; Maryanna Quon Warner; David LaHart; Jill D. Wright (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall. ISBN 978-0-13-981176-0. OCLC 32308337.
  8. ↑ Zakim, David; Boyer, Thomas D. (2002). Hepatology: A Textbook of Liver Disease (4th ڇاپو). ISBN 978-0-7216-9051-3.
  9. ↑ Basics, Liver. "VA.gov | Veterans Affairs". www.hepatitis.va.gov (انگريزي ۾). 2024-07-15 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ "Function of the Liver". UPMC | Life Changing Medicine (انگريزي ۾). 2024-07-15 تي حاصل ڪيل.
  11. 1 2 سانچو:EMedicine
  12. ↑ Cotran, Ramzi S.; Kumar, Vinay; Fausto, Nelson; Nelso Fausto; Robbins, Stanley L.; Abbas, Abul K. (2005). Robbins and Cotran pathologic basis of disease (7th ڇاپو). St. Louis, MO: Elsevier Saunders. ص. 878. ISBN 978-0-7216-0187-8.
  13. ↑ "Enlarged liver". ميو ڪلينڪ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2017-03-21 تي محفوظ ڪيل. 2017-03-29 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Molina, D. Kimberley; DiMaio, Vincent J.M. (2012). "Normal Organ Weights in Men". The American Journal of Forensic Medicine and Pathology 33 (4): 368–372. doi:10.1097/PAF.0b013e31823d29ad. ISSN 0195-7910. PMID 22182984.
  15. ↑ Molina, D. Kimberley; DiMaio, Vincent J. M. (2015). "Normal Organ Weights in Women". The American Journal of Forensic Medicine and Pathology 36 (3): 182–187. doi:10.1097/PAF.0000000000000175. ISSN 0195-7910. PMID 26108038.
  16. ↑ "Anatomy of the Liver". Liver.co.uk. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2015-06-27 تي محفوظ ڪيل. 2015-06-26 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ Renz, John F.; Kinkhabwala, Milan (2014). "Surgical Anatomy of the Liver". ۾ Busuttil, Ronald W.; Klintmalm, Göran B. (مرتب). Transplantation of the Liver. Elsevier. ص. 23–39. ISBN 978-1-4557-5383-3.
  18. ↑ "Cantlie's line | Radiology Reference Article". Radiopaedia.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2015-06-27 تي محفوظ ڪيل. 2015-06-26 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Kuntz, Erwin; Kuntz, Hans-Dieter (2009). "Liver resection". Hepatology: Textbook and Atlas (3rd ڇاپو). Springer. ص. 900–903. ISBN 978-3-540-76839-5.
  20. 1 2 Singh, Inderbir (2008). "The Liver Pancreas and Spleen". Textbook of Anatomy with Colour Atlas. Jaypee Brothers. ص. 592–606. ISBN 978-81-8061-833-8.[مئل ڳنڍڻو]
  21. 1 2 McMinn, R.M.H. (2003). "Liver and Biliary Tract". Last's Anatomy: Regional and Applied. Elsevier. ص. 342–351. ISBN 978-0-7295-3752-0.
  22. ↑ Skandalakis, Lee J.; Skandalakis, John E.; Skandalakis, Panajiotis N. (2009). "Liver". Surgical Anatomy and Technique. ص. 497–531. doi:10.1007/978-0-387-09515-8_13. ISBN 978-0-387-09515-8.
  23. 1 2 3 Dorland's Illustrated Medical Dictionary 2012, p. 925.
  24. ↑ Moore, K (2018). Clinically oriented anatomy (Eighth ڇاپو). Wolters Kluwer. ص. 501. ISBN 978-1-4963-4721-3.
  25. ↑ Moore, K (2018). Clinically oriented anatomy (Eighth ڇاپو). Wolters Kluwer. ص. 494. ISBN 978-1-4963-4721-3.
  26. ↑ "Mickey Mouse sign". 31 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  27. 1 2 3 Kmieć Z (2001). "Introduction — Morphology of the Liver Lobule". Cooperation of Liver Cells in Health and Disease. Advances in Anatomy Embryology and Cell Biology. جلد 161. ص. iii–xiii, 1–151. doi:10.1007/978-3-642-56553-3_1. ISBN 978-3-540-41887-0. PMID 11729749.
  28. ↑ Pocock, Gillian (2006). Human Physiology (Third ڇاپو). Oxford University Press. ص. 404. ISBN 978-0-19-856878-0.
  29. ↑ Gilbert, Scott F. (2000). "Endoderm". Developmental Biology (6th ڇاپو). Sinauer Associates.
  30. 1 2 "Beta-catenin signaling in hepatic development and progenitors: which way does the WNT blow?". Dev Dyn 240 (3): 486–500. 2011. doi:10.1002/dvdy.22522. PMID 21337461.
  31. ↑ "β-catenin regulates mesenchymal progenitor cell differentiation during hepatogenesis". J Surg Res 164 (2): 276–285. 2010. doi:10.1016/j.jss.2009.10.033. PMID 20381814.
  32. ↑ Clemente, Carmin D. (2011). Anatomy a Regional Atlas of the Human Body. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins. ص. 243. ISBN 978-1-58255-889-9.
  33. ↑ Egerton, S.; Wan, A.; Murphy, K.; Collins, F.; Ahern, G.; Sugrue, I.; Busca, K.; Egan, F. et al. (6 March 2020). "Replacing fishmeal with plant protein in Atlantic salmon (Salmo salar) diets by supplementation with fish protein hydrolysate". Scientific Reports 10 (1): 4194. doi:10.1038/s41598-020-60325-7. PMID 32144276. Bibcode: 2020NatSR..10.4194E.
  34. 1 2 Old, J.M.; Deane, E.M. (July 2000). "Development of the immune system and immunological protection in marsupial pouch young". Developmental & Comparative Immunology 24 (5): 445–454. doi:10.1016/S0145-305X(00)00008-2. PMID 10785270.
  35. ↑ Old, Julie M. (May 2016). "Haematopoiesis in Marsupials". Developmental & Comparative Immunology 58: 40–46. doi:10.1016/j.dci.2015.11.009. PMID 26592963.
  36. 1 2 Old, J.M; Selwood, L; Deane, E.M (April 2004). "A developmental investigation of the liver, bone marrow and spleen of the stripe-faced dunnart (Sminthopsis macroura)". Developmental & Comparative Immunology 28 (4): 347–355. doi:10.1016/j.dci.2003.08.004. PMID 14698220.
  37. 1 2 Old, J. M.; Deane, E. M. (February 2003). "The lymphoid and immunohaematopoietic tissues of the embryonic brushtail possum (Trichosurus vulpecula)". Anatomy and Embryology 206 (3): 193–197. doi:10.1007/s00429-002-0285-2. PMID 12592570.
  38. ↑ Shneider, Benjamin L.; Sherman, Philip M. (2008). Pediatric Gastrointestinal Disease. Connecticut: PMPH-USA. ص. 751. ISBN 978-1-55009-364-3.
  39. 1 2 Human Anatomy & Physiology + New Masteringa&p With Pearson Etext. Benjamin-Cummings Pub Co. 2012. ص. 881. ISBN 978-0-321-85212-0.
  40. 1 2 Human Anatomy & Physiology + New Masteringa&p With Pearson Etext. Benjamin-Cummings Pub Co. 2012. ص. 939. ISBN 978-0-321-85212-0.
  41. ↑ Rocha Leão, M.H.M. (2003). "Glycogen". Encyclopedia of Food Sciences and Nutrition. ص. 2930–2937. doi:10.1016/B0-12-227055-X/00563-0. ISBN 978-0-12-227055-0.
  42. ↑ Miller, L. L.; Bale, W. F. (February 1954). "Synthesis of all plasma protein fractions except gamma globulins by the liver; the use of zone electrophoresis and lysine-epsilon-C14 to define the plasma proteins synthesized by the isolated perfused liver". The Journal of Experimental Medicine 99 (2): 125–132. doi:10.1084/jem.99.2.125. ISSN 0022-1007. PMID 13130789. PMC 2180344. https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-medicine_1954-02_99_2/page/125.
  43. ↑ Jelkmann, Wolfgang (2001). "The role of the liver in the production of thrombopoietin compared with erythropoietin". European Journal of Gastroenterology & Hepatology 13 (7): 791–801. doi:10.1097/00042737-200107000-00006. PMID 11474308.
  44. ↑ Human Anatomy & Physiology + New Masteringa&p With Pearson Etext. Benjamin-Cummings Pub Co. 2012. ISBN 978-0-321-85212-0.
  45. ↑ Lautt, WW; Greenway, CV (August 1976). "Hepatic venous compliance and role of liver as a blood reservoir". American Journal of Physiology. Legacy Content 231 (2): 292–295. doi:10.1152/ajplegacy.1976.231.2.292. PMID 961879. https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physiology_1976-08_231_2/page/292.
  46. ↑ "Liver". The Lecturio Medical Concept Library. 9 September 2020. 2021-06-23 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "If a person stops consuming the vitamin, the body's stores of this vitamin usually take about 3 to 5 years to exhaust". 2022-08-21 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ Timens, Wim; Kamps, Willem A.; Rozeboom-Uiterwijk, Thea; Poppema, Sibrand (September 1990). "Haemopoiesis in human fetal and embryonic liver: Immunohistochemical determination in B5-fixed paraffin-embedded tissues". Virchows Archiv A 416 (5): 429–436. doi:10.1007/BF01605149. PMID 2107630. https://archive.org/details/sim_virchows-archiv-a_1990-03_416_5/page/429.
  49. ↑ Nguyen-Lefebvre, Anh Thu; Horuzsko, Anatolij (2015). "Kupffer Cell Metabolism and Function". Journal of Enzymology and Metabolism 1 (1). PMID 26937490.
  50. ↑ Younossi, Zobair M.; Golabi, Pegah; Paik, James M.; Henry, Austin; Van Dongen, Catherine; Henry, Linda (1 April 2023). "The global epidemiology of nonalcoholic fatty liver disease (NAFLD) and nonalcoholic steatohepatitis (NASH): a systematic review". Hepatology 77 (4): 1335–1347. doi:10.1097/HEP.0000000000000004. ISSN 1527-3350. PMID 36626630.
  51. ↑ "An Overview of the Major Types of Hepatitis". WebMD.
  52. ↑ "Estimations of worldwide prevalence of chronic hepatitis B virus infection: a systematic review of data published between 1965 and 2013". Lancet 386 (10003): 1546–1555. 2015. doi:10.1016/S0140-6736(15)61412-X. PMID 26231459. https://archive.org/details/sim_the-lancet_the-lancet_october-17-23-2015_386_10003/page/1546.
  53. 1 2 Vos, Theo; Allen, Christine; Arora, Megha; Barber, Ryan M.; Bhutta, Zulfiqar A.; Brown, Alexandria; Carter, Austin; Casey, Daniel C. et al. (2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMID 27733282.
  54. ↑ "www.hepatitisc.uw.edu". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2017-08-25 تي محفوظ ڪيل.
  55. ↑ "WHO | Hepatitis E". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2016-03-12 تي محفوظ ڪيل.
  56. ↑ Dény, P. (2006). "Hepatitis Delta Virus Genetic Variability: From Genotypes I, II, III to Eight Major Clades?". Hepatitis Delta Virus. Current Topics in Microbiology and Immunology. جلد 307. ص. 151–171. doi:10.1007/3-540-29802-9_8. ISBN 978-3-540-29801-4. PMID 16903225.
  57. ↑ "Budd-Chiari syndrome in Sweden: epidemiology, clinical characteristics and survival – an 18-year experience". Liver International 29 (2): 253–259. Feb 2009. doi:10.1111/j.1478-3231.2008.01838.x. PMID 18694401.
  58. ↑ Hirschfield, GM; Gershwin, ME (Jan 24, 2013). "The immunobiology and pathophysiology of primary biliary cirrhosis". Annual Review of Pathology 8: 303–330. doi:10.1146/annurev-pathol-020712-164014. PMID 23347352.
  59. ↑ Dancygier, Henryk (2010). Clinical Hepatology Principles and Practice of. Springer. ص. 895–. ISBN 978-3-642-04509-7. 29 June 2010 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ Saxena, Romil; Theise, Neil (2004). "Canals of Hering: Recent Insights and Current Knowledge". Seminars in Liver Disease 24 (1): 43–48. doi:10.1055/s-2004-823100. PMID 15085485. https://archive.org/details/sim_seminars-in-liver-disease_2004-02_24_1/page/43.
  61. ↑ Muriel, Pablo; Arauz, Jonathan (July 2010). "Coffee and liver diseases". Fitoterapia 81 (5): 297–305. doi:10.1016/j.fitote.2009.10.003. PMID 19825397.
  62. ↑ "Coffee and your liver FAQs". British Liver Trust. February 2024. 23 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ Extraintestinal Complications: Liver Disease آرڪائيو ڪيا ويا 2010-11-21 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Crohn's & Colitis Foundation of America. Retrieved 2010-01-22
  64. ↑ Ghent, Cam N (2009). "Who should be performing liver biopsies?". Canadian Journal of Gastroenterology 23 (6): 437–438. doi:10.1155/2009/756584. PMID 19543575.
  65. ↑ Sheporaitis, L; Freeny, PC (1998). "Hepatic and portal surface veins: A new anatomic variant revealed during abdominal CT". AJR. American Journal of Roentgenology 171 (6): 1559–1564. doi:10.2214/ajr.171.6.9843288. PMID 9843288. https://archive.org/details/sim_ajr-american-journal-of-roentgenology_1998-12_171_6/page/1559.
  66. ↑ Defrances, Marie C.; Michalopoulos, George K. (2011). "Liver Regeneration and Partial Hepatectomy: Process and Prototype". Liver Regeneration. ص. 1–16. doi:10.1515/9783110250794.1. ISBN 978-3-11-025078-7.
  67. ↑ Kumar, Vinay; Abbas, Abul K.; Fausto, Nelson (1999). Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease (7th ڇاپو). Elsevier Saunders. ص. 101. ISBN 978-0-8089-2302-2.
  68. ↑ Chu, Jaime; Sadler, Kirsten C. (2009). "New school in liver development: Lessons from zebrafish". Hepatology 50 (5): 1656–1663. doi:10.1002/hep.23157. PMID 19693947.
  69. ↑ W.T. Councilman (1913). "Two". Disease and Its Causes. New York Henry Holt and Company London Williams and Norgate The University Press, Cambridge, MA.
  70. ↑ "p75 Neurotrophin receptor is a marker for precursors of stellate cells and portal fibroblasts in mouse fetal liver". Gastroenterology 135 (1): 270–281.e3. 2008. doi:10.1053/j.gastro.2008.03.075. PMID 18515089. https://archive.org/details/sim_gastroenterology_2008-07_135_1/page/270.
  71. ↑ "Cholangiocyte biology". Current Opinion in Gastroenterology 22 (3): 279–287. May 2006. doi:10.1097/01.mog.0000218965.78558.bc. PMID 16550043.
  72. ↑ An argument for the ancient Greek's knowing about liver regeneration is provided by Chen, T.S.; Chen, P.S. (1994). "The myth of Prometheus and the liver". Journal of the Royal Society of Medicine 87 (12): 754–755. PMID 7853302. PMC 1294986. https://archive.org/details/sim_royal-society-of-medicine-great-britain-journal_1994-12_87_12/page/754. Counterarguments are provided by Tiniakos, D.G.; Kandilis, A.; Geller, S.A. (2010). "Tityus: A forgotten myth of liver regeneration". Journal of Hepatology 53 (2): 357–361. doi:10.1016/j.jhep.2010.02.032. PMID 20472318. and by Power, C.; Rasko, J.E. (2008). "Whither prometheus' liver? Greek myth and the science of regeneration". Annals of Internal Medicine 149 (6): 421–426. doi:10.7326/0003-4819-149-6-200809160-00009. PMID 18794562.
  73. ↑ Spence, Lewis (2010). Myths and Legends of Babylonia and Assyria. Cosimo. ص. 281. ISBN 978-1-61640-464-2. Now among people in a primitive state of culture the soul is almost invariably supposed to reside in the liver instead of in the heart or brain.
  74. ↑ Krishna, Gopi; Hillman, James (1970). Kundalini – the evolutionary energy in man. London: Stuart & Watkins. ص. 77. ISBN 978-1-57062-280-9. اصل نسخو مان 2016-03-05 تي محفوظ ڪيل.
  75. ↑ The Great Battle Of Badar (Yaum-E-Furqan) آرڪائيو ڪيا ويا 2014-06-30 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Shawuniversitymosque.org (2006-07-08). Retrieved 2013-03-19.
  76. ↑ "hígado". Diccionario de la lengua española (هسپانوي ۾) (23.4 ڇاپو). ASALE-RAE. 2020. 29 July 2021 تي حاصل ڪيل. Ánimo, valentía. U. m. en pl.
  77. ↑ Azkue, Resurrección María de (1905). "gibel". Diccionario vasco-español-francés ... Dictionnaire basque-espagnol-français . (هسپانوي and فرانسيسي ۾). Bilbao, Dirección del autor. ص. 345. 29 July 2021 تي حاصل ڪيل. (Bc, BN-s, R) cachaza, calme
  78. ↑ כלו בדמעות עיני חמרמרו מעי נשפך לארץ כבדי על שבר בת עמי בעטף עולל ויונק ברחבות קריה "My eyes terminated with tears, my intestines overturned with bitterness, my liver spilled to the earth on the breaking of my nation's daughter when a suckling baby lies in the town squares" (Lamentations 2:11) this could be interpreted to be read as my honor spilled, or myself being spilled).
  79. ↑ Kavod - Honor (in Hebrew, Israeli Linguist Ruvik Rosenthal's website). Rosenthal hypothesized that the term's usage to describe heaviness comes perhaps from the liver being the heaviest of all body parts in some farm animals or in humans.
  80. ↑ See Kabadu in Akkadian, (From online dictionary at Association Assyrophile de France organization website)
  81. ↑ "Foie". Larousse.fr. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2018-06-12 تي محفوظ ڪيل. 2019-04-16 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ Schwabe, Calvin W. (1979). Unmentionable Cuisine. University of Virginia Press. ص. 313–. ISBN 978-0-8139-1162-5. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2015-10-26 تي محفوظ ڪيل. 2015-06-27 تي حاصل ڪيل.
  83. 1 2 3 4 Rudgley, R. (1998). The Encyclopedia of Psychoactive Substances. Abacus. ص. 20–21. ISBN 0-349-11127-8.
  84. 1 2 Cunnison, Ian (1958). "Giraffe Hunting Among the Humr Tribe". Sudan Notes and Records 39: 49–60.
  85. ↑ Shirokogoroff, S.M. (1935). Psychomental Complex of the Tungus. Kegan Paul, Trench, Trubner & Co. ص. 89.
  86. ↑ Romer, Alfred Sherwood; Parsons, Thomas S. (1977). The Vertebrate Body. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. ص. 354–355. ISBN 978-0-03-910284-5.
  87. ↑ Old, J.M.; Selwood, L.; Deane, E.M. (2003). "A Histological Investigation of the Lymphoid and Immunohaematopoietic Tissues of the Adult Stripe-Faced Dunnart (Sminthopsis macroura)". Cells Tissues Organs 173 (2): 115–121. doi:10.1159/000068946. PMID 12649589.
  88. ↑ Yuan, Shaochun; Ruan, Jie; Huang, Shengfeng; Chen, Shangwu; Xu, Anlong (February 2015). "Amphioxus as a model for investigating evolution of the vertebrate immune system". Developmental & Comparative Immunology 48 (2): 297–305. doi:10.1016/j.dci.2014.05.004. PMID 24877655.
  89. ↑ Yu, Jr-Kai Sky; Lecroisey, Claire; Le Pétillon, Yann; Escriva, Hector; Lammert, Eckhard; Laudet, Vincent (2015). "Identification, evolution and expression of an insulin-like peptide in the cephalochordate Branchiostoma lanceolatum". PLOS ONE 10 (3). doi:10.1371/journal.pone.0119461. PMID 25774519. Bibcode: 2015PLoSO..1019461L.
  90. ↑ Escriva, Hector; Chao, Yeqing; Fan, Chunxin; Liang, Yujun; Gao, Bei; Zhang, Shicui (2012). "A novel serpin with antithrombin-like activity in Branchiostoma japonicum: Implications for the presence of a primitive coagulation system". PLOS ONE 7 (3). doi:10.1371/journal.pone.0032392. PMID 22427833. Bibcode: 2012PLoSO...732392C.
  91. ↑ Guo, Bin; Zhang, Shicui; Wang, Shaohui; Liang, Yujun (2009). "Expression, mitogenic activity and regulation by growth hormone of growth hormone / insulin-like growth factor in Branchiostoma belcheri". Cell and Tissue Research 338 (1): 67–77. doi:10.1007/s00441-009-0824-8. PMID 19657677.

حوالا ڏنل ڪم

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Digestive glands

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=جيرو&oldid=407783" تان ورتل