تحية المسجد
| اسلام تي مضمونن جو سلسلو |
| اسلام |
|---|
 |
تحية المسجد (عربي ٻولي: تَحِيَّةُ الْمَسْجِد؛ لفظي معنيٰ: مسجد جي تحيت) اسلام ۾ اها نفل نماز آهي، جيڪا مسلمان لاءِ مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ پڙهڻ مسنون سمجهي وڃي ٿي. عام طور اها ٻه رڪعتون هوندي آهي. سني اسلام جي چئن مشهور فقهي مذهبن، حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي، ۾ مسجد ۾ داخل ٿيڻ وقت ٻه رڪعتون پڙهڻ جي مشروعيت تسليم ٿيل آهي.[1]
تحية المسجد اسلامي سني حنفي فقہ مطابق ھڪ نماز جو نالو آهي جيڪا مسجد ۾ داخل ٿيڻ واري لاء پڙھڻ مسنون آھي. تحية المسجد ٻہ رڪعتون بہ پڙھي سگھجن ٿيون ۽ ٻن کان وڌيڪَ بہ ۽ جيڪڏهن ڪو ماڻھو مسجد ۾ داخل ٿيڻ بعد ڪو فرض يا واجب يا سنت پڙھي تہ اھا ئي تحية المسجد جي جڳھ تي ٿي ويندي آهي.[2]
نالو ۽ مفهوم
[سنواريو]عربي لفظ تحية جي معنيٰ آجيان، سلام يا احترام ڪرڻ آهي. تحية المسجد مان مراد مسجد جي عمارت کي سلام ڪرڻ نه، پر مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ عبادت سان شروعات ڪرڻ آهي. فقهي تشريح موجب ان جو بنيادي مقصد اهو آهي تہ مسجد ۾ داخل ٿيندڙ شخص ويهڻ کان اڳ نماز ادا ڪري.[3]
فقهي ادب ۾ تحية المسجد کي ذوات الاسباب يعني اهڙين نفلي نمازن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو، جن جي ادائيگي ڪنهن خاص سبب سان لاڳاپيل هجي؛ هتي اهو سبب مسجد ۾ داخل ٿيڻ آهي.
حديثي بنياد
[سنواريو]تحية المسجد جو بنيادي دليل ابو قتاده انصاري کان روايت ٿيل حديث آهي، جنهن ۾ محمد ﷺ فرمايو:
| ” | إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمُ الْمَسْجِدَ فَلَا يَجْلِسْ حَتَّى يُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ | “ |
يعني: جڏهن توهان مان ڪو مسجد ۾ داخل ٿئي تہ ٻه رڪعتون پڙهڻ کان اڳ نه ويهي. هي حديث صحيح بخاري ۽ صحيح مسلم ۾ روايت ٿيل آهي.[4][5]
امام نووي هن حديث جي شرح ۾ تحية المسجد جي ٻن رڪعتن کي مستحب قرار ڏنو آهي ۽ لکيو آهي تہ مسلمان فقيهن وٽ اها سنت آهي؛ البت دائود ظاهري ۽ سندس اصحابن کان ان جي وجوب جو قول پڻ نقل ڪيو ويو آهي.[3]
حڪم
[سنواريو]جمهور سني فقيهن وٽ تحية المسجد سنت يا مستحب نماز آهي ۽ ان کي فرض نماز جو درجو حاصل ناهي. چئن مشهور سني فقهي مذهبن ۾ مسجد ۾ داخل ٿيڻ وقت ان جي مشروعيت تسليم ٿيل آهي.[1]
| فقهي مذهب | عام حڪم | بنيادي صورت |
|---|---|---|
| حنفي | سنت / مستحب | مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ نماز |
| مالڪي | مندوب | مناسب شرطن سان ٻه يا وڌيڪ رڪعتون |
| شافعي | سنت | مسجد ۾ داخل ٿيڻ سان ٻه رڪعتون |
| حنبلي | سنت | مسجد ۾ داخل ٿيڻ سان ٻه رڪعتون |
فقهي تفصيل، منع وارن وقتن، جمعي جي خطبي ۽ مسجد الحرام جي صورت ۾ انهن مذهبن جا احڪام هڪجهڙا ناهن.[1]
ادائيگي جو طريقو
[سنواريو]تحية المسجد عام نفلي نماز وانگر پڙهي وڃي ٿي. گهٽ ۾ گهٽ ٻه رڪعتون پڙهڻ ان جي معروف صورت آهي. حديث ۾ ٻه رڪعتون پڙهڻ جو حڪم آيو آهي.[4]
ان لاءِ ڪا مخصوص سورت يا مخصوص قرائت مقرر نه آهي. نمازي عام نفلي نماز وانگر تڪبير تحريمه سان نماز شروع ڪري، قرائت، رڪوع ۽ سجدو ڪري نماز مڪمل ڪري ٿو.
تحية المسجد جو تعلق مسجد ۾ داخل ٿيڻ سان آهي؛ تنهنڪري ان کي مسجد جي ڪنهن مخصوص جاءِ تي پڙهڻ ضروري ناهي.
ٻي نماز سان تحية المسجد ادا ٿيڻ
[سنواريو]تحية المسجد جي هڪ اهم فقهي خصوصيت اها آهي تہ ان لاءِ هميشه الڳ ٻه رڪعتون پڙهڻ ضروري نه آهن. جيڪڏهن مسجد ۾ داخل ٿيندڙ شخص ويهڻ کان اڳ ڪا فرض نماز، سنت راتبه يا ٻي اهڙي نماز پڙهي جنهن ۾ رڪوع ۽ سجدو هجي، تہ تحية المسجد جو مقصد پڻ حاصل ٿي سگهي ٿو.[6]
امام نووي پڻ لکيو آهي تہ تحية المسجد جي الڳ نيت شرط ناهي؛ فرض، سنت راتبه يا ٻي نماز پڙهڻ سان به تحيت حاصل ٿي سگهي ٿي.[3]
مثال طور، ڪو شخص فجر جي نماز کان اڳ مسجد ۾ داخل ٿي فجر جون ٻه سنتون پڙهي تہ اهي رڪعتون تحية المسجد جي مقصد لاءِ پڻ ڪافي ٿي سگهن ٿيون. ساڳي طرح جماعت بيٺل هجي تہ فرض جماعت ۾ شامل ٿيڻ سان الڳ تحية المسجد پڙهڻ جي ضرورت نه رهي ٿي.[6]
جماعت قائم ٿيڻ وقت
[سنواريو]جيڪڏهن مسجد ۾ داخل ٿيڻ وقت فرض نماز جي اقامت ٿي چڪي هجي يا امام فرض نماز پڙهائي رهيو هجي تہ تحية المسجد شروع ڪرڻ بدران جماعت ۾ شامل ٿيڻ گهرجي. ان جو بنياد ابو هريره کان روايت ٿيل حديث آهي:
| ” | إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلَاةُ فَلَا صَلَاةَ إِلَّا الْمَكْتُوبَةُ | “ |
يعني: جڏهن فرض نماز جي اقامت ٿي وڃي تہ فرض نماز کان سواءِ ٻي نماز ناهي. هي حديث صحيح مسلم ۾ روايت ٿيل آهي.[7]
انهيءَ حالت ۾ فرض جماعت کي نفلي تحية المسجد تي ترجيح ڏني وڃي ٿي.[7]
ويهڻ کان اڳ ادائيگي
[سنواريو]حديث جي ظاهر موجب تحية المسجد مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ پڙهڻ گهرجي.[4] جيڪڏهن ڪو شخص اڻڄاڻائي يا وسارڻ سبب ويهي پوي تہ ان کان پوءِ اٿي ٻه رڪعتون پڙهڻ بابت پڻ حديثي دليل ملي ٿو. جمعي واري ڏينهن سُليڪ غطفاني مسجد ۾ اچي ويهي رهيو تہ محمد ﷺ کيس اٿي ٻه رڪعتون پڙهڻ لاءِ چيو.[8]
نماز جي منع وارن وقتن ۾
[سنواريو]نماز پڙهڻ جي منع يا ڪراهت وارن وقتن ۾ تحية المسجد پڙهڻ بابت سني فقيهن ۾ اختلاف آهي. اختلاف جو بنيادي سوال اهو آهي تہ عام طور نفلي نماز کان منع ڪندڙ حديثون، خاص سبب سان پڙهيل نمازن تي پڻ لاڳو ٿين ٿيون يا نه.[3]
شافعي فقه موجب تحية المسجد سبب واري نماز آهي، تنهنڪري عام منع وارن وقتن ۾ به ان جي ادائيگي جي گنجائش آهي. حنفي مذهب ۽ جمهور جي ٻين ڪيترن فقيهن وٽ منع وارن وقتن ۾ اهڙين نفلي نمازن بابت وڌيڪ پابندي وارو موقف ملي ٿو. حنبلي مذهب اندر پڻ ان مسئلي ۾ روايتون ۽ تفصيل موجود آهن.[3][1]
انهيءَ ڪري هن مسئلي کي سڀني سني مذهبن جو هڪجهڙو حڪم قرار ڏيڻ بدران فقهي اختلاف طور بيان ڪيو وڃي ٿو.
جمعي جي خطبي دوران
[سنواريو]جمعي جي نماز جي خطبي دوران مسجد ۾ داخل ٿيندڙ شخص جي تحية المسجد بابت مشهور فقهي اختلاف موجود آهي.
شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ داخل ٿيندڙ شخص کي ٻه مختصر رڪعتون پڙهڻ جو قول ملي ٿو. ان لاءِ جابر بن عبدالله جي حديث دليل طور پيش ڪئي وڃي ٿي، جنهن موجب سُليڪ غطفاني جمعي جي خطبي دوران مسجد ۾ داخل ٿي ويٺو تہ محمد ﷺ کيس ٻه مختصر رڪعتون پڙهڻ لاءِ چيو.[8][9]
حنفي ۽ مالڪي فقهي موقف ۾ خطبو شروع ٿيڻ کان پوءِ خطبي کي خاموشي سان ٻڌڻ کي ترجيح ڏني وڃي ٿي ۽ نئين نفلي نماز شروع نه ڪرڻ جو قول مشهور آهي.[10]
| مذهب | خطبي دوران داخل ٿيندڙ لاءِ مشهور موقف |
|---|---|
| حنفي | خطبو ٻڌي؛ تحية المسجد شروع نه ڪري |
| مالڪي | خطبو ٻڌي؛ تحية المسجد شروع نه ڪري |
| شافعي | ٻه مختصر رڪعتون پڙهي |
| حنبلي | ٻه مختصر رڪعتون پڙهڻ جو مشهور قول |
مسجد الحرام جي تحيت
[سنواريو]
مسجد الحرام جي تحيت بابت عام مسجدن کان ڪجهه مختلف فقهي تفصيل ملي ٿو. جيڪو شخص حج، عمرو يا نفلي طواف جي ارادي سان مسجد الحرام ۾ داخل ٿئي، جمهور فقيهن موجب اهو پهرين طواف شروع ڪري ٿو؛ ان کان اڳ الڳ تحية المسجد پڙهڻ ضروري نه آهي.[1]
ان جو اهم حديثي بنياد عائشه جي روايت آهي تہ محمد ﷺ جڏهن مڪي پهتو تہ وضو ڪرڻ کان پوءِ سڀ کان پهرين ڪعبي جو طواف ڪيائين.[11]
فقهي اصطلاحن ۾ هتي پڻ ڪجهه فرق آهي. ڪجهه فقيه طواف کي مسجد الحرام جي تحيت چون ٿا، جڏهن تہ حنبلي فقهي تفصيل ۾ طواف کي ڪعبي جي تحيت ۽ طواف کان پوءِ واري نماز کي مسجد جي تحيت سان ڳنڍيو ويو آهي.[1]
جيڪو شخص طواف جي ارادي کان سواءِ، مثال طور نماز يا علم حاصل ڪرڻ لاءِ مسجد الحرام ۾ داخل ٿئي، ان لاءِ عام تحية المسجد جون ٻه رڪعتون پڙهڻ جو قول حنفي ۽ مالڪي فقه سميت ڪجهه معتبر فقهي ماخذن ۾ موجود آهي.[1]
تنهنڪري «مسجد الحرام جي تحيت فقط طواف آهي» وارو جملو بنا تفصيل جي لکڻ فقهي اختلاف کي مڪمل نموني ظاهر نٿو ڪري.
مسجد نبوي
[سنواريو]
مسجد نبوي ۾ داخل ٿيڻ وقت پڻ ٻين عام مسجدن وانگر تحية المسجد پڙهي سگهجي ٿي. جيڪڏهن ممڪن هجي تہ مسلمان مسجد ۾ مناسب جاءِ تي ٻه رڪعتون پڙهي؛ مسجد نبوي هجڻ سبب تحية المسجد لاءِ ڪا الڳ بنيادي نماز مقرر نه آهي.
مسجد نبوي جي روضه بابت حديث ۾ محمد ﷺ جي گهر ۽ منبر جي وچ واري حصي کي جنت جي باغن مان هڪ باغ قرار ڏنو ويو آهي.[12]
تحية المسجد جي نماز ۽ محمد ﷺ جي قبر تي سلام پيش ڪرڻ ٻه الڳ عمل آهن؛ پهريون نماز سان ۽ ٻيو زيارت جي آداب سان تعلق رکي ٿو.
مسجد ۾ بار بار داخل ٿيڻ
[سنواريو]جيڪڏهن ڪو شخص مسجد مان نڪري وري داخل ٿئي تہ تحية المسجد ٻيهر پڙهڻ بابت فقيهن ۾ تفصيل ملي ٿو. ڪجهه عالمن وٽ هر نئين داخلا سان تحية المسجد ٻيهر مستحب آهي، جڏهن تہ مختصر وقت لاءِ ويجهو نڪري واپس اچڻ جي صورت ۾ ڪجهه فقيهن ٻيهر پڙهڻ ضروري نه سمجهيو آهي.[13]
انهيءَ اختلاف جو عملي اثر خاص ڪري مسجد جي خادم، مؤذن يا اهڙي شخص تي پوي ٿو جيڪو ڪم سبب بار بار مسجد اندر ۽ ٻاهر وڃي ٿو.
فقهي خلاصو
[سنواريو]| حالت | عام فقهي اصول | اهم اختلاف يا وضاحت |
|---|---|---|
| عام مسجد ۾ داخل ٿيڻ | ويهڻ کان اڳ ٻه رڪعتون | جمهور وٽ سنت |
| سنت راتبه پڙهڻ | تحية المسجد جو مقصد پڻ حاصل ٿي سگهي ٿو | الڳ تحيت ضروري نه رهي ٿي |
| فرض نماز پڙهڻ | تحية المسجد جو مقصد حاصل ٿي سگهي ٿو | جماعت قائم هجي تہ فرض کي ترجيح |
| اقامت ٿي چڪي هجي | جماعت ۾ شامل ٿيڻ | الڳ نفل شروع نه ڪيو وڃي |
| منع وارو وقت | اختلاف | شافعين وٽ سبب واري نماز هجڻ سبب وڌيڪ گنجائش؛ ٻين مذهبن ۾ پابنديون |
| جمعي جو خطبو جاري هجي | اختلاف | شافعي ۽ حنبلي: مختصر ٻه رڪعتون؛ حنفي ۽ مالڪي: خطبو ٻڌڻ |
| مسجد الحرام ۾ طواف جي ارادي سان داخلا | طواف سان شروعات | فقهي اصطلاح ۽ تفصيل ۾ اختلاف |
| مسجد الحرام ۾ طواف کان سواءِ ٻي غرض سان داخلا | عام تحية المسجد جو قول موجود | سڀني حالتن ۾ طواف کي لازم سمجهڻ درست ناهي |
| بار بار مسجد ۾ داخلا | ٻيهر پڙهڻ مستحب هجڻ جو قول | مختصر وقفي سان واپسي بابت فقهي تفصيل |
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 4 5 6 7 "المطلب الأول: صلاة تحية المسجد". الموسوعة الفقهية، الدرر السنية (عربي ۾). 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 37-38
- 1 2 3 4 5 يحيى بن شرف النووي. "باب استحباب تحية المسجد بركعتين وكراهة الجلوس قبل صلاتهما". إسلام ويب (عربي ۾). 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.
{{cite web}}: More than one of|work=and|website=specified (مدد) - 1 2 3 "Sahih al-Bukhari 1163". Sunnah.com (انگريزي ۾). 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih Muslim 714a". Sunnah.com (انگريزي ۾). 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "تجزئ صلاة السنة الراتبة عن تحية المسجد". إسلام ويب (عربي ۾). 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "إذا أقيمت الصلاة فلا صلاة إلا المكتوبة". الدرر السنية (عربي ۾). 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.
{{cite web}}: More than one of|work=and|website=specified (مدد) - 1 2 "Sahih al-Bukhari 930". Sunnah.com (انگريزي ۾). 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih Muslim 875e". Sunnah.com (انگريزي ۾). 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "حكم صلاة تحية المسجد أثناء خطبة الجمعة" (عربي ۾). دار الإفتاء المصرية. 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1614". Sunnah.com (انگريزي ۾). 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sahih al-Bukhari 1196". Sunnah.com (انگريزي ۾). 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "هل يشرع تكرر تحية المسجد كلما تكرر الدخول له". إسلام ويب (عربي ۾). 25 March 2020. 2 October 2026 تي حاصل ڪيل.